इति श्रीविज्ञानभिक्षुविरचिते साङ्ख्यसारे आत्मानात्मनोश्चिदचित्त्ववैधर्म्यपरिच्छेदः ॥ * ॥ ---------------------------------------------------------------------- अथ चतुर्थः परिच्छेदः ॥ इत्येवमात्मनः प्रोक्तो बुद्ध्यादिभ्यो विलक्षणः । चित्प्रकाशो ऽधुना ऽ; ऽनन्दरूपता वक्ष्यते तथा
iti śrīvijñānabhikṣuviracite sāṅkhyasāre ātmānātmanościdacittvavaidharmyaparicchedaḥ // * // ---------------------------------------------------------------------- atha caturthaḥ paricchedaḥ // ityevamātmanaḥ prokto buddhyādibhyo vilakṣaṇaḥ / citprakāśo 'dhunā '; 'nandarūpatā vakṣyate tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दुःखं कामसुखापेक्षा सुखं दुःखसुखात्ययः । इति स्मृतेः सुखात्मत्वं नित्यनिर्दुःखता ऽ; ऽत्मनः
duḥkhaṃ kāmasukhāpekṣā sukhaṃ duḥkhasukhātyayaḥ / iti smṛteḥ sukhātmatvaṃ nityanirduḥkhatā '; 'tmanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
परिभाषाबलाद्रूढिबाधः सर्वत्र सम्मतः । अन्यथा परिभाषेयं मोक्षशास्त्रे भवेद्वृथा
paribhāṣābalādrūḍhibādhaḥ sarvatra sammataḥ / anyathā paribhāṣeyaṃ mokṣaśāstre bhavedvṛthā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यद्वा परोक्षवादेन परमप्रियताप्तये । रूपिका सुखगीः पुंसि विभुत्वाप्त्यै स्वशब्दवत्
yadvā parokṣavādena paramapriyatāptaye / rūpikā sukhagīḥ puṃsi vibhutvāptyai svaśabdavat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नानन्दं न निरानन्दमित्यादिश्रुतिभिः स्फुटम् । आत्मन्यानन्दरूपत्वनिषेधाद्युक्तिसंयुतात्
nānandaṃ na nirānandamityādiśrutibhiḥ sphuṭam / ātmanyānandarūpatvaniṣedhādyuktisaṃyutāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उपासाद्यर्थशून्यत्वान्नेति नेति श्रुतेस्तथा । निषेधवाक्यं बलवद्विधिवाक्यादिति स्थितिः
upāsādyarthaśūnyatvānneti neti śrutestathā / niṣedhavākyaṃ balavadvidhivākyāditi sthitiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निर्निरानन्दमिति च स्वोपाध्यानन्दभोक्तृताम् । स्वामित्वरूपिणीं वक्ति न निर्धन इतीव हि
nirnirānandamiti ca svopādhyānandabhoktṛtām / svāmitvarūpiṇīṃ vakti na nirdhana itīva hi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रेयो ऽन्यस्माच्च सर्वस्मादिति श्रुत्या सुखादपि । उक्त आत्मा प्रियस्तस्य सुखत्वोक्तिश्च नोचिता
preyo 'nyasmācca sarvasmāditi śrutyā sukhādapi / ukta ātmā priyastasya sukhatvoktiśca nocitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आनन्दाद्याः प्रधानस्य इति वेदान्तसूत्रतः । वेदान्ते ऽपि न सिद्धान्त आत्मनः सुखरूपता
ānandādyāḥ pradhānasya iti vedāntasūtrataḥ / vedānte 'pi na siddhānta ātmanaḥ sukharūpatā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विस्ताराद्ब्रह्ममीमांसाभाष्ये ऽस्माभिः परीक्षितम् । चितेरसुखरूपत्वं प्रेमा व्याख्यायते ऽधुना
vistārādbrahmamīmāṃsābhāṣye 'smābhiḥ parīkṣitam / citerasukharūpatvaṃ premā vyākhyāyate 'dhunā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मा न भूवमहं शश्वद्भूयासमिति रूपकः । निर्निमित्तो ऽनुरागो यः स प्रेमा परमश्चिति
mā na bhūvamahaṃ śaśvadbhūyāsamiti rūpakaḥ / nirnimitto 'nurāgo yaḥ sa premā paramaściti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्याशेषतया बुद्धेः स्नेहो ऽयं न सुखेष्वपि । अतः प्रियतमः स्वात्मा नान्यो ऽतो ह्यधिकः प्रियः
anyāśeṣatayā buddheḥ sneho 'yaṃ na sukheṣvapi / ataḥ priyatamaḥ svātmā nānyo 'to hyadhikaḥ priyaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आत्मत्वेनात्मनि प्रेमा न सुखत्वाद्यपेक्षते । अहं स्यामिति चेद्यस्मात् सुखं स्यामिति नेष्यते
ātmatvenātmani premā na sukhatvādyapekṣate / ahaṃ syāmiti cedyasmāt sukhaṃ syāmiti neṣyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथा च सुखतादुःखाभावते वा ऽ; ऽत्मता ऽपि च । प्रेम्णि प्रयोजिका सिद्धा स्वतःप्रेमात्मतैव तु
tathā ca sukhatāduḥkhābhāvate vā '; 'tmatā 'pi ca / premṇi prayojikā siddhā svataḥpremātmataiva tu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्माद्वस्तुत आत्मैव प्रियो नैपाधिकत्वतः । औपाधिकीतरप्रीतिरस्थिरत्वान्न तात्त्विकी
tasmādvastuta ātmaiva priyo naipādhikatvataḥ / aupādhikītaraprītirasthiratvānna tāttvikī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रीतिरन्यत्र चानित्याविवेकाद्यैः सुखादिषु । आत्मप्रीतिस्तु नित्या ऽतो नित्यानन्दः पुमान् मतः
prītiranyatra cānityāvivekādyaiḥ sukhādiṣu / ātmaprītistu nityā 'to nityānandaḥ pumān mataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आत्मनः प्रियतां बुद्धिर्यदि पश्येत् समाहिता । सर्वातिशायिनीं तर्हि सुखाब्धौ किं न मज्जति
ātmanaḥ priyatāṃ buddhiryadi paśyet samāhitā / sarvātiśāyinīṃ tarhi sukhābdhau kiṃ na majjati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रियदर्शनतो बुद्धेः सुखं लोकेषु दृश्यते । अतो ऽनुमेयं परमप्रियदृष्ट्या परं सुखम्
priyadarśanato buddheḥ sukhaṃ lokeṣu dṛśyate / ato 'numeyaṃ paramapriyadṛṣṭyā paraṃ sukham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आत्मार्थत्वेन सर्वत्र प्रीतिरात्मा स्वतः प्रियः । इति शश्वच्छ्रुतिः प्राह आत्मदृष्टिविधित्सया
ātmārthatvena sarvatra prītirātmā svataḥ priyaḥ / iti śaśvacchrutiḥ prāha ātmadṛṣṭividhitsayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो ऽप्यनुपमं ज्ञेयं प्रियात्मेक्षणतः सुखम् । भुञ्जते तत् सुखं धीरा जीवन्मुक्ता महाधियः
tato 'pyanupamaṃ jñeyaṃ priyātmekṣaṇataḥ sukham / bhuñjate tat sukhaṃ dhīrā jīvanmuktā mahādhiyaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्तरात्मसुखं सत्यमविसंवादि योगिनम् । अपश्यन् कृपणो बाह्यसुखार्थी वञ्चितो जनः
antarātmasukhaṃ satyamavisaṃvādi yoginam / apaśyan kṛpaṇo bāhyasukhārthī vañcito janaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुखाशया बहिः पश्यन् देही हीन्द्रियरन्ध्रकैः । वातायनैर्गृहीत्वा ऽन्तः सुखं वेत्ति न बाह्यदृक्
sukhāśayā bahiḥ paśyan dehī hīndriyarandhrakaiḥ / vātāyanairgṛhītvā 'ntaḥ sukhaṃ vetti na bāhyadṛk
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दुखलभ्यान् दुःखमयान् परिणामे ऽतिदुःखदान् । विषयोत्थान् सुखाभासान् धिक् स्वात्मसुखरोधकान्
dukhalabhyān duḥkhamayān pariṇāme 'tiduḥkhadān / viṣayotthān sukhābhāsān dhik svātmasukharodhakān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.