Vidyakara: Subhasitaratnakosa 27

निद्रान्धानां दिनमणि-कराः कान्तिम् अम्भोरुहाणां उच्चित्यैते बहु-गुणम् इवाबिभ्रतः शोणिमानम् । चक्राङ्काणाम् अविरल-जलैर् आर्द्र-विश्लेष-भाजां वक्षः-स्पर्शैर् इव शिशिरतां यान्ति निर्वाप्यमाणाः

nidrāndhānāṃ dinamaṇi-karāḥ kāntim ambhoruhāṇāṃ uccityaite bahu-guṇam ivābibhrataḥ śoṇimānam / cakrāṅkāṇām avirala-jalair ārdra-viśleṣa-bhājāṃ vakṣaḥ-sparśair iva śiśiratāṃ yānti nirvāpyamāṇāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दावास्त्र-शक्तिर् अयम् एति च शीत-भावं भास्वान् ज्वलन्ति हृदयानि च कोक-यूनाम् । किं ब्रूमहे ऽभ्युदयते च जगत्-पिधानं ध्वान्तं भवन्ति च विशुद्ध-दृशो दिवान्धाः

dāvāstra-śaktir ayam eti ca śīta-bhāvaṃ bhāsvān jvalanti hṛdayāni ca koka-yūnām / kiṃ brūmahe 'bhyudayate ca jagat-pidhānaṃ dhvāntaṃ bhavanti ca viśuddha-dṛśo divāndhāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उन्मुक्ताभिर् दिवसम् अधुना सर्वतस् ताभिर् एव स्वच्छायाभिर् निचुलितम् इव प्रेक्ष्यते विश्वम् एतत् । पर्यन्तेषु ज्वलति जलधौ रत्नसानौ च मध्ये चित्राङ्गीयं रमयति तमः-स्तोम-लीला धरित्री

unmuktābhir divasam adhunā sarvatas tābhir eva svacchāyābhir niculitam iva prekṣyate viśvam etat / paryanteṣu jvalati jaladhau ratnasānau ca madhye citrāṅgīyaṃ ramayati tamaḥ-stoma-līlā dharitrī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चूडा-रत्नैः स्फुरद्भिर् विषधर-विवराण्य् उज्ज्वलान्य् उज्ज्वलानि प्रेक्ष्यन्ते चक्रवाकी-मनसि निविशते सूर्य-कान्तात् कृशानुः । किं चामी शल्ययन्तस् तिमिरम् उभयतो निर्भराहस् तमिस्रा- संघट्टोत्पिष्ट-संध्या-कण-निकर-परिस्पर्धिनो भान्ति दीपाः

cūḍā-ratnaiḥ sphuradbhir viṣadhara-vivarāṇy ujjvalāny ujjvalāni prekṣyante cakravākī-manasi niviśate sūrya-kāntāt kṛśānuḥ / kiṃ cāmī śalyayantas timiram ubhayato nirbharāhas tamisrā- saṃghaṭṭotpiṣṭa-saṃdhyā-kaṇa-nikara-parispardhino bhānti dīpāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पटु-कटु-कोष्मभिः कटक-धातु-रसस्य गिरेः कुहर-कटाहकेषु रवि-धामभिर् उत्क्वथतः । उपरि-भराद् इवोत्सलितया छटया गगनं प्रति-नव-संध्यया सपदि संवलितं शुशुभे

paṭu-kaṭu-koṣmabhiḥ kaṭaka-dhātu-rasasya gireḥ kuhara-kaṭāhakeṣu ravi-dhāmabhir utkvathataḥ / upari-bharād ivotsalitayā chaṭayā gaganaṃ prati-nava-saṃdhyayā sapadi saṃvalitaṃ śuśubhe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अस्तं भास्वति लोक-लोचन-कलालोके गते भर्तरि स्त्री-लोकोचितम् आचरन्ति सुकृतं वह्नौ विलीय त्विषः । अप्य् एतास् तु चिकीर्षयेव तपसां ताराक्ष-माला दिशो मन्ये खञ्जन-कण्ठ-कोमल-तमः-कृष्णाजिनं बिभ्रति

astaṃ bhāsvati loka-locana-kalāloke gate bhartari strī-lokocitam ācaranti sukṛtaṃ vahnau vilīya tviṣaḥ / apy etās tu cikīrṣayeva tapasāṃ tārākṣa-mālā diśo manye khañjana-kaṇṭha-komala-tamaḥ-kṛṣṇājinaṃ bibhrati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यावद् भास्कर-केसरी प्रवितत-ज्योतिः-सटा-भासुरो हत्वा वासर-वारणं वन-दरीम् अस्ताचलस्यास्थितः । तावत् संतम-साच्छ-भल्ल-परिषत्-संध्यास्त्रम् आपीयते कुम्भ-भ्रंश-विकीर्ण-मौक्तिक-रुचो राजन्त्य् अमूस् तारकाः

yāvad bhāskara-kesarī pravitata-jyotiḥ-saṭā-bhāsuro hatvā vāsara-vāraṇaṃ vana-darīm astācalasyāsthitaḥ / tāvat saṃtama-sāccha-bhalla-pariṣat-saṃdhyāstram āpīyate kumbha-bhraṃśa-vikīrṇa-mauktika-ruco rājanty amūs tārakāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अस्त-व्यास्तान् क्रम-तत-गतीन् पत्रि-माला-तरङ्गान् वेणी-दण्डान् इव धृतवती मुक्त-संध्याङ्ग-रागा । ध्वान्त-म्लानांशुक-परिचय-च्छन्न-लावण्य-शोच्या द्यौः प्रत्यग्र-द्युमणि-विरहाद् वान्तम् अक्ष्णोर् न याति

asta-vyāstān krama-tata-gatīn patri-mālā-taraṅgān veṇī-daṇḍān iva dhṛtavatī mukta-saṃdhyāṅga-rāgā / dhvānta-mlānāṃśuka-paricaya-cchanna-lāvaṇya-śocyā dyauḥ pratyagra-dyumaṇi-virahād vāntam akṣṇor na yāti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परावृत्ता गावस् तरुषु वयसां कूजति कुलं पिशाचीनां चेतः स्पृशति गृह-कृत्य-प्रवणता । अयं नन्दी संध्या-समय-कृत-कृत्य-व्यवसितिस् त्रि-नेत्राभिप्राय-प्रतिसदृशम् उन्मार्ष्टि मुरजान्

parāvṛttā gāvas taruṣu vayasāṃ kūjati kulaṃ piśācīnāṃ cetaḥ spṛśati gṛha-kṛtya-pravaṇatā / ayaṃ nandī saṃdhyā-samaya-kṛta-kṛtya-vyavasitis tri-netrābhiprāya-pratisadṛśam unmārṣṭi murajān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शित्कण्ठस्य -- उत्सर्पद्-धूम-लेखा-त्विषि तमसि मनाग् विस्फुलिङ्गायमानैर् उद्भेदैस् तारकाणां वियति परिगते पश्चिमाशाम् उपेता । खेदेनेवानतासु स्खलद्-अलि-रसनास्व् अब्जिनी-प्रेयसीषु प्रायः संध्यातपाग्निं विशति दिनपतौ दह्यते वासर-श्रीः

śitkaṇṭhasya -- utsarpad-dhūma-lekhā-tviṣi tamasi manāg visphuliṅgāyamānair udbhedais tārakāṇāṃ viyati parigate paścimāśām upetā / khedenevānatāsu skhalad-ali-rasanāsv abjinī-preyasīṣu prāyaḥ saṃdhyātapāgniṃ viśati dinapatau dahyate vāsara-śrīḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रारब्धो मणि-दीप-यष्टिषु वृथा पातः पतङ्गैर् इतोअः गन्धान्धैर् अभितो मधुव्रत-कुलैर् उत्पक्ष्मभिः स्थीयते । वेल्लद्-बाहु-लता-विलोक-वलय-स्वानैर् इतः सूचित- व्यापाराश् च नियोजयन्ति विविधान् वराङ्गना वर्णकान्

prārabdho maṇi-dīpa-yaṣṭiṣu vṛthā pātaḥ pataṅgair itoaḥ gandhāndhair abhito madhuvrata-kulair utpakṣmabhiḥ sthīyate / vellad-bāhu-latā-viloka-valaya-svānair itaḥ sūcita- vyāpārāś ca niyojayanti vividhān varāṅganā varṇakān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

व्रजति कलित-स्तोकालोको नवीन-जवारुण- च्छवि-रविर् असौ स्वेच्छा-दृश्यौ दिशं भृशम् अप्-पतेः । ककुभि ककुभि प्राप्ताहाराः कुलायमही-रुहां शिरसि शिरसि स्वैरं स्वैरं पतन्ति पतत्त्रिणः

vrajati kalita-stokāloko navīna-javāruṇa- cchavi-ravir asau svecchā-dṛśyau diśaṃ bhṛśam ap-pateḥ / kakubhi kakubhi prāptāhārāḥ kulāyamahī-ruhāṃ śirasi śirasi svairaṃ svairaṃ patanti patattriṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कस्यचित् । (स्क्म्सौक। ११९९) काल-व्याल-हतं वीक्ष्य पतन्तं भानुम् अम्बरात् । ओषधीशं समादाय धावतीव पितृ-प्रसूः

kasyacit | (Skmsa.u.ka. 1199) kāla-vyāla-hataṃ vīkṣya patantaṃ bhānum ambarāt / oṣadhīśaṃ samādāya dhāvatīva pitṛ-prasūḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जगन्-नेत्र-ज्योतिः पिबति शनकैर् अन्ध-तमसं कुलायैर् आकृष्टाः क्षण-विरत-कूजा बलि-भुजः । तथोलूकः स्तोक-व्यपगत-भयः कोटर-मुखाद् वपुर् मग्न-ग्रीवो डमरितशिराः पश्यति दिशः

jagan-netra-jyotiḥ pibati śanakair andha-tamasaṃ kulāyair ākṛṣṭāḥ kṣaṇa-virata-kūjā bali-bhujaḥ / tatholūkaḥ stoka-vyapagata-bhayaḥ koṭara-mukhād vapur magna-grīvo ḍamaritaśirāḥ paśyati diśaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विद्दूकस्य -- तारा-प्ररोह-धवलोत्कट-दन्त-पङ्क्तेर् ध्वान्ताभिनील-वपुषो रजनी-पिशाच्याः । जिह्वेव सार्द्र-रुधिरारुण-सूर्य-मांस- ग्रासार्थिनी नभसि विस्फुरति स्म संध्या

viddūkasya -- tārā-praroha-dhavalotkaṭa-danta-paṅkter dhvāntābhinīla-vapuṣo rajanī-piśācyāḥ / jihveva sārdra-rudhirāruṇa-sūrya-māṃsa- grāsārthinī nabhasi visphurati sma saṃdhyā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्नातीव मन्दर-नगो ऽस्तमिते ऽद्य् मित्रे सिन्धूद्वृतेन्दु-कलश-स्खलद्-अंशु-तोयैः । एतज् जगन्-नयन-हारि घनं तमो ऽस्य पृष्ठे श्रियं वितत-कुन्तलवत् तनोति

snātīva mandara-nago 'stamite 'dy mitre sindhūdvṛtendu-kalaśa-skhalad-aṃśu-toyaiḥ / etaj jagan-nayana-hāri ghanaṃ tamo 'sya pṛṣṭhe śriyaṃ vitata-kuntalavat tanoti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पृथु-गगन-कबन्ध-स्कन्ध-चक्रं किम् एतत् किम् उ रुधिर-कपालं काल-कापालिकस्य । ललल-भरितम् अन्तः किं नु तार्क्ष्याण्ड-खण्डं जनयति हि वितर्कान् सान्ध्यम् अर्कस्य बिम्बम्

pṛthu-gagana-kabandha-skandha-cakraṃ kim etat kim u rudhira-kapālaṃ kāla-kāpālikasya / lalala-bharitam antaḥ kiṃ nu tārkṣyāṇḍa-khaṇḍaṃ janayati hi vitarkān sāndhyam arkasya bimbam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

याते भास्वति वृद्ध-सारस-शिरः-शोणेस्त-शृङ्गाश्रयं व्यालिप्तं तिमिरैः कठोर-बलि-भुक्-कण्ठाभिनीलैर् नभः । माहेन्द्री दिग् अपि प्रसन्न-नलिना चन्द्रोदयाकाङ्क्षिणी भात्य् एषा चिर-विप्रयुक्त-शवरी-गण्डावपाण्डु-च्छविः

yāte bhāsvati vṛddha-sārasa-śiraḥ-śoṇesta-śṛṅgāśrayaṃ vyāliptaṃ timiraiḥ kaṭhora-bali-bhuk-kaṇṭhābhinīlair nabhaḥ / māhendrī dig api prasanna-nalinā candrodayākāṅkṣiṇī bhāty eṣā cira-viprayukta-śavarī-gaṇḍāvapāṇḍu-cchaviḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अचलसिंहस्य अतिहरितपत्रपरिकरसम्पन्नस्पन्दनैकविटपस्य । घनवासनैर् मयूखैः कुसुम्भकुसुमायते तरणिः

acalasiṃhasya atiharitapatraparikarasampannaspandanaikaviṭapasya / ghanavāsanair mayūkhaiḥ kusumbhakusumāyate taraṇiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चक्रपाणेः दिनमणिर् अनर्घमूल्यो दिनवणिजार्घप्रसारितो जगति । अनुरूपार्घम् अलब्ध्वा पुनर् इव रत्नाकरे निहितः

cakrapāṇeḥ dinamaṇir anarghamūlyo dinavaṇijārghaprasārito jagati / anurūpārgham alabdhvā punar iva ratnākare nihitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अचलसिंहस्य अचल-सिंहस्य । (स्क्म्सौक। ११९६, मलयराजस्य) अतिहरित-पत्र-परिकर-संपन्न-स्पन्दनैक-विटपस्य ।* घन-वासनैर् मयूखैः कुसुम्भ-कुसुमायते तरणिः ॥ विद्स्र्क् २७।१९ *(८७६) ॥* चक्रपाणेः -- दिनमणिर् अनर्घ-मूल्यो दिन-वणिजार्घ-प्रसारितो जगति ।* अनुरूपार्घम् अलब्ध्वा पुनर् इव रत्नाकरे निहितः ॥ विद्स्र्क् २७।२० *(८७७) ॥* श्री-धर्मपालस्य -- निर्यद्-वासर-जीव-पिण्ड-करणिं बिभ्रत् कवोष्णैः करैर् माञ्जिष्ठं रवि-बिम्बम् अम्बर-तलाद् अस्ताचले लुण्ठति । किं च स्तोक-तमः-कलाप-कलना-श्यामायमानं मनाग् धूम-ध्याम-पुराण-चित्र-रचना-रूपं जगज् जायते

acalasiṃhasya acala-siṃhasya | (Skmsa.u.ka. 1196, malayarājasya) atiharita-patra-parikara-saṃpanna-spandanaika-viṭapasya /* ghana-vāsanair mayūkhaiḥ kusumbha-kusumāyate taraṇiḥ // VidSrk 27.19 *(876) //* cakrapāṇeḥ -- dinamaṇir anargha-mūlyo dina-vaṇijārgha-prasārito jagati /* anurūpārgham alabdhvā punar iva ratnākare nihitaḥ // VidSrk 27.20 *(877) //* śrī-dharmapālasya -- niryad-vāsara-jīva-piṇḍa-karaṇiṃ bibhrat kavoṣṇaiḥ karair māñjiṣṭhaṃ ravi-bimbam ambara-talād astācale luṇṭhati / kiṃ ca stoka-tamaḥ-kalāpa-kalanā-śyāmāyamānaṃ manāg dhūma-dhyāma-purāṇa-citra-racanā-rūpaṃ jagaj jāyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राजशेखरस्य -- घर्म-त्विषि स्फुरित-रत्न-शिला-क्रमेण मेरोर् नितम्ब-कटकान् अवगाहमाने । वल्गत्-तुरङ्ग-खुर-चूर्णित-पद्म-राग- धूलीव वात-वलितोल्लसति स्म संध्या

rājaśekharasya -- gharma-tviṣi sphurita-ratna-śilā-krameṇa meror nitamba-kaṭakān avagāhamāne / valgat-turaṅga-khura-cūrṇita-padma-rāga- dhūlīva vāta-valitollasati sma saṃdhyā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अस्ताद्रिशिरोविनिहितरविमण्डलसरसया९वघट्टाङ्कम् । नयती७व कालकौलः क्वा७पि नभःसैरिभं सिद्ध्यै

astādriśirovinihitaravimaṇḍalasarasayā9vaghaṭṭāṅkam / nayatī7va kālakaulaḥ kvā7pi nabhaḥsairibhaṃ siddhyai

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अस्ताद्रि-शिरो-विनिहित-रवि-मण्डल-सरस-याव-घट्टाङ्कम् ।* नयतीव काल-कौलः क्वापि नभः-सैरिभं सिद्ध्यै ॥ विद्स्र्क् २७।२३ *(८८०) ॥* प्रथमम् अलसैः पर्यस्ताग्रं स्थितं पृथु-केसरैर् विरल-विरलैर् अन्तः-पत्रैर् मनाङ् मिलितं ततः । तद्-अनु वलना-मात्रं किंचिद् व्यधायि बहिर् दलैर् मुकुलन-विधौ वृद्धाब्जानां बभूव कदर्थना

astādri-śiro-vinihita-ravi-maṇḍala-sarasa-yāva-ghaṭṭāṅkam /* nayatīva kāla-kaulaḥ kvāpi nabhaḥ-sairibhaṃ siddhyai // VidSrk 27.23 *(880) //* prathamam alasaiḥ paryastāgraṃ sthitaṃ pṛthu-kesarair virala-viralair antaḥ-patrair manāṅ militaṃ tataḥ / tad-anu valanā-mātraṃ kiṃcid vyadhāyi bahir dalair mukulana-vidhau vṛddhābjānāṃ babhūva kadarthanā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दग्ध-ध्वान्त-दिनस्य घर्म-दिन-कृत्-संवृत्त-सप्तार्चिषा तप्ताङ्गार-गुरूच्चय-श्रियम् अयं बध्नाति संध्या-तपः । निर्वाणाज् जल-विप्रकीर्ण-निवह-श्यामत्वम् आतन्वते प्राग्-विप्लुष्ट-तमो-गुरोर् अभिनवास् तस्यास् तमिस्र-त्विषः

dagdha-dhvānta-dinasya gharma-dina-kṛt-saṃvṛtta-saptārciṣā taptāṅgāra-gurūccaya-śriyam ayaṃ badhnāti saṃdhyā-tapaḥ / nirvāṇāj jala-viprakīrṇa-nivaha-śyāmatvam ātanvate prāg-vipluṣṭa-tamo-guror abhinavās tasyās tamisra-tviṣaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बुद्धाकरस्य अस्तोपधानविनिहितरविबिम्बशिरोनिकुञ्चितदिगङ्गः । वस्ते ऽन्धकारकम्बलम् अमरशयने दिनाध्वन्यः

buddhākarasya astopadhānavinihitaravibimbaśironikuñcitadigaṅgaḥ / vaste 'ndhakārakambalam amaraśayane dinādhvanyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बुद्धाकरस्य -- अस्तोपधान-विनिहित-रवि-बिम्ब-शिरो-निकुञ्चित-दिग्-अङ्गः ।* वस्ते ऽन्धकार-कम्बलम् अमर-शयने दिनाध्वन्यः ॥ विद्स्र्क् २७।२६ *(८८३) ॥* मलयवातस्य -- नृत्य-श्रमात् कर-नखोदर-पीतवान्तैः स्वेदार्द्र-भस्म-मय-बिन्दुभिर् इन्दु-गौरैः । संत्यज्य तारकितम् एतद् इति प्रवादं व्योमाङ्गणं गणय चित्रितम् ईश्वरेण

buddhākarasya -- astopadhāna-vinihita-ravi-bimba-śiro-nikuñcita-dig-aṅgaḥ /* vaste 'ndhakāra-kambalam amara-śayane dinādhvanyaḥ // VidSrk 27.26 *(883) //* malayavātasya -- nṛtya-śramāt kara-nakhodara-pītavāntaiḥ svedārdra-bhasma-maya-bindubhir indu-gauraiḥ / saṃtyajya tārakitam etad iti pravādaṃ vyomāṅgaṇaṃ gaṇaya citritam īśvareṇa

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.