Visnudharma 38

संसारासारतां ज्ञात्वा विषयांश् चातितर्षुलान् कर्तव्यं यन् महाभाग पुरुषेण तद् उच्यताम्

saṃsārāsāratāṃ jñātvā viṣayāṃś cātitarṣulān kartavyaṃ yan mahābhāga puruṣeṇa tad ucyatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संसारासारतां ज्ञात्वा विषयांश् चातितर्षुलान् गृद्धिस् तेष्व् एव संत्याज्या तत्त्यागो गुणवान् नृणाम्

saṃsārāsāratāṃ jñātvā viṣayāṃś cātitarṣulān gṛddhis teṣv eva saṃtyājyā tattyāgo guṇavān nṛṇām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

येषाम् अब्दसहस्राणां सहस्रैर् अपि नो नरः भोगात् तृप्तिं समाप्नोति कस् तैर् भोगैर् विरज्यते

yeṣām abdasahasrāṇāṃ sahasrair api no naraḥ bhogāt tṛptiṃ samāpnoti kas tair bhogair virajyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यावतो वाञ्छते भोगान् अहन्य् अहनि मानवः तेषां सहस्रभागे ऽपि दाल्भ्य प्राप्तिं न विन्दति

yāvato vāñchate bhogān ahany ahani mānavaḥ teṣāṃ sahasrabhāge 'pi dālbhya prāptiṃ na vindati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ चेत् तन् अवाप्नोति सहस्रगुणितान् नरः तथाप्य् अतृप्त एवान्तम् अन्तकाले गमिष्यति

atha cet tan avāpnoti sahasraguṇitān naraḥ tathāpy atṛpta evāntam antakāle gamiṣyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तृप्तये ये न संप्राप्ताः प्राप्यन्ते ये न वाञ्छिताः बुद्धिमान् इन्द्रियार्थेषु तेष्व् असङ्गी सदा भवेत्

tṛptaye ye na saṃprāptāḥ prāpyante ye na vāñchitāḥ buddhimān indriyārtheṣu teṣv asaṅgī sadā bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

येषां तृप्तिर् न भोगेन त्यागश् चैवोपकारकः उपोषितविधानेन भोगान्त्यागस् ततो वरः

yeṣāṃ tṛptir na bhogena tyāgaś caivopakārakaḥ upoṣitavidhānena bhogāntyāgas tato varaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृच्छ्रचान्द्रायणादीनि नरैस् तस्मान् मुमुक्षुभिः निष्कामैर् दाल्भ्य कार्याणि फलाय च फलेप्सुभिः

kṛcchracāndrāyaṇādīni narais tasmān mumukṣubhiḥ niṣkāmair dālbhya kāryāṇi phalāya ca phalepsubhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अत्राप्य् उदाहरन्तीमं मुनयो मुनिसत्तम दस्राभ्यां सह संवादम् ऐलस्य च महात्मनः

atrāpy udāharantīmaṃ munayo munisattama dasrābhyāṃ saha saṃvādam ailasya ca mahātmanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऐलः पुरूरवाः पूर्वं बभूव मनुजेश्वरः चकमे यं महाभागम् उर्वशी सुरसुन्दरी

ailaḥ purūravāḥ pūrvaṃ babhūva manujeśvaraḥ cakame yaṃ mahābhāgam urvaśī surasundarī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संत्यज्य त्रिदशावासं रूपौदार्यगुणान्वितम् भेजे तम् उर्वशी दाल्भ्य बुधस्य तनयं नृपम्

saṃtyajya tridaśāvāsaṃ rūpaudāryaguṇānvitam bheje tam urvaśī dālbhya budhasya tanayaṃ nṛpam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नासत्यदस्रौ रूपेण देवानाम् अधिकौ ततः उर्वशीलोभनं तस्य रूपं द्रष्टुं समुत्सुकौ

nāsatyadasrau rūpeṇa devānām adhikau tataḥ urvaśīlobhanaṃ tasya rūpaṃ draṣṭuṃ samutsukau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रतिष्ठानं पुरं तस्य बुधपुत्रस्य धीमतः जग्मतुः सुमहाभागौ तस्य द्वास्थम् अथोचतुः

pratiṣṭhānaṃ puraṃ tasya budhaputrasya dhīmataḥ jagmatuḥ sumahābhāgau tasya dvāstham athocatuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षत्तो ऽस्मद्वचनाद् ऐलं ब्रूहि त्वं वसुधाधिपम् द्रष्टुं तवाश्विनौ प्राप्तौ रूपसंपद्गुणं ण्र्प तदेह्य् अत्र महाभाग इहास्मान् संप्रवेशय

kṣatto 'smadvacanād ailaṃ brūhi tvaṃ vasudhādhipam draṣṭuṃ tavāśvinau prāptau rūpasaṃpadguṇaṃ ṇrpa tadehy atra mahābhāga ihāsmān saṃpraveśaya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आश्चर्यभूतं लोकेषु उर्वशीलोभनं वपुः तत् कौतुकं न कुरुते कस्य पार्थिवपुङ्गव

āścaryabhūtaṃ lokeṣu urvaśīlobhanaṃ vapuḥ tat kautukaṃ na kurute kasya pārthivapuṅgava

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्वास्थस् तथेति ताव् आह प्रविवेश च सत्वरम् आचचक्षे च तद् राज्ञे नासत्यवचनं द्विज

dvāsthas tatheti tāv āha praviveśa ca satvaram ācacakṣe ca tad rājñe nāsatyavacanaṃ dvija

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तच् छ्रुत्वा वचनं राजा द्वास्थम् आह मुहूर्तकम् विलम्ब्यतां महाभागौ तौ ब्रूहि वचनान् मम

tac chrutvā vacanaṃ rājā dvāstham āha muhūrtakam vilambyatāṃ mahābhāgau tau brūhi vacanān mama

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

व्यायामतैलसंसर्ग- मलिनो न विभूषितः प्रसाधनं च कृत्वाहं निष्क्रमामि त्वरान्वितः

vyāyāmatailasaṃsarga- malino na vibhūṣitaḥ prasādhanaṃ ca kṛtvāhaṃ niṣkramāmi tvarānvitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निष्क्रम्य स ततो द्वास्थो यथोक्तं भूभृतखिलम् समाचष्ट ततो दाल्भ्य तौ च भूयस् तम् ऊचतुः

niṣkramya sa tato dvāstho yathoktaṃ bhūbhṛtakhilam samācaṣṭa tato dālbhya tau ca bhūyas tam ūcatuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अप्रसाधितम् एवाशु भवन्तं वसुधाधिप पश्यावस् तव भूयो ऽपि त्वां द्रक्ष्यावः प्रसाधितम्

aprasādhitam evāśu bhavantaṃ vasudhādhipa paśyāvas tava bhūyo 'pi tvāṃ drakṣyāvaḥ prasādhitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् उक्तो निर्गतस् तूर्णं भवनाद् अवनीपतिः तैलाभ्यक्ततनुर् दाल्भ्य व्यायामपरिधानधृक्

ity ukto nirgatas tūrṇaṃ bhavanād avanīpatiḥ tailābhyaktatanur dālbhya vyāyāmaparidhānadhṛk

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स प्रणामं तयोः कृत्वा किंचिन् नतशिरा नृपः प्रोवाच यन् मया कार्यं भवतोस् तद् इहोच्यताम्

sa praṇāmaṃ tayoḥ kṛtvā kiṃcin nataśirā nṛpaḥ provāca yan mayā kāryaṃ bhavatos tad ihocyatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सप्तद्वीपवती पृथ्वी पुत्रदारबलं धनम् यच् चान्यद् अपि तत् सर्वं युवयोर् मे निवेदितम्

saptadvīpavatī pṛthvī putradārabalaṃ dhanam yac cānyad api tat sarvaṃ yuvayor me niveditam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् उदाहृतम् आकर्ण्य नृपतेर् अश्विनाव् अपि अङ्गोपाङ्गादिकं सर्वं शनकैस् ताव् अपश्यताम्

ity udāhṛtam ākarṇya nṛpater aśvināv api aṅgopāṅgādikaṃ sarvaṃ śanakais tāv apaśyatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शिरोललाटबाहुं स- नयनादिविलोकनम् कृत्वा च तं महीपालम् ऊचतुस् ताव् इदं सुरौ

śirolalāṭabāhuṃ sa- nayanādivilokanam kṛtvā ca taṃ mahīpālam ūcatus tāv idaṃ surau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रविश्य स्नाहि भूपाल यथार्थैश् च विभूषणैः विभूषितं तु भूयस् त्वां द्रक्ष्यावो ऽवां नरेश्वर

praviśya snāhi bhūpāla yathārthaiś ca vibhūṣaṇaiḥ vibhūṣitaṃ tu bhūyas tvāṃ drakṣyāvo 'vāṃ nareśvara

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथेति चोक्त्वा स नृपः प्रविवेश महामुने चक्रे च सकलं सम्यक् स्नात्वा देहप्रसाधनम्

tatheti coktvā sa nṛpaḥ praviveśa mahāmune cakre ca sakalaṃ samyak snātvā dehaprasādhanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्नातो ऽनुलिप्तः स्रग्धारी सुवस्त्रः सुविभूषितः नासत्यदस्रयोः पार्श्वम् इयाय वसुधाधिपः

snāto 'nuliptaḥ sragdhārī suvastraḥ suvibhūṣitaḥ nāsatyadasrayoḥ pārśvam iyāya vasudhādhipaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भूयो ऽपि तौ यथा पूर्वम् अङ्गोपाङ्गविलोकनम् चक्रतुर् नृपतेस् तस्य स्मितभिन्नौष्ठसंपुटौ

bhūyo 'pi tau yathā pūrvam aṅgopāṅgavilokanam cakratur nṛpates tasya smitabhinnauṣṭhasaṃpuṭau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तौ सहासौ समालक्ष्य स तदा वसुधाधिपः हासस्य कारणं देव- भिषजौ ताव् अपृच्छत

tau sahāsau samālakṣya sa tadā vasudhādhipaḥ hāsasya kāraṇaṃ deva- bhiṣajau tāv apṛcchata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पृच्छन्तं न ततो दाल्भ्य नृपतिं हास्यकारणम् यद् ऊचतुर् महाभागौ तच् छृणुष्व वदामि ते

pṛcchantaṃ na tato dālbhya nṛpatiṃ hāsyakāraṇam yad ūcatur mahābhāgau tac chṛṇuṣva vadāmi te

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शृणु भूपाल सकलं हासकारणम् आवयोः युष्मद्दर्शनसंभूतं क्षणापचयहेतुकम्

śṛṇu bhūpāla sakalaṃ hāsakāraṇam āvayoḥ yuṣmaddarśanasaṃbhūtaṃ kṣaṇāpacayahetukam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अस्नातस्याभवद् भूप यादृशी ते सुरूपता सांप्रतं तादृशी नेयं भूषितस्यापि भूषणैः

asnātasyābhavad bhūpa yādṛśī te surūpatā sāṃprataṃ tādṛśī neyaṃ bhūṣitasyāpi bhūṣaṇaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्नातः स्रग्दामधारी त्वं स्वनुलिप्तः सुभूषितः तथाप्य् अस्नात एव प्राच् शोभनो ऽभून् न सांप्रतम्

snātaḥ sragdāmadhārī tvaṃ svanuliptaḥ subhūṣitaḥ tathāpy asnāta eva prāc śobhano 'bhūn na sāṃpratam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किंतु तत्कारणं येन व्यायाममलिनाम्बरः शोभनो ऽहम् अभूत् पूर्वम् इदानीं न विभूषितः

kiṃtu tatkāraṇaṃ yena vyāyāmamalināmbaraḥ śobhano 'ham abhūt pūrvam idānīṃ na vibhūṣitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दिव्येन चक्षुषा भूप कालस्यास्य च तस्य च वयःपरिणतिं सूक्ष्मां पश्यावो ऽपचयप्रदाम्

divyena cakṣuṣā bhūpa kālasyāsya ca tasya ca vayaḥpariṇatiṃ sūkṣmāṃ paśyāvo 'pacayapradām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा हि नाडिका पूर्णा गलत्य् अविरतं नृप नॄणां परिणतस् तद्वच् शरीरग्रहणाद् अनु

yathā hi nāḍikā pūrṇā galaty avirataṃ nṛpa nṝṇāṃ pariṇatas tadvac śarīragrahaṇād anu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जन्मतो ऽनन्तरं बाल्यं पौगण्डत्वं ततः परम् यौवनं मध्यदेहित्वं वार्द्धकं च जरा नृणाम् स्थूलदृष्ट्या तु पश्यन्ति न तु ते सूक्ष्मदर्शिनः

janmato 'nantaraṃ bālyaṃ paugaṇḍatvaṃ tataḥ param yauvanaṃ madhyadehitvaṃ vārddhakaṃ ca jarā nṛṇām sthūladṛṣṭyā tu paśyanti na tu te sūkṣmadarśinaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निमेषशतभागस्य सहस्रांशः क्षणो नृप तस्याप्य् अयुतभागांशो भवत्य् अपचयो नृणाम्

nimeṣaśatabhāgasya sahasrāṃśaḥ kṣaṇo nṛpa tasyāpy ayutabhāgāṃśo bhavaty apacayo nṛṇām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सूक्ष्मातिसूक्ष्मापचयी भवत्य् एष पुमान् नृप परिणामं क्रमाद् याति तृप्तिं वारि पिबन्न् इव

sūkṣmātisūkṣmāpacayī bhavaty eṣa pumān nṛpa pariṇāmaṃ kramād yāti tṛptiṃ vāri pibann iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद् अहर् जातबाल्यस्य बालस्यापचयो हि सः प्रतिक्षणांशया वृद्धिर् बालत्वं हीयते तया

tad ahar jātabālyasya bālasyāpacayo hi saḥ pratikṣaṇāṃśayā vṛddhir bālatvaṃ hīyate tayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पौगण्डे यौवने चैव वार्द्धके च महामते हानिक्रमः स एवोक्तो यो बाल्ये कथितस् तव

paugaṇḍe yauvane caiva vārddhake ca mahāmate hānikramaḥ sa evokto yo bālye kathitas tava

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कान्तिर् या नृप बालस्य पोगण्डस्य हि सा कुतः तत्कान्तिसौकुमार्याद्यैः शून्यम् एव हि यौवनम्

kāntir yā nṛpa bālasya pogaṇḍasya hi sā kutaḥ tatkāntisaukumāryādyaiḥ śūnyam eva hi yauvanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कान्त्यादिसंपदो हानिः परमा नृप वार्द्धके तत्राप्य् अनुक्षणं हानिर् हानिर् आ मृत्युतो नृप

kāntyādisaṃpado hāniḥ paramā nṛpa vārddhake tatrāpy anukṣaṇaṃ hānir hānir ā mṛtyuto nṛpa

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं प्रतिक्षणांशांशो नॄणाम् अपचयप्रदः कुर्वतः किमु कालस् ते महास्नानप्रसाधनम्

evaṃ pratikṣaṇāṃśāṃśo nṝṇām apacayapradaḥ kurvataḥ kimu kālas te mahāsnānaprasādhanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अस्मद्दृष्टो भवान् यावत् प्रविष्टो निजमन्दिरम् तावद् धानिम् अनुप्राप्तः किमु यामार्धसंस्थितः

asmaddṛṣṭo bhavān yāvat praviṣṭo nijamandiram tāvad dhānim anuprāptaḥ kimu yāmārdhasaṃsthitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यादृशो ऽद्य भवांस् तादृक् त्वं न रूपी नरेश्वर परश्वः शस्तनं नैव

yādṛśo 'dya bhavāṃs tādṛk tvaṃ na rūpī nareśvara paraśvaḥ śastanaṃ naiva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं समस्तभूतानि स्थावराणि चराणि च प्रतिक्षणांशापचयं प्राप्नुवन्ति महीतले

evaṃ samastabhūtāni sthāvarāṇi carāṇi ca pratikṣaṇāṃśāpacayaṃ prāpnuvanti mahītale

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मान् न कौतुकं कार्यं भवता तु नरेश्वर यत् ते रूपम् अभूत् पूर्वम् अप्रसाधितशोभनम्

tasmān na kautukaṃ kāryaṃ bhavatā tu nareśvara yat te rūpam abhūt pūrvam aprasādhitaśobhanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राजा पुरूरवा भूयः श्रुत्वा वाक्यम् इदं तयोः चिन्तयित्वा वचः प्राह संवेगोत्कम्पिमानसः

rājā purūravā bhūyaḥ śrutvā vākyam idaṃ tayoḥ cintayitvā vacaḥ prāha saṃvegotkampimānasaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अहो भवद्भ्यां कथितम् अनवस्थितसंस्थितम् स्वरूपं जगतो देवौ येन त्रस्तो ऽस्मि सांप्रतम्

aho bhavadbhyāṃ kathitam anavasthitasaṃsthitam svarūpaṃ jagato devau yena trasto 'smi sāṃpratam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अज्ञानतिमिरान्धानां मद्विधानां भवद्विधाः प्रदीपभूताः संदेहो विद्यते नात्र कश्चन

ajñānatimirāndhānāṃ madvidhānāṃ bhavadvidhāḥ pradīpabhūtāḥ saṃdeho vidyate nātra kaścana

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सदापचयदोषेण दुष्टकायैः सुरोत्तमौ यत् कार्यं पुरुषैस् तच् च कथ्यतां हितकाम्यया

sadāpacayadoṣeṇa duṣṭakāyaiḥ surottamau yat kāryaṃ puruṣais tac ca kathyatāṃ hitakāmyayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अतिमूढो ऽध्रुवे काये सदापचयधर्मिणि नरस् तदुपभोग्यानि ध्रुवाणि परिमार्गति

atimūḍho 'dhruve kāye sadāpacayadharmiṇi naras tadupabhogyāni dhruvāṇi parimārgati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आसनं शयनं यानं परिधानं गृहादिकम् वाञ्छत्य् अहो ऽतिमोहेन सुस्थिरं स्वयम् अस्थिरः

āsanaṃ śayanaṃ yānaṃ paridhānaṃ gṛhādikam vāñchaty aho 'timohena susthiraṃ svayam asthiraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बाल्यात् पौगण्डतां गत्वा यः पुनर् यौवनं गतः

bālyāt paugaṇḍatāṃ gatvā yaḥ punar yauvanaṃ gataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भुवः शैलं समारूढः समारूढस् ततो द्रुमम् आरोहणं स किम् अन्यद् ऋक्षभीतः करिष्यति

bhuvaḥ śailaṃ samārūḍhaḥ samārūḍhas tato drumam ārohaṇaṃ sa kim anyad ṛkṣabhītaḥ kariṣyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बाल्यात् पौगण्डतां यातो यौवनाद् वृद्धतां गतः वयोऽवस्था ततः कान्या यद् भोगाय स्थिरेच्छकः

bālyāt paugaṇḍatāṃ yāto yauvanād vṛddhatāṃ gataḥ vayo'vasthā tataḥ kānyā yad bhogāya sthirecchakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्माद् एतन् मनुष्येण विचार्यात्महितैषिणा श्रेयस्य् आमुष्मिके यत्नः कर्तव्यो ऽहर्निशं नृप

tasmād etan manuṣyeṇa vicāryātmahitaiṣiṇā śreyasy āmuṣmike yatnaḥ kartavyo 'harniśaṃ nṛpa

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भोगेष्व् असक्तिः सततं तथैवात्मावलोकनम् श्रेयः परं मनुष्याणां कपिलः प्राह पार्थिवः

bhogeṣv asaktiḥ satataṃ tathaivātmāvalokanam śreyaḥ paraṃ manuṣyāṇāṃ kapilaḥ prāha pārthivaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वत्र समदर्शित्वं निर्ममत्वम् असङ्गिता श्रेयः परं मनुष्याणां प्राह पञ्चशिखो मुनिः

sarvatra samadarśitvaṃ nirmamatvam asaṅgitā śreyaḥ paraṃ manuṣyāṇāṃ prāha pañcaśikho muniḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आगर्भजन्मबाल्यादि- वयोऽवस्थादिवेदनम् श्रेयः परं मनुष्याणाम् अङ्गारिष्ठो ऽब्रवीन् नृपः

āgarbhajanmabālyādi- vayo'vasthādivedanam śreyaḥ paraṃ manuṣyāṇām aṅgāriṣṭho 'bravīn nṛpaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अध्यात्मिकादिदुःखानाम् अत्यन्तादिप्रतिक्रिया श्रेयः परं मनुष्याणां जनको ह्य् आह मोक्षवित्

adhyātmikādiduḥkhānām atyantādipratikriyā śreyaḥ paraṃ manuṣyāṇāṃ janako hy āha mokṣavit

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अभिन्नयोर् भेदकरः प्रत्ययो यः परात्मनोः हिरण्यगर्भस् तच्छान्तिं श्रेयः परमम् अब्रवीत्

abhinnayor bhedakaraḥ pratyayo yaḥ parātmanoḥ hiraṇyagarbhas tacchāntiṃ śreyaḥ paramam abravīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कर्तव्यम् इति यत् कर्म ऋग्यजुःसामसंज्ञितम् क्रियते तत् परं श्रेयो जैगीषव्यो ऽब्रवीन् मुनिः

kartavyam iti yat karma ṛgyajuḥsāmasaṃjñitam kriyate tat paraṃ śreyo jaigīṣavyo 'bravīn muniḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हानिं सर्वविधित्सानाम् आत्मनः सुखहेतुकीम् श्रेयः परं मनुष्याणां देवलो ऽप्य् आह तत्त्ववित्

hāniṃ sarvavidhitsānām ātmanaḥ sukhahetukīm śreyaḥ paraṃ manuṣyāṇāṃ devalo 'py āha tattvavit

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यद् यत् त्यजति कामानां तत् सुखस्याभिपूर्यते एतद् एव परं श्रेयो विज्ञानं हितकामिनाम्

yad yat tyajati kāmānāṃ tat sukhasyābhipūryate etad eva paraṃ śreyo vijñānaṃ hitakāminām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कामानुसारी पुरुषः कामान् अनु विनश्यति अश्रेयसं परं चैतद् यद् भूपालातिकामिता

kāmānusārī puruṣaḥ kāmān anu vinaśyati aśreyasaṃ paraṃ caitad yad bhūpālātikāmitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं विज्ञाततत्त्वार्थः सनको योगिनां वरः नरेन्द्र प्राह विप्राणां परमार्थपरंपरम्

evaṃ vijñātatattvārthaḥ sanako yogināṃ varaḥ narendra prāha viprāṇāṃ paramārthaparaṃparam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्रियाकलापफलदम् ऋग्यजुःसामसंज्ञितम् अमुष्मिन् मध्यमं श्रेयः प्राहुः सप्त र्षयो नृप

kriyākalāpaphaladam ṛgyajuḥsāmasaṃjñitam amuṣmin madhyamaṃ śreyaḥ prāhuḥ sapta rṣayo nṛpa

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इहैव फलदं काम्यं कर्म यत् क्रियते नरैः तद् आहुर् अपरं श्रेयो ऋचीकच्यवनादयः

ihaiva phaladaṃ kāmyaṃ karma yat kriyate naraiḥ tad āhur aparaṃ śreyo ṛcīkacyavanādayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्वे कर्मणी नरश्रेष्ठ ब्रह्मणा समुदाहृते प्रवृत्ताख्यं निवृत्तं च स्वर्गमुक्तिफले हि ते

dve karmaṇī naraśreṣṭha brahmaṇā samudāhṛte pravṛttākhyaṃ nivṛttaṃ ca svargamuktiphale hi te

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रवृत्तम् अपि मोक्षाय कर्म पार्थिव जायते कर्म स्वरूपतो भ्रष्टम् अनाकाङ्क्ष्य फलं कृतम्

pravṛttam api mokṣāya karma pārthiva jāyate karma svarūpato bhraṣṭam anākāṅkṣya phalaṃ kṛtam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सामान्यं चापरं श्रेयः सर्ववर्णाश्रमेषु यत् तच् छृणुष्व महीपाल वदतो मम तत्त्वतः

sāmānyaṃ cāparaṃ śreyaḥ sarvavarṇāśrameṣu yat tac chṛṇuṣva mahīpāla vadato mama tattvataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सत्यं वक्तव्यं नित्यं मैत्रेण भाव्यं कार्यं च त्याज्यं नित्यम् आयासकारि लोके ऽमुष्मिन् यद् धितं च तथास्मिंस् तस्मिन्न् आत्मा योजनीयो ऽनुधीरैः

satyaṃ vaktavyaṃ nityaṃ maitreṇa bhāvyaṃ kāryaṃ ca tyājyaṃ nityam āyāsakāri loke 'muṣmin yad dhitaṃ ca tathāsmiṃs tasminn ātmā yojanīyo 'nudhīraiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तीर्थस्नानैः सोपवासैर् अजस्रं पात्रे दानैर् होमजापैश् च नित्यम् शुद्धिर् नेयो देवताभ्यर्चनैश् च शुद्धो ऽप्य् आत्मा सङ्गदोषाद् अशुद्धः

tīrthasnānaiḥ sopavāsair ajasraṃ pātre dānair homajāpaiś ca nityam śuddhir neyo devatābhyarcanaiś ca śuddho 'py ātmā saṅgadoṣād aśuddhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शुद्धं वस्त्रं सङ्गदोषाद् अशुद्धं भूयः शुद्धिं शोध्यमानं पर्याति एतज् ज्ञात्वा न प्रमादो मनुष्यैः शुद्धे ह्य् आत्मन्य् आत्मविद्भिर् विधेयः

śuddhaṃ vastraṃ saṅgadoṣād aśuddhaṃ bhūyaḥ śuddhiṃ śodhyamānaṃ paryāti etaj jñātvā na pramādo manuṣyaiḥ śuddhe hy ātmany ātmavidbhir vidheyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् उक्त्वा तौ नरेन्द्रं तौ तेन चार्घ्यादिना पृथक् सम्यक् संपूजितौ यातौ नाक पृष्ठम् अथाश्विनौ

ity uktvā tau narendraṃ tau tena cārghyādinā pṛthak samyak saṃpūjitau yātau nāka pṛṣṭham athāśvinau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स चाप्य् अनित्यताम् एवम् अवगम्य नरेश्वरः निष्कामो ऽनुदिनम् एव अवगम्य नरेश्वरः निष्कामो ऽनुदिनं यज्ञैर् इयाज पुरुषोत्तमम्

sa cāpy anityatām evam avagamya nareśvaraḥ niṣkāmo 'nudinam eva avagamya nareśvaraḥ niṣkāmo 'nudinaṃ yajñair iyāja puruṣottamam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भोगासङ्गि मनो दाल्भ्य यदासीत् तस्य भूपतेः तद् एव भगवद्ध्यान- परं चक्रे महामुने

bhogāsaṅgi mano dālbhya yadāsīt tasya bhūpateḥ tad eva bhagavaddhyāna- paraṃ cakre mahāmune

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्याजार्थेषु ममताम् अहंकारं तथात्मनि समतां सर्वभूतेषु संप्राप पृथिवीपतिः

tatyājārtheṣu mamatām ahaṃkāraṃ tathātmani samatāṃ sarvabhūteṣu saṃprāpa pṛthivīpatiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यस्यात्मन्य् अपि विप्रर्षे नाहंमानो ऽस्ति कुत्रचित् मदावलेपो पूपादौ तस्य स्याद् इति का कथा

yasyātmany api viprarṣe nāhaṃmāno 'sti kutracit madāvalepo pūpādau tasya syād iti kā kathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं दाल्भ्य मनुष्येण समताम् अनुतिष्ठता सर्वभोगेषु संत्याज्यो ध्येयश् च पुरुषोत्तमः

evaṃ dālbhya manuṣyeṇa samatām anutiṣṭhatā sarvabhogeṣu saṃtyājyo dhyeyaś ca puruṣottamaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुत्र तिष्ठति गोविन्दो बाह्यनिवृतचेतसि तस्मान् निःसङ्गचित्तेन शक्यश् चिन्तयितुं हरिः

kutra tiṣṭhati govindo bāhyanivṛtacetasi tasmān niḥsaṅgacittena śakyaś cintayituṃ hariḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रीतिद्वेषादयस् त्यक्त्वा महर्षे यस्य चेतसा प्रियातिथिस् तद्धृदये विष्णुर् मोक्षफलप्रदः

prītidveṣādayas tyaktvā maharṣe yasya cetasā priyātithis taddhṛdaye viṣṇur mokṣaphalapradaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.