Lagadha: Vedāṅga-jyotiṣa 2

इत्येवंमासवर्षाणांमुहूर्तोदयपर्वणाम्। दिनर्त्वयनमासाङ्गंव्याख्यानंलगतोऽब्रवीत्॥४२

ityevaṃmāsavarṣāṇāṃmuhūrtodayaparvaṇām| dinartvayanamāsāṅgaṃvyākhyānaṃlagato'bravīt||42

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पञ्चसम्वत्सरम्प्रपद्येतेकार्याःकलादशचयाःपर्वसम्विताविषुवम्सप्त॥ इतिवेदाङ्गज्योतिषम्समाप्तम्॥ अथयाजुषज्योतिषंप्रारभ्यते। पञ्चसंवत्सरमयंयुगाध्यक्षंप्रजापतिम्। दिनर्त्वयनमासाङ्गंप्रणम्यशिरसाशुचिः

pañcasamvatsaramprapadyetekāryāḥkalādaśacayāḥparvasamvitāviṣuvamsapta|| itivedāṅgajyotiṣamsamāptam|| athayājuṣajyotiṣaṃprārabhyate| pañcasaṃvatsaramayaṃyugādhyakṣaṃprajāpatim| dinartvayanamāsāṅgaṃpraṇamyaśirasāśuciḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ज्योतिषामयनंपुण्यंप्रवक्ष्याम्यनुपूर्वशः। संमतंब्राह्मणेन्द्राणांयज्ञकालार्थसिद्धये

jyotiṣāmayanaṃpuṇyaṃpravakṣyāmyanupūrvaśaḥ| saṃmataṃbrāhmaṇendrāṇāṃyajñakālārthasiddhaye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वेदाहियज्ञार्थमभिप्रवृत्ताःकालानुपूर्ण्याविहिताश्चयज्ञाः। तस्मादिदंकालविधानशास्त्रंयोज्योतिषंवेदसवेदयज्ञम्

vedāhiyajñārthamabhipravṛttāḥkālānupūrṇyāvihitāścayajñāḥ| tasmādidaṃkālavidhānaśāstraṃyojyotiṣaṃvedasavedayajñam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथाशिखामयूराणांनागानांमणयोयथा। तद्वद्वेदाङ्गशास्त्राणांगणितंमूर्धनिस्थितम्

yathāśikhāmayūrāṇāṃnāgānāṃmaṇayoyathā| tadvadvedāṅgaśāstrāṇāṃgaṇitaṃmūrdhanisthitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

माघशुक्लप्रपन्नस्यपौषकृष्णसमापिनः। युगस्यपञ्चवर्षस्यकालज्ञानंप्रचक्षते

māghaśuklaprapannasyapauṣakṛṣṇasamāpinaḥ| yugasyapañcavarṣasyakālajñānaṃpracakṣate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वराक्रमेतेसोमार्कौयदासाकंसवासवौ। स्यात्तदादियुगंमाघस्तपःशुक्लोऽयनंह्युदक्

svarākrametesomārkauyadāsākaṃsavāsavau| syāttadādiyugaṃmāghastapaḥśuklo'yanaṃhyudak

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रपद्येतेश्रविष्ठादौसूर्याचन्द्रमसावुदक्। सार्पार्धेदक्षिणार्कस्तुमाघश्रावणयोःसदा

prapadyeteśraviṣṭhādausūryācandramasāvudak| sārpārdhedakṣiṇārkastumāghaśrāvaṇayoḥsadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धर्मवृद्धिरपांप्रस्थःक्षपाह्लास‌उदग्गतौ। दक्षिणेतौविपर्यस्तौषण्मुहूर्त्ययनेनतु

dharmavṛddhirapāṃprasthaḥkṣapāhlāsa‌udaggatau| dakṣiṇetauviparyastauṣaṇmuhūrtyayanenatu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रथमंसप्तमंचाहुरयनाद्यंत्रयोदशम्। चतुर्थंदशमंचैवद्विर्युग्माद्यंबहुलेऽप्यृतौ

prathamaṃsaptamaṃcāhurayanādyaṃtrayodaśam| caturthaṃdaśamaṃcaivadviryugmādyaṃbahule'pyṛtau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वसुत्वष्टाभवोऽजश्चमित्रःसर्पोऽश्विनौजलम्। धाताकश्चायनाद्याःस्युरर्धपञ्चमभस्त्वृतुः

vasutvaṣṭābhavo'jaścamitraḥsarpo'śvinaujalam| dhātākaścāyanādyāḥsyurardhapañcamabhastvṛtuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकान्तरेऽह्निमासेचपूर्वान्कृत्वादिरुत्तरः। अर्धयोःपञ्चपर्वाणांमृदूपञ्चदशाष्टमौ

ekāntare'hnimāsecapūrvānkṛtvādiruttaraḥ| ardhayoḥpañcaparvāṇāṃmṛdūpañcadaśāṣṭamau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दुहेयंपर्वचेत्पादेपादस्त्रिंशत्तुसैकिका। भागात्मनापवृज्यांशांनिर्दिशेंशोऽधिकोयदि

duheyaṃparvacetpādepādastriṃśattusaikikā| bhāgātmanāpavṛjyāṃśāṃnirdiśeṃśo'dhikoyadi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निरेकंद्वादशाभ्यस्तंद्विगुणंगतसंयुतम्। षष्ट्याषष्ट्यायुतंद्वाभ्यांपर्वणांराशिरुच्यते

nirekaṃdvādaśābhyastaṃdviguṇaṃgatasaṃyutam| ṣaṣṭyāṣaṣṭyāyutaṃdvābhyāṃparvaṇāṃrāśirucyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्युःपदोऽर्धंत्रिपाद्यायात्रिदव्यैकेऽह्नःकृतेस्थितिम्। साम्येनेन्दोःस्तृणोऽन्येषुपर्वकाःपञ्चसंमिताः

syuḥpado'rdhaṃtripādyāyātridavyaike'hnaḥkṛtesthitim| sāmyenendoḥstṛṇo'nyeṣuparvakāḥpañcasaṃmitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भांशाःस्युरष्टकाःकार्याःपक्षाद्वादशकोद्गताः। एकादशगुणश्चोनःशुक्लेऽर्धंचैन्दवायदि

bhāṃśāḥsyuraṣṭakāḥkāryāḥpakṣādvādaśakodgatāḥ| ekādaśaguṇaśconaḥśukle'rdhaṃcaindavāyadi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नवकैरुद्गतोंऽशःस्यादूनःसप्तगुणोभवेत्। आवापस्त्वयुजेऽर्धंस्यात्पौलस्त्येऽस्तंगतेऽपरम्

navakairudgatoṃ'śaḥsyādūnaḥsaptaguṇobhavet| āvāpastvayuje'rdhaṃsyātpaulastye'staṃgate'param

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जावाद्यंशैःसमंविद्यात्पूर्वार्धेपर्वसूत्तराः। भादानंस्याच्चतुर्दश्यांद्विभागेभ्योऽधिकोयदि

jāvādyaṃśaiḥsamaṃvidyātpūrvārdheparvasūttarāḥ| bhādānaṃsyāccaturdaśyāṃdvibhāgebhyo'dhikoyadi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जौद्रागःखेश्वेऽहीरोशाचिन्मूषण्यःसूमाधानः। रेमृघास्वाऽपोऽजःकृष्यहज्येष्ठाइत्यृक्षालिङ्गैः

jaudrāgaḥkheśve'hīrośācinmūṣaṇyaḥsūmādhānaḥ| remṛghāsvā'po'jaḥkṛṣyahajyeṣṭhāityṛkṣāliṅgaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कार्याभांशाष्टकस्थानेकलाएकान्नविंशतिः। ऊनस्थानेद्विसप्ततिमुद्वपेद्युक्तसंभवे

kāryābhāṃśāṣṭakasthānekalāekānnaviṃśatiḥ| ūnasthānedvisaptatimudvapedyuktasaṃbhave

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तिथिमेकादशाभ्यस्तांपर्वभांशसमन्विताम्। विभज्यभसमूहेनतिथिनक्षत्रमादिशेत्

tithimekādaśābhyastāṃparvabhāṃśasamanvitām| vibhajyabhasamūhenatithinakṣatramādiśet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

याःपर्वभादानकलास्तासुसप्तगुणांतिथिम्। उक्तास्तासांविजानीयात्तिथिभादानिकाःकलाः

yāḥparvabhādānakalāstāsusaptaguṇāṃtithim| uktāstāsāṃvijānīyāttithibhādānikāḥkalāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अतीतपर्वभागेभ्यःशोधयेद्द्विगुणांतिथिम्। तेषुमण्डलभागेषुतिथिनिष्ठांगतोरविः

atītaparvabhāgebhyaḥśodhayeddviguṇāṃtithim| teṣumaṇḍalabhāgeṣutithiniṣṭhāṃgatoraviḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विषुवन्तंद्विरभ्यस्तंरूपोनंषड्गुणीकृतम्। पक्षायदर्धंपक्षाणांतिथिःसविषुवान्स्मृतः

viṣuvantaṃdvirabhyastaṃrūponaṃṣaḍguṇīkṛtam| pakṣāyadardhaṃpakṣāṇāṃtithiḥsaviṣuvānsmṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पलानिपञ्चाशदपांधृतानितदाढकंद्रोणमतःप्रमेयम्। त्रिभिर्विहीनंकुडवैस्तुकार्यंतन्नाडिकायास्तुभवेत्प्रमाणम्

palānipañcāśadapāṃdhṛtānitadāḍhakaṃdroṇamataḥprameyam| tribhirvihīnaṃkuḍavaistukāryaṃtannāḍikāyāstubhavetpramāṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकादशभिरभ्यस्यपर्वाणिनवभिस्तिथिम्। युगलब्धंसपर्वस्याद्वर्तमानार्कभक्रमात्

ekādaśabhirabhyasyaparvāṇinavabhistithim| yugalabdhaṃsaparvasyādvartamānārkabhakramāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सूर्यर्क्षभागान्निवभिर्विभज्यशेषंद्विरभ्यस्यदिनोपभुक्तिः। तिथियुक्ताभुक्तिदिनेषुकालोयोगंदिनैकादशकेनतद्भम्

sūryarkṣabhāgānnivabhirvibhajyaśeṣaṃdvirabhyasyadinopabhuktiḥ| tithiyuktābhuktidineṣukāloyogaṃdinaikādaśakenatadbham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्रियंशोभशेषोदिवसांशभागश्चतुर्दशश्चाप्यनीयभिन्नम्। भार्धेऽधिकेचापिगतेपरोंऽशोद्वावुत्तमेतन्नवकैरवेद्यम्

triyaṃśobhaśeṣodivasāṃśabhāgaścaturdaśaścāpyanīyabhinnam| bhārdhe'dhikecāpigateparoṃ'śodvāvuttametannavakairavedyam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्रिंशत्यह्नांसषट्षष्टिरब्दःषट्चर्तवोऽयने। मासाद्वादशसूर्याःस्युरेतत्पञ्चगुणंयुगम्

triṃśatyahnāṃsaṣaṭṣaṣṭirabdaḥṣaṭcartavo'yane| māsādvādaśasūryāḥsyuretatpañcaguṇaṃyugam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उदयावासवस्यस्युर्दिनराशिःस्वपञ्चकः। ऋषेर्द्विषष्टिहीनंस्याद्विंशत्याचैकयास्तृणाम्

udayāvāsavasyasyurdinarāśiḥsvapañcakaḥ| ṛṣerdviṣaṣṭihīnaṃsyādviṃśatyācaikayāstṛṇām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पञ्चत्रिंशंशतंपौष्णमेकोनमयनान्यृषेः। पर्वणांस्याच्चतुष्पादीकाष्ठानांचैवताःकलाः

pañcatriṃśaṃśataṃpauṣṇamekonamayanānyṛṣeḥ| parvaṇāṃsyāccatuṣpādīkāṣṭhānāṃcaivatāḥkalāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सावनेन्दुस्त्रिमासानांषष्टिश्चैकाद्विसप्तिका। द्वित्रिंशतम्सावनस्यार्धःसूर्यःस्तृणांसपर्ययः

sāvanendustrimāsānāṃṣaṣṭiścaikādvisaptikā| dvitriṃśatamsāvanasyārdhaḥsūryaḥstṛṇāṃsaparyayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अग्निःप्रजापतिःसोमोरुद्रोऽदितिर्बृहस्पतिः। सर्पाश्चपितरश्चैवभगश्चैवाऽर्यमाऽपिच

agniḥprajāpatiḥsomorudro'ditirbṛhaspatiḥ| sarpāścapitaraścaivabhagaścaivā'ryamā'pica

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सवितात्वष्टाऽथवायुश्चेन्द्राग्नीमित्र‌एवच। इन्द्रोनिर्ऋतिरापोवैविश्वेदेवास्तथैवच

savitātvaṣṭā'thavāyuścendrāgnīmitra‌evaca| indronirṛtirāpovaiviśvedevāstathaivaca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विष्णुर्वसवोवरुणोऽज‌एकपात्तथैवच। अहिर्बुधन्यस्तथापूषाअश्विनौयम‌एवच

viṣṇurvasavovaruṇo'ja‌ekapāttathaivaca| ahirbudhanyastathāpūṣāaśvinauyama‌evaca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नक्षत्रदेवताह्येताएताभिर्यज्ञकर्मणि। यजमानस्यशास्त्रज्ञैर्नामनक्षत्रजंस्मृतम्

nakṣatradevatāhyetāetābhiryajñakarmaṇi| yajamānasyaśāstrajñairnāmanakṣatrajaṃsmṛtam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उग्राण्यार्द्राचचित्राचविशाखाश्रवणाऽश्वयुक्। क्रूराणितुमघास्वातिर्ज्येष्ठामूलंयमस्ययत्

ugrāṇyārdrācacitrācaviśākhāśravaṇā'śvayuk| krūrāṇitumaghāsvātirjyeṣṭhāmūlaṃyamasyayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्वयूनंद्विषष्टिभागेनहेयंसौर्यात्सपार्वणम्। यत्कृतावुपयुज्येतेमध्येऽन्तंचाधिमासकौ

dvayūnaṃdviṣaṣṭibhāgenaheyaṃsauryātsapārvaṇam| yatkṛtāvupayujyetemadhye'ntaṃcādhimāsakau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कलादशसविंशास्याद्द्वेमुहूर्तस्यनाडिके। द्वित्रिंशत्तत्कलानांतुषट्छतीत्र्यधिकाभवेत्

kalādaśasaviṃśāsyāddvemuhūrtasyanāḍike| dvitriṃśattatkalānāṃtuṣaṭchatītryadhikābhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ससप्तकंभयुक्सोमःसूर्योद्यूनित्रयोदश। उत्तमानितुपञ्चाह्नःकाष्ठापञ्चाक्षराभवेत्

sasaptakaṃbhayuksomaḥsūryodyūnitrayodaśa| uttamānitupañcāhnaḥkāṣṭhāpañcākṣarābhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदुत्तरस्यायनतोगतंस्याच्छेषंतथादक्षिणतोऽयनस्य। तदेवषष्ट्याद्विगुणंद्विभक्तंसद्वादशंस्याद्दिवसप्रमाणम्

yaduttarasyāyanatogataṃsyāccheṣaṃtathādakṣiṇato'yanasya| tadevaṣaṣṭyādviguṇaṃdvibhaktaṃsadvādaśaṃsyāddivasapramāṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदर्धंदिनभागानांसदापर्वणिपर्वणि। ऋतुशेषंतुतद्विद्यात्संख्यायसहपर्वणाम्

yadardhaṃdinabhāgānāṃsadāparvaṇiparvaṇi| ṛtuśeṣaṃtutadvidyātsaṃkhyāyasahaparvaṇām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्युपायसमुद्देशोभूयोऽप्यह्नःप्रकल्पयेत्। ज्ञेयराशिगतान्व्यस्तान्विभजेज्ज्ञानराशिना

ityupāyasamuddeśobhūyo'pyahnaḥprakalpayet| jñeyarāśigatānvyastānvibhajejjñānarāśinā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सोमसूर्यस्रिचरितंविद्वान्वेदविदश्नुते। सोयसूर्यस्त्रिचरितंलोकंलोकेचसंततिंलोकंलोकेचसंततिम्

somasūryasricaritaṃvidvānvedavidaśnute| soyasūryastricaritaṃlokaṃlokecasaṃtatiṃlokaṃlokecasaṃtatim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.