Viṣṇu Purāṇa 4.3

अतो मांधातुः पुत्रसंततिर् अभिधीयते

ato māṃdhātuḥ putrasaṃtatir abhidhīyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अम्बरीषस्य मांधातुस् तनयस्य युवनाश्वः पुत्रो ऽभूत्

ambarīṣasya māṃdhātus tanayasya yuvanāśvaḥ putro 'bhūt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्माद् धरीतो यतो ऽङ्गिरसो हारीताः

tasmād dharīto yato 'ṅgiraso hārītāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रसातले च मौनेया नाम गन्धर्वाः षट्कोटिसंख्यास् तैर् अशेषाणि नागकुलान्य् अपहृतप्रधानरत्नाधिपत्यान्य् अक्रियन्त

rasātale ca mauneyā nāma gandharvāḥ ṣaṭkoṭisaṃkhyās tair aśeṣāṇi nāgakulāny apahṛtapradhānaratnādhipatyāny akriyanta

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तैश् च गन्धर्ववीर्यावधूतैर् उरगेश्वरैर् भगवान् अशेषदेवेशस्तवश्रवणोन्मीलितोन्निद्रपुण्डरीकनयनो जलशयनो निद्रावसानाद् विबुद्धः प्रणिपत्याभिहितः । भगवन्न् अप्य् अस्माकम् एतेभ्यो गन्धर्वेभ्यो भयम् उपशमम् एष्यतीति आह भगवान् अनादिपुरुषः पुरुषोत्तमो यौवनाश्वस्य मांधातुः पुरुकुत्सनामा पुत्रस् तम् अहम् अनुप्रविश्य तान् अशेषदुष्टगन्धर्वान् उपशमं नयिष्यामि

taiś ca gandharvavīryāvadhūtair urageśvarair bhagavān aśeṣadeveśastavaśravaṇonmīlitonnidrapuṇḍarīkanayano jalaśayano nidrāvasānād vibuddhaḥ praṇipatyābhihitaḥ | bhagavann apy asmākam etebhyo gandharvebhyo bhayam upaśamam eṣyatīti āha bhagavān anādipuruṣaḥ puruṣottamo yauvanāśvasya māṃdhātuḥ purukutsanāmā putras tam aham anupraviśya tān aśeṣaduṣṭagandharvān upaśamaṃ nayiṣyāmi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् आकर्ण्य भगवते कृतप्रणामाः पुनर् नागलोकम् आगताः पन्नगपतयो नर्मदां च पुरुकुत्सानयनाय चोदयाम् आसुः

ity ākarṇya bhagavate kṛtapraṇāmāḥ punar nāgalokam āgatāḥ pannagapatayo narmadāṃ ca purukutsānayanāya codayām āsuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सा चैनं रसातलं नीतवती

sā cainaṃ rasātalaṃ nītavatī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रसातलगतश् चासौ भगवत्तेजसाप्यायितात्मवीर्यः सकलगन्धर्वाञ् जघान । पुनश् च स्वभवनम् आजगाम

rasātalagataś cāsau bhagavattejasāpyāyitātmavīryaḥ sakalagandharvāñ jaghāna | punaś ca svabhavanam ājagāma

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सकलपन्नगपतयश् च नर्मदायै वरं ददुः । यस् ते ऽनुस्मरणसमवेतं नामग्रहणं करिष्यति न तस्य सर्पविषभयं भविष्यतीति

sakalapannagapatayaś ca narmadāyai varaṃ daduḥ | yas te 'nusmaraṇasamavetaṃ nāmagrahaṇaṃ kariṣyati na tasya sarpaviṣabhayaṃ bhaviṣyatīti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अत्र च श्लोकः । नर्मदायै नमः प्रातर् नर्मदायै नमो निशि । नमो ऽस्तु नर्मदे तुभ्यं त्राहि मां विषसर्पतः

atra ca ślokaḥ | narmadāyai namaḥ prātar narmadāyai namo niśi / namo 'stu narmade tubhyaṃ trāhi māṃ viṣasarpataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् उच्चार्याहर्निशम् अन्धकारप्रवेशे वा न सर्पैर् दश्यते न चापि कृतानुस्मरणभुजो विषम् अपि भुक्तम् उपघाताय भविष्यति

ity uccāryāharniśam andhakārapraveśe vā na sarpair daśyate na cāpi kṛtānusmaraṇabhujo viṣam api bhuktam upaghātāya bhaviṣyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुरुकुत्साय च संततिविच्छेदो न भवतो भविष्यतीत्य् उरगपतयो वरं ददुः

purukutsāya ca saṃtativicchedo na bhavato bhaviṣyatīty uragapatayo varaṃ daduḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुरुकुत्सो नर्मदायां त्रसदस्युम् अजीजनत्

purukutso narmadāyāṃ trasadasyum ajījanat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मात् सत्यव्रतो यो ऽसौ त्रिशङ्कुसंज्ञाम् अवाप । चण्डालताम् उपगतश् च

tasmāt satyavrato yo 'sau triśaṅkusaṃjñām avāpa | caṇḍālatām upagataś ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्वादशवार्षिक्याम् अनावृष्ट्यां विश्वामित्रकलत्रापत्यपोषणार्थं चाण्डालप्रतिग्रहपरिहरणाय जाह्नवीतीरन्यग्रोधे मृगमांसम् अनुदिनं बबन्ध

dvādaśavārṣikyām anāvṛṣṭyāṃ viśvāmitrakalatrāpatyapoṣaṇārthaṃ cāṇḍālapratigrahapariharaṇāya jāhnavītīranyagrodhe mṛgamāṃsam anudinaṃ babandha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परितुष्टेन विश्वामित्रेण सशरीरः स्वर्गम् आरोपितः

parituṣṭena viśvāmitreṇa saśarīraḥ svargam āropitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्रिशङ्कोर् हरिश्चन्द्रस् तस्माद् रोहिताश्वस् ततश् च हरितो हरिताच् चञ्चुश् चञ्चोर् विजयसुदेवौ रुरुको विजयाद् रुरुकस्य वृकः

triśaṅkor hariścandras tasmād rohitāśvas tataś ca harito haritāc cañcuś cañcor vijayasudevau ruruko vijayād rurukasya vṛkaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो बाहुर् यो ऽसौ हैहयतालजङ्घादिभिर् अवजितो ऽन्तर्वत्न्या महिष्या सह वनं विवेश

tato bāhur yo 'sau haihayatālajaṅghādibhir avajito 'ntarvatnyā mahiṣyā saha vanaṃ viveśa

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्याश् च सपत्न्या गर्भस्तम्भनाय गरो दत्तः

tasyāś ca sapatnyā garbhastambhanāya garo dattaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्रसदस्युतः संभूतस् ततो ऽनरण्यस् तं रावणो दिग्विजये निजघान । अनरण्यस्य पृषदश्वः पृषदश्वस्य हर्यश्वः पुत्रो ऽभवत् । ततश् च वसुमनास् तस्यापि त्रिधन्वा त्रिधन्वनस् त्रय्यारुणः

trasadasyutaḥ saṃbhūtas tato 'naraṇyas taṃ rāvaṇo digvijaye nijaghāna | anaraṇyasya pṛṣadaśvaḥ pṛṣadaśvasya haryaśvaḥ putro 'bhavat | tataś ca vasumanās tasyāpi tridhanvā tridhanvanas trayyāruṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सा तस्य भार्या चितां कृत्वा तम् आरोप्यानुमरणकृतनिश्चयाभूत्

sā tasya bhāryā citāṃ kṛtvā tam āropyānumaraṇakṛtaniścayābhūt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथैताम् अतीतानागतवर्तमानकालवेदी भगवान् और्वः स्वाश्रमान् निर्गत्याब्रवीत् । अलम् अनेनासद्ग्राहेणाखिलभूमण्डलपतिर् अतिवीर्यपराक्रमो नैकयज्ञकृद् अरातिपक्षक्षयकर्ता तवोदरे चक्रवर्ती तिष्ठति

athaitām atītānāgatavartamānakālavedī bhagavān aurvaḥ svāśramān nirgatyābravīt | alam anenāsadgrāheṇākhilabhūmaṇḍalapatir ativīryaparākramo naikayajñakṛd arātipakṣakṣayakartā tavodare cakravartī tiṣṭhati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मैवं मैवं साहसाध्यवसायिनी भवेत्युक्ते च सा तस्माद् अनुमरणनिर्बन्धाद् विरराम

maivaṃ maivaṃ sāhasādhyavasāyinī bhavetyukte ca sā tasmād anumaraṇanirbandhād virarāma

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेनैव भगवता स्वाश्रमम् आनीयत । कतिपयदिनाभ्यन्तरे च सहैव तेन गरेणातितेजस्वी बालको जज्ञे । तस्यौर्वो जातकर्मादिक्रियां निष्पाद्य सगर इति नाम चकार

tenaiva bhagavatā svāśramam ānīyata | katipayadinābhyantare ca sahaiva tena gareṇātitejasvī bālako jajñe | tasyaurvo jātakarmādikriyāṃ niṣpādya sagara iti nāma cakāra

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृतोपनयनं चैनम् और्वो वेदशास्त्राण्य् अस्त्रं चाग्नेयं भार्गवाख्यम् अध्यापयाम् आस

kṛtopanayanaṃ cainam aurvo vedaśāstrāṇy astraṃ cāgneyaṃ bhārgavākhyam adhyāpayām āsa

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उत्पन्नबुद्धिश् च मातरम् अपृच्छत् । अम्ब कथम् अत्र वयं क्व तातो ऽस्माकम् इत्य् एवमादि पृच्छतस् तन्माता सर्वम् अवोचत्

utpannabuddhiś ca mātaram apṛcchat | amba katham atra vayaṃ kva tāto 'smākam ity evamādi pṛcchatas tanmātā sarvam avocat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः पितृराज्यहरणामर्षितो हैहयतालजङ्घादिवधाय प्रतिज्ञाम् अकरोत् । प्रायशश् च हैहयाञ् जघान

tataḥ pitṛrājyaharaṇāmarṣito haihayatālajaṅghādivadhāya pratijñām akarot | prāyaśaś ca haihayāñ jaghāna

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शकयवनकाम्बोजपारदपह्लवा हन्यमानास् तत्कुलगुरुं वसिष्ठं शरणं ययुः

śakayavanakāmbojapāradapahlavā hanyamānās tatkulaguruṃ vasiṣṭhaṃ śaraṇaṃ yayuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथैतान् वसिष्ठो जीवन्मृतकान् कृत्वा सगरम् आह । वत्सालम् एभिर् जीवन्मृतकैर् अनुमृतैः

athaitān vasiṣṭho jīvanmṛtakān kṛtvā sagaram āha | vatsālam ebhir jīvanmṛtakair anumṛtaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एते च मयैव त्वत्प्रतिज्ञापरिपालनाय निजधर्मद्विजसङ्गपरित्यागं कारिताः

ete ca mayaiva tvatpratijñāparipālanāya nijadharmadvijasaṅgaparityāgaṃ kāritāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स तथेति तद् गुरुवचनम् अभिनन्द्य तेषां वेषान्यत्वम् अकारयत् यवनान् मुण्डितशिरसो ऽर्धमुण्डाञ् छकान् प्रलम्बकेशान् पारदान् पह्लवांश् च श्मश्रुधरान् निःस्वाध्यायवषट्कारान् एतान् अन्यांश् च क्षत्रियांश् चकार

sa tatheti tad guruvacanam abhinandya teṣāṃ veṣānyatvam akārayat yavanān muṇḍitaśiraso 'rdhamuṇḍāñ chakān pralambakeśān pāradān pahlavāṃś ca śmaśrudharān niḥsvādhyāyavaṣaṭkārān etān anyāṃś ca kṣatriyāṃś cakāra

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ते च निजधर्मपरित्यागाद् ब्राह्मणैश् च परित्यक्ता म्लेच्छतां ययुः

te ca nijadharmaparityāgād brāhmaṇaiś ca parityaktā mlecchatāṃ yayuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सगरो ऽपि स्वम् अधिष्ठानम् आगम्य अस्खलितचक्रः सप्तद्वीपवतीम् इमाम् उर्वीं प्रशशास

sagaro 'pi svam adhiṣṭhānam āgamya askhalitacakraḥ saptadvīpavatīm imām urvīṃ praśaśāsa

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेनैव च भगवता स्वाश्रममानीता

tenaiva ca bhagavatā svāśramamānītā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र कतिवयदिनाभ्यन्तरे च सहैव तेन गरेणातितेजस्वी बालको जज्ञे

tatra kativayadinābhyantare ca sahaiva tena gareṇātitejasvī bālako jajñe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्यौर्वो जातकर्मादिक्रिया निष्पाद्य सगर इति नाम चकार

tasyaurvo jātakarmādikriyā niṣpādya sagara iti nāma cakāra

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृतोपनयनं चैनमौर्वो वेदशास्त्राण्यस्त्रं चाग्नेयं भार्गवाख्यमध्यापयामास ॥ विप् ४,३।३७ ॥उत्पन्नबुद्धिश् च मातरमब्रवीत् ॥ ३८ ॥ अंब कथयात्र वयं क्व तातोस्माकमित्ये वमादिपृच्छन्तं माता सर्वमेवावोचत्

kṛtopanayanaṃ cainamaurvo vedaśāstrāṇyastraṃ cāgneyaṃ bhārgavākhyamadhyāpayāmāsa // ViP 4,3.37 //utpannabuddhiś ca mātaramabravīt // 38 // aṃba kathayātra vayaṃ kva tātosmākamitye vamādipṛcchantaṃ mātā sarvamevāvocat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततश् च पितृराज्यपहरणादमर्षितो हैहयतालजङ्घादिवधाय प्रतिज्ञामकरोत्

tataś ca pitṛrājyapaharaṇādamarṣito haihayatālajaṅghādivadhāya pratijñāmakarot

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रायशश् च हैहयतालजङ्घाञ्जघान

prāyaśaś ca haihayatālajaṅghāñjaghāna

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शकयवनकांभो०जपारदपप्लवाः हन्यमानास्तत्कुलगुरुं वसिष्ठं शरणं जग्मुः

śakayavanakāṃbho0japāradapaplavāḥ hanyamānāstatkulaguruṃ vasiṣṭhaṃ śaraṇaṃ jagmuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथैनान्वसिष्ठो जीवनमृतकान् कृत्वा सगरमाह

athainānvasiṣṭho jīvanamṛtakān kṛtvā sagaramāha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वत्सालम् एभिर् जीवन्मृतकैर् अनुमृतैः

vatsālam ebhir jīvanmṛtakair anumṛtaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एते च मयैव त्वत्प्रतिज्ञापारिपालनाय निजधर्मद्विजसंगपरित्यागं कारिताः

ete ca mayaiva tvatpratijñāpāripālanāya nijadharmadvijasaṃgaparityāgaṃ kāritāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथेति तद्गुरुवचनभिनन्द्य तेषां वेषान्यत्वमकारयत्

tatheti tadguruvacanabhinandya teṣāṃ veṣānyatvamakārayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यवनान्मुण्डितशिरसोर्धमुण्डिताञ्च्छकान् प्रलंबकेशान् पारदान् पप्लवाञ् श्मश्रुधरान् निःस्वाध्यायवषट्कारानेतानन्यांश् च क्षत्रियांश्चकार

yavanānmuṇḍitaśirasordhamuṇḍitāñcchakān pralaṃbakeśān pāradān paplavāñ śmaśrudharān niḥsvādhyāyavaṣaṭkārānetānanyāṃś ca kṣatriyāṃścakāra

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एते चात्मधर्मपरित्यागाद्बाह्यणैः परित्यक्ता म्लेच्छतां ययुः

ete cātmadharmaparityāgādbāhyaṇaiḥ parityaktā mlecchatāṃ yayuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सगरोपि स्मधिष्ठानमागम्य अस्खलितचक्रःसप्तद्वीपवतीमिमामुर्वीं प्रशशास

sagaropi smadhiṣṭhānamāgamya askhalitacakraḥsaptadvīpavatīmimāmurvīṃ praśaśāsa

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.