Visnu-Smrti (plain text) 20

यद् उत्तरायणं तद् अहर् देवानाम्

yad uttarāyaṇaṃ tad ahar devānām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दक्षिणायनं रात्रिः

dakṣiṇāyanaṃ rātriḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संवत्सरो ऽहोरात्रः

saṃvatsaro 'horātraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्त्रिंशता मासाः

tattriṃśatā māsāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मासा द्वादश वर्षम्

māsā dvādaśa varṣam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्वादश वर्षशतानि दिव्यानि कलियुगम्

dvādaśa varṣaśatāni divyāni kaliyugam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्विगुणानि द्वापरम्

dviguṇāni dvāparam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्रिगुणानि त्रेता

triguṇāni tretā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चतुर्गुणानि कृतयुगम्

caturguṇāni kṛtayugam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्वादशवर्षसहस्राणि दिव्यानि चतुर्युगम्

dvādaśavarṣasahasrāṇi divyāni caturyugam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चतुर्युगाणाम् एकसप्ततिर् मन्वन्तरम्

caturyugāṇām ekasaptatir manvantaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चतुर्युगसहस्रम् च कल्पः

caturyugasahasram ca kalpaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स च पितामहस्याहः

sa ca pitāmahasyāhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तावती चास्य रात्रिः

tāvatī cāsya rātriḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवंविधेनाहोरात्रेण मासवर्षगणनया सर्वस्यैव ब्रह्मणो वर्षशतम् आयुः

evaṃvidhenāhorātreṇa māsavarṣagaṇanayā sarvasyaiva brahmaṇo varṣaśatam āyuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्रह्मायुषा च परिच्छिन्नः पौरुषो दिवसः

brahmāyuṣā ca paricchinnaḥ pauruṣo divasaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्यान्ते महाकल्पः

tasyānte mahākalpaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तावत्य् एवास्य निशा

tāvaty evāsya niśā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पौरूषेयाणाम् अहोरात्राणाम् अतीतानां संख्यैव नास्ति

paurūṣeyāṇām ahorātrāṇām atītānāṃ saṃkhyaiva nāsti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न च भविष्याणाम्

na ca bhaviṣyāṇām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनाद्यन्तत्वात् कालस्य

anādyantatvāt kālasya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवम् अस्मिन् निरालम्बे काले सततयायिनि । न तद्भूतं प्रपश्यामि स्थितिर् यस्य भवेद् ध्रुवा

evam asmin nirālambe kāle satatayāyini / na tadbhūtaṃ prapaśyāmi sthitir yasya bhaved dhruvā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गङ्गायाः सिकता धारास् तथा वर्षति वासवे । शक्या गणयितुं लोके न व्यतीताः पितामहाः

gaṅgāyāḥ sikatā dhārās tathā varṣati vāsave / śakyā gaṇayituṃ loke na vyatītāḥ pitāmahāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चतुर्दश विनश्यन्ति कल्पे कल्पे सुरेश्वराः । सर्वलोकप्रधानाश् च मनवश् च चतुर्दश

caturdaśa vinaśyanti kalpe kalpe sureśvarāḥ / sarvalokapradhānāś ca manavaś ca caturdaśa

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बहूनीन्द्रसहस्राणि दैत्येन्द्रनियुतानि च । विनष्तानीह कालेन मनुजेष्व् अथ का कथा

bahūnīndrasahasrāṇi daityendraniyutāni ca / vinaṣtānīha kālena manujeṣv atha kā kathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राजर्षयश् च बहवः सर्वैः समुदिता गुणैः । देवा ब्रह्मर्षयश् चैव कालेन निधनं गताः

rājarṣayaś ca bahavaḥ sarvaiḥ samuditā guṇaiḥ / devā brahmarṣayaś caiva kālena nidhanaṃ gatāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ये समर्था जगत्य् अस्मिन् सृष्टिसंहारकारणे । ते ऽपि कालेन नीयन्ते कालो हि दुरतिक्रमः

ye samarthā jagaty asmin sṛṣṭisaṃhārakāraṇe / te 'pi kālena nīyante kālo hi duratikramaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आक्रम्य सर्वः कालेन परलोकं च नीयते । कर्मपाशवशो जन्तुस् तत्र का परिदेवना

ākramya sarvaḥ kālena paralokaṃ ca nīyate / karmapāśavaśo jantus tatra kā paridevanā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जातस्य हि ध्रुवो मृत्युर् ध्रुवं जन्म मृतस्य च । अर्थे दुष्परिहार्ये ऽस्मिन् नास्ति लोके सहायता

jātasya hi dhruvo mṛtyur dhruvaṃ janma mṛtasya ca / arthe duṣparihārye 'smin nāsti loke sahāyatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शोचन्तो नोपकुर्वन्ति मृतस्येह जना यतः । अतो न रोदितव्यं हि क्रिया कार्या स्वशक्तितः

śocanto nopakurvanti mṛtasyeha janā yataḥ / ato na roditavyaṃ hi kriyā kāryā svaśaktitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुकृतं दुष्कृतं चोभौ सहायौ यस्य गच्छतः । बान्धवैस् तस्य किं कार्यं शोचद्भिर् अथ वा न वा

sukṛtaṃ duṣkṛtaṃ cobhau sahāyau yasya gacchataḥ / bāndhavais tasya kiṃ kāryaṃ śocadbhir atha vā na vā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बान्धवानाम् अशौचे तु स्थितिं प्रेतो न विन्दति । अतस् त्व् अभ्येति तान् एव पिण्डतोयप्रदायिनः

bāndhavānām aśauce tu sthitiṃ preto na vindati / atas tv abhyeti tān eva piṇḍatoyapradāyinaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अर्वाक् सपिण्दीकरणात् प्रेतो भवति यो मृतः । प्रेतलोकगतस्यान्नं सोदकुम्भं प्रयच्छत

arvāk sapiṇdīkaraṇāt preto bhavati yo mṛtaḥ / pretalokagatasyānnaṃ sodakumbhaṃ prayacchata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पितृलोकगतश् चान्नं श्राद्धे भुङ्क्ते स्वधासमम् । पितृलोकगतस्यास्य तस्माच् छ्राद्धं प्रयच्छत

pitṛlokagataś cānnaṃ śrāddhe bhuṅkte svadhāsamam / pitṛlokagatasyāsya tasmāc chrāddhaṃ prayacchata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देवत्वे यातनास्थाने तिर्यग्योनौ तथैव च । मानुष्ये च तथाप्नोति श्राद्धं दत्तं स्वबान्धवैः

devatve yātanāsthāne tiryagyonau tathaiva ca / mānuṣye ca tathāpnoti śrāddhaṃ dattaṃ svabāndhavaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रेतस्य श्राद्धकर्तुश् च पुष्टिः श्राद्धे कृते ध्रुवम् । तस्माच् छ्राद्धं सदा कार्यं शोकं त्यक्त्वा निरर्थकम्

pretasya śrāddhakartuś ca puṣṭiḥ śrāddhe kṛte dhruvam / tasmāc chrāddhaṃ sadā kāryaṃ śokaṃ tyaktvā nirarthakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतावद् एव कर्तव्यं सदा प्रेतस्य बन्धुभिः । नोपकुर्यान् नरः शोचन् प्रेतस्यात्मन एव च

etāvad eva kartavyaṃ sadā pretasya bandhubhiḥ / nopakuryān naraḥ śocan pretasyātmana eva ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दृष्ट्वा लोकम् अनाक्रन्दं म्रियमाणांश् च बान्धवान् । धर्मम् एकं सहायार्थं वरयध्वं सदा नराः

dṛṣṭvā lokam anākrandaṃ mriyamāṇāṃś ca bāndhavān / dharmam ekaṃ sahāyārthaṃ varayadhvaṃ sadā narāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मृतो ऽपि बान्धवः शक्तो नानुगन्तुं नरं मृतम् । जायावर्जं हि सर्वस्य याम्यः पन्था विरुध्यते

mṛto 'pi bāndhavaḥ śakto nānugantuṃ naraṃ mṛtam / jāyāvarjaṃ hi sarvasya yāmyaḥ panthā virudhyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धर्म एको ऽनुयात्य् एनं यत्र क्वचन गामिनम् । नन्व् असारे नृलोके ऽस्मिन् धर्मं कुरुत मा चिरम्

dharma eko 'nuyāty enaṃ yatra kvacana gāminam / nanv asāre nṛloke 'smin dharmaṃ kuruta mā ciram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्वः कार्यम् अद्य कुर्वीत पूर्वाह्णे चापराह्णिकम् । न हि प्रतीक्षते मृत्युः कृतं वास्य न वाकृतम्

śvaḥ kāryam adya kurvīta pūrvāhṇe cāparāhṇikam / na hi pratīkṣate mṛtyuḥ kṛtaṃ vāsya na vākṛtam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षेत्रापणगृहासक्तम् अन्यत्र गतमानसम् । वृकीवोरणम् आसाद्य मृत्युर् आदाय गच्छति

kṣetrāpaṇagṛhāsaktam anyatra gatamānasam / vṛkīvoraṇam āsādya mṛtyur ādāya gacchati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न कालस्य प्रियः कश्चिद् द्वेष्यश् चास्य न विद्यते । आयुष्ये कर्मणि क्षीणे प्रसह्य हरते जनम्

na kālasya priyaḥ kaścid dveṣyaś cāsya na vidyate / āyuṣye karmaṇi kṣīṇe prasahya harate janam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नाप्राप्तकालो म्रियते विद्धः शरशतैर् अपि । कुशाग्रेणापि संष्पृष्टः प्राप्तकालो न जीवति

nāprāptakālo mriyate viddhaḥ śaraśatair api / kuśāgreṇāpi saṃṣpṛṣṭaḥ prāptakālo na jīvati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नौशधानि न मन्त्राश् च न होमा न पुनर् जपाः । त्रायन्ते मृत्युनोपेतं जरया वापि मानवम्

nauśadhāni na mantrāś ca na homā na punar japāḥ / trāyante mṛtyunopetaṃ jarayā vāpi mānavam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आगामिनम् अनर्थं हि प्रविधानशतैर् अपि । न निवारयितुं शक्तस् तत्र का परिदेवना

āgāminam anarthaṃ hi pravidhānaśatair api / na nivārayituṃ śaktas tatra kā paridevanā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा धेनुसहस्रेषु वत्सो विन्दति मातरम् । तथा पूर्वकृतं कर्म कर्तारं विन्दते ध्रुवम्

yathā dhenusahasreṣu vatso vindati mātaram / tathā pūrvakṛtaṃ karma kartāraṃ vindate dhruvam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अव्यक्तादीनि भूतानि व्यक्तमध्यानि चाप्य् अथ । अव्यक्तनिधनान्य् एव तत्र का परिदेवना

avyaktādīni bhūtāni vyaktamadhyāni cāpy atha / avyaktanidhanāny eva tatra kā paridevanā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देहिनो ऽस्मिन् यथा देहे कौमारं यौवनं जरा । तह्ता देहान्तरप्राप्तिर् धीरस् तत्र न मुह्यति

dehino 'smin yathā dehe kaumāraṃ yauvanaṃ jarā / tahtā dehāntaraprāptir dhīras tatra na muhyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गृह्णातीह यथा वस्त्रं त्यक्त्वा पूर्वधृतं नरः । गृह्णात्य् एवं नवं देही देहं कर्मनिबन्धनम्

gṛhṇātīha yathā vastraṃ tyaktvā pūrvadhṛtaṃ naraḥ / gṛhṇāty evaṃ navaṃ dehī dehaṃ karmanibandhanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नैनं छिन्दन्ति शस्त्राणि नैनं दहति पावकः । न चैनं क्लेदयन्त्य् आपो न शोषयति मारुतः

nainaṃ chindanti śastrāṇi nainaṃ dahati pāvakaḥ / na cainaṃ kledayanty āpo na śoṣayati mārutaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अच्छेद्यो ऽयम् अदाह्यो ऽयम् अक्लेद्यो ऽशोष्य एव च । नित्यः सततगः स्थाणुर् अचलो ऽयं सनातनः

acchedyo 'yam adāhyo 'yam akledyo 'śoṣya eva ca / nityaḥ satatagaḥ sthāṇur acalo 'yaṃ sanātanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अव्यक्तो ऽयम् अचिन्त्यो ऽयम् अविकार्यो ऽयम् उच्यते । तस्माद् एवं विदित्वैनं नानुशोचितुम् अर्हथ

avyakto 'yam acintyo 'yam avikāryo 'yam ucyate / tasmād evaṃ viditvainaṃ nānuśocitum arhatha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.