Viṣṇu Purāṇa 6.3

सर्वेषाम् एव भूतानां त्रिविधः प्रतिसंचरः । नैमित्तिकः प्राकृतिकस् तथैवात्यन्तिको मतः

sarveṣām eva bhūtānāṃ trividhaḥ pratisaṃcaraḥ / naimittikaḥ prākṛtikas tathaivātyantiko mataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्राह्मो नैमित्तिकस् तेषां कल्पान्ते प्रतिसंचरः । आत्यन्तिकश् च मोक्षाख्यः प्राकृतो द्विपरार्धिकः

brāhmo naimittikas teṣāṃ kalpānte pratisaṃcaraḥ / ātyantikaś ca mokṣākhyaḥ prākṛto dviparārdhikaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परार्धसंख्यां भगवन् ममाचक्ष्व यया तु सः । द्विगुणीकृतया ज्ञेयः प्राकृतः प्रतिसंचरः

parārdhasaṃkhyāṃ bhagavan mamācakṣva yayā tu saḥ / dviguṇīkṛtayā jñeyaḥ prākṛtaḥ pratisaṃcaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्थानात् स्थानं दशगुणम् एकस्माद् गण्यते द्विज । ततो ऽष्टादशमे भागे परार्धम् अभिधीयते

sthānāt sthānaṃ daśaguṇam ekasmād gaṇyate dvija / tato 'ṣṭādaśame bhāge parārdham abhidhīyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परार्धद्विगुणं यत् तु प्राकृतः स लयो द्विज । तदाव्यक्ते ऽखिलं व्यक्तं स्वहेतौ लयम् एति वै

parārdhadviguṇaṃ yat tu prākṛtaḥ sa layo dvija / tadāvyakte 'khilaṃ vyaktaṃ svahetau layam eti vai

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निमेषो मानुषो यो ऽयं मात्रामात्रप्रमाणतः । तैः पञ्चदशभिः काष्ठा त्रिंशत् काष्ठास् तथा कला

nimeṣo mānuṣo yo 'yaṃ mātrāmātrapramāṇataḥ / taiḥ pañcadaśabhiḥ kāṣṭhā triṃśat kāṣṭhās tathā kalā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नाडिका तु प्रमाणेन कला दश च पञ्च च

nāḍikā tu pramāṇena kalā daśa ca pañca ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उन्मानेनाम्भसः सा तु पलान्य् अर्धत्रयोदश । हेममाषैः कृतच्छिद्रं चतुर्भिश् चतुरङ्गुलैः । मागधेन प्रमाणेन जलप्रस्थस् तु स स्मृतः

unmānenāmbhasaḥ sā tu palāny ardhatrayodaśa / hemamāṣaiḥ kṛtacchidraṃ caturbhiś caturaṅgulaiḥ / māgadhena pramāṇena jalaprasthas tu sa smṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नाडिकाभ्याम् अथ द्वाभ्यां मुहूर्तो द्विजसत्तम । अहोरात्रं मुहूर्तास् तु त्रिंशन् मासो दिनैस् तथा

nāḍikābhyām atha dvābhyāṃ muhūrto dvijasattama / ahorātraṃ muhūrtās tu triṃśan māso dinais tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मासैर् द्वादशभिर् वर्षम् अहोरात्रं तु तद् दिवि । त्रिभिर् वर्षशतैर् वर्षं षष्ट्या चैवासुरद्विषाम्

māsair dvādaśabhir varṣam ahorātraṃ tu tad divi / tribhir varṣaśatair varṣaṃ ṣaṣṭyā caivāsuradviṣām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तैस् तु द्वादशसाहस्रैश् चतुर्युगम् उदाहृतम् । चतुर्युगसहस्रं तु कथ्यते ब्रह्मणो दिनम्

tais tu dvādaśasāhasraiś caturyugam udāhṛtam / caturyugasahasraṃ tu kathyate brahmaṇo dinam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स कल्पस् तत्र मनवश् चतुर्दश महामुने । तदन्ते चैव मैत्रेय ब्राह्मो नैमित्तिको लयः

sa kalpas tatra manavaś caturdaśa mahāmune / tadante caiva maitreya brāhmo naimittiko layaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्य स्वरूपम् अत्युग्रं मैत्रेय गदतो मम । शृणुष्व प्राकृतं भूयस् तव वक्ष्याम्य् अहं लयम्

tasya svarūpam atyugraṃ maitreya gadato mama / śṛṇuṣva prākṛtaṃ bhūyas tava vakṣyāmy ahaṃ layam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चतुर्युगसहस्रान्ते क्षीणप्राये महीतले । अनावृष्टिर् अतीवोग्रा जायते शतवार्षिकी

caturyugasahasrānte kṣīṇaprāye mahītale / anāvṛṣṭir atīvogrā jāyate śatavārṣikī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो यान्य् अल्पसाराणि तानि सत्त्वान्य् अशेषतः । क्षयं यान्ति मुनिश्रेष्ठ पार्थिवान्य् अनुपीडनात्

tato yāny alpasārāṇi tāni sattvāny aśeṣataḥ / kṣayaṃ yānti muniśreṣṭha pārthivāny anupīḍanāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः स भगवान् कृष्णो रुद्ररूपधरो ऽव्ययः । क्षयाय यतते कर्तुम् आत्मस्थाः सकलाः प्रजाः

tataḥ sa bhagavān kṛṣṇo rudrarūpadharo 'vyayaḥ / kṣayāya yatate kartum ātmasthāḥ sakalāḥ prajāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः स भगवान् विष्णुर् भानोः सप्तसु रश्मिषु स्थितः पिबत्य् अशेषाणि जलानि मुनिसत्तम

tataḥ sa bhagavān viṣṇur bhānoḥ saptasu raśmiṣu sthitaḥ pibaty aśeṣāṇi jalāni munisattama

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पीत्वाम्भांसि समस्तानि प्राणिभूमिगतानि वै । शोषं नयति मैत्रेय समस्तं पृथिवीतलम्

pītvāmbhāṃsi samastāni prāṇibhūmigatāni vai / śoṣaṃ nayati maitreya samastaṃ pṛthivītalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

समुद्रान् सरितः शैलान् शैलप्रस्रवणानि च । पातालेषु च यत् तोयं तत् सर्वं नयति क्षयम्

samudrān saritaḥ śailān śailaprasravaṇāni ca / pātāleṣu ca yat toyaṃ tat sarvaṃ nayati kṣayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततस् तस्यानुभावेन तोयाहारोपबृंहिताः । त एव रश्मयः सप्त जायन्ते सप्त भास्कराः

tatas tasyānubhāvena toyāhāropabṛṃhitāḥ / ta eva raśmayaḥ sapta jāyante sapta bhāskarāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अधश् चोर्ध्वं च ते दीप्तास् ततः सप्त दिवाकराः । दहन्त्य् अशेषं त्रैलोक्यं सपातालतलं द्विज

adhaś cordhvaṃ ca te dīptās tataḥ sapta divākarāḥ / dahanty aśeṣaṃ trailokyaṃ sapātālatalaṃ dvija

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दह्यमानं तु तैर् दीप्तैस् त्रैलोक्यं द्विज भास्करैः । साद्रिनद्यर्णवाभोगं निःस्नेहम् अभिजायते

dahyamānaṃ tu tair dīptais trailokyaṃ dvija bhāskaraiḥ / sādrinadyarṇavābhogaṃ niḥsneham abhijāyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो निर्दग्धवृक्षाम्बु त्रैलोक्यम् अखिलं द्विज । भवत्य् एषा च वसुधा कूर्मपृष्ठोपमाकृतिः

tato nirdagdhavṛkṣāmbu trailokyam akhilaṃ dvija / bhavaty eṣā ca vasudhā kūrmapṛṣṭhopamākṛtiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः कालाग्निरुद्रो ऽसौ भूत्वा सर्वहरो हरिः । शेषाहिश्वाससंभूतः पातालानि दहत्य् अधः

tataḥ kālāgnirudro 'sau bhūtvā sarvaharo hariḥ / śeṣāhiśvāsasaṃbhūtaḥ pātālāni dahaty adhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पातालानि समस्तानि स दग्ध्वा ज्वलनो महान् । भूमिम् अभ्येत्य सकलं बभस्ति वसुधातलम्

pātālāni samastāni sa dagdhvā jvalano mahān / bhūmim abhyetya sakalaṃ babhasti vasudhātalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भुवर्लोकं ततः सर्वं स्वर्लोकं च सुदारुणः । ज्वालामालामहावर्तस् तत्रैव परिवर्तते

bhuvarlokaṃ tataḥ sarvaṃ svarlokaṃ ca sudāruṇaḥ / jvālāmālāmahāvartas tatraiva parivartate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अम्बरीषम् इवाभाति त्रैलोक्यम् अखिलं तदा । ज्वालावर्तपरीवारम् उपक्षीणचराचरम्

ambarīṣam ivābhāti trailokyam akhilaṃ tadā / jvālāvartaparīvāram upakṣīṇacarācaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततस् तापपरीतास् तु लोकद्वयनिवासिनः । कृताधिकारा गच्छन्ति महर्लोकं महामुने

tatas tāpaparītās tu lokadvayanivāsinaḥ / kṛtādhikārā gacchanti maharlokaṃ mahāmune

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्माद् अपि महातापतप्ता लोकास् ततः परम् । गच्छन्ति जनलोकं ते दशावृत्त्या परैषिणः

tasmād api mahātāpataptā lokās tataḥ param / gacchanti janalokaṃ te daśāvṛttyā paraiṣiṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो दग्ध्वा जगत् सर्वं रुद्ररूपी जनार्दनः । मुखनिश्वासजान् मेघान् करोति मुनिसत्तम

tato dagdhvā jagat sarvaṃ rudrarūpī janārdanaḥ / mukhaniśvāsajān meghān karoti munisattama

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो गजकुलप्रख्यास् तडिद्वन्तो निनादिनः । उत्तिष्ठन्ति तदा व्योम्नि घोराः संवर्तका घनाः

tato gajakulaprakhyās taḍidvanto ninādinaḥ / uttiṣṭhanti tadā vyomni ghorāḥ saṃvartakā ghanāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

केचिन् नीलोत्पलश्यामाः केचित् कुमुदसंनिभाः । धूम्रवर्णा घनाः केचित् केचित् पीताः पयोधराः

kecin nīlotpalaśyāmāḥ kecit kumudasaṃnibhāḥ / dhūmravarṇā ghanāḥ kecit kecit pītāḥ payodharāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

केचिद् रासभवर्णाभा लाक्षारसनिभास् तथा । केचिद् वैडूर्यसंकाशा इन्द्रनीलनिभाः क्वचित्

kecid rāsabhavarṇābhā lākṣārasanibhās tathā / kecid vaiḍūryasaṃkāśā indranīlanibhāḥ kvacit

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शङ्खकुन्दनिभाश् चान्ये जात्यञ्जननिभास् तथा । इन्द्रगोपनिभाः केचिन् मनःशिलनिभास् तथा

śaṅkhakundanibhāś cānye jātyañjananibhās tathā / indragopanibhāḥ kecin manaḥśilanibhās tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चाषपत्रनिभाः केचिद् उत्तिष्ठन्ति घना घनाः । केचित् पुरवराकाराः केचित् पर्वतसंनिभाः

cāṣapatranibhāḥ kecid uttiṣṭhanti ghanā ghanāḥ / kecit puravarākārāḥ kecit parvatasaṃnibhāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कूटागारनिभाश् चान्ये केचित् स्थलनिभा घनाः । महारावा महाकायाः पूरयन्ति नभस्तलम्

kūṭāgāranibhāś cānye kecit sthalanibhā ghanāḥ / mahārāvā mahākāyāḥ pūrayanti nabhastalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वर्षन्तस् ते महासारास् तम् अग्निम् अतिभैरवम् शमयन्त्य् अखिलं विप्र त्रैलोक्यान्तरविस्तृतम्

varṣantas te mahāsārās tam agnim atibhairavam śamayanty akhilaṃ vipra trailokyāntaravistṛtam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नष्टे चाग्नौ शतं ते ऽपि वर्षाणाम् अधिकं घनाः । प्लावयन्तो जगत् सर्वं वर्षन्ति मुनिसत्तम

naṣṭe cāgnau śataṃ te 'pi varṣāṇām adhikaṃ ghanāḥ / plāvayanto jagat sarvaṃ varṣanti munisattama

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धाराभिर् अक्षमात्राभिः प्लावयित्वाखिलां भुवम् । भुवर्लोकं तथैवोर्ध्वं प्लावयन्ति दिवं द्विज

dhārābhir akṣamātrābhiḥ plāvayitvākhilāṃ bhuvam / bhuvarlokaṃ tathaivordhvaṃ plāvayanti divaṃ dvija

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्धकारीकृते लोके नष्टे स्थावरजङ्गमे । वर्षन्ति ते महामेघा वर्षाणाम् अधिकं शतम्

andhakārīkṛte loke naṣṭe sthāvarajaṅgame / varṣanti te mahāmeghā varṣāṇām adhikaṃ śatam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं भवति कल्पान्ते समस्तं मुनिसत्तम । वासुदेवस्य माहात्म्यान्नित्यस्य परमात्मनः

evaṃ bhavati kalpānte samastaṃ munisattama / vāsudevasya māhātmyānnityasya paramātmanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.