Viṣṇu Purāṇa 1.15

तपश् चरत्सु पृथिवीं प्रचेतःसु महीरुहाः । अरक्ष्यमाणाम् आवव्रुर् बभूवाथ प्रजाक्षयः

tapaś caratsu pṛthivīṃ pracetaḥsu mahīruhāḥ / arakṣyamāṇām āvavrur babhūvātha prajākṣayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नाशकन् मारुतो वातुं वृतं खम् अभवद् द्रुमैः । दशवर्षसहस्राणि न शेकुश् चेष्टितुं प्रजाः

nāśakan māruto vātuṃ vṛtaṃ kham abhavad drumaiḥ / daśavarṣasahasrāṇi na śekuś ceṣṭituṃ prajāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तान् दृष्ट्वा जलनिष्क्रान्ताः सर्वे क्रुद्धाः प्रचेतसः । मुखेभ्यो वायुम् अग्निं च ते ऽसृजञ् जातमन्यवः

tān dṛṣṭvā jalaniṣkrāntāḥ sarve kruddhāḥ pracetasaḥ / mukhebhyo vāyum agniṃ ca te 'sṛjañ jātamanyavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उन्मूलान् अथ तान् वृक्षान् कृत्वा वायुर् अशोषयत् । तान् अग्निर् अदहद् घोरस् तत्राभूद् द्रुमसंक्षयः

unmūlān atha tān vṛkṣān kṛtvā vāyur aśoṣayat / tān agnir adahad ghoras tatrābhūd drumasaṃkṣayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्रुमक्षयम् अथो दृष्ट्वा किंचिच् छिष्टेषु शाखिषु । उपगम्याब्रवीद् एतान् राजा सोमः प्रजापतीन्

drumakṣayam atho dṛṣṭvā kiṃcic chiṣṭeṣu śākhiṣu / upagamyābravīd etān rājā somaḥ prajāpatīn

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कोपं यच्छत राजानः शृणुध्वं च वचो मम । संधानं वः करिष्यामि सह क्षितिरुहैर् अहम्

kopaṃ yacchata rājānaḥ śṛṇudhvaṃ ca vaco mama / saṃdhānaṃ vaḥ kariṣyāmi saha kṣitiruhair aham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रत्नभूता च कन्येयं वार्क्षेयी वरवर्णिनी । भविष्यं जानता पूर्वं मया गोभिर् विवर्धिता

ratnabhūtā ca kanyeyaṃ vārkṣeyī varavarṇinī / bhaviṣyaṃ jānatā pūrvaṃ mayā gobhir vivardhitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मारिषा नाम नाम्नैषा वृक्षाणाम् इति निर्मिता । भार्या वो ऽस्तु महाभागा ध्रुवं वंशविवर्धिनी

māriṣā nāma nāmnaiṣā vṛkṣāṇām iti nirmitā / bhāryā vo 'stu mahābhāgā dhruvaṃ vaṃśavivardhinī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

युष्माकं तेजसो ऽर्धेन मम चार्धेन तेजसः । अस्याम् उत्पत्स्यते विद्वान् दक्षो नाम प्रजापतिः

yuṣmākaṃ tejaso 'rdhena mama cārdhena tejasaḥ / asyām utpatsyate vidvān dakṣo nāma prajāpatiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मम चांशेन संयुक्तो युष्मत्तेजोमयेन वै । अग्निनाग्निसमो भूयः प्रजाः संवर्धयिष्यति

mama cāṃśena saṃyukto yuṣmattejomayena vai / agnināgnisamo bhūyaḥ prajāḥ saṃvardhayiṣyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कण्डुर् नाम मुनिः पूर्वम् आसीद् वेदविदां वरः । सुरम्ये गोमतीतीरे स तेपे परमं तपः

kaṇḍur nāma muniḥ pūrvam āsīd vedavidāṃ varaḥ / suramye gomatītīre sa tepe paramaṃ tapaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्क्षोभाय सुरेन्द्रेण प्रम्लोचाख्या वराप्सराः । प्रयुक्ता क्षोभयाम् आस तम् ऋषिं सा शुचिस्मिता

tatkṣobhāya surendreṇa pramlocākhyā varāpsarāḥ / prayuktā kṣobhayām āsa tam ṛṣiṃ sā śucismitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षोभितः स तया सार्धं वर्षाणाम् अधिकं शतम् । अतिष्ठन् मन्दरद्रोण्यां विषयासक्तमानसः

kṣobhitaḥ sa tayā sārdhaṃ varṣāṇām adhikaṃ śatam / atiṣṭhan mandaradroṇyāṃ viṣayāsaktamānasaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सा तं प्राह महाभाग गन्तुम् इच्छाम्य् अहं दिवम् । प्रसादसुमुखो ब्रह्मन्न् अनुज्ञां दातुम् अर्हसि

sā taṃ prāha mahābhāga gantum icchāmy ahaṃ divam / prasādasumukho brahmann anujñāṃ dātum arhasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तयैवम् उक्तः स मुनिस् तस्याम् आसक्तमानसः । दिनानि कतिचिद् भद्रे स्थीयताम् इत्य् अभाषत

tayaivam uktaḥ sa munis tasyām āsaktamānasaḥ / dināni katicid bhadre sthīyatām ity abhāṣata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवम् उक्ता ततस् तेन साग्रं वर्षशतं पुनः । बुभुजे विषयांस् तन्वी तेन सार्धं महात्मना

evam uktā tatas tena sāgraṃ varṣaśataṃ punaḥ / bubhuje viṣayāṃs tanvī tena sārdhaṃ mahātmanā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनुज्ञां देहि भगवन् व्रजामि त्रिदशालयम् । उक्तस् तयेति स मुनिः स्थीयताम् इत्य् अभाषत

anujñāṃ dehi bhagavan vrajāmi tridaśālayam / uktas tayeti sa muniḥ sthīyatām ity abhāṣata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुनर् गते वर्षशते साधिके सा शुभानना । यामीत्य् आह दिवं ब्रह्मन् प्रणयस्मितशोभनम्

punar gate varṣaśate sādhike sā śubhānanā / yāmīty āha divaṃ brahman praṇayasmitaśobhanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उक्तस् तयैवं स मुनिर् उपगुह्यायतेक्षणाम् । प्राहास्यतां क्षणं सुभ्रु चिरकालं गमिष्यसि

uktas tayaivaṃ sa munir upaguhyāyatekṣaṇām / prāhāsyatāṃ kṣaṇaṃ subhru cirakālaṃ gamiṣyasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तच्छापभीता सुश्रोणी सह तेनर्षिणा पुनः । शतद्वयं किंचिद् ऊनं वर्षाणाम् अन्वतिष्ठत

tacchāpabhītā suśroṇī saha tenarṣiṇā punaḥ / śatadvayaṃ kiṃcid ūnaṃ varṣāṇām anvatiṣṭhata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गमनाय महाभागो देवराजनिवेशनम् । प्रोक्तः प्रोक्तस् तया तन्व्या स्थीयताम् इत्य् अभाषत

gamanāya mahābhāgo devarājaniveśanam / proktaḥ proktas tayā tanvyā sthīyatām ity abhāṣata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तं सा शापभयाद् भीता दाक्षिण्येन च दक्षिणा । प्रोक्ता प्रणयभङ्गार्तिवेदिनी न जहौ मुनिम्

taṃ sā śāpabhayād bhītā dākṣiṇyena ca dakṣiṇā / proktā praṇayabhaṅgārtivedinī na jahau munim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तया च रमतस् तस्य परमर्षेर् अहर्निशम् । नवं नवम् अभूत् प्रेम मन्मथाविष्टचेतसः

tayā ca ramatas tasya paramarṣer aharniśam / navaṃ navam abhūt prema manmathāviṣṭacetasaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकदा तु त्वरायुक्तो निश्चक्रामोटजान् मुनिः । निष्क्रामन्तं च कुत्रेति गम्यते प्राह सा शुभा

ekadā tu tvarāyukto niścakrāmoṭajān muniḥ / niṣkrāmantaṃ ca kutreti gamyate prāha sā śubhā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् उक्तः स तया प्राह परिवृत्तम् अहः शुभे । संध्योपास्तिं करिष्यामि क्रियालोपो ऽन्यथा भवेत्

ity uktaḥ sa tayā prāha parivṛttam ahaḥ śubhe / saṃdhyopāstiṃ kariṣyāmi kriyālopo 'nyathā bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः प्रहस्य मुदिता तं सा प्राह महामुनिम् । किम् अद्य सर्वधर्मज्ञ परिवृत्तम् अहस् तव

tataḥ prahasya muditā taṃ sā prāha mahāmunim / kim adya sarvadharmajña parivṛttam ahas tava

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बहूनां विप्र वर्षाणां परिणामम् अहस् तव । गतम् एतन् न कुरुते विस्मयं कस्य कथ्यताम्

bahūnāṃ vipra varṣāṇāṃ pariṇāmam ahas tava / gatam etan na kurute vismayaṃ kasya kathyatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रातस् त्वम् आगता भद्रे नदीतीरम् इदं शुभम् । मया दृष्टा च तन्वङ्गि प्रविष्टा च ममाश्रमम्

prātas tvam āgatā bhadre nadītīram idaṃ śubham / mayā dṛṣṭā ca tanvaṅgi praviṣṭā ca mamāśramam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इयं च वर्तते संध्या परिणामम् अहर् गतम् । अवहासः किमर्थो ऽयं सद्भावः कथ्यतां मम

iyaṃ ca vartate saṃdhyā pariṇāmam ahar gatam / avahāsaḥ kimartho 'yaṃ sadbhāvaḥ kathyatāṃ mama

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रत्यूषस्य् आगता ब्रह्मन् सत्यम् एतन् न तन् मृषा । किन्त्व् अद्य तस्य कालस्य गतान्य् अब्दशतानि ते

pratyūṣasy āgatā brahman satyam etan na tan mṛṣā / kintv adya tasya kālasya gatāny abdaśatāni te

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः ससाध्वसो विप्रस् तां पप्रच्छायतेक्षणाम् । कथ्यतां भीरु कः कालस् त्वया मे रमतः सह

tataḥ sasādhvaso vipras tāṃ papracchāyatekṣaṇām / kathyatāṃ bhīru kaḥ kālas tvayā me ramataḥ saha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सप्तोत्तराण्य् अतीतानि नव वर्षशतानि ते । मासाश् च षट् तथैवान्यत् समतीतं दिनत्रयम्

saptottarāṇy atītāni nava varṣaśatāni te / māsāś ca ṣaṭ tathaivānyat samatītaṃ dinatrayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सत्यं भीरु वदस्य् एतत् परिहासो ऽथ वा शुभे । दिनम् एकम् अहं मन्ये त्वया सार्धम् इहासितम्

satyaṃ bhīru vadasy etat parihāso 'tha vā śubhe / dinam ekam ahaṃ manye tvayā sārdham ihāsitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वदिष्याम्य् अनृतं ब्रह्मन् कथम् अत्र तवान्तिके । विशेषेणाद्य भवता पृष्टा मार्गानुवर्तिना

vadiṣyāmy anṛtaṃ brahman katham atra tavāntike / viśeṣeṇādya bhavatā pṛṣṭā mārgānuvartinā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निशम्य तद् वचः तस्याः स मुनिर् नृपनन्दनाः । धिङ् मां धिङ् माम् अतीवेत्थं निनिन्दात्मानम् आत्मना

niśamya tad vacaḥ tasyāḥ sa munir nṛpanandanāḥ / dhiṅ māṃ dhiṅ mām atīvetthaṃ ninindātmānam ātmanā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तपांसि मम नष्टानि हतं ब्रह्मविदां धनम् । हृतो विवेकः केनापि योषिन् मोहाय निर्मिता

tapāṃsi mama naṣṭāni hataṃ brahmavidāṃ dhanam / hṛto vivekaḥ kenāpi yoṣin mohāya nirmitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऊर्मिषट्कातिगं ब्रह्म ज्ञेयम् आत्मजयेन मे । मतिर् एषा हृता येन धिक् तं कामं महाग्रहम्

ūrmiṣaṭkātigaṃ brahma jñeyam ātmajayena me / matir eṣā hṛtā yena dhik taṃ kāmaṃ mahāgraham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

व्रतानि वेदवेद्याप्तिकारणान्य् अखिलानि च । नरकग्राममार्गेण सङ्गेनापहृतानि मे

vratāni vedavedyāptikāraṇāny akhilāni ca / narakagrāmamārgeṇa saṅgenāpahṛtāni me

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विनिन्द्येत्थं स धर्मज्ञः स्वयम् आत्मानम् आत्मना । ताम् अप्सरसम् आसीनाम् इदं वचनम् अब्रवीत्

vinindyetthaṃ sa dharmajñaḥ svayam ātmānam ātmanā / tām apsarasam āsīnām idaṃ vacanam abravīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गच्छ पापे यथा कामं यत् कार्यं तत् कृतं त्वया । देवराजस्य मत्क्षोभं कुर्वन्त्या भावचेष्टितैः

gaccha pāpe yathā kāmaṃ yat kāryaṃ tat kṛtaṃ tvayā / devarājasya matkṣobhaṃ kurvantyā bhāvaceṣṭitaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न त्वां करोम्य् अहं भस्म क्रोधतीव्रेण वह्निना । सतां सप्तपदं मैत्रम् उषितो ऽहं त्वया सह

na tvāṃ karomy ahaṃ bhasma krodhatīvreṇa vahninā / satāṃ saptapadaṃ maitram uṣito 'haṃ tvayā saha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ वा तव को दोषः किं वा कुप्याम्य् अहं तव । ममैव दोषो नितरां येनाहम् अजितेन्द्रियः

atha vā tava ko doṣaḥ kiṃ vā kupyāmy ahaṃ tava / mamaiva doṣo nitarāṃ yenāham ajitendriyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यया शक्रप्रियार्थिन्या कृतो मे तपसो व्ययः । त्वया धिक् त्वां महामोहमञ्जूषां सुजुगुप्सिताम्

yayā śakrapriyārthinyā kṛto me tapaso vyayaḥ / tvayā dhik tvāṃ mahāmohamañjūṣāṃ sujugupsitām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यावद् इत्थं स विप्रर्षिस् तां ब्रवीति सुमध्यमाम् । तावद् गलत्स्वेदजला सा बभूवातिवेपथुः

yāvad itthaṃ sa viprarṣis tāṃ bravīti sumadhyamām / tāvad galatsvedajalā sā babhūvātivepathuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रवेपमानां सततं खिन्नगात्रलतां सतीम् । गच्छ गच्छेति सक्रोधम् उवाच मुनिसत्तमः

pravepamānāṃ satataṃ khinnagātralatāṃ satīm / gaccha gaccheti sakrodham uvāca munisattamaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सा तु निर्भर्त्सिता तेन विनिष्क्रम्य तदाश्रमात् । आकाशगामिनी स्वेदं ममार्ज तरुपल्लवैः

sā tu nirbhartsitā tena viniṣkramya tadāśramāt / ākāśagāminī svedaṃ mamārja tarupallavaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वृक्षाद् वृक्षं ययौ बाला तदग्रारुणपल्लवैः । निर्मार्जमाना गात्राणि गलत्स्वेदजलानि वै

vṛkṣād vṛkṣaṃ yayau bālā tadagrāruṇapallavaiḥ / nirmārjamānā gātrāṇi galatsvedajalāni vai

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऋषिणा यस् तदा गर्भस् तस्या देहे समाहितः । निर्जगाम सरोमाञ्चस्वेदरूपी तदङ्गतः

ṛṣiṇā yas tadā garbhas tasyā dehe samāhitaḥ / nirjagāma saromāñcasvedarūpī tadaṅgataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तं वृक्षा जगृहुर् गर्भम् एकं चक्रे च मारुतः । मया चाप्यायितो गोभिः स तदा ववृधे शनैः

taṃ vṛkṣā jagṛhur garbham ekaṃ cakre ca mārutaḥ / mayā cāpyāyito gobhiḥ sa tadā vavṛdhe śanaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वृक्षाग्रगर्भसंभूता मारिषाख्या वरानना । तां प्रदास्यन्ति वो वृक्षाः कोप एष प्रशाम्यताम्

vṛkṣāgragarbhasaṃbhūtā māriṣākhyā varānanā / tāṃ pradāsyanti vo vṛkṣāḥ kopa eṣa praśāmyatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कण्डोर् अपत्यम् एवं सा वृक्षेभ्यश् च समुद्गता । ममापत्यं तथा वायोः प्रम्लोचातनया च सा

kaṇḍor apatyam evaṃ sā vṛkṣebhyaś ca samudgatā / mamāpatyaṃ tathā vāyoḥ pramlocātanayā ca sā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स चापि भगवान् कण्डुः क्षीणे तपसि सत्तमाः । पुरुषोत्तमाख्यम् अद्रीशं विष्णोर् आयतनं ययौ

sa cāpi bhagavān kaṇḍuḥ kṣīṇe tapasi sattamāḥ / puruṣottamākhyam adrīśaṃ viṣṇor āyatanaṃ yayau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्रैकाग्रमतिर् भूत्वा चकाराराधनं हरेः । ब्रह्मपारमयं कुर्वञ् जपम् एकाग्रमानसः । ऊर्ध्वबाहुर् महायोगी स्थित्वासौ भूपनन्दनाः

tatraikāgramatir bhūtvā cakārārādhanaṃ hareḥ / brahmapāramayaṃ kurvañ japam ekāgramānasaḥ / ūrdhvabāhur mahāyogī sthitvāsau bhūpanandanāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्रह्मपारं मुनेः श्रोतुम् इच्छामः परमं स्तवम् । जपता कण्डुना देवो येनाराध्यत केशवः

brahmapāraṃ muneḥ śrotum icchāmaḥ paramaṃ stavam / japatā kaṇḍunā devo yenārādhyata keśavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पारं परं विष्णुर् अपारपारः परः परेभ्यः परमार्थरूपी । स ब्रह्मपारः परपारभूतः परः पराणाम् अपि पारपारः

pāraṃ paraṃ viṣṇur apārapāraḥ paraḥ parebhyaḥ paramārtharūpī / sa brahmapāraḥ parapārabhūtaḥ paraḥ parāṇām api pārapāraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स कारणं कारणतस् ततो ऽपि तस्यापि हेतुः परहेतुहेतुः । कार्येषु चैवं सह कर्मकर्तृ रूपैर् अशेषैर् अवतीह सर्वम्

sa kāraṇaṃ kāraṇatas tato 'pi tasyāpi hetuḥ parahetuhetuḥ / kāryeṣu caivaṃ saha karmakartṛ rūpair aśeṣair avatīha sarvam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्रह्म प्रभुर् ब्रह्म स सर्वभूतो ब्रह्म प्रजानां पतिर् अच्युतो ऽसौ । ब्रह्माव्ययं नित्यम् अजं स विष्णुर् अपक्षयाद्यैर् अखिलैर् असङ्गि

brahma prabhur brahma sa sarvabhūto brahma prajānāṃ patir acyuto 'sau / brahmāvyayaṃ nityam ajaṃ sa viṣṇur apakṣayādyair akhilair asaṅgi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्रह्माक्षरम् अजं नित्यं यथासौ पुरुषोत्तमः । तथा रागादयो दोषाः प्रयान्तु प्रशमं मम

brahmākṣaram ajaṃ nityaṃ yathāsau puruṣottamaḥ / tathā rāgādayo doṣāḥ prayāntu praśamaṃ mama

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतद् ब्रह्मपराख्यं वै संस्तवं परमं जपन् । अवाप परमां सिद्धिं स समाराध्य केशवम्

etad brahmaparākhyaṃ vai saṃstavaṃ paramaṃ japan / avāpa paramāṃ siddhiṃ sa samārādhya keśavam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इयं च मारिषा पूर्वम् आसीद् या तां ब्रवीमि वः । कार्यगौरवम् एतस्याः कथने फलदायि वः

iyaṃ ca māriṣā pūrvam āsīd yā tāṃ bravīmi vaḥ / kāryagauravam etasyāḥ kathane phaladāyi vaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अपुत्रा प्राग् इयं विष्णुं मृते भर्तरि सत्तमाः । भूपपत्नी महाभागा तोषयाम् आस भक्तितः

aputrā prāg iyaṃ viṣṇuṃ mṛte bhartari sattamāḥ / bhūpapatnī mahābhāgā toṣayām āsa bhaktitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आराधितस् तया विष्णुः प्राह प्रत्यक्षतां गतः । वरं वृणीष्वेति शुभां सा च प्राहात्मवाञ्छितम्

ārādhitas tayā viṣṇuḥ prāha pratyakṣatāṃ gataḥ / varaṃ vṛṇīṣveti śubhāṃ sā ca prāhātmavāñchitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भगवन् बालवैधव्याद् वृथाजन्माहम् ईदृशी । मन्दभाग्या समुद्भूता विफला च जगत्पते

bhagavan bālavaidhavyād vṛthājanmāham īdṛśī / mandabhāgyā samudbhūtā viphalā ca jagatpate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भवन्तु पतयः श्लाघ्या मम जन्मनि जन्मनि । त्वत्प्रसादात् तथा पुत्रः प्रजापतिसमो ऽस्तु मे

bhavantu patayaḥ ślāghyā mama janmani janmani / tvatprasādāt tathā putraḥ prajāpatisamo 'stu me

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रूपसंपत्समायुक्ता सर्वस्य प्रियदर्शना । अयोनिजा च जायेयं त्वत्प्रसादाद् अधोक्षज

rūpasaṃpatsamāyuktā sarvasya priyadarśanā / ayonijā ca jāyeyaṃ tvatprasādād adhokṣaja

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तयैवम् उक्तो देवेशो हृषीकेश उवाच ताम् । प्रणामनम्राम् उत्थाप्य वरदः परमेश्वरः

tayaivam ukto deveśo hṛṣīkeśa uvāca tām / praṇāmanamrām utthāpya varadaḥ parameśvaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भविष्यन्ति महावीर्या एकस्मिन्न् एव जन्मनि । प्रख्यातोदारकर्माणो भवत्याः पतयो दश

bhaviṣyanti mahāvīryā ekasminn eva janmani / prakhyātodārakarmāṇo bhavatyāḥ patayo daśa

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुत्रं च सुमहात्मानम् अतिवीर्यपराक्रमम् । प्रजापतिगुणैर् युक्तं त्वम् अवाप्स्यसि शोभने

putraṃ ca sumahātmānam ativīryaparākramam / prajāpatiguṇair yuktaṃ tvam avāpsyasi śobhane

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वंशानां तस्य कर्तृत्वं जगत्य् अस्मिन् भविष्यति । त्रैलोक्यम् अखिलं सूतिस् तस्य चापूरयिष्यति

vaṃśānāṃ tasya kartṛtvaṃ jagaty asmin bhaviṣyati / trailokyam akhilaṃ sūtis tasya cāpūrayiṣyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्वं चाप्य् अयोनिजा साध्वी रूपौदार्यगुणान्विता । मनःप्रीतिकरी नॄणां मत्प्रसादाद् भविष्यसि

tvaṃ cāpy ayonijā sādhvī rūpaudāryaguṇānvitā / manaḥprītikarī nṝṇāṃ matprasādād bhaviṣyasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् उक्त्वान्तर्दधे देवस् तां विशालविलोचनाम् । सा चेयं मारिषा जाता युष्मत्पत्नी नृपात्मजाः

ity uktvāntardadhe devas tāṃ viśālavilocanām / sā ceyaṃ māriṣā jātā yuṣmatpatnī nṛpātmajāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः सोमस्य वचनाज् जगृहुस् ते प्रचेतसः । संहृत्य कोपं वृक्षेभ्यः पत्नीधर्मेण मारिषाम्

tataḥ somasya vacanāj jagṛhus te pracetasaḥ / saṃhṛtya kopaṃ vṛkṣebhyaḥ patnīdharmeṇa māriṣām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दशभ्यस् तु प्रचेतोभ्यो मारिषायां प्रजापतिः । जज्ञे दक्षो महाभागो यः पूर्वं ब्रह्मणो ऽभवत्

daśabhyas tu pracetobhyo māriṣāyāṃ prajāpatiḥ / jajñe dakṣo mahābhāgo yaḥ pūrvaṃ brahmaṇo 'bhavat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स तु दक्षो महाभागः सृष्ट्यर्थं सुमहामते । पुत्रान् उत्पादयाम् आस प्रजासृष्ट्यर्थम् आत्मनः

sa tu dakṣo mahābhāgaḥ sṛṣṭyarthaṃ sumahāmate / putrān utpādayām āsa prajāsṛṣṭyartham ātmanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अचरांश् च चरांश् चैव द्विपदो ऽथ चतुष्पदः । आदेशं ब्रह्मणः कुर्वन् सृष्ट्यर्थं समवस्थितः

acarāṃś ca carāṃś caiva dvipado 'tha catuṣpadaḥ / ādeśaṃ brahmaṇaḥ kurvan sṛṣṭyarthaṃ samavasthitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स सृष्ट्वा मनसा दक्षः पञ्चाशद् असृजत् स्त्रियः । ददौ स दश धर्माय कश्यपाय त्रयोदश । कालस्य नयने युक्ताः सप्तविंशतिम् इन्दवे

sa sṛṣṭvā manasā dakṣaḥ pañcāśad asṛjat striyaḥ / dadau sa daśa dharmāya kaśyapāya trayodaśa / kālasya nayane yuktāḥ saptaviṃśatim indave

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तासु देवास् तथा दैत्या नागा गावस् तथा खगाः । गन्धर्वाप्सरसश् चैव दानवाद्याश् च जज्ञिरे

tāsu devās tathā daityā nāgā gāvas tathā khagāḥ / gandharvāpsarasaś caiva dānavādyāś ca jajñire

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः प्रभृति मैत्रेय प्रजा मैथुनसंभवाः । संकल्पाद् दर्शनात् स्पर्शात् पूर्वेषाम् अभवन् प्रजाः । तपोविशैषैर् इद्धानां तदात्यन्ततपस्विनाम्

tataḥ prabhṛti maitreya prajā maithunasaṃbhavāḥ / saṃkalpād darśanāt sparśāt pūrveṣām abhavan prajāḥ / tapoviśaiṣair iddhānāṃ tadātyantatapasvinām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अङ्गुष्ठाद् दक्षिणाद् दक्षः पूर्वं जातः श्रुतो मया । कथं प्राचेतसो भूयः स संभूतो महामुने

aṅguṣṭhād dakṣiṇād dakṣaḥ pūrvaṃ jātaḥ śruto mayā / kathaṃ prācetaso bhūyaḥ sa saṃbhūto mahāmune

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एष मे संशयो ब्रह्मन् सुमहान् हृदि वर्तते । यद् दौहित्रश् च सोमस्य पुनः श्वशुरतां गतः

eṣa me saṃśayo brahman sumahān hṛdi vartate / yad dauhitraś ca somasya punaḥ śvaśuratāṃ gataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उत्पत्तिश् च निरोधश् च नित्यो भूतेषु सत्तम । ऋषयो ऽत्र न मुह्यन्ति ये चान्ये दिव्यचक्षुषः

utpattiś ca nirodhaś ca nityo bhūteṣu sattama / ṛṣayo 'tra na muhyanti ye cānye divyacakṣuṣaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

युगे युगे भवन्त्य् एते दक्षाद्या मुनिसत्तम । पुनश् चैव निरुद्ध्यन्ते विद्वांस् तत्र न मुह्यति

yuge yuge bhavanty ete dakṣādyā munisattama / punaś caiva niruddhyante vidvāṃs tatra na muhyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कानिष्ठ्यं ज्यैष्ठ्यम् अप्य् एषां पूर्वं नाभूद् द्विजोत्तम । तप एव गरीयो ऽभूत् प्रभावश् चैव कारणम्

kāniṣṭhyaṃ jyaiṣṭhyam apy eṣāṃ pūrvaṃ nābhūd dvijottama / tapa eva garīyo 'bhūt prabhāvaś caiva kāraṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देवानां दानवानां च गन्धर्वोरगरक्षसाम् । उत्पत्तिं विस्तरेणेह मम ब्रह्मन् प्रकीर्तय

devānāṃ dānavānāṃ ca gandharvoragarakṣasām / utpattiṃ vistareṇeha mama brahman prakīrtaya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रजाः सृजेति व्यादिष्टः पूर्वं दक्षः स्वयंभुवा । यथा ससर्ज भूतानि तथा शृणु महामते

prajāḥ sṛjeti vyādiṣṭaḥ pūrvaṃ dakṣaḥ svayaṃbhuvā / yathā sasarja bhūtāni tathā śṛṇu mahāmate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मनसा त्व् एव भूतानि पूर्वं दक्षो ऽसृजत् तदा । देवान् ऋषीन् सगन्धर्वान् असुरान् पन्नगांस् तथा

manasā tv eva bhūtāni pūrvaṃ dakṣo 'sṛjat tadā / devān ṛṣīn sagandharvān asurān pannagāṃs tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदास्य सृजमानस्य न व्यवर्धन्त ताः प्रजाः । ततः संचिन्त्य बहुशः सृष्टिहेतोः प्रजापतिः

yadāsya sṛjamānasya na vyavardhanta tāḥ prajāḥ / tataḥ saṃcintya bahuśaḥ sṛṣṭihetoḥ prajāpatiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मैथुनेनैव धर्मेण सिसृक्षुर् विविधाः प्रजाः । असिक्नीम् आवहत् कन्यां वीरणस्य प्रजापतेः । सुतां सुतपसा युक्तां महतीं लोकधारिणीम्

maithunenaiva dharmeṇa sisṛkṣur vividhāḥ prajāḥ / asiknīm āvahat kanyāṃ vīraṇasya prajāpateḥ / sutāṃ sutapasā yuktāṃ mahatīṃ lokadhāriṇīm

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ पुत्रसहस्राणि वैरिण्यां पञ्च वीर्यवान् । असिक्न्यां जनयाम् आस सर्गहेतोः प्रजापतिः

atha putrasahasrāṇi vairiṇyāṃ pañca vīryavān / asiknyāṃ janayām āsa sargahetoḥ prajāpatiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तान् दृष्ट्वा नारदो विप्र संविवर्द्धयिषून् प्रजाः । संगम्य प्रियसंवादो देवर्षिर् इदम् अब्रवीत्

tān dṛṣṭvā nārado vipra saṃvivarddhayiṣūn prajāḥ / saṃgamya priyasaṃvādo devarṣir idam abravīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हे हर्यश्वा महावीर्याः प्रजा यूयं करिष्यथ । ईदृशो लक्ष्यते यत्नो भवतां श्रूयताम् इदम्

he haryaśvā mahāvīryāḥ prajā yūyaṃ kariṣyatha / īdṛśo lakṣyate yatno bhavatāṃ śrūyatām idam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बालिशा बत यूयं वै नास्या जानीत वै भुवः । अन्तर् ऊर्ध्वम् अधश् चैव कथं स्रक्ष्यथ वै प्रजाः

bāliśā bata yūyaṃ vai nāsyā jānīta vai bhuvaḥ / antar ūrdhvam adhaś caiva kathaṃ srakṣyatha vai prajāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऊर्ध्वं तिर्यग् अधश् चैव यदाप्रतिहता गतिः । तदा कस्माद् भुवो नान्तं सर्वे द्रक्ष्यथ बालिशाः

ūrdhvaṃ tiryag adhaś caiva yadāpratihatā gatiḥ / tadā kasmād bhuvo nāntaṃ sarve drakṣyatha bāliśāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ते तु तद्वचनं श्रुत्वा प्रयाताः सर्वतो दिशम् । अद्यापि न निवर्तन्ते समुद्रेभ्य इवापगाः

te tu tadvacanaṃ śrutvā prayātāḥ sarvato diśam / adyāpi na nivartante samudrebhya ivāpagāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हर्यश्वेष्व् अथ नष्टेषु दक्षः प्राचेतसः पुनः । वैरिण्याम् अथ पुत्राणां सहस्रम् असृजत् प्रभुः

haryaśveṣv atha naṣṭeṣu dakṣaḥ prācetasaḥ punaḥ / vairiṇyām atha putrāṇāṃ sahasram asṛjat prabhuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विवर्धयिषवस् ते तु शबलाश्वाः प्रजाः पुनः । पूर्वोक्तं वचनं ब्रह्मन् नारदेनैव चोदिताः

vivardhayiṣavas te tu śabalāśvāḥ prajāḥ punaḥ / pūrvoktaṃ vacanaṃ brahman nāradenaiva coditāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्योन्यम् ऊचुस् ते सर्वे सम्यग् आह महामुनिः । भ्रातॄणां पदवी चैव गन्तव्या नात्र संशयः

anyonyam ūcus te sarve samyag āha mahāmuniḥ / bhrātṝṇāṃ padavī caiva gantavyā nātra saṃśayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ज्ञात्वा प्रमाणं पृथ्व्याश् च प्रजाः स्रक्ष्यामहे ततः

jñātvā pramāṇaṃ pṛthvyāś ca prajāḥ srakṣyāmahe tataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ते ऽपि तेनैव मार्गेण प्रयाताः सर्वतो दिशम् । अद्यापि न निवर्तन्ते समुद्रेभ्य इवापगाः

te 'pi tenaiva mārgeṇa prayātāḥ sarvato diśam / adyāpi na nivartante samudrebhya ivāpagāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः प्रभृति वै भ्राता भ्रातुर् अन्वेषणे द्विज । प्रयातो नश्यति तथा तन् न कार्यं विजानता

tataḥ prabhṛti vai bhrātā bhrātur anveṣaṇe dvija / prayāto naśyati tathā tan na kāryaṃ vijānatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तांश् चापि नष्टान् विज्ञाय पुत्रान् दक्षः प्रजापतिः । क्रोधं चक्रे महाभागो नारदं स शशाप च

tāṃś cāpi naṣṭān vijñāya putrān dakṣaḥ prajāpatiḥ / krodhaṃ cakre mahābhāgo nāradaṃ sa śaśāpa ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्गकामस् ततो विद्वान् स मैत्रेय प्रजापतिः । षष्टिं दक्षो ऽसृजत् कन्या वैरिण्याम् इति नः श्रुतम्

sargakāmas tato vidvān sa maitreya prajāpatiḥ / ṣaṣṭiṃ dakṣo 'sṛjat kanyā vairiṇyām iti naḥ śrutam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ददौ स दश धर्माय कश्यपाय त्रयोदश । सप्तविंशति सोमाय चतस्रो ऽरिष्टनेमिने

dadau sa daśa dharmāya kaśyapāya trayodaśa / saptaviṃśati somāya catasro 'riṣṭanemine

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्वे चैव बहुपुत्राय द्वे चैवाङ्गिरसे तथा । द्वे कृशाश्वाय विदुषे तासां नामानि मे शृणु

dve caiva bahuputrāya dve caivāṅgirase tathā / dve kṛśāśvāya viduṣe tāsāṃ nāmāni me śṛṇu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अरुन्धती वसुर् जामिर् लम्बा भानुर् मरुत्वती । संकल्पा च मुहूर्ता च साध्या विश्वा च ता दश । धर्मपत्न्यो दश त्व् एतास् तास्व् अपत्यानि मे शृणु

arundhatī vasur jāmir lambā bhānur marutvatī / saṃkalpā ca muhūrtā ca sādhyā viśvā ca tā daśa / dharmapatnyo daśa tv etās tāsv apatyāni me śṛṇu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विश्वेदेवास् तु विश्वायाः साध्या साध्यान् व्यजायत । मरुत्वत्या मरुत्वन्तो वसोस् तु वसवः स्मृताः

viśvedevās tu viśvāyāḥ sādhyā sādhyān vyajāyata / marutvatyā marutvanto vasos tu vasavaḥ smṛtāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भानोस् तु भानवस् तत्र मुहूर्ताया मुहूर्तजाः । लम्बायाश् चैव घोषो ऽथ नागवीथी तु जामिजा

bhānos tu bhānavas tatra muhūrtāyā muhūrtajāḥ / lambāyāś caiva ghoṣo 'tha nāgavīthī tu jāmijā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पृथिवीविषयं सर्वम् अरुन्धत्याम् अजायत । संकल्पायास् तु सर्वात्मा जज्ञे संकल्प एव च

pṛthivīviṣayaṃ sarvam arundhatyām ajāyata / saṃkalpāyās tu sarvātmā jajñe saṃkalpa eva ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ये त्व् अनेकवसुप्राणा देवा ज्योतिःपुरोगमाः । वसवो ऽष्टौ समाख्यातास् तेषां वक्ष्यामि विस्तरम्

ye tv anekavasuprāṇā devā jyotiḥpurogamāḥ / vasavo 'ṣṭau samākhyātās teṣāṃ vakṣyāmi vistaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आपो ध्रुवश् च सोमश् च धरश् चैवानिलो ऽनलः । प्रत्यूषश् च प्रभासश् च वसवो नामभिः स्मृताः

āpo dhruvaś ca somaś ca dharaś caivānilo 'nalaḥ / pratyūṣaś ca prabhāsaś ca vasavo nāmabhiḥ smṛtāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आपस्य पुत्रो वैतण्डः श्रमः श्रान्तो ऽधुनिस् तथा । ध्रुवस्य पुत्रो भगवान् कालो लोकप्रकालनः

āpasya putro vaitaṇḍaḥ śramaḥ śrānto 'dhunis tathā / dhruvasya putro bhagavān kālo lokaprakālanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सोमस्य भगवान् वर्चा वर्चस्वी येन जायते

somasya bhagavān varcā varcasvī yena jāyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धरस्य पुत्रो द्रविणो हुतहव्यवहस् तथा । मनोहरायां शिशिरः प्राणो ऽथ रवणस् तथा

dharasya putro draviṇo hutahavyavahas tathā / manoharāyāṃ śiśiraḥ prāṇo 'tha ravaṇas tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनिलस्य शिवा भार्या तस्याः पुत्रः पुरोजवः । अविज्ञातगतिश् चैव द्वौ पुत्राव् अनिलस्य तु

anilasya śivā bhāryā tasyāḥ putraḥ purojavaḥ / avijñātagatiś caiva dvau putrāv anilasya tu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अग्निपुत्रः कुमारस् तु शरस्तम्बे व्यजायत । तस्य शाखो विशाखश् च नैगमेयश् च पृष्ठजाः

agniputraḥ kumāras tu śarastambe vyajāyata / tasya śākho viśākhaś ca naigameyaś ca pṛṣṭhajāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अपत्यं कृत्तिकानां तु कार्त्तिकेय इति स्मृतः

apatyaṃ kṛttikānāṃ tu kārttikeya iti smṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रत्यूषस्य विदुः पुत्रं ऋषिं नाम्ना तु देवलम् । द्वौ पुत्रौ देवलस्यापि क्षमावन्तौ मनीषिणौ

pratyūṣasya viduḥ putraṃ ṛṣiṃ nāmnā tu devalam / dvau putrau devalasyāpi kṣamāvantau manīṣiṇau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बृहस्पतेस् तु भगिनी वरस्त्री ब्रह्मचारिणी । योगसिद्धा जगत् कृत्स्नम् असक्ता विचरत्य् उत । प्रभासस्य तु भार्या सा वसूनाम् अष्टमस्य ह

bṛhaspates tu bhaginī varastrī brahmacāriṇī / yogasiddhā jagat kṛtsnam asaktā vicaraty uta / prabhāsasya tu bhāryā sā vasūnām aṣṭamasya ha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विश्वकर्मा महाभागस् तस्यां जज्ञे प्रजापतिः । कर्ता शिल्पसहस्राणां त्रिदशानां च वार्द्धकिः

viśvakarmā mahābhāgas tasyāṃ jajñe prajāpatiḥ / kartā śilpasahasrāṇāṃ tridaśānāṃ ca vārddhakiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भूषणानां च सर्वेषां कर्ता शिल्पवतां वरः । यः सर्वेषां विमानानि देवतानां चकार ह । मनुष्याश् चोपजीवन्ति यस्य शिल्पं महात्मनः

bhūṣaṇānāṃ ca sarveṣāṃ kartā śilpavatāṃ varaḥ / yaḥ sarveṣāṃ vimānāni devatānāṃ cakāra ha / manuṣyāś copajīvanti yasya śilpaṃ mahātmanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.