Library·Viṣṇu Purāṇa·1·1.13
ध्रुवाच् छिष्टिं च भव्यं च भव्याच् छंभुर् व्यजायत । शिष्टेर् आधत्त सुच्छाया पञ्च पुत्रान् अकल्मषान्
dhruvāc chiṣṭiṃ ca bhavyaṃ ca bhavyāc chaṃbhur vyajāyata / śiṣṭer ādhatta succhāyā pañca putrān akalmaṣān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रिपुं रिपुञ्जयं विप्रं वृकलं वृकतेजसम् । रिपोर् आधत्त बृहती चाक्षुषं सर्वतेजसम्
ripuṃ ripuñjayaṃ vipraṃ vṛkalaṃ vṛkatejasam / ripor ādhatta bṛhatī cākṣuṣaṃ sarvatejasam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अजीजनत् पुष्करिण्यां वारुण्यां चाक्षुषो मनुम् । प्रजापतेर् आत्मजायां वीरणस्य महात्मनः
ajījanat puṣkariṇyāṃ vāruṇyāṃ cākṣuṣo manum / prajāpater ātmajāyāṃ vīraṇasya mahātmanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मनोर् अजायन्त दश नड्वलायां महौजसः । कन्यायां तपतां श्रेष्ठ वैराजस्य प्रजापतेः
manor ajāyanta daśa naḍvalāyāṃ mahaujasaḥ / kanyāyāṃ tapatāṃ śreṣṭha vairājasya prajāpateḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुरुः पुरुः शतद्युम्नस् तपस्वी सत्यवाञ् छुचिः । अग्निष्टुद् अतिरात्रश् च सुद्युम्नश् चेति ते नव । अभिमन्युश् च दशमो नड्वलायां महौजसः
kuruḥ puruḥ śatadyumnas tapasvī satyavāñ chuciḥ / agniṣṭud atirātraś ca sudyumnaś ceti te nava / abhimanyuś ca daśamo naḍvalāyāṃ mahaujasaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुरोर् अजनयत् पुत्रान् षड् आग्नेयी महाप्रभान् । अङ्गं सुमनसं ख्यातिं क्रतुम् अङ्गिरसं शिबिम्
kuror ajanayat putrān ṣaḍ āgneyī mahāprabhān / aṅgaṃ sumanasaṃ khyātiṃ kratum aṅgirasaṃ śibim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अङ्गात् सुनीथापत्यं वै वेनम् एकम् अजायत । प्रजार्थम् ऋषयस् तस्य ममन्थुर् दक्षिणं करम्
aṅgāt sunīthāpatyaṃ vai venam ekam ajāyata / prajārtham ṛṣayas tasya mamanthur dakṣiṇaṃ karam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वेनस्य पाणौ मथिते संबभूव महामुने । वैन्यो नाम महीपालो यः पृथुः परिकीर्त्यते
venasya pāṇau mathite saṃbabhūva mahāmune / vainyo nāma mahīpālo yaḥ pṛthuḥ parikīrtyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
येन दुग्धा मही पूर्वं प्रजानां हितकारणात्
yena dugdhā mahī pūrvaṃ prajānāṃ hitakāraṇāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किमर्थं मथितः पाणिर् वेनस्य परमर्षिभिः । यत्र जज्ञे महावीर्यः स पृथुर् मुनिसत्तम
kimarthaṃ mathitaḥ pāṇir venasya paramarṣibhiḥ / yatra jajñe mahāvīryaḥ sa pṛthur munisattama
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुनीथा नाम या कन्या मृत्योः प्रथमजाभवत् । अङ्गस्य भार्या सा दत्ता तस्यां वेनो व्यजायत
sunīthā nāma yā kanyā mṛtyoḥ prathamajābhavat / aṅgasya bhāryā sā dattā tasyāṃ veno vyajāyata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स मातामहदोषेण तेन मृत्योः सुतात्मजः । निसर्गाद् एव मैत्रेय दुष्टभावो व्यजायत
sa mātāmahadoṣeṇa tena mṛtyoḥ sutātmajaḥ / nisargād eva maitreya duṣṭabhāvo vyajāyata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अभिषिक्तो यदा राज्ये स वेनः परमर्षिभिः । घोषयाम् आस स तदा पृथिव्यां पृथिवीपतिः
abhiṣikto yadā rājye sa venaḥ paramarṣibhiḥ / ghoṣayām āsa sa tadā pṛthivyāṃ pṛthivīpatiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न यष्टव्यं न होतव्यं न दातव्यं कथंचन । भोक्ता यज्ञस्य कस् त्व् अन्यो ह्य् अहं यज्ञपतिः प्रभुः
na yaṣṭavyaṃ na hotavyaṃ na dātavyaṃ kathaṃcana / bhoktā yajñasya kas tv anyo hy ahaṃ yajñapatiḥ prabhuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततस् तम् ऋषयः पूर्वं संपूज्य पृथिवीपतिम् । ऊचुः सामकलं सम्यङ् मैत्रेय समुपस्थिताः
tatas tam ṛṣayaḥ pūrvaṃ saṃpūjya pṛthivīpatim / ūcuḥ sāmakalaṃ samyaṅ maitreya samupasthitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भो भो राजञ् छृणुष्व त्वं यद् वदामस् तव प्रभो । राज्यदेहोपकाराय प्रजानां च हितं परम्
bho bho rājañ chṛṇuṣva tvaṃ yad vadāmas tava prabho / rājyadehopakārāya prajānāṃ ca hitaṃ param
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दीर्घसत्रेण देवेशं सर्वयज्ञेश्वरं हरिम् । पूजयिष्याम भद्रं ते तत्रांशस् ते भविष्यति
dīrghasatreṇa deveśaṃ sarvayajñeśvaraṃ harim / pūjayiṣyāma bhadraṃ te tatrāṃśas te bhaviṣyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यज्ञेन यज्ञपुरुषो विष्णुः संप्रीणितो नृप । अस्माभिर् भवतः कामान् सर्वान् एव प्रदास्यति
yajñena yajñapuruṣo viṣṇuḥ saṃprīṇito nṛpa / asmābhir bhavataḥ kāmān sarvān eva pradāsyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यज्ञैर् यज्ञेश्वरो येषां राष्ट्रे संपूज्यते हरिः । तेषां सर्वेप्सितावाप्तिं ददाति नृप भूभृताम्
yajñair yajñeśvaro yeṣāṃ rāṣṭre saṃpūjyate hariḥ / teṣāṃ sarvepsitāvāptiṃ dadāti nṛpa bhūbhṛtām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मत्तः को ऽभ्यधिको ऽन्यो ऽस्ति कश् चाराध्यो ममापरः । को ऽयं हरिर् इति ख्यातो यो वै यज्ञेश्वरो मतः
mattaḥ ko 'bhyadhiko 'nyo 'sti kaś cārādhyo mamāparaḥ / ko 'yaṃ harir iti khyāto yo vai yajñeśvaro mataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्रह्मा जनार्दनः शंभुर् इन्द्रो वायुर् यमो रविः । हुतभुग् वरुणो धाता पूषा भूमिर् निशाकरः
brahmā janārdanaḥ śaṃbhur indro vāyur yamo raviḥ / hutabhug varuṇo dhātā pūṣā bhūmir niśākaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एते चान्ये च ये देवाः शापानुग्रहकारिणः । नृपस्यैते शरीरस्थाः सर्वदेवमयो नृपः
ete cānye ca ye devāḥ śāpānugrahakāriṇaḥ / nṛpasyaite śarīrasthāḥ sarvadevamayo nṛpaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतज् ज्ञात्वा मयाज्ञप्तं यद् यथा क्रियतां तथा । न दातव्यं न होतव्यं न यष्टव्यं च भो द्विजाः
etaj jñātvā mayājñaptaṃ yad yathā kriyatāṃ tathā / na dātavyaṃ na hotavyaṃ na yaṣṭavyaṃ ca bho dvijāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भर्तृशुश्रूषणं धर्मो यथा स्त्रीणां परो मतः । ममाज्ञापालनं धर्मो भवतां च तथा द्विजाः
bhartṛśuśrūṣaṇaṃ dharmo yathā strīṇāṃ paro mataḥ / mamājñāpālanaṃ dharmo bhavatāṃ ca tathā dvijāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देह्य् अनुज्ञां महाराज मा धर्मो यातु संक्षयम् । हविषां परिणामो ऽयं यद् एतद् अखिलं जगत्
dehy anujñāṃ mahārāja mā dharmo yātu saṃkṣayam / haviṣāṃ pariṇāmo 'yaṃ yad etad akhilaṃ jagat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति विज्ञाप्यमानो ऽपि स वेनः परमर्षिभिः । पापो ददाति नानुज्ञां तदा प्रोक्तः पुनः पुनः
iti vijñāpyamāno 'pi sa venaḥ paramarṣibhiḥ / pāpo dadāti nānujñāṃ tadā proktaḥ punaḥ punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततस् ते मुनयः सर्वे कोपामर्षसमन्विताः । हन्यतां हन्यतां पाप इत्य् ऊचुस् ते परस्परम्
tatas te munayaḥ sarve kopāmarṣasamanvitāḥ / hanyatāṃ hanyatāṃ pāpa ity ūcus te parasparam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यो यज्ञपुरुषं विष्णुम् अनादिनिधनं प्रभुम् । विनिन्दत्य् अधमाचारो न स योग्यो भुवः पतिः
yo yajñapuruṣaṃ viṣṇum anādinidhanaṃ prabhum / vinindaty adhamācāro na sa yogyo bhuvaḥ patiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् उक्त्वा मन्त्रपूतैस् तैः कुशैर् मुनिगणा नृपम् । निजघ्नुर् निहतं पूर्वं भगवन्निन्दनादिना
ity uktvā mantrapūtais taiḥ kuśair munigaṇā nṛpam / nijaghnur nihataṃ pūrvaṃ bhagavannindanādinā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततश् च मुनयो रेणुं ददृशुः सर्वतो द्विज । किम् एतद् इति चासन्नं पप्रच्छुस् ते जनं तदा
tataś ca munayo reṇuṃ dadṛśuḥ sarvato dvija / kim etad iti cāsannaṃ papracchus te janaṃ tadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आख्यातं च जनैस् तेषां चौरीभूतैर् अराजके । राष्ट्रे तु लोकैर् आरब्धं परस्वादानम् आतुरैः
ākhyātaṃ ca janais teṣāṃ caurībhūtair arājake / rāṣṭre tu lokair ārabdhaṃ parasvādānam āturaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेषाम् उदीर्णवेगानां चौराणां मुनिसत्तमाः । सुमहान् दृश्यते रेणुः परवित्तापहारिणाम्
teṣām udīrṇavegānāṃ caurāṇāṃ munisattamāḥ / sumahān dṛśyate reṇuḥ paravittāpahāriṇām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः संमन्त्र्य ते सर्वे मुनयस् तस्य भूभृतः । ममन्थुर् ऊरुं पुत्रार्थम् अनपत्यस्य यत्नतः
tataḥ saṃmantrya te sarve munayas tasya bhūbhṛtaḥ / mamanthur ūruṃ putrārtham anapatyasya yatnataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मथ्यतश् च समुत्तस्थौ तस्योरोः पुरुषः किल । दग्धस्थूणाप्रतीकाशः खर्वटास्यो ऽतिह्रस्वकः
mathyataś ca samuttasthau tasyoroḥ puruṣaḥ kila / dagdhasthūṇāpratīkāśaḥ kharvaṭāsyo 'tihrasvakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किं करोमीति तान् सर्वान् विप्रान् आह त्वरान्वितः । निषीदेति तम् ऊचुस् ते निषादस् तेन सो ऽभवत्
kiṃ karomīti tān sarvān viprān āha tvarānvitaḥ / niṣīdeti tam ūcus te niṣādas tena so 'bhavat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततस् तत्संभवा जाता विन्ध्यशैलनिवासिनः । निषादा मुनिशार्दूल पापकर्मोपलक्षणाः
tatas tatsaṃbhavā jātā vindhyaśailanivāsinaḥ / niṣādā muniśārdūla pāpakarmopalakṣaṇāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेन द्वारेण तत् पापं निष्क्रान्तं तस्य भूपतेः । निषादास् ते ततो जाता वेनकल्मषनाशनाः
tena dvāreṇa tat pāpaṃ niṣkrāntaṃ tasya bhūpateḥ / niṣādās te tato jātā venakalmaṣanāśanāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो ऽस्य दक्षिणं हस्तं ममन्थुस् ते द्विजोत्तमाः
tato 'sya dakṣiṇaṃ hastaṃ mamanthus te dvijottamāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मथ्यमाने च तत्राभूत् पृथुर् वैन्यः प्रतापवान् । दीप्यमानः स्ववपुषा साक्षाद् अग्निर् इव ज्वलन्
mathyamāne ca tatrābhūt pṛthur vainyaḥ pratāpavān / dīpyamānaḥ svavapuṣā sākṣād agnir iva jvalan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आद्यम् आजगवं नाम खात् पपात ततो धनुः । शराश् च दिव्या नभसः कवचं च पपात ह
ādyam ājagavaṃ nāma khāt papāta tato dhanuḥ / śarāś ca divyā nabhasaḥ kavacaṃ ca papāta ha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मिञ् जाते तु भूतानि संप्रहृष्टानि सर्वशः
tasmiñ jāte tu bhūtāni saṃprahṛṣṭāni sarvaśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सत्पुत्रेण च जातेन वेनो ऽपि त्रिदिवं ययौ । पुन्नाम्नो नरकात् त्रातः स तेन सुमहात्मना
satputreṇa ca jātena veno 'pi tridivaṃ yayau / punnāmno narakāt trātaḥ sa tena sumahātmanā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तं समुद्राश् च नद्यश् च रत्नान्य् आदाय सर्वशः । तोयानि चाभिषेकार्थं सर्वाण्य् एवोपतस्थिरे
taṃ samudrāś ca nadyaś ca ratnāny ādāya sarvaśaḥ / toyāni cābhiṣekārthaṃ sarvāṇy evopatasthire
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पितामहश् च भगवान् देवैर् आङ्गिरसैः सह । स्थावराणि च भूतानि जङ्गमानि च सर्वशः । समागम्य तदा वैन्यम् अभ्यषिञ्चन् नराधिपम्
pitāmahaś ca bhagavān devair āṅgirasaiḥ saha / sthāvarāṇi ca bhūtāni jaṅgamāni ca sarvaśaḥ / samāgamya tadā vainyam abhyaṣiñcan narādhipam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हस्ते तु दक्षिणे चक्रं दृष्ट्वा तस्य पितामहः । विष्णोर् अंशं पृथुं मत्वा परितोषं परं ययौ
haste tu dakṣiṇe cakraṃ dṛṣṭvā tasya pitāmahaḥ / viṣṇor aṃśaṃ pṛthuṃ matvā paritoṣaṃ paraṃ yayau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विष्णुचिह्नं करे चक्रं सर्वेषां चक्रवर्तिनाम् । भवत्य् अव्याहतो यस्य प्रभावस् त्रिदशैर् अपि
viṣṇucihnaṃ kare cakraṃ sarveṣāṃ cakravartinām / bhavaty avyāhato yasya prabhāvas tridaśair api
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
महता राजराज्येन पृथुर् वैन्यः प्रतापवान् । सो ऽभिषिक्तो महातेजा विधिवद् धर्मकोविदैः
mahatā rājarājyena pṛthur vainyaḥ pratāpavān / so 'bhiṣikto mahātejā vidhivad dharmakovidaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पित्रापरञ्जितास् तस्य प्रजास् तेनानुरञ्जिताः । अनुरागात् ततस् तस्य नाम राजेत्य् अजायत
pitrāparañjitās tasya prajās tenānurañjitāḥ / anurāgāt tatas tasya nāma rājety ajāyata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आपस् तस्तम्भिरे चास्य समुद्रम् अभियास्यतः । पर्वताश् च ददुर् मार्गं ध्वजभङ्गश् च नाभवत्
āpas tastambhire cāsya samudram abhiyāsyataḥ / parvatāś ca dadur mārgaṃ dhvajabhaṅgaś ca nābhavat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अकृष्टपच्या पृथिवी सिद्ध्यन्त्य् अन्नानि चिन्तया । सर्वकामदुघा गावः पुटके पुटके मधु
akṛṣṭapacyā pṛthivī siddhyanty annāni cintayā / sarvakāmadughā gāvaḥ puṭake puṭake madhu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्य वै जातमात्रस्य यज्ञे पैतामहे शुभे । सूतः सूत्यां समुत्पन्नः सौत्ये ऽहनि महामतिः
tasya vai jātamātrasya yajñe paitāmahe śubhe / sūtaḥ sūtyāṃ samutpannaḥ sautye 'hani mahāmatiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मिन्न् एव महायज्ञो जज्ञे प्राज्ञो ऽथ मागधः । प्रोक्तौ तदा मुनिवरैस् ताव् उभौ सूतमागधौ
tasminn eva mahāyajño jajñe prājño 'tha māgadhaḥ / proktau tadā munivarais tāv ubhau sūtamāgadhau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्तूयताम् एष नृपतिः पृथुर् वैन्यः प्रतापवान् । कर्मैतद् अनुरूपं च पात्रं स्तोत्रस्य चाप्य् अयम्
stūyatām eṣa nṛpatiḥ pṛthur vainyaḥ pratāpavān / karmaitad anurūpaṃ ca pātraṃ stotrasya cāpy ayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततस् ताव् ऊचतुर् विप्रान् सर्वान् एव कृताञ्जली । अद्यजातस्य नो कर्म ज्ञायते ऽस्य महीपतेः
tatas tāv ūcatur viprān sarvān eva kṛtāñjalī / adyajātasya no karma jñāyate 'sya mahīpateḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गुणा न चास्य ज्ञायन्ते न चास्य प्रथितं यशः । स्तोत्रं किमाश्रयं त्व् अस्य कार्यम् अस्माभिर् उच्यताम्
guṇā na cāsya jñāyante na cāsya prathitaṃ yaśaḥ / stotraṃ kimāśrayaṃ tv asya kāryam asmābhir ucyatām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
करिष्यत्य् एष यत् कर्म चक्रवर्ती महाबलः । गुणा भविष्या ये चास्य तैर् अयं स्तूयतां नृपः
kariṣyaty eṣa yat karma cakravartī mahābalaḥ / guṇā bhaviṣyā ye cāsya tair ayaṃ stūyatāṃ nṛpaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः स नृपतिस् तोषं तच् छ्रुत्वा परमं ययौ । सद्गुणैः श्लाघ्यताम् एति स्तव्याश् चाभ्यां गुणा मम
tataḥ sa nṛpatis toṣaṃ tac chrutvā paramaṃ yayau / sadguṇaiḥ ślāghyatām eti stavyāś cābhyāṃ guṇā mama
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्माद् यद् अत्र स्तोत्रे मे गुणनिर्वर्णनं त्व् इमौ । करिष्येते करिष्यामि तद् एवाहं समाहितः
tasmād yad atra stotre me guṇanirvarṇanaṃ tv imau / kariṣyete kariṣyāmi tad evāhaṃ samāhitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यद् इमौ वर्जनीयं च किंचिद् अत्र वदिष्यतः । तद् अहं वर्जयिष्यामीत्य् एवं चक्रे मतिं नृपः
yad imau varjanīyaṃ ca kiṃcid atra vadiṣyataḥ / tad ahaṃ varjayiṣyāmīty evaṃ cakre matiṃ nṛpaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ तौ चक्रतुः स्तोत्रं पृथोर् वैन्यस्य धीमतः । भविष्यैः कर्मभिः सम्यक् सुस्वरौ सूतमागधौ
atha tau cakratuḥ stotraṃ pṛthor vainyasya dhīmataḥ / bhaviṣyaiḥ karmabhiḥ samyak susvarau sūtamāgadhau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सत्यवाग् दानशीलो ऽयं सत्यसन्धो नरेश्वरः । ह्रीमान् मैत्रः क्षमाशीलो विक्रान्तो दुष्टशासनः
satyavāg dānaśīlo 'yaṃ satyasandho nareśvaraḥ / hrīmān maitraḥ kṣamāśīlo vikrānto duṣṭaśāsanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धर्मज्ञाश् च कृतज्ञाश् च दयावान् प्रियभाषकः । मान्यान् मानयिता यज्वा ब्रह्मण्यः साधुवत्सलः
dharmajñāś ca kṛtajñāś ca dayāvān priyabhāṣakaḥ / mānyān mānayitā yajvā brahmaṇyaḥ sādhuvatsalaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समः शत्रौ च मित्रे च व्यवहारस्थितौ नृपः
samaḥ śatrau ca mitre ca vyavahārasthitau nṛpaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सूतेनोक्तान् गुणान् इत्थं स तदा मागधेन च । चकार हृदि तादृक् च कर्मणा कृतवान् असौ
sūtenoktān guṇān itthaṃ sa tadā māgadhena ca / cakāra hṛdi tādṛk ca karmaṇā kṛtavān asau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः स पृथिवीपालः पालयन् वसुधाम् इमाम् । इयाज विविधैर् यज्ञैर् महद्भिर् भूरिदक्षिणैः
tataḥ sa pṛthivīpālaḥ pālayan vasudhām imām / iyāja vividhair yajñair mahadbhir bhūridakṣiṇaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तं प्रजाः पृथिवीनाथम् उपतस्थुः क्षुधार्दिताः । ओषधीषु प्रणष्टासु तस्मिन् काले ह्य् अराजके । तम् ऊचुस् तेन ताः पृष्टास् तत्रागमनकारणम्
taṃ prajāḥ pṛthivīnātham upatasthuḥ kṣudhārditāḥ / oṣadhīṣu praṇaṣṭāsu tasmin kāle hy arājake / tam ūcus tena tāḥ pṛṣṭās tatrāgamanakāraṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अराजके नृपश्रेष्ठ धरित्र्या सकलौषधीः । ग्रस्तास् ततः क्षयं यान्ति प्रजाः सर्वाः प्रजेश्वर
arājake nṛpaśreṣṭha dharitryā sakalauṣadhīḥ / grastās tataḥ kṣayaṃ yānti prajāḥ sarvāḥ prajeśvara
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्वं नो वृत्तिप्रदो धात्रा प्रजापालो निरूपितः । देहि नः क्षुत्परीतानां प्रजानां जीवनौषधीः
tvaṃ no vṛttiprado dhātrā prajāpālo nirūpitaḥ / dehi naḥ kṣutparītānāṃ prajānāṃ jīvanauṣadhīḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो ऽथ नृपतिर् दिव्यम् आदायाजगवं धनुः । शरांश् च दिव्यान् कुपितः सो ऽन्वधावद् वसुंधराम्
tato 'tha nṛpatir divyam ādāyājagavaṃ dhanuḥ / śarāṃś ca divyān kupitaḥ so 'nvadhāvad vasuṃdharām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो ननाश त्वरिता गौर् भूत्वा तु वसुंधरा । सा लोकान् ब्रह्मलोकादीन् संत्रासाद् अगमन् मही
tato nanāśa tvaritā gaur bhūtvā tu vasuṃdharā / sā lokān brahmalokādīn saṃtrāsād agaman mahī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यत्र यत्र ययौ देवी सा तदा भूतधारिणी । तत्र तत्र तु सा वैन्यं ददृशे ऽभ्युद्यतायुधम्
yatra yatra yayau devī sā tadā bhūtadhāriṇī / tatra tatra tu sā vainyaṃ dadṛśe 'bhyudyatāyudham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततस् तं प्राह वसुधा पृथुं पृथुपराक्रमम् । प्रवेपमाना तद्बाणपरित्राणपरायणा
tatas taṃ prāha vasudhā pṛthuṃ pṛthuparākramam / pravepamānā tadbāṇaparitrāṇaparāyaṇā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्त्रीवधे त्वं महापापं किं नरेन्द्र न पश्यसि । येन मां हन्तुम् अत्यर्थं प्रकरोषि नृपोद्यमम्
strīvadhe tvaṃ mahāpāpaṃ kiṃ narendra na paśyasi / yena māṃ hantum atyarthaṃ prakaroṣi nṛpodyamam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकस्मिन् यत्र निधनं प्रापिते दुष्टचारिणि । बहूनां भवति क्षेमं तस्य पुण्यप्रदो वधः
ekasmin yatra nidhanaṃ prāpite duṣṭacāriṇi / bahūnāṃ bhavati kṣemaṃ tasya puṇyaprado vadhaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रजानाम् उपकाराय यदि मां त्वं हनिष्यसि । आधारः कः प्रजानां ते नृपश्रेष्ठ भविष्यति
prajānām upakārāya yadi māṃ tvaṃ haniṣyasi / ādhāraḥ kaḥ prajānāṃ te nṛpaśreṣṭha bhaviṣyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्वां हत्वा वसुधे बाणैर् मच्छासनपराङ्मुखीम् । आत्मयोगबलेनेमा धारयिष्याम्य् अहं प्रजाः
tvāṃ hatvā vasudhe bāṇair macchāsanaparāṅmukhīm / ātmayogabalenemā dhārayiṣyāmy ahaṃ prajāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः प्रणम्य वसुधा तं भूयः प्राह पार्थिवम् । प्रवेपिताङ्गी परमं साध्वसं समुपागता
tataḥ praṇamya vasudhā taṃ bhūyaḥ prāha pārthivam / pravepitāṅgī paramaṃ sādhvasaṃ samupāgatā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उपायतः समारब्धाः सर्वे सिद्ध्यन्त्य् उपक्रमाः । तस्माद् वदाम्य् उपायं ते तं कुरुष्व यदीच्छसि
upāyataḥ samārabdhāḥ sarve siddhyanty upakramāḥ / tasmād vadāmy upāyaṃ te taṃ kuruṣva yadīcchasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समस्ता या मया जीर्णा नरनाथ महौषधीः । यदीच्छसि प्रदास्यामि ताः क्षीरपरिणामिनीः
samastā yā mayā jīrṇā naranātha mahauṣadhīḥ / yadīcchasi pradāsyāmi tāḥ kṣīrapariṇāminīḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मात् प्रजाहितार्थाय मम धर्मभृतां वर । तं तु वत्सं प्रयच्छ त्वं क्षरेयं येन वत्सला
tasmāt prajāhitārthāya mama dharmabhṛtāṃ vara / taṃ tu vatsaṃ prayaccha tvaṃ kṣareyaṃ yena vatsalā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समां च कुरु सर्वत्र येन क्षीरं समन्ततः । वरौषधीबीजभूतं वीर सर्वत्र भावये
samāṃ ca kuru sarvatra yena kṣīraṃ samantataḥ / varauṣadhībījabhūtaṃ vīra sarvatra bhāvaye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत उत्सारयाम् आस शैलाञ् छतसहस्रशः । धनुष्कोट्या तदा वैन्यस् तेन शैला विवर्धिताः
tata utsārayām āsa śailāñ chatasahasraśaḥ / dhanuṣkoṭyā tadā vainyas tena śailā vivardhitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न हि पूर्वविसर्गे वै विषमे पृथिवीतले । प्रविभागः पुराणां वा ग्रामाणां वा तदाभवत्
na hi pūrvavisarge vai viṣame pṛthivītale / pravibhāgaḥ purāṇāṃ vā grāmāṇāṃ vā tadābhavat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न सस्यानि न गोरक्ष्यं न कृषिर् न वणिक्पथः । वैन्यात् प्रभृति मैत्रेय सर्वस्यैतस्य संभवः
na sasyāni na gorakṣyaṃ na kṛṣir na vaṇikpathaḥ / vainyāt prabhṛti maitreya sarvasyaitasya saṃbhavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यत्र यत्र समं त्व् अस्या भूमेर् आसीन् नराधिपः । तत्र तत्र प्रजानां हि निवासं समरोचयत्
yatra yatra samaṃ tv asyā bhūmer āsīn narādhipaḥ / tatra tatra prajānāṃ hi nivāsaṃ samarocayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आहारः फलमूलानि प्रजानाम् अभवत् तदा । कृच्छ्रेण महता सो ऽपि प्रणष्टास्व् ओषधीषु वै
āhāraḥ phalamūlāni prajānām abhavat tadā / kṛcchreṇa mahatā so 'pi praṇaṣṭāsv oṣadhīṣu vai
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स कल्पयित्वा वत्सं तु मनुं स्वायम्भुवं प्रभुम् । स्वे पाणौ पृथिवीनाथो दुदोह पृथिवीं पृथुः । सस्यजातानि सर्वाणि प्रजानां हितकाम्यया
sa kalpayitvā vatsaṃ tu manuṃ svāyambhuvaṃ prabhum / sve pāṇau pṛthivīnātho dudoha pṛthivīṃ pṛthuḥ / sasyajātāni sarvāṇi prajānāṃ hitakāmyayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेनान्नेन प्रजास् तात वर्तन्ते ऽद्यापि नित्यशः
tenānnena prajās tāta vartante 'dyāpi nityaśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्राणप्रदानात् स पृथुर् यस्माद् भूमेर् अभूत् पिता । ततस् तु पृथिवीसंज्ञाम् अवापाखिलधारिणी
prāṇapradānāt sa pṛthur yasmād bhūmer abhūt pitā / tatas tu pṛthivīsaṃjñām avāpākhiladhāriṇī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततश् च देवैर् मुनिभिर् दैत्यै रक्षोभिर् अद्रिभिः । गन्धर्वैर् उरगैर् यक्षैः पितृभिस् तरुभिस् तथा
tataś ca devair munibhir daityai rakṣobhir adribhiḥ / gandharvair uragair yakṣaiḥ pitṛbhis tarubhis tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत् तत् पात्रम् उपादाय तत् तद् दुग्धं मुने पयः । वत्सदोग्धृविशेषाश् च तेषां तद्योनयो ऽभवन्
tat tat pātram upādāya tat tad dugdhaṃ mune payaḥ / vatsadogdhṛviśeṣāś ca teṣāṃ tadyonayo 'bhavan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सैषा धात्री विधात्री च धारिणी पोषणी तथा । सर्वस्य जगतः पृथ्वी विष्णुपादतलोद्भवा
saiṣā dhātrī vidhātrī ca dhāriṇī poṣaṇī tathā / sarvasya jagataḥ pṛthvī viṣṇupādatalodbhavā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवंप्रभावः स पृथुः पुत्रो वेनस्य वीर्यवान् । जज्ञे महीपतिः पूर्वं राजाभूज् जनरञ्जनात्
evaṃprabhāvaḥ sa pṛthuḥ putro venasya vīryavān / jajñe mahīpatiḥ pūrvaṃ rājābhūj janarañjanāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
य इदं जन्म वैन्यस्य पृथोः संकीर्तयेन् नरः । न तस्य दुष्कृतं किंचित् फलदायि प्रजायते
ya idaṃ janma vainyasya pṛthoḥ saṃkīrtayen naraḥ / na tasya duṣkṛtaṃ kiṃcit phaladāyi prajāyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दुःस्वप्नोपशमं नॄणां शृण्वतां चैतद् उत्तमम् । पृथोर् जन्म प्रभावश् च करोति सततं नृणाम्
duḥsvapnopaśamaṃ nṝṇāṃ śṛṇvatāṃ caitad uttamam / pṛthor janma prabhāvaś ca karoti satataṃ nṛṇām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.