Vidyanatha: Prataparudriya 3

तत्र नाट्यस्वरूपं निरूप्यते । चतुर्विधैरभिनयैः सात्त्विकाङ्गिकपूर्वकैः । धीरोदात्ताद्यवस्थानुकृतिर्नाट्यं रसाश्रयम्

tatra nāṭyasvarūpaṃ nirūpyate / caturvidhairabhinayaiḥ sāttvikāṅgikapūrvakaiḥ / dhīrodāttādyavasthānukṛtirnāṭyaṃ rasāśrayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नाटकं सप्रकरणं भाणः प्रहसनं डिमः । व्यायोगसमवाकारौ वीथ्यङ्केहामृगा दश

nāṭakaṃ saprakaraṇaṃ bhāṇaḥ prahasanaṃ ḍimaḥ / vyāyogasamavākārau vīthyaṅkehāmṛgā daśa

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नाट्याश्रयत्वेनाभेद इति शङ्का न युज्यते । वस्तुनेतृरसास्तेषां रूपकाणां हि भेदकाः

nāṭyāśrayatvenābheda iti śaṅkā na yujyate / vastunetṛrasāsteṣāṃ rūpakāṇāṃ hi bhedakāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संधिर्नामैकेन प्रयोजनेनान्वितानां कथानामवान्तरप्रयोजनसंबन्धः । तत्रारम्भबीजसंबन्धो मुखसंधिः । प्रयत्नबिन्दुसंबन्धः प्रतिमुखसंन्धिः । प्राप्त्याशापताकयोः संबन्धो गर्भसंधिः । नियताप्तिप्रकर्योः संबन्धो विमर्शसंधिः । फलागमकार्ययोः संबन्धो निर्वहणसंधिः । तथा चोक्तं दशरूपके--- "बीजबिन्दुपताकाख्यप्रकरीकार्यलक्षणाः । आरम्भयत्नप्राप्त्याशानियताप्तिफलागमाः ॥ अर्थप्रकृतयः पञ्च पञ्चावस्थासमन्विताः । यथासंख्येन जायन्ते मुखाद्याः पञ्च संधयः ॥ ऽ; इति । अथारम्भादीनां लक्षणं निरूप्यते--- औत्सुक्यमात्रमारम्भः फललाभाय भूयसे । प्रयत्नस्तु फलप्राप्तौ व्यापारो ऽतित्वरान्वितः

saṃdhirnāmaikena prayojanenānvitānāṃ kathānāmavāntaraprayojanasaṃbandhaḥ / tatrārambhabījasaṃbandho mukhasaṃdhiḥ / prayatnabindusaṃbandhaḥ pratimukhasaṃndhiḥ / prāptyāśāpatākayoḥ saṃbandho garbhasaṃdhiḥ / niyatāptiprakaryoḥ saṃbandho vimarśasaṃdhiḥ / phalāgamakāryayoḥ saṃbandho nirvahaṇasaṃdhiḥ / tathā coktaṃ daśarūpake--- "bījabindupatākākhyaprakarīkāryalakṣaṇāḥ / ārambhayatnaprāptyāśāniyatāptiphalāgamāḥ // arthaprakṛtayaḥ pañca pañcāvasthāsamanvitāḥ / yathāsaṃkhyena jāyante mukhādyāḥ pañca saṃdhayaḥ // '; iti / athārambhādīnāṃ lakṣaṇaṃ nirūpyate--- autsukyamātramārambhaḥ phalalābhāya bhūyase / prayatnastu phalaprāptau vyāpāro 'titvarānvitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उपायापायङ्काभ्यां प्राप्त्याशा कार्यसंभवः । अपायाभावतः कार्यनिश्चयो नियताप्तिका

upāyāpāyaṅkābhyāṃ prāptyāśā kāryasaṃbhavaḥ / apāyābhāvataḥ kāryaniścayo niyatāptikā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

समग्रफलसंपत्तिः फलागम उदाहृतः । अथ बीजादिपञ्चकं निरूप्यते--- स्तोकोद्दिष्टः कार्यहेतुर्बींजं विस्तार्यनेकधा

samagraphalasaṃpattiḥ phalāgama udāhṛtaḥ / atha bījādipañcakaṃ nirūpyate--- stokoddiṣṭaḥ kāryaheturbīṃjaṃ vistāryanekadhā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अवान्तरार्थविच्छेदे बिन्दुरच्छेदकारणम् । प्रतिपाद्यकथाङ्गं स्यात् पताका व्यापिनी कथा

avāntarārthavicchede binduracchedakāraṇam / pratipādyakathāṅgaṃ syāt patākā vyāpinī kathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अव्यापिनी प्रकरिका कार्यं निर्वाहकृत् फले अथ मुखं निरूप्यते--- मुखं बीजसमुत्पत्तिर्नानार्थरससंभवा

avyāpinī prakarikā kāryaṃ nirvāhakṛt phale atha mukhaṃ nirūpyate--- mukhaṃ bījasamutpattirnānārtharasasaṃbhavā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अङ्गानि द्वादशैतस्य बीजारम्भसमन्वयात् बीजारम्भानुगुण्येन मुखसन्धेरङ्गानि प्रयोक्तव्यानि । उपक्षेपः परिकरः परिन्यासो विलोभनम्

aṅgāni dvādaśaitasya bījārambhasamanvayāt bījārambhānuguṇyena mukhasandheraṅgāni prayoktavyāni / upakṣepaḥ parikaraḥ parinyāso vilobhanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

युक्तिः प्राप्तिः समाधानं विधानं परिभावना । उद्भेदभेदकरणान्यन्वर्थानि यथाक्रमम्

yuktiḥ prāptiḥ samādhānaṃ vidhānaṃ paribhāvanā / udbhedabhedakaraṇānyanvarthāni yathākramam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ प्रतिमुखसन्धिः--- लक्ष्यालक्ष्यस्य बीजस्य व्यक्तिः प्रतिमुखं मतम् । बिन्दुप्रयत्नानुगमादङ्गान्यस्य त्रयोदश

atha pratimukhasandhiḥ--- lakṣyālakṣyasya bījasya vyaktiḥ pratimukhaṃ matam / binduprayatnānugamādaṅgānyasya trayodaśa

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बिन्दुप्रयत्नानुगुण्येन प्रतिमुखसन्धेरङ्गानि प्रयोक्तव्यानि । विलासः परिसर्पश्च विधूतं शमनर्मणी । नर्मद्युतिः प्रगमनं निरोधः पर्युपासनम्

binduprayatnānuguṇyena pratimukhasandheraṅgāni prayoktavyāni / vilāsaḥ parisarpaśca vidhūtaṃ śamanarmaṇī / narmadyutiḥ pragamanaṃ nirodhaḥ paryupāsanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वज्रं पुष्पमुपन्यासो वर्णसंहार इत्यपि अथ गर्भसंधिः--- गर्भस्तु दृष्टनष्टस्य बीजस्यान्वेषणं मुहुः

vajraṃ puṣpamupanyāso varṇasaṃhāra ityapi atha garbhasaṃdhiḥ--- garbhastu dṛṣṭanaṣṭasya bījasyānveṣaṇaṃ muhuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अस्याप्त्याशापताकानुगुण्येनाङ्गोपकल्पनम् पताकाप्राप्त्याशानुगुण्येन गर्भसन्धेरङ्गानि प्रयोक्तव्यानि । अभूताहरणं मार्गो रूपोदाहरणक्रमाः

asyāptyāśāpatākānuguṇyenāṅgopakalpanam patākāprāptyāśānuguṇyena garbhasandheraṅgāni prayoktavyāni / abhūtāharaṇaṃ mārgo rūpodāharaṇakramāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संग्रहश्चानुमानं च तोटकाधिबधे तथा । उद्वेगसंभ्रमाक्षेपा द्वादशाङ्गान्यनुक्रमात्

saṃgrahaścānumānaṃ ca toṭakādhibadhe tathā / udvegasaṃbhramākṣepā dvādaśāṅgānyanukramāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ विमर्शसंधिः--- गर्भसंधौ प्रसिद्धस्य बीजार्थस्यावमर्शनम् । हेतुना येन केनापि विमर्शः संधिरिष्यते

atha vimarśasaṃdhiḥ--- garbhasaṃdhau prasiddhasya bījārthasyāvamarśanam / hetunā yena kenāpi vimarśaḥ saṃdhiriṣyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नियताप्तिप्रकर्युक्तेरङ्गान्यत्र त्रयोदश नियताप्तिप्रकर्यानुगुण्येन विमर्शसंधेरङ्गानि प्रयोक्तव्यानि । तत्रापवादः संफेटो विद्रवद्रवशक्तयः

niyatāptiprakaryukteraṅgānyatra trayodaśa niyatāptiprakaryānuguṇyena vimarśasaṃdheraṅgāni prayoktavyāni / tatrāpavādaḥ saṃpheṭo vidravadravaśaktayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्युतिः प्रसङ्गश्चलनं व्यवसायो निरोधनम् । प्ररोचनं विचलनमादानं तु त्रयोदश

dyutiḥ prasaṅgaścalanaṃ vyavasāyo nirodhanam / prarocanaṃ vicalanamādānaṃ tu trayodaśa

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ निर्वहणसंधिः--- बीजवन्तो मुखाद्यर्था विप्रकीर्णा यथायथम् । ऐकार्थ्यमुपनीयन्ते यत्र निर्वहणं हि तत्

atha nirvahaṇasaṃdhiḥ--- bījavanto mukhādyarthā viprakīrṇā yathāyatham / aikārthyamupanīyante yatra nirvahaṇaṃ hi tat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

फलाप्तिकार्यानुगुण्यादङ्गान्यस्य चतुर्दश फलाप्तिकार्यानुगुण्येन निर्वहणसंधेरङ्गानि चतुर्दश प्रतिपादनीयानि । संधिर्विरोधो ग्रथनं निर्णयः परिभाषणम्

phalāptikāryānuguṇyādaṅgānyasya caturdaśa phalāptikāryānuguṇyena nirvahaṇasaṃdheraṅgāni caturdaśa pratipādanīyāni / saṃdhirvirodho grathanaṃ nirṇayaḥ paribhāṣaṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रसादानन्दसमयाः कृत्याभाषोपगूहनम् । पूर्वभावोपसंहारौ प्रशस्तिश्च चतुर्दश

prasādānandasamayāḥ kṛtyābhāṣopagūhanam / pūrvabhāvopasaṃhārau praśastiśca caturdaśa

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वृत्तवर्तिष्यमाणानां कथांशानां निदर्शकः । संक्षेपार्थस्तु विष्कम्भो मध्यपात्रप्रयोजितः

vṛttavartiṣyamāṇānāṃ kathāṃśānāṃ nidarśakaḥ / saṃkṣepārthastu viṣkambho madhyapātraprayojitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ चूलिका--- अन्तर्यवनिकासंस्थैश्चूलिकार्ऽथस्य सूचना अथाङ्कास्यम्--- अङ्कान्तपात्रैरङ्कास्यमुत्तराङ्कार्थसूचना

atha cūlikā--- antaryavanikāsaṃsthaiścūlikār'thasya sūcanā athāṅkāsyam--- aṅkāntapātrairaṅkāsyamuttarāṅkārthasūcanā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ प्रवेशकः--- वृत्तवर्तिष्यमाणानां कथांशानां निदर्शकः । प्रवेशकस्तु नाद्ये ऽङ्के नीचपात्रप्रयोजितः

atha praveśakaḥ--- vṛttavartiṣyamāṇānāṃ kathāṃśānāṃ nidarśakaḥ / praveśakastu nādye 'ṅke nīcapātraprayojitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथाङ्कावतारः--- यत्र स्यादुत्तराङ्कार्थः पूर्वाङ्कार्थानुसंगतः असूचिताङ्कपात्रं तदङ्कावतरणं मतम् ॥ एभिः सूच्यं सूचयित्वा दृश्यमङ्कैः प्रदर्शयेत्

athāṅkāvatāraḥ--- yatra syāduttarāṅkārthaḥ pūrvāṅkārthānusaṃgataḥ asūcitāṅkapātraṃ tadaṅkāvataraṇaṃ matam // ebhiḥ sūcyaṃ sūcayitvā dṛśyamaṅkaiḥ pradarśayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्राङ्कस्वरूपं निरूप्यते--- प्रत्यक्षनेतृचरितो बिन्दुव्यक्तिपुरस्कृतः । अङ्को नानाप्रकारार्थसंविधानरसाश्रयः

tatrāṅkasvarūpaṃ nirūpyate--- pratyakṣanetṛcarito binduvyaktipuraskṛtaḥ / aṅko nānāprakārārthasaṃvidhānarasāśrayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सूत्रधारो नटीं ब्रूते मारिषं वा विदूषकम् । स्वकार्यप्रस्तुताक्षेपि चित्रोक्त्या यत् तदामुखम्

sūtradhāro naṭīṃ brūte māriṣaṃ vā vidūṣakam / svakāryaprastutākṣepi citroktyā yat tadāmukham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रस्तावना वा तत्र स्यात् कथोद्घातः प्रवर्तकम् । प्रयोगातिशयश्चेति त्रीण्यङ्गान्यामुखस्य तु

prastāvanā vā tatra syāt kathodghātaḥ pravartakam / prayogātiśayaśceti trīṇyaṅgānyāmukhasya tu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एषामङ्गानां स्वरूपं निरूप्यते--- स्वेतिवृत्तसमं वाक्यमर्थं वा यत्र सूत्रिणः । गृहीत्वा प्रविशेत् पात्रं कथोद्धातो द्विधैव सः

eṣāmaṅgānāṃ svarūpaṃ nirūpyate--- svetivṛttasamaṃ vākyamarthaṃ vā yatra sūtriṇaḥ / gṛhītvā praviśet pātraṃ kathoddhāto dvidhaiva saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रस्तूयमानकालस्य गुणवर्णनया स्वतः । प्रविशेत् सूचितं पात्रं यत्र तत्स्यात् प्रवर्तकम्

prastūyamānakālasya guṇavarṇanayā svataḥ / praviśet sūcitaṃ pātraṃ yatra tatsyāt pravartakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एषो ऽयमित्युपक्षेपात् सूत्रधारप्रयोगतः । पात्रप्रवेशो यत्रायं प्रयोगातिशयो मतः

eṣo 'yamityupakṣepāt sūtradhāraprayogataḥ / pātrapraveśo yatrāyaṃ prayogātiśayo mataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वीथ्यङ्गान्यामुखाङ्गत्वादुच्यन्ते ऽत्र स्वभावतः । उद्धात्यकावलगिते प्रपञ्चत्रिगते छलम्

vīthyaṅgānyāmukhāṅgatvāducyante 'tra svabhāvataḥ / uddhātyakāvalagite prapañcatrigate chalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वाक्केल्यधिबले गण्डमवस्यन्दितनालिके । असत्प्रलापव्याहारमृदवानि त्रयोदश

vākkelyadhibale gaṇḍamavasyanditanālike / asatpralāpavyāhāramṛdavāni trayodaśa

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एषां स्वरूपं निरूप्यते--- गूढार्थपदपर्यायमालारूपेण प्रश्नोत्तरमालारूपेण चोद्धात्यकं द्विविधम् । अवलगितमपि द्विविधम् । यत्रैकत्र समावेशात् कार्यमन्यत्र सिद्ध्यति । वस्तुनो ऽन्यत्र वा यत्स्यात् द्विधावलगितं मतम्

eṣāṃ svarūpaṃ nirūpyate--- gūḍhārthapadaparyāyamālārūpeṇa praśnottaramālārūpeṇa coddhātyakaṃ dvividham / avalagitamapi dvividham / yatraikatra samāveśāt kāryamanyatra siddhyati / vastuno 'nyatra vā yatsyāt dvidhāvalagitaṃ matam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

साङ्गैर्मुखप्रतिमुखगर्भमर्शोपसंहृतैः । पूर्णं प्रकृतिरन्येषामाधिकारिकवृत्तवत्

sāṅgairmukhapratimukhagarbhamarśopasaṃhṛtaiḥ / pūrṇaṃ prakṛtiranyeṣāmādhikārikavṛttavat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वीरशृङ्गारयोरेकः प्रधानं यत्र वर्ण्यते । प्रख्यातनायकोपेतं नाटकं तदुदाहृतम्

vīraśṛṅgārayorekaḥ pradhānaṃ yatra varṇyate / prakhyātanāyakopetaṃ nāṭakaṃ tadudāhṛtam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र नान्दीस्वरूपं निरूप्यते--- अर्थतः शब्दतो वापि मनाक् काव्यार्थसूचनम् यत्राष्टभिर्द्वादशभिरष्टादशभिरेव वा ॥ द्वाविंशत्या पदैर्वापि सा नान्दी परिकीर्तिता

tatra nāndīsvarūpaṃ nirūpyate--- arthataḥ śabdato vāpi manāk kāvyārthasūcanam yatrāṣṭabhirdvādaśabhiraṣṭādaśabhireva vā // dvāviṃśatyā padairvāpi sā nāndī parikīrtitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ प्रकरणम्--- उत्पाद्येनेतिवृत्तेन धीरशान्तप्रधानकम् । शेषं नाटकतुल्याङ्गं भवेत् प्रकरणं हि तत्

atha prakaraṇam--- utpādyenetivṛttena dhīraśāntapradhānakam / śeṣaṃ nāṭakatulyāṅgaṃ bhavet prakaraṇaṃ hi tat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ भाणः--- भारतीवृत्तिभूयिष्ठं शौर्यसौभाग्यसंस्तवैः । सूच्येते वीरशृङ्गारौ विटेन निपुणोक्तिना

atha bhāṇaḥ--- bhāratīvṛttibhūyiṣṭhaṃ śauryasaubhāgyasaṃstavaiḥ / sūcyete vīraśṛṅgārau viṭena nipuṇoktinā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कल्पितेनेतिवृत्तेन धूर्तचारित्रवर्णनम् । एको ऽङ्को मुखनिर्वाहौ यत्र भाणः स संमतः

kalpitenetivṛttena dhūrtacāritravarṇanam / eko 'ṅko mukhanirvāhau yatra bhāṇaḥ sa saṃmataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ प्रहसनम्--- यत्र सन्ध्यङ्गवृत्त्यङ्गवर्णनं भाणवन्मतम् । हास्यो रसः प्रधानं स्याद्भवेत् प्रहसनं हि तत्

atha prahasanam--- yatra sandhyaṅgavṛttyaṅgavarṇanaṃ bhāṇavanmatam / hāsyo rasaḥ pradhānaṃ syādbhavet prahasanaṃ hi tat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तच्च त्रिविधम्---शुद्धं वैकृतं संकीर्णं चेति । तत्र शुद्धम्--- पाषण्डविप्रप्रभृतिचेटीचेटसमाकुलम् । वेषभाषादिसहितं शुद्धं हास्यवचो ऽन्वितम्

tacca trividham---śuddhaṃ vaikṛtaṃ saṃkīrṇaṃ ceti / tatra śuddham--- pāṣaṇḍavipraprabhṛticeṭīceṭasamākulam / veṣabhāṣādisahitaṃ śuddhaṃ hāsyavaco 'nvitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ वैकृतम्--- कामुकादिवचोवेषैः षण्डकञ्चुकितापसैः । प्रहासाभिनयप्रायं वैकृतं तत् प्रकीर्त्यते

atha vaikṛtam--- kāmukādivacoveṣaiḥ ṣaṇḍakañcukitāpasaiḥ / prahāsābhinayaprāyaṃ vaikṛtaṃ tat prakīrtyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ संकीर्णम्--- यद् वीथ्यङ्गैः समाकीर्णं संकीर्णं धूर्तसंकुलम्

atha saṃkīrṇam--- yad vīthyaṅgaiḥ samākīrṇaṃ saṃkīrṇaṃ dhūrtasaṃkulam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ डिमः--- यत्र वस्तु प्रसिद्धं स्याद् वृत्तयः वैशिकीं विना । नेतारो देवगन्धर्वयक्षरक्षोमहोरगाः

atha ḍimaḥ--- yatra vastu prasiddhaṃ syād vṛttayaḥ vaiśikīṃ vinā / netāro devagandharvayakṣarakṣomahoragāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भूतप्रेतपिशाचाद्याः षोडशात्यन्तमुद्धताः । हास्यशृङ्गाररहिता रसा रौद्रप्रधानकाः

bhūtapretapiśācādyāḥ ṣoḍaśātyantamuddhatāḥ / hāsyaśṛṅgārarahitā rasā raudrapradhānakāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चत्वारो ऽङ्काः संधयश्च चत्वारो मर्शवर्जिताः । मायेन्द्रजालसंग्रामसूर्यचन्द्रग्रहादयः ॥ शेषं नाटकवत् सर्वं स डिमः परिकीर्त्यते

catvāro 'ṅkāḥ saṃdhayaśca catvāro marśavarjitāḥ / māyendrajālasaṃgrāmasūryacandragrahādayaḥ // śeṣaṃ nāṭakavat sarvaṃ sa ḍimaḥ parikīrtyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ व्यायोगः--- यत्र ख्यातेतिवृत्तं स्यादुद्धतो नायको मतः । गर्भावमर्शराहित्यं डिमवद् रसपोषणम् । एकवासरकार्यं च स व्यायोगो महारणः

atha vyāyogaḥ--- yatra khyātetivṛttaṃ syāduddhato nāyako mataḥ / garbhāvamarśarāhityaṃ ḍimavad rasapoṣaṇam / ekavāsarakāryaṃ ca sa vyāyogo mahāraṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ समवकारः--- यत्रामुखं नाटकवत् संधयो मर्शवर्जिताः । नेतारो द्वादश पृथक्फला देवासुरादयः

atha samavakāraḥ--- yatrāmukhaṃ nāṭakavat saṃdhayo marśavarjitāḥ / netāro dvādaśa pṛthakphalā devāsurādayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वीरप्रधानाश्च रसास्त्रयो ऽङ्कास्तेषु च क्रमात् । वस्तुस्वभावदैवारिकृताः स्युः कपटास्त्रयः

vīrapradhānāśca rasāstrayo 'ṅkāsteṣu ca kramāt / vastusvabhāvadaivārikṛtāḥ syuḥ kapaṭāstrayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुररोधरणाग्न्यादिनिमित्ता विद्रवास्त्रयः । धर्मार्थकामानुगुणास्तिस्रः शृङ्गाररीतयः

purarodharaṇāgnyādinimittā vidravāstrayaḥ / dharmārthakāmānuguṇāstisraḥ śṛṅgārarītayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रथमे ऽङ्के निबद्धव्या कथा यामत्रयावधिः । यामावधिर्द्वितीये ऽङ्के तृतीये ऽङ्के ऽर्धयामिका

prathame 'ṅke nibaddhavyā kathā yāmatrayāvadhiḥ / yāmāvadhirdvitīye 'ṅke tṛtīye 'ṅke 'rdhayāmikā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

असौ समवकारः स्याद् वीथ्यङ्गैः कैश्चिदन्वितः अथ वीथी--- यत्र भाणवदङ्गानां कॢप्तिर्वृत्तिस्तु कैशिकी

asau samavakāraḥ syād vīthyaṅgaiḥ kaiścidanvitaḥ atha vīthī--- yatra bhāṇavadaṅgānāṃ kḷptirvṛttistu kaiśikī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शृङ्गारः परिपूर्णत्वात् सूचनीयो ऽतिभूयसा । उद्धात्यकादीन्यङ्गानि सा वीथी वीथिवन्मता

śṛṅgāraḥ paripūrṇatvāt sūcanīyo 'tibhūyasā / uddhātyakādīnyaṅgāni sā vīthī vīthivanmatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथाङ्कः--- यत्रेतिवृत्तं प्रख्यातं प्रधानं करुणो रसः । स्त्रीणां विलासो वाग्युद्धं नेतारः प्राकृता नराः ॥ भाणवत् संधिवृत्त्यादि स उत्सृष्टो ऽङ्कसंज्ञकः

athāṅkaḥ--- yatretivṛttaṃ prakhyātaṃ pradhānaṃ karuṇo rasaḥ / strīṇāṃ vilāso vāgyuddhaṃ netāraḥ prākṛtā narāḥ // bhāṇavat saṃdhivṛttyādi sa utsṛṣṭo 'ṅkasaṃjñakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथेहामृगः--- मिश्रमीहामृगे वृत्तं चतुरङ्कं त्रिसन्धिकम् । मर्त्यदिव्यौ च नियमान्नायकप्रतिनायकौ

athehāmṛgaḥ--- miśramīhāmṛge vṛttaṃ caturaṅkaṃ trisandhikam / martyadivyau ca niyamānnāyakapratināyakau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धीरोद्धतौ स्त्रियं दिव्यां हर्तुकामौ च कामुकौ । अवधं युद्धमन्योन्यमाभासरसयोस्तयोः

dhīroddhatau striyaṃ divyāṃ hartukāmau ca kāmukau / avadhaṃ yuddhamanyonyamābhāsarasayostayoḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नाटकोदाहरणप्रारम्भः । तत्र साङ्गं नाटकमुदाह्रियते । भद्रां कौतुकवेदिमागतवतोरन्योन्यमासेदुषोः शैलैर्मेरुहिमाचलप्रभृतिर्भिर्देवैर्हरीन्द्रादिभिः । व्याप्तां पार्श्वयुगे पुरो ऽम्बुजभुवा पश्चाच्च मेनादिभिः साध्वीभिः शिवयोरपाङ्गसरणिर्वैवाहिकी पातु वः

nāṭakodāharaṇaprārambhaḥ / tatra sāṅgaṃ nāṭakamudāhriyate / bhadrāṃ kautukavedimāgatavatoranyonyamāseduṣoḥ śailairmeruhimācalaprabhṛtirbhirdevairharīndrādibhiḥ / vyāptāṃ pārśvayuge puro 'mbujabhuvā paścācca menādibhiḥ sādhvībhiḥ śivayorapāṅgasaraṇirvaivāhikī pātu vaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एषा द्वाविंशतिपदा नान्दी । अस्यां विवाहप्रवृत्तयोः शिवयोः वर्णनया सकलनरेन्द्रपरिकरस्य प्रतापरुद्रस्य काकतीयराज्यलक्ष्मीप्राप्तिर्नाटकप्रयोजनरूपा किंचिदर्थशक्त्या सूच्यते । देयात् सिद्धिं महालक्ष्मीर्जगद्रक्षाधुरंधरा । विष्णुवक्षः स्फुरन्मालाविहितालयतोरणा

eṣā dvāviṃśatipadā nāndī / asyāṃ vivāhapravṛttayoḥ śivayoḥ varṇanayā sakalanarendraparikarasya pratāparudrasya kākatīyarājyalakṣmīprāptirnāṭakaprayojanarūpā kiṃcidarthaśaktyā sūcyate / deyāt siddhiṃ mahālakṣmīrjagadrakṣādhuraṃdharā / viṣṇuvakṣaḥ sphuranmālāvihitālayatoraṇā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एषा च नान्दी प्रतापरुद्रराज्यलक्ष्मीमङ्गलविधिलक्षणा । नान्द्यन्ते सूत्रधारः (समन्तादवलोक्य सहर्षम्)--- कथमासूत्रित एव समन्ततो रङ्गमङ्गलविधिः ! तथाहि--- आविष्कुर्वन्ति मुरजाः सर्वतः शब्दमाधुरीम् । सङ्गीतोपनिषद्विद्यां वीणाः प्रस्तावयन्त्यमूः

eṣā ca nāndī pratāparudrarājyalakṣmīmaṅgalavidhilakṣaṇā / nāndyante sūtradhāraḥ (samantādavalokya saharṣam)--- kathamāsūtrita eva samantato raṅgamaṅgalavidhiḥ ! tathāhi--- āviṣkurvanti murajāḥ sarvataḥ śabdamādhurīm / saṅgītopaniṣadvidyāṃ vīṇāḥ prastāvayantyamūḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भूभृत्सुतामहादेवौ पितरौ यस्य विश्रुतौ । नरनागाकृतिः श्रीमान् स देवः श्रेयसे ऽस्तु वः

bhūbhṛtsutāmahādevau pitarau yasya viśrutau / naranāgākṛtiḥ śrīmān sa devaḥ śreyase 'stu vaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यतः--- विहरद्राजहंसश्रीर्विलसन्मित्रमण्डलः । प्रसाधयति सन्मार्गं प्रसन्नः शरदागमः

yataḥ--- viharadrājahaṃsaśrīrvilasanmitramaṇḍalaḥ / prasādhayati sanmārgaṃ prasannaḥ śaradāgamaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

"यस्मिञ्जगन्मङ्गलमस्ति वस्तु यस्मै स्वयंभूः स्पृहयत्यजस्रम् । तच्छ्रोत्रयोर्लोचनयोः पथां नः शृङ्गाटकं नाटकमाविरस्तु

"yasmiñjaganmaṅgalamasti vastu yasmai svayaṃbhūḥ spṛhayatyajasram / tacchrotrayorlocanayoḥ pathāṃ naḥ śṛṅgāṭakaṃ nāṭakamāvirastu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यत् प्रतापरुद्रचरितानुबन्धः प्रबन्धः सामाजिकानां मनसि वर्तते । अहो सर्वं सुघटितमनुविधात्रा विधात्रा ! यतः सभा स्वयंभूपरमेश्वरस्य प्रतापरुद्रस्य गुणा महार्घाः । अहं च नाट्यश्रुतिपारदृश्वा सुधामुचस्तस्य कवेश्च वाचः

yat pratāparudracaritānubandhaḥ prabandhaḥ sāmājikānāṃ manasi vartate / aho sarvaṃ sughaṭitamanuvidhātrā vidhātrā ! yataḥ sabhā svayaṃbhūparameśvarasya pratāparudrasya guṇā mahārghāḥ / ahaṃ ca nāṭyaśrutipāradṛśvā sudhāmucastasya kaveśca vācaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किं भारईए सुव्वै मंजीररवो सहाए विहरंतीए । अह संगीअसुइ व्वा विण्णादं णट्टप्पमुहतूरणिणाओ

kiṃ bhāraīe suvvai maṃjīraravo sahāe viharaṃtīe / aha saṃgīasui vvā viṇṇādaṃ ṇaṭṭappamuhatūraṇiṇāo

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आज्ञापयतु को नियोगो ऽनुष्ठीयतामिति । ) सूत्रधारः---आर्ये, यद् गेहे कलकण्ठनादमधुरं गास्यामि गीतिं ध्रुवां लास्यं चारुभिरङ्गहारललितैराविष्करिष्यामि यत् । रम्यं यत् किल रङ्गमङ्गलविधिं संपादयिष्याम्यहं प्रागित्युक्तवती तदद्य निपुणे निर्व्यूढमेवं त्वया

ājñāpayatu ko niyogo 'nuṣṭhīyatāmiti / ) sūtradhāraḥ---ārye, yad gehe kalakaṇṭhanādamadhuraṃ gāsyāmi gītiṃ dhruvāṃ lāsyaṃ cārubhiraṅgahāralalitairāviṣkariṣyāmi yat / ramyaṃ yat kila raṅgamaṅgalavidhiṃ saṃpādayiṣyāmyahaṃ prāgityuktavatī tadadya nipuṇe nirvyūḍhamevaṃ tvayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नटी---(गृहीत्वा संस्कृतमाश्रित्य वाच्यति । ) तेजः पर्यायहरयोः किं किं संबोधनं मतम् । किमाशीर्वादविषयो विद्यानाथकृतिश्च का

naṭī---(gṛhītvā saṃskṛtamāśritya vācyati / ) tejaḥ paryāyaharayoḥ kiṃ kiṃ saṃbodhanaṃ matam / kimāśīrvādaviṣayo vidyānāthakṛtiśca kā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रतापोपपदाङ्कितं तस्य राज्ञो नाम कथं जातमिति पृच्छ्यते । ) सूत्रधारः---प्रिये श्रूयताम् । तं सुजातं समुद्वीक्ष्य क्षोण्यां रविमिवोदितम् । प्रतापरुद्र इत्याख्यामकरोत् काकतीश्वरः

pratāpopapadāṅkitaṃ tasya rājño nāma kathaṃ jātamiti pṛcchyate / ) sūtradhāraḥ---priye śrūyatām / taṃ sujātaṃ samudvīkṣya kṣoṇyāṃ ravimivoditam / pratāparudra ityākhyāmakarot kākatīśvaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्यच्च--- विष्णोर्विश्वैकवीरस्य काकतीयकुले स्थितम् । अवतारममुं ज्ञात्वा वीररुद्रं प्रचक्षते

anyacca--- viṣṇorviśvaikavīrasya kākatīyakule sthitam / avatāramamuṃ jñātvā vīrarudraṃ pracakṣate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चिरस्य नाट्यविद्यानुवर्तनं फलितं, येन लोकमङ्गलं काकतिनरेन्द्रचरितमभिनीयते ॥)॥ एतन्नाट्यप्रसङ्गेन प्रकृतकार्यावलगनादवलगितं द्वितीयम् । सूत्रधारः---अहो प्रज्ञासंवादो ऽयमायुष्मत्याः, यदियं कवीनां प्रश्नोत्तरमालिका । यथा किल--- किं लोकश्रवसोर्भाग्यं मङ्गलश्रवणं मुहुः । किं मङ्गलं प्रतापाङ्करुद्रस्य चरिताद्भुतम्

cirasya nāṭyavidyānuvartanaṃ phalitaṃ, yena lokamaṅgalaṃ kākatinarendracaritamabhinīyate //)// etannāṭyaprasaṅgena prakṛtakāryāvalaganādavalagitaṃ dvitīyam / sūtradhāraḥ---aho prajñāsaṃvādo 'yamāyuṣmatyāḥ, yadiyaṃ kavīnāṃ praśnottaramālikā / yathā kila--- kiṃ lokaśravasorbhāgyaṃ maṅgalaśravaṇaṃ muhuḥ / kiṃ maṅgalaṃ pratāpāṅkarudrasya caritādbhutam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आर्यपरिजनेन सर्वं संपाद्यते । ) सूत्रधारः---आर्ये, त्वया दारैरुदारश्रीर्नाट्यसंपदियं मम । प्रबन्धलक्ष्मी रीत्येव विदर्भफणितिस्पृशा

āryaparijanena sarvaṃ saṃpādyate / ) sūtradhāraḥ---ārye, tvayā dārairudāraśrīrnāṭyasaṃpadiyaṃ mama / prabandhalakṣmī rītyeva vidarbhaphaṇitispṛśā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सूत्रधारः---आर्ये, एवमेव । नन्वेषा कविभारत्योर्वाक्केलिः । यथा किल--- मातर्भारति ! वत्स ! किं ? तव कृपां याचे ऽद्य किं प्रस्तुतं ? जिह्वा काकतिवीररुद्रनृपतेः स्तोत्राय संनह्यति । ज्ञातं ते विहरन्तु वाग्लहरयः संध्यानटद्धूर्जटि- त्वङ्गन्मौलितरङ्गिणीकलकलारम्भप्रियंभावुकाः

sūtradhāraḥ---ārye, evameva / nanveṣā kavibhāratyorvākkeliḥ / yathā kila--- mātarbhārati ! vatsa ! kiṃ ? tava kṛpāṃ yāce 'dya kiṃ prastutaṃ ? jihvā kākativīrarudranṛpateḥ stotrāya saṃnahyati / jñātaṃ te viharantu vāglaharayaḥ saṃdhyānaṭaddhūrjaṭi- tvaṅganmaulitaraṅgiṇīkalakalārambhapriyaṃbhāvukāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सूत्रधारः---अयि कथमर्धोक्त एव त्वरा, "नाट्यविद्याऽ; इति शेषं न जिघ्रति । एतदुक्तस्यान्यथायोजनरूपमवस्यन्दितम् । आर्ये, नूनं ध्रुवागानोत्सुकं तव चेतः, तदारभ्यतां गीतिः । नटी---(तथा करोति । ) लच्छी सरई अ इमा धवलिअभुवणंतरा विराअंती । विलसंतकुवलअसिरी राअस्स पसाहणं कुणै

sūtradhāraḥ---ayi kathamardhokta eva tvarā, "nāṭyavidyā'; iti śeṣaṃ na jighrati / etaduktasyānyathāyojanarūpamavasyanditam / ārye, nūnaṃ dhruvāgānotsukaṃ tava cetaḥ, tadārabhyatāṃ gītiḥ / naṭī---(tathā karoti / ) lacchī saraī a imā dhavaliabhuvaṇaṃtarā virāaṃtī / vilasaṃtakuvalaasirī rāassa pasāhaṇaṃ kuṇai

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विलसत्कुवलयश्री राज्ञः प्रसाधनं कुरुते ॥)॥ सूत्रधारः---(आकर्ण्य सरसावेशं) गाढालिङ्गनसंमर्दप्रत्यक्षरगलत्सुधाम् । ध्रुवां करोमि सर्वाङ्गे श्रोत्रैकामृतवर्षिणीम्

vilasatkuvalayaśrī rājñaḥ prasādhanaṃ kurute //)// sūtradhāraḥ---(ākarṇya sarasāveśaṃ) gāḍhāliṅganasaṃmardapratyakṣaragalatsudhām / dhruvāṃ karomi sarvāṅge śrotraikāmṛtavarṣiṇīm

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एष हास्यलोभकरो व्याहारः । सूत्रधारः---(सव्रीडं) रसास्वादेन तरला ये माद्यन्ति विपश्चितः । त एव भावुक्ता लोके भवन्ति हृदयालवः

eṣa hāsyalobhakaro vyāhāraḥ / sūtradhāraḥ---(savrīḍaṃ) rasāsvādena taralā ye mādyanti vipaścitaḥ / ta eva bhāvuktā loke bhavanti hṛdayālavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सूत्रधारः---नन्वयमिदानीं सभापतिर्देवः स्वयंभूरुपश्लोक्यते । सर्वाङ्गविलस्तसर्वमङ्गलालंकृताकृतेः । रुद्रस्य महिमा भाति विश्वानुग्रहकारिणः

sūtradhāraḥ---nanvayamidānīṃ sabhāpatirdevaḥ svayaṃbhūrupaślokyate / sarvāṅgavilastasarvamaṅgalālaṃkṛtākṛteḥ / rudrasya mahimā bhāti viśvānugrahakāriṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रथमः---(सहर्षं) यो ऽयं जातस्त्रिलोकीप्रथितसुचरिते काकतीयान्ववाये यस्मै श्रेयांस्यजस्रं वितरति भगवान् देवदेवः स्वयंभूः । यस्याज्ञा सर्वपृथ्वीपतिमणिमुकुटश्रेणिकेलीवयस्या सो ऽयं भूपालमौलिर्जयति गुणमहान् रुद्रदेवो नरेन्द्रः

prathamaḥ---(saharṣaṃ) yo 'yaṃ jātastrilokīprathitasucarite kākatīyānvavāye yasmai śreyāṃsyajasraṃ vitarati bhagavān devadevaḥ svayaṃbhūḥ / yasyājñā sarvapṛthvīpatimaṇimukuṭaśreṇikelīvayasyā so 'yaṃ bhūpālamaulirjayati guṇamahān rudradevo narendraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वयंभूदेवश्रेयोवितरणरूपबीजन्यासादुपक्षेपो ऽङ्गम् । द्वितीयः---सखे ! किमुच्यते, यो रुद्रो रजताचले स्थितिमगादर्धाङ्गनारिः पुरा सो ऽयं संप्रति काकतीश्वरकुले सर्वाङ्गनारी स्थितः । स्थाने यद्विषमावलोकनकलामात्रेण भस्मीकृता- न्यासन् वैरिपुराणि चित्रमधुना खड्गे विषं धार्यते

svayaṃbhūdevaśreyovitaraṇarūpabījanyāsādupakṣepo 'ṅgam / dvitīyaḥ---sakhe ! kimucyate, yo rudro rajatācale sthitimagādardhāṅganāriḥ purā so 'yaṃ saṃprati kākatīśvarakule sarvāṅganārī sthitaḥ / sthāne yadviṣamāvalokanakalāmātreṇa bhasmīkṛtā- nyāsan vairipurāṇi citramadhunā khaḍge viṣaṃ dhāryate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राजा---(सहर्षातिशयं) अहो प्रसादातिशयः परमेश्वरस्य ! सोमार्काभिजनं तमद्य जयति श्रीकाकतीयान्वयः पातिव्रत्यमुपैति सांप्रतममीष्वस्मासु विश्वंभरा । अस्माभिर्निजदोः प्रसूतिमधुना धन्यामजो मन्यते यत्कर्तव्यमुपादिशत् कुलपतिर्देवः स्वयंभूः स्वयम्

rājā---(saharṣātiśayaṃ) aho prasādātiśayaḥ parameśvarasya ! somārkābhijanaṃ tamadya jayati śrīkākatīyānvayaḥ pātivratyamupaiti sāṃpratamamīṣvasmāsu viśvaṃbharā / asmābhirnijadoḥ prasūtimadhunā dhanyāmajo manyate yatkartavyamupādiśat kulapatirdevaḥ svayaṃbhūḥ svayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुरोधसः---महाराज, भवादृशा एव परमार्हन्ति तादृशमहिम्नो देवस्य हितोपदेशान् । अथवा किमत्राभिनवम् । पुत्राणां हितोपदेशाधिकारः पितुरेव । यदित्थं कथयन्ति तद्विदः । सैवोमा चेति निर्दिष्टा सोमा चेति प्रथामगात् । तव माता शिवा साक्षाद्देवो गणपतिः पिता

purodhasaḥ---mahārāja, bhavādṛśā eva paramārhanti tādṛśamahimno devasya hitopadeśān / athavā kimatrābhinavam / putrāṇāṃ hitopadeśādhikāraḥ pitureva / yaditthaṃ kathayanti tadvidaḥ / saivomā ceti nirdiṣṭā somā ceti prathāmagāt / tava mātā śivā sākṣāddevo gaṇapatiḥ pitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मन्त्रिणः---एवमेवैतत् । अन्यथा कथमीश्वरप्रसादादृते निरङ्कुशं स्त्रीव्यक्तिविशेषस्य लोकाधिपत्यम् । एवं मानुषशंभुना गणपतिमहाराजेनाभ्यन्तरस्यानुभवमहिम्नः सदृशमत्र पुत्र इति व्यवहारः कृतः । तदनुगुणा च रुद्र इत्याख्या । पुरोधसः---(सकौतुकं) कीदृशी देवस्य स्वप्नोपदेशपरिपाटी ? राजा---(सादारं) इदं निवेद्यते । कदाचित् कल्याणे रजनीसमये स्मेरवदनं पुरः प्रादुर्भूतं सयुवतिवपुः साक्षनिटिलम् । स्रवन्तीचन्द्राभ्यां महितमुकुटं प्रेक्ष्य किमपि स्वयंभूदेवो ऽसावयमिति हठोत्थानमभजम्

mantriṇaḥ---evamevaitat / anyathā kathamīśvaraprasādādṛte niraṅkuśaṃ strīvyaktiviśeṣasya lokādhipatyam / evaṃ mānuṣaśaṃbhunā gaṇapatimahārājenābhyantarasyānubhavamahimnaḥ sadṛśamatra putra iti vyavahāraḥ kṛtaḥ / tadanuguṇā ca rudra ityākhyā / purodhasaḥ---(sakautukaṃ) kīdṛśī devasya svapnopadeśaparipāṭī ? rājā---(sādāraṃ) idaṃ nivedyate / kadācit kalyāṇe rajanīsamaye smeravadanaṃ puraḥ prādurbhūtaṃ sayuvativapuḥ sākṣaniṭilam / sravantīcandrābhyāṃ mahitamukuṭaṃ prekṣya kimapi svayaṃbhūdevo 'sāvayamiti haṭhotthānamabhajam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनन्तरं स्वप्न एव वपुषा तं नमस्कृत्य स्तुवन् सूनृतया गिरा । स्वामिने काकतीयानां रत्नासनमुपाहरम्

anantaraṃ svapna eva vapuṣā taṃ namaskṛtya stuvan sūnṛtayā girā / svāmine kākatīyānāṃ ratnāsanamupāharam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुरोधसः---किमुच्यते । आविष्टभक्तयः खलु स्वयंभूदेवे काकतीयनरदेवाः । ततः । राजा--- शय्याशिरः स्थानकृतस्य पूर्णकुम्भस्य तोयैः परिकल्प्य पाद्यम् । अतीन्दुसारैर्मणिभिः किलाहमपूजयं दैवतमस्मदीयम्

purodhasaḥ---kimucyate / āviṣṭabhaktayaḥ khalu svayaṃbhūdeve kākatīyanaradevāḥ / tataḥ / rājā--- śayyāśiraḥ sthānakṛtasya pūrṇakumbhasya toyaiḥ parikalpya pādyam / atīndusārairmaṇibhiḥ kilāhamapūjayaṃ daivatamasmadīyam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ च विभुः स्वयंभूरवदच्छुचिस्मितां गिरं स्ववामार्धवधूपलालिताम् । स्पृशन् करेणाभयदानशालिना कृताञ्जलिं मां विनयानताननम्

atha ca vibhuḥ svayaṃbhūravadacchucismitāṃ giraṃ svavāmārdhavadhūpalālitām / spṛśan kareṇābhayadānaśālinā kṛtāñjaliṃ māṃ vinayānatānanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यत् किल उन्मस्तकैर्मध्यमलोकभाग्यैस्तपोविशेषैरनघैः पृथिव्याः । सम्यक्फलैः सच्चरितैः प्रजानां प्रतापरुद्रो ऽयमिहावतीर्णः

yat kila unmastakairmadhyamalokabhāgyaistapoviśeṣairanaghaiḥ pṛthivyāḥ / samyakphalaiḥ saccaritaiḥ prajānāṃ pratāparudro 'yamihāvatīrṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वत्स काकतीयकुलप्रदीप ! स्वीकृते पुत्रभावेन दौहित्रे प्राङ्ममाज्ञया । अस्मिन् निधेहि धौरेये गुर्वीमुर्वीधुरामिति

vatsa kākatīyakulapradīpa ! svīkṛte putrabhāvena dauhitre prāṅmamājñayā / asmin nidhehi dhaureye gurvīmurvīdhurāmiti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदिदानीम्--- लोकालोकगिरीन्द्रकन्दरतमः संदोहदर्पापहं त्वत्तेजः पटलं कियन्ति भुवनान्याक्रम्य संक्रीडते । इत्यालोकनकौतुकीव शिथिलस्वीयाधिकारश्रमो भास्वानेष समग्रदीप्तिरधुना व्योमाग्रमारोहति

yadidānīm--- lokālokagirīndrakandaratamaḥ saṃdohadarpāpahaṃ tvattejaḥ paṭalaṃ kiyanti bhuvanānyākramya saṃkrīḍate / ityālokanakautukīva śithilasvīyādhikāraśramo bhāsvāneṣa samagradīptiradhunā vyomāgramārohati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अपि च--- उद्गायन्ति शरन्निशाकरकरस्तोमत्विषस्त्वद्गुणान् क्रीडन्त्यो मलयाद्रिचन्दनलताकुञ्जे भुजङ्गाङ्गनाः । पीत्वा तत्तदुदीर्णवर्णगलितां प्रत्यग्रधारां सुधां वाताहारतया प्रभूतमयशः प्रक्षालयन्त्यो निजम्

api ca--- udgāyanti śaranniśākarakarastomatviṣastvadguṇān krīḍantyo malayādricandanalatākuñje bhujaṅgāṅganāḥ / pītvā tattadudīrṇavarṇagalitāṃ pratyagradhārāṃ sudhāṃ vātāhāratayā prabhūtamayaśaḥ prakṣālayantyo nijam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इदानीं खलु--- आघ्राय किरणान् भानोर्यजुरामोदमेदुरान् । यतन्ते कृतिनः सर्वे कर्तुं माध्याह्निकीं क्रियाम्

idānīṃ khalu--- āghrāya kiraṇān bhānoryajurāmodamedurān / yatante kṛtinaḥ sarve kartuṃ mādhyāhnikīṃ kriyām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कञ्चुकी---(सहर्षं) चिराय यौवनमतिशयानया चरितार्थया जरयानया संचरे । यया दीर्घायुषा प्रतापरुद्रमहाभिषेकमनुभवितास्मि । एष मध्याह्नवर्णनया विच्छिन्नस्य प्रकृतार्थस्य पुनरवमर्शाद्बिन्दुः । अपि च--- पदे पदे स्खलन्तं मां वाचा गत्याथ चेष्टया । अवलोक्य हसन्नास्ते स्वामी रुद्रनरेश्वरः

kañcukī---(saharṣaṃ) cirāya yauvanamatiśayānayā caritārthayā jarayānayā saṃcare / yayā dīrghāyuṣā pratāparudramahābhiṣekamanubhavitāsmi / eṣa madhyāhnavarṇanayā vicchinnasya prakṛtārthasya punaravamarśādbinduḥ / api ca--- pade pade skhalantaṃ māṃ vācā gatyātha ceṣṭayā / avalokya hasannāste svāmī rudranareśvaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

काकतीयनरेन्द्रस्य राज्यश्रीर्मूलवेश्मनः । युवराजगृहानद्य गवाक्षैः स्वैरमीक्षते

kākatīyanarendrasya rājyaśrīrmūlaveśmanaḥ / yuvarājagṛhānadya gavākṣaiḥ svairamīkṣate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रतापरुद्रः--- किं राज्येन शमोन्मुखं रचयता तातं कुलालम्बनं किं चास्मिन् समुदाहरन्ति महतो दोषान् बहून् सूरयः । धर्माध्वा च खिलीकृतो ऽयमधुना कः संचरेदस्खलंस् तन्नेष्टं किल यौवराज्यमपि मे बाल्योत्सवे क्रीडतः

pratāparudraḥ--- kiṃ rājyena śamonmukhaṃ racayatā tātaṃ kulālambanaṃ kiṃ cāsmin samudāharanti mahato doṣān bahūn sūrayaḥ / dharmādhvā ca khilīkṛto 'yamadhunā kaḥ saṃcaredaskhalaṃs tanneṣṭaṃ kila yauvarājyamapi me bālyotsave krīḍataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद्वयं महाराजभुजपरिघमसृणितेषु दिगन्तेषु विजययात्राविनोदेन विहरामहे । एतद्राज्ये ऽनिच्छाभिधानाद्विधूतम् । मन्त्रिणः---राजपुत्र ! सर्वपथीनया काकतीयान्वयभाग्यसंपदा त्वां धुरंधुरं लब्ध्वा नरेन्द्रश्चिरमासक्तां धुरं शिथिलयितुमध्यवस्यति । आचारश्चायं काकतीश्वराणां यद्धौरेये पुत्रे शमोन्मुखत्वम् । कुलस्वामिना स्वयंभुवाप्येवमेवानुशिष्टम् । अनतिक्रमणीया राजपुत्रेण गुर्वोर्गरीयसी खल्वाज्ञा । कलिकालदोषशिथिलधर्मप्रतिष्ठां निर्वोढुं वोढुं च महतीं महीधुरमवतीर्णस्य काकतीयविष्णोस्तव न सांप्रतं प्रत्याख्यातुम् । प्रतापरुद्रः---(सानुरोधं) स्वयंभूस्तात इत्येतावीश्वरौ दिव्यमानुषौ । तयोरन्यतरो राजा युवराजो ऽस्मि सर्वथा

tadvayaṃ mahārājabhujaparighamasṛṇiteṣu diganteṣu vijayayātrāvinodena viharāmahe / etadrājye 'nicchābhidhānādvidhūtam / mantriṇaḥ---rājaputra ! sarvapathīnayā kākatīyānvayabhāgyasaṃpadā tvāṃ dhuraṃdhuraṃ labdhvā narendraściramāsaktāṃ dhuraṃ śithilayitumadhyavasyati / ācāraścāyaṃ kākatīśvarāṇāṃ yaddhaureye putre śamonmukhatvam / kulasvāminā svayaṃbhuvāpyevamevānuśiṣṭam / anatikramaṇīyā rājaputreṇa gurvorgarīyasī khalvājñā / kalikāladoṣaśithiladharmapratiṣṭhāṃ nirvoḍhuṃ voḍhuṃ ca mahatīṃ mahīdhuramavatīrṇasya kākatīyaviṣṇostava na sāṃprataṃ pratyākhyātum / pratāparudraḥ---(sānurodhaṃ) svayaṃbhūstāta ityetāvīśvarau divyamānuṣau / tayoranyataro rājā yuvarājo 'smi sarvathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गोत्रगिरिशिखरनिष्ठुरविकटशिलावसतिबर्बराङ्ग्याः । क्षोण्या भवतु वासो बाहौ प्रतापरुद्रस्य ॥)॥ गोत्तगिरिसिहराणिठ्ठुरविअडसिलावसैबब्बरंगीए । खोणीए होदु वासो बाहुम्मि पआवरुद्दस्स

gotragiriśikharaniṣṭhuravikaṭaśilāvasatibarbarāṅgyāḥ / kṣoṇyā bhavatu vāso bāhau pratāparudrasya //)// gottagirisiharāṇiṭhṭhuraviaḍasilāvasaibabbaraṃgīe / khoṇīe hodu vāso bāhummi paāvaruddassa

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अजह हरिचंदस्स भुए जह रहुणाहस्स बाहुफलअम्मि । काऐलच्छीपैणो बाहुम्मि तहा मही रमदु

ajaha haricaṃdassa bhue jaha rahuṇāhassa bāhuphalaammi / kāailacchīpaiṇo bāhummi tahā mahī ramadu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एषा परिजनवचनोत्था प्रीतिर्नर्मद्युतिः । मन्त्रिणः---राजपुत्र ! काकतीयपुरुषोत्तमस्य तव पाणिग्रहणाय स्पृहयन्ती राज्यलक्ष्मीर्विलम्बं न सहते । परिजनः--- । विज्जावहूणं अहिअं दठ्ठूण पैम्मि पणअविस्संभं । खोणी लच्छी अ कहं विलंबिअं सहौ जुवराए

eṣā parijanavacanotthā prītirnarmadyutiḥ / mantriṇaḥ---rājaputra ! kākatīyapuruṣottamasya tava pāṇigrahaṇāya spṛhayantī rājyalakṣmīrvilambaṃ na sahate / parijanaḥ--- / vijjāvahūṇaṃ ahiaṃ daṭhṭhūṇa paimmi paṇaavissaṃbhaṃ / khoṇī lacchī a kahaṃ vilaṃbiaṃ sahau juvarāe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षोणी लक्ष्मीश्च कथं विलम्बितं सहतां युवराजे) ॥ ॥ मन्त्रिणः---इत्थमेव । स्वतेजसा परिष्कृत्य प्रधानागारमुत्सुका । प्रतीक्षते ऽद्य राज्यश्रीर्युवराजसमागमम्

kṣoṇī lakṣmīśca kathaṃ vilambitaṃ sahatāṃ yuvarāje) // // mantriṇaḥ---itthameva / svatejasā pariṣkṛtya pradhānāgāramutsukā / pratīkṣate 'dya rājyaśrīryuvarājasamāgamam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मन्त्रिणः--- करोदग्रेण महसा विष्वगाक्रमितुं दिशः । आरोहति गजं वीररुद्रो भास्वानिवोदयम्

mantriṇaḥ--- karodagreṇa mahasā viṣvagākramituṃ diśaḥ / ārohati gajaṃ vīrarudro bhāsvānivodayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सेनापतयः---(सोत्साहप्रणामं) स्वामिन्नितो दीयतां दृष्टिः । धावत्पादातपादाहतिदलितमहीरन्ध्रनीरन्ध्रनिर्यद्- धूलीजालाम्बुदान्तर्विलसदसिलताविद्युदुद्दामदीप्ताः । उद्यन्निस्साणराणस्तनितपटपटद्दिक्तटाः प्रारभन्ते प्रावृट्लक्ष्मीं ध्वजिन्यः करिकरटतटस्यन्दिदानाम्बुधाराः

senāpatayaḥ---(sotsāhapraṇāmaṃ) svāminnito dīyatāṃ dṛṣṭiḥ / dhāvatpādātapādāhatidalitamahīrandhranīrandhraniryad- dhūlījālāmbudāntarvilasadasilatāvidyududdāmadīptāḥ / udyannissāṇarāṇastanitapaṭapaṭaddiktaṭāḥ prārabhante prāvṛṭlakṣmīṃ dhvajinyaḥ karikaraṭataṭasyandidānāmbudhārāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बले चलति संभ्रमप्रतिभये विजेतुं दिशः पुरन्दरहरिज्जयव्यवसिताः सहायोद्धताः । चलन्ति चिरमत्सराः शिखरिणो यथा दन्तिनो भरावनमदुन्नमद्भुजगराजफक्कत्फणाः

bale calati saṃbhramapratibhaye vijetuṃ diśaḥ purandaraharijjayavyavasitāḥ sahāyoddhatāḥ / calanti ciramatsarāḥ śikhariṇo yathā dantino bharāvanamadunnamadbhujagarājaphakkatphaṇāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उद्यत्तोमरडामराः प्रतिपदप्रोत्क्षिप्तकौक्षेयकाः स्वैरोद्गीर्णभुसुण्ढयः पटुतराकृष्टध्वनत्कार्मुकाः । भ्राम्यद्भीमगदाः समग्रविहरत्प्रासाः स्फुरत्पट्टसाः खेलन्त्यन्ध्रचमूभटाः सवपुषो रौद्रप्रकारा इव

udyattomaraḍāmarāḥ pratipadaprotkṣiptakaukṣeyakāḥ svairodgīrṇabhusuṇḍhayaḥ paṭutarākṛṣṭadhvanatkārmukāḥ / bhrāmyadbhīmagadāḥ samagraviharatprāsāḥ sphuratpaṭṭasāḥ khelantyandhracamūbhaṭāḥ savapuṣo raudraprakārā iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मन्त्रिणः---अहो तुरङ्गतरङ्गास्त्रिलिङ्गाधिपतेः । उत्क्षिप्योत्क्षिप्य पादौ रवितुरगशिरस्ताडनायेव पूर्वौ पाश्चात्त्याभ्यां पदाभ्यामपि धरणिमवष्टभ्य संरब्धनुन्नाम् । वालैर्व्याधूयमानैः प्रतिनृपतिहयोत्साहमुन्मार्जयन्तः क्रामन्त्यश्वाः सहेलक्रमणपरिणमत्पञ्चधाराप्रपञ्चाः

mantriṇaḥ---aho turaṅgataraṅgāstriliṅgādhipateḥ / utkṣipyotkṣipya pādau ravituragaśirastāḍanāyeva pūrvau pāścāttyābhyāṃ padābhyāmapi dharaṇimavaṣṭabhya saṃrabdhanunnām / vālairvyādhūyamānaiḥ pratinṛpatihayotsāhamunmārjayantaḥ krāmantyaśvāḥ sahelakramaṇapariṇamatpañcadhārāprapañcāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथा हि--- रथाः सरभसं भ्रमन्निबिडहेमनेमिक्षत- क्षमातलसमुच्चलद्बहुलधूलिजालाम्बुदैः । तिरोहितमसूयया सपदि भानवीयं रथं विधाय मुखरीभवन्त्यनिभृताक्षधूर्निस्वनाः

tathā hi--- rathāḥ sarabhasaṃ bhramannibiḍahemanemikṣata- kṣamātalasamuccaladbahuladhūlijālāmbudaiḥ / tirohitamasūyayā sapadi bhānavīyaṃ rathaṃ vidhāya mukharībhavantyanibhṛtākṣadhūrnisvanāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रतापरुद्रः---(सर्वतो ऽवलोक्य सप्रमोदं) कथं समग्रसाधनानि सैन्यानि । बृंहमाणगजाकीर्णा ह्रेषमाणहयाकुलाः । संक्रीडत्स्यन्दनाः क्ष्वेडसुभटाः सैन्यसंपदः

pratāparudraḥ---(sarvato 'valokya sapramodaṃ) kathaṃ samagrasādhanāni sainyāni / bṛṃhamāṇagajākīrṇā hreṣamāṇahayākulāḥ / saṃkrīḍatsyandanāḥ kṣveḍasubhaṭāḥ sainyasaṃpadaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मन्त्रिणः---युवराजालोकनादुद्वेलः सैन्यसागरो वर्तते । अभ्यापतन्तीरभितो महीभृद्वाहिनीर्बहूः । काकतीयबलाम्भोधिरेष स्वैरं ग्रसिष्यते

mantriṇaḥ---yuvarājālokanādudvelaḥ sainyasāgaro vartate / abhyāpatantīrabhito mahībhṛdvāhinīrbahūḥ / kākatīyabalāmbhodhireṣa svairaṃ grasiṣyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पवनेनानुकूलेन प्रसारितपटाञ्चलाः । उद्युञ्जन्त इवाक्रष्टुं ध्वजाः सौत्रामणीं दिशम्

pavanenānukūlena prasāritapaṭāñcalāḥ / udyuñjanta ivākraṣṭuṃ dhvajāḥ sautrāmaṇīṃ diśam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एष प्रस्थानानुगुणशकुनगुणकथनादुपन्यासः । प्रतापरुद्रः---(पुरो ऽवलोक्य) कथं कराभ्यामुत्क्षिप्तसाक्षतकनकपात्रः समागत एव विप्रवरः । विप्रः---(सविनयमग्रतः स्थित्वा प्राध्वं दक्षिणभुजमुद्यम्य) विजयतां विजयतां वीररुद्रः । राजपुत्र ! स्वयंभूदेवमहोत्सवाद्यनन्तरं महीसुरवराशीर्वादवासिताः काकतीयमहाराजेन प्रेषिताः खल्विमे मङ्गलाक्षताः । प्रतापदृ---(सप्रणामादरं गृहीत्वा तान् निजोत्तमाङ्गे गजमूर्धनि च निधाय) अमूलात् फलिता प्रसत्तिलतिका पत्युः स्वयंभूप्रभोर् आज्ञा क्षत्रियमौलिमण्डनमणेस्तातस्य सानुग्रहा । विप्राशीर्वचनानि मन्त्रसुरभीण्याकाङ्क्षितान्यन्वहं पौराणां च जयोत्तराणि तदमूरीषज्जयाः स्युर्दिशः

eṣa prasthānānuguṇaśakunaguṇakathanādupanyāsaḥ / pratāparudraḥ---(puro 'valokya) kathaṃ karābhyāmutkṣiptasākṣatakanakapātraḥ samāgata eva vipravaraḥ / vipraḥ---(savinayamagrataḥ sthitvā prādhvaṃ dakṣiṇabhujamudyamya) vijayatāṃ vijayatāṃ vīrarudraḥ / rājaputra ! svayaṃbhūdevamahotsavādyanantaraṃ mahīsuravarāśīrvādavāsitāḥ kākatīyamahārājena preṣitāḥ khalvime maṅgalākṣatāḥ / pratāpadṛ---(sapraṇāmādaraṃ gṛhītvā tān nijottamāṅge gajamūrdhani ca nidhāya) amūlāt phalitā prasattilatikā patyuḥ svayaṃbhūprabhor ājñā kṣatriyamaulimaṇḍanamaṇestātasya sānugrahā / viprāśīrvacanāni mantrasurabhīṇyākāṅkṣitānyanvahaṃ paurāṇāṃ ca jayottarāṇi tadamūrīṣajjayāḥ syurdiśaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतत्पूर्वाङ्कान्तपात्रेण विप्रेण निर्दिष्टयोः पात्रयोरुत्तराङ्के प्रवेशादङ्कास्यम् । प्रथमः---(सानुसंधानाश्चर्यं) अहो प्रतापरुद्रस्य महिमानुभावः, यस्य विजययात्रासंभ्रमेणैव व्याकुलीकृतानि द्वयेषामपि भूभृतां कटकानि । द्वितीयः---वयस्य, किमुच्यते--- काकतीयप्रदीपो ऽयमंशश्चातुर्भुजः स्वयम् । यद्वज्रकवचायन्ते प्रसादाश्च स्वयंभुवः

etatpūrvāṅkāntapātreṇa vipreṇa nirdiṣṭayoḥ pātrayoruttarāṅke praveśādaṅkāsyam / prathamaḥ---(sānusaṃdhānāścaryaṃ) aho pratāparudrasya mahimānubhāvaḥ, yasya vijayayātrāsaṃbhrameṇaiva vyākulīkṛtāni dvayeṣāmapi bhūbhṛtāṃ kaṭakāni / dvitīyaḥ---vayasya, kimucyate--- kākatīyapradīpo 'yamaṃśaścāturbhujaḥ svayam / yadvajrakavacāyante prasādāśca svayaṃbhuvaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदेते वैतालिकाः सर्वातो भोगावलीप्रमुखांश्चाटुप्रबन्धानुच्चैः पठन्तः स्वभावरमणीयाः प्रतिरवेण पाठयन्ति च ककुभः । द्वितीयः---(सम्यङ्निर्वण्य सप्रत्यभिज्ञाऽश्चर्यमपवार्य) सखे ! पश्य पश्य । सम्यङ्मागधवेषधारणतिरोभूता अपि क्षमाभुजः सूच्यन्ते प्रभुतारहस्यपिशुनैराविष्कृतैलक्षणैः । हस्ताग्रैर्ध्वजचक्रलाञ्छिनतलैर्वक्षः स्थलैर्विस्तृतैर् आकाररैमनुष्यमात्रसुलभैर्वृत्तैरनीचैरपि

yadete vaitālikāḥ sarvāto bhogāvalīpramukhāṃścāṭuprabandhānuccaiḥ paṭhantaḥ svabhāvaramaṇīyāḥ pratiraveṇa pāṭhayanti ca kakubhaḥ / dvitīyaḥ---(samyaṅnirvaṇya sapratyabhijñā'ścaryamapavārya) sakhe ! paśya paśya / samyaṅmāgadhaveṣadhāraṇatirobhūtā api kṣamābhujaḥ sūcyante prabhutārahasyapiśunairāviṣkṛtailakṣaṇaiḥ / hastāgrairdhvajacakralāñchinatalairvakṣaḥ sthalairvistṛtair ākāraraimanuṣyamātrasulabhairvṛttairanīcairapi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रथमः---नूनमेते प्रतापरुद्रसमरपराङ्मुखा वक्षः स्थलविरचितवराहलक्ष्माणः प्राणत्राणार्थमनया रीत्या काकतीयमहाराजं प्रसादयितुमध्यवस्यन्तीति तर्कयामि । एतत् प्रस्तुतोपयोगिप्रतिराजच्छद्माचरणादभूताहरणम् । जाङ्घिकेन पुनस्तैस्तैर्लक्षणैर्नरेश्वराभ्यूहनादनुमानं च । द्वितीयः---अहो ! विजययात्राश्रवणकुतूहलिता पौराणाम्, यदावामनुसरन्ति पुनः पुनः प्रश्रमालया । तत् सखे ! प्रकाश्यतां प्रतापरुद्रस्य भुजयोर्विजयोदाहरणम् । प्रथमः---(किंचिदुच्चैः) भो भोः ! श्रूयतां काकतीयकुलश्लाघाकामधेनुः प्रियोदन्तः । जेत्रा काकतिवीररुद्रविभुना सर्वा दिशो निर्जिताः क्ष्मापालाः करदीकृताः कृतमिदं निर्वीरमुर्वीतलम् । यस्योद्यद्भुजवैभवं सरभसारोहद्द्विषत्कामिनी- मञ्जीरध्वनिपूर्णकन्दरमुखैर्व्याकुर्वते पर्वताः

prathamaḥ---nūnamete pratāparudrasamaraparāṅmukhā vakṣaḥ sthalaviracitavarāhalakṣmāṇaḥ prāṇatrāṇārthamanayā rītyā kākatīyamahārājaṃ prasādayitumadhyavasyantīti tarkayāmi / etat prastutopayogipratirājacchadmācaraṇādabhūtāharaṇam / jāṅghikena punastaistairlakṣaṇairnareśvarābhyūhanādanumānaṃ ca / dvitīyaḥ---aho ! vijayayātrāśravaṇakutūhalitā paurāṇām, yadāvāmanusaranti punaḥ punaḥ praśramālayā / tat sakhe ! prakāśyatāṃ pratāparudrasya bhujayorvijayodāharaṇam / prathamaḥ---(kiṃciduccaiḥ) bho bhoḥ ! śrūyatāṃ kākatīyakulaślāghākāmadhenuḥ priyodantaḥ / jetrā kākativīrarudravibhunā sarvā diśo nirjitāḥ kṣmāpālāḥ karadīkṛtāḥ kṛtamidaṃ nirvīramurvītalam / yasyodyadbhujavaibhavaṃ sarabhasārohaddviṣatkāminī- mañjīradhvanipūrṇakandaramukhairvyākurvate parvatāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मन्त्रिणः---भद्रावित एत्य युवराजविजयविहृतयः पराक्रमपल्लविता महाराजसदसः कर्णपूरीक्रियन्ताम् । पुरुषौ---सावधानमवधारयतु महाराजः । प्रथमः---देव ! देवस्य प्रसादेन वाजिनीराजनासमिध्यमानस्य वीतिहोत्रस्य विजयप्रदानेन द्विगुणितोदग्रप्रतापे प्रतापरुद्रे प्रतिष्ठामाने, यात्रारम्भमहेष्वहंप्रथमिकानिर्यच्चमूडम्बर- क्षुण्णक्षोणितलोत्थिते ऽतिबहुले पांसौ वियद्व्यापिनि । जेतव्याः सकला दिशः स्वविभुतामन्तः पिधायाधिक- त्रासात् क्वापि पलायिता इव दृशां नैवाभवन् गोचराः

mantriṇaḥ---bhadrāvita etya yuvarājavijayavihṛtayaḥ parākramapallavitā mahārājasadasaḥ karṇapūrīkriyantām / puruṣau---sāvadhānamavadhārayatu mahārājaḥ / prathamaḥ---deva ! devasya prasādena vājinīrājanāsamidhyamānasya vītihotrasya vijayapradānena dviguṇitodagrapratāpe pratāparudre pratiṣṭhāmāne, yātrārambhamaheṣvahaṃprathamikāniryaccamūḍambara- kṣuṇṇakṣoṇitalotthite 'tibahule pāṃsau viyadvyāpini / jetavyāḥ sakalā diśaḥ svavibhutāmantaḥ pidhāyādhika- trāsāt kvāpi palāyitā iva dṛśāṃ naivābhavan gocarāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनन्तरं च--- उद्वेल्लच्चतुरर्णवीकलकलो नायं चमूडम्बरो नेदं दुन्दुभिगर्जितं त्रिपुरजित्कल्पान्तढक्कारवः । इत्याटोपपटीयसीषु परितो धाटीषु भारानम- च्छेषाशेषफणासु विस्मितमथ त्रस्तं दिगीशैरपि

anantaraṃ ca--- udvellaccaturarṇavīkalakalo nāyaṃ camūḍambaro nedaṃ dundubhigarjitaṃ tripurajitkalpāntaḍhakkāravaḥ / ityāṭopapaṭīyasīṣu parito dhāṭīṣu bhārānama- ccheṣāśeṣaphaṇāsu vismitamatha trastaṃ digīśairapi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुरोधसः---अहो निरङ्कुशमोजायितमन्ध्रचमूपतीनाम् । द्वितीयः---अथ युवराजाज्ञया प्रथमं माघवनीं दिशं प्रचलितानि सैन्यानि । रथेनाभिमुख्यातं वीररुद्रो विलोक्य माम् । मृष्यते नायमित्यर्कः सैन्यरेणौ तिरोहितः

purodhasaḥ---aho niraṅkuśamojāyitamandhracamūpatīnām / dvitīyaḥ---atha yuvarājājñayā prathamaṃ māghavanīṃ diśaṃ pracalitāni sainyāni / rathenābhimukhyātaṃ vīrarudro vilokya mām / mṛṣyate nāyamityarkaḥ sainyareṇau tirohitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मन्त्रिणः---ततस्ततः । द्वितीयः---अनन्तरं सेनाग्रगैरेव पौरस्त्यान् क्षुद्रक्षत्रियान्निर्जित्य सर्वपथीनेनाटोपेन पटीयसि तस्मिन् महति बले प्रचलति, युद्धाय समनह्यन्त कलिङ्गाः स्फुटपौरुषाः । माद्यद्द्विपघटोद्दामसंभ्रमाडम्बरोद्धताः

mantriṇaḥ---tatastataḥ / dvitīyaḥ---anantaraṃ senāgragaireva paurastyān kṣudrakṣatriyānnirjitya sarvapathīnenāṭopena paṭīyasi tasmin mahati bale pracalati, yuddhāya samanahyanta kaliṅgāḥ sphuṭapauruṣāḥ / mādyaddvipaghaṭoddāmasaṃbhramāḍambaroddhatāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तैः सार्धमन्ध्रचमूपतीनां पराक्रमधने महत्यायोधने, पीत्वा मांसोपदंशं द्विरदगलगलद्रक्तमैरेयधारां मत्तो मस्तिष्कलग्नैर्दलितनृपवपुः कीकसैः सृष्टदंष्ट्रः । बिभ्रद्रौद्रान्त्रमालां जनितजनभयो भैरवाकारघोरः संग्रामोर्व्याः कलिङ्गैर्बलिविधिमकरोद्वीररुद्रस्य खङ्गः

taiḥ sārdhamandhracamūpatīnāṃ parākramadhane mahatyāyodhane, pītvā māṃsopadaṃśaṃ dviradagalagaladraktamaireyadhārāṃ matto mastiṣkalagnairdalitanṛpavapuḥ kīkasaiḥ sṛṣṭadaṃṣṭraḥ / bibhradraudrāntramālāṃ janitajanabhayo bhairavākāraghoraḥ saṃgrāmorvyāḥ kaliṅgairbalividhimakarodvīrarudrasya khaṅgaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सदृशं खल्वेतत्---यन्महाराजरुद्रनरेश्वरनन्दनेन कर्तव्यं, यत् काकतिकुलप्रसवानां क्षमं, यत् कुलदेवतायाः स्वयंभूदेवस्य प्रसत्तिविशेषाणां युक्तं, तत् खलु कृतं युवराजेन । ) राजा---(सप्रमोदगद्गदं) ततस्ततः । प्रथमः---अनन्तरम्- छिन्नोद्यद्वैरिवीरप्रतिभयमुकुटाटोपसंजातराहु- भ्रान्तिभ्रश्यत्पतङ्गाभयकरपृतनारेणुबद्धान्धकारा । आसीत् संग्रामवेला विहरदसिलतोद्भिन्नमत्तेभकुम्भ- प्रोद्यन्मुक्तौघतारानिकरपरिवृतस्वर्वधूवक्त्रचन्द्रा

sadṛśaṃ khalvetat---yanmahārājarudranareśvaranandanena kartavyaṃ, yat kākatikulaprasavānāṃ kṣamaṃ, yat kuladevatāyāḥ svayaṃbhūdevasya prasattiviśeṣāṇāṃ yuktaṃ, tat khalu kṛtaṃ yuvarājena / ) rājā---(sapramodagadgadaṃ) tatastataḥ / prathamaḥ---anantaram- chinnodyadvairivīrapratibhayamukuṭāṭopasaṃjātarāhu- bhrāntibhraśyatpataṅgābhayakarapṛtanāreṇubaddhāndhakārā / āsīt saṃgrāmavelā viharadasilatodbhinnamattebhakumbha- prodyanmuktaughatārānikaraparivṛtasvarvadhūvaktracandrā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनन्तरं युवराजाज्ञया वृत्रारातिदिगन्तरालविजयप्रख्यातविक्रान्तयः पारेपूर्वपयोधि कल्पितजयस्तम्भाः स्फुरत्तेजसः । वेलाकाननवासिगीतविभवं देवस्य दोर्विक्रमं शृण्वन्तो मुहुरन्ध्रसैन्यपतयः प्राप्ता दिशं दक्षिणाम्

anantaraṃ yuvarājājñayā vṛtrārātidigantarālavijayaprakhyātavikrāntayaḥ pārepūrvapayodhi kalpitajayastambhāḥ sphurattejasaḥ / velākānanavāsigītavibhavaṃ devasya dorvikramaṃ śṛṇvanto muhurandhrasainyapatayaḥ prāptā diśaṃ dakṣiṇām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र च मुनौ लोपामुद्रासुहृदि निकटस्थे ऽपि महता भवन्त्येता नद्यः कलुषपयसः सैन्यरजसा । इतीव व्योमाग्रे कलयपवनान्दोलितशिखाः पताकाः सोत्प्रासाः प्रतिपदमनृत्यन्नतितराम्

tatra ca munau lopāmudrāsuhṛdi nikaṭasthe 'pi mahatā bhavantyetā nadyaḥ kaluṣapayasaḥ sainyarajasā / itīva vyomāgre kalayapavanāndolitaśikhāḥ patākāḥ sotprāsāḥ pratipadamanṛtyannatitarām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनन्तरं पाण्ड्यप्रमुखान् दाक्षिणात्यान् क्षितीश्वरान् शरणमुपगतान् काकतीयवीररुद्रः स्वचमूपतिनिर्विशेषं संभाव्य तैः सह प्रतीचीं दिशं प्रचलितः । मन्त्रिणः---साधु साधु समाचरितमात्मनीनं पाण्ड्यैर्यत् पूर्वमेव देवस्य चरणमूलं प्राप्ताः । ततस्ततः । द्वितीयः---तत्र च पाश्चात्त्यानां ध्वजेषु स्थितमधिकभरस्रस्तदण्डेषु गृध्र- व्रातैर्यच्चण्डतुण्डाहतिविहतपटेष्वाहतक्षिप्तपक्षैः । अस्त्रं गारुत्मतं तत् समजनि विजयप्रार्थिनामन्ध्रसैन्य- प्रष्ठानां जन्यमन्यन्निजनिबिडभुजादण्डकण्डूविडम्बः

anantaraṃ pāṇḍyapramukhān dākṣiṇātyān kṣitīśvarān śaraṇamupagatān kākatīyavīrarudraḥ svacamūpatinirviśeṣaṃ saṃbhāvya taiḥ saha pratīcīṃ diśaṃ pracalitaḥ / mantriṇaḥ---sādhu sādhu samācaritamātmanīnaṃ pāṇḍyairyat pūrvameva devasya caraṇamūlaṃ prāptāḥ / tatastataḥ / dvitīyaḥ---tatra ca pāścāttyānāṃ dhvajeṣu sthitamadhikabharasrastadaṇḍeṣu gṛdhra- vrātairyaccaṇḍatuṇḍāhativihatapaṭeṣvāhatakṣiptapakṣaiḥ / astraṃ gārutmataṃ tat samajani vijayaprārthināmandhrasainya- praṣṭhānāṃ janyamanyannijanibiḍabhujādaṇḍakaṇḍūviḍambaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनन्तरं--- जित्वा प्रतीचीमथ वीररुद्रः प्रत्यर्थिनारीनयनाम्बुपूर्णाम् । रेवां समुत्तीर्य गजानुबद्धसेतुं विजेतुं गतवानुदीचीम्

anantaraṃ--- jitvā pratīcīmatha vīrarudraḥ pratyarthinārīnayanāmbupūrṇām / revāṃ samuttīrya gajānubaddhasetuṃ vijetuṃ gatavānudīcīm

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.