Vidyakara: Subhasitaratnakosa 32

देव स्वस्ति वयं द्विजास् तत इतस् तीर्थेषु सिस्नासवः कालिन्दी-सुर-सिन्धु-सङ्ग-पयसि स्नातुं समीहामहे । तद् याचेमहि सप्त-पिष्टप-शुचीभावैकतान-व्रतं संयच्छ स्वयशः सितासित-पयो-भेदाद् विवेको ऽस्तु नः

deva svasti vayaṃ dvijās tata itas tīrtheṣu sisnāsavaḥ kālindī-sura-sindhu-saṅga-payasi snātuṃ samīhāmahe / tad yācemahi sapta-piṣṭapa-śucībhāvaikatāna-vrataṃ saṃyaccha svayaśaḥ sitāsita-payo-bhedād viveko 'stu naḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कस्यचित् । (स्क्म्सौक। १६०५, रथाङ्गस्य) किं वृत्तान्तैः पर-गृह-गतैः किंतु नाहं समर्थस् तूष्णीं स्थातुं प्रकृति-मुखरो दाक्षिणात्य-स्वभावः । देशे देशे विपणिषु तथा चत्वरे पान-गोष्ठ्याम् उन्मत्तेव भ्रमति भवतो वल्लभा हन्त कीर्तिः

kasyacit | (Skmsa.u.ka. 1605, rathāṅgasya) kiṃ vṛttāntaiḥ para-gṛha-gataiḥ kiṃtu nāhaṃ samarthas tūṣṇīṃ sthātuṃ prakṛti-mukharo dākṣiṇātya-svabhāvaḥ / deśe deśe vipaṇiṣu tathā catvare pāna-goṣṭhyām unmatteva bhramati bhavato vallabhā hanta kīrtiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तुतातितस्य । (स्व्सुआ। २५४४, स्क्म्सौक। १६१८, स्प्द्शाप। १२२७) सा चन्द्राद् अपि चन्दनाद् अपि दर-व्याकोष-कुन्दाद् अपि क्षीराब्धेर् अपि शेषतो ऽपि फणिनश् चण्डीश-हासाद् अपि । कर्णाती-सित-दन्त-पत्र-महसो ऽप्य् अत्यन्तम् उद्द्योतिनी कीर्तिस् ते भुज-वीर्य-निर्जित-रिपोर् लोक-त्रयं भ्राम्यति

tutātitasya | (Svsu.ā. 2544, Skmsa.u.ka. 1618, Spdśā.pa. 1227) sā candrād api candanād api dara-vyākoṣa-kundād api kṣīrābdher api śeṣato 'pi phaṇinaś caṇḍīśa-hāsād api / karṇātī-sita-danta-patra-mahaso 'py atyantam uddyotinī kīrtis te bhuja-vīrya-nirjita-ripor loka-trayaṃ bhrāmyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वार्तिक-कारस्य । (स्क्म्सौक। १६२५, राजशेखरस्य) त्वद्-यशो-राज-हंसस्य पञ्जरं भुवन-त्रयम् । अमी पानक-रङ्काभाः सप्तापि जल-राशयः

vārtika-kārasya | (Skmsa.u.ka. 1625, rājaśekharasya) tvad-yaśo-rāja-haṃsasya pañjaraṃ bhuvana-trayam / amī pānaka-raṅkābhāḥ saptāpi jala-rāśayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बिम्बोकस्य -- यत् क्षारं च मलीमसं च जलधेर् अम्भस् तद् अम्भोधरैः कृत्वा स्वादु च निर्मलं च निहितं यत्नेन शुक्तौ तथा । येनानर्घतया च सुन्दरतया चेदं यशोभिस् तव स्पर्धाम् एत्य विराजते ननु परिणामो ऽद्भुतो भौतिकः

bimbokasya -- yat kṣāraṃ ca malīmasaṃ ca jaladher ambhas tad ambhodharaiḥ kṛtvā svādu ca nirmalaṃ ca nihitaṃ yatnena śuktau tathā / yenānarghatayā ca sundaratayā cedaṃ yaśobhis tava spardhām etya virājate nanu pariṇāmo 'dbhuto bhautikaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अचलसिंहस्य -- दृष्टं संगर-साक्षिभिर् निगदितं वैतालिक-श्रेणिभिर् न्यस्तं चेतसि खञ्जनैः सुकविभिः काव्येषु संचारितम् । उत्कीर्णं कुशलैः प्रशस्तिषु सदा गीतं च नाकेषदां दारेर् उज्जयिनी-भुजङ्ग भवतश् चन्द्रावदातं यशः

acalasiṃhasya -- dṛṣṭaṃ saṃgara-sākṣibhir nigaditaṃ vaitālika-śreṇibhir nyastaṃ cetasi khañjanaiḥ sukavibhiḥ kāvyeṣu saṃcāritam / utkīrṇaṃ kuśalaiḥ praśastiṣu sadā gītaṃ ca nākeṣadāṃ dārer ujjayinī-bhujaṅga bhavataś candrāvadātaṃ yaśaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कस्यचित् । (स्क्म्सौक। १६०९, राजशेखरस्य) उत्कल्लोलस्य लक्ष्मीं लवण-जलनिधिर् लम्भितः क्षीर-सिन्धोः को विन्ध्यः कश् च गौरी-गुरुर् इति मरुताम् अभ्युदस्तो विवेकः । नीताः कर्कत्वम् अर्क-प्रवहण-हरयो हारितोत्सङ्ग-लक्ष्मा राजन्न् उद्दाम-गौरैर् अजनि च रजनी-वल्लभस् त्वद्-यशो भोः

kasyacit | (Skmsa.u.ka. 1609, rājaśekharasya) utkallolasya lakṣmīṃ lavaṇa-jalanidhir lambhitaḥ kṣīra-sindhoḥ ko vindhyaḥ kaś ca gaurī-gurur iti marutām abhyudasto vivekaḥ / nītāḥ karkatvam arka-pravahaṇa-harayo hāritotsaṅga-lakṣmā rājann uddāma-gaurair ajani ca rajanī-vallabhas tvad-yaśo bhoḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अभिनन्दस्य निर्मुक्त-शेष-धवलैर् अचलेन्द्र-मन्थ- संक्षुब्ध-दुग्ध-मय-सागर-गर्भ-गौरैः । राजन्न् इदं बहुल-पक्ष-दलन्-मृगाङ्क- च्छेदोज्ज्वलैस् तव यशोभिर् अशोभि विश्वम्

abhinandasya nirmukta-śeṣa-dhavalair acalendra-mantha- saṃkṣubdha-dugdha-maya-sāgara-garbha-gauraiḥ / rājann idaṃ bahula-pakṣa-dalan-mṛgāṅka- cchedojjvalais tava yaśobhir aśobhi viśvam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वस्ति क्षीराब्धि-मध्यान् निज-दयित-भुजाभ्यन्तर-स्थाब्ज-हस्ता क्ष्मायाम् अक्षाम-कीर्तिं कुशलयति महा-भूभुजं भोज्य-देवम् । क्षेमं मे ऽन्यद् युगान्तावधि तपतु भवान् यद्-यशो-घोषणाभिः देवो निद्रा-दरिद्रः सफलयति हरिर् यौवन-र्द्धिं ममेति

svasti kṣīrābdhi-madhyān nija-dayita-bhujābhyantara-sthābja-hastā kṣmāyām akṣāma-kīrtiṃ kuśalayati mahā-bhūbhujaṃ bhojya-devam / kṣemaṃ me 'nyad yugāntāvadhi tapatu bhavān yad-yaśo-ghoṣaṇābhiḥ devo nidrā-daridraḥ saphalayati harir yauvana-rddhiṃ mameti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्वत्-कीर्तिर् जात-जाड्येव सप्ताम्भोनिधि-मज्जनात् । प्रतापाय जगन्नाथ याता मार्तण्ड-मण्डलम्

tvat-kīrtir jāta-jāḍyeva saptāmbhonidhi-majjanāt / pratāpāya jagannātha yātā mārtaṇḍa-maṇḍalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

का त्वं, कुन्तल-मल्ल-कीर्तिर्, अहह क्वासि स्थिता, न क्वचित् सख्यस् तास् तव कुत्र कुत्र वद वाग् लक्ष्मीस् तथा कान्तयः । वाग् याता चतुराननस्य वदनं लक्ष्मीर् मुरारेर् उरः कान्तिर् मण्डलम् ऐन्दवं मम पुनर् नाद्यापि विश्राम-भूः

kā tvaṃ, kuntala-malla-kīrtir, ahaha kvāsi sthitā, na kvacit sakhyas tās tava kutra kutra vada vāg lakṣmīs tathā kāntayaḥ / vāg yātā caturānanasya vadanaṃ lakṣmīr murārer uraḥ kāntir maṇḍalam aindavaṃ mama punar nādyāpi viśrāma-bhūḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कस्यचित् । (स्क्म्सौक। १६१६, छित्तपस्य) आसीद् उप्तं यद् एतद् रण-भुवि भवता वैरि-मातङ्ग-कुम्भान् मुक्ता-बीजं तद् एतत् त्रिजगति जनयामास कीर्ति-द्रुमं ते । शेषो मूलं प्रकाण्डं हिम-गिरिर् उदधिर् दुग्ध-पूरालवालं ज्योत्स्ना शाखा-प्रतानः कुसुमम् उडु-चयो यस्य चन्द्रः फलं च

kasyacit | (Skmsa.u.ka. 1616, chittapasya) āsīd uptaṃ yad etad raṇa-bhuvi bhavatā vairi-mātaṅga-kumbhān muktā-bījaṃ tad etat trijagati janayāmāsa kīrti-drumaṃ te / śeṣo mūlaṃ prakāṇḍaṃ hima-girir udadhir dugdha-pūrālavālaṃ jyotsnā śākhā-pratānaḥ kusumam uḍu-cayo yasya candraḥ phalaṃ ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कस्यचित् । (स्क्म्सौक। १६२३, हरेः) अद्य स्वर्ग-वधू-गणे गुणमय त्वत्-कीर्तिम् इन्दूज्ज्वलाम् उच्चैर् गायति निष्कलङ्किम-दशाम् आदास्यते चन्द्रमाः । गीता-कर्णन-मोद-मुक्त-यवस-ग्रासाभिलाषो वद स्वामिन्न् अङ्क-मृगः कियन्ति हि दिनान्य् एतस्य वर्तिष्यते

kasyacit | (Skmsa.u.ka. 1623, hareḥ) adya svarga-vadhū-gaṇe guṇamaya tvat-kīrtim indūjjvalām uccair gāyati niṣkalaṅkima-daśām ādāsyate candramāḥ / gītā-karṇana-moda-mukta-yavasa-grāsābhilāṣo vada svāminn aṅka-mṛgaḥ kiyanti hi dināny etasya vartiṣyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

। (स्क्म्सौक। १६३४, मुरारेः) अभयम् अभयं देव ब्रूमस् तवासिलतावधूः कुवलयदलश्यामा शत्रोर् उरःस्थलशायिनी । समयसुलभां कीर्तिं भव्याम् असूत सुताम् असाव् अपि रमयितुं रागान्धेव भ्रमत्य् अखिलं जगत्

| (Skmsa.u.ka. 1634, murāreḥ) abhayam abhayaṃ deva brūmas tavāsilatāvadhūḥ kuvalayadalaśyāmā śatror uraḥsthalaśāyinī / samayasulabhāṃ kīrtiṃ bhavyām asūta sutām asāv api ramayituṃ rāgāndheva bhramaty akhilaṃ jagat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अमर-सिंहस्य -- द्याम् आवृणोति धरणी-तलम् आतनोति पाताल-मूल-तिमिराणि तिरस्करोति । हारावली-हरिण-लक्ष्म-हराट्ट-हास- हेरम्ब-दन्त-हरि-शङ्ख-निभं यशस् ते

amara-siṃhasya -- dyām āvṛṇoti dharaṇī-talam ātanoti pātāla-mūla-timirāṇi tiraskaroti / hārāvalī-hariṇa-lakṣma-harāṭṭa-hāsa- heramba-danta-hari-śaṅkha-nibhaṃ yaśas te

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देव त्वद्-यशसि प्रसर्पति शनैर् लक्ष्मी-सुधोच्चैः-श्रवश् चन्द्रैरावत-कौस्तुभाः स्थितिम् इवामन्यन्त दुग्धोदधौ । किं त्व् एकः परम् अस्ति दूषण-कणो यन् नोपयाति भ्रमात् कृष्णं श्रीः शिति-कण्ठम् अद्रि-तनया नीलाम्बरं रेवती

deva tvad-yaśasi prasarpati śanair lakṣmī-sudhoccaiḥ-śravaś candrairāvata-kaustubhāḥ sthitim ivāmanyanta dugdhodadhau / kiṃ tv ekaḥ param asti dūṣaṇa-kaṇo yan nopayāti bhramāt kṛṣṇaṃ śrīḥ śiti-kaṇṭham adri-tanayā nīlāmbaraṃ revatī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देव त्वद्यशसि प्रसर्पति शनैर् लक्ष्मीसुधोच्चैःश्रवश्- चन्द्रैरावतकौस्तुभाः स्थितिम् इवामन्यन्त दुग्धोदधौ । किं त्व् एकः परम् अस्ति दूषणकणो यन् नोपयाति भ्रमात् कृष्णं श्रीः शितिकण्ठम् अद्रितनया नीलाम्बरं रेवती ॥ विद्स्र्क् ३२।१६ *(१०१०) ॥ ऐरावणन्ति करिणः फणिनो ऽप्य् अशेषाः शेषन्ति हन्त विहगा अपि हंसितारः । नीलोत्पलानि कुमुदन्ति च सर्वशैलाः कैलासितुं व्यवसिता भवतो यशोभिः

deva tvadyaśasi prasarpati śanair lakṣmīsudhoccaiḥśravaś- candrairāvatakaustubhāḥ sthitim ivāmanyanta dugdhodadhau / kiṃ tv ekaḥ param asti dūṣaṇakaṇo yan nopayāti bhramāt kṛṣṇaṃ śrīḥ śitikaṇṭham adritanayā nīlāmbaraṃ revatī // VidSrk 32.16 *(1010) // airāvaṇanti kariṇaḥ phaṇino 'py aśeṣāḥ śeṣanti hanta vihagā api haṃsitāraḥ / nīlotpalāni kumudanti ca sarvaśailāḥ kailāsituṃ vyavasitā bhavato yaśobhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रामः सैन्यसमन्वितः कृतशिलासेतुर् यद् अम्भोनिधेः पारं लङ्घितवान् पुरा तद् अधुना ना८श्चर्यम् आपादयेत् । एकाकिन्य् अपि सेतुबन्धुरहितान् सप्ता७पि वारांनिधीन् हेलाभिस् तव देव देव कीर्तिवनिता यस्मात् समुल्लङ्घति

rāmaḥ sainyasamanvitaḥ kṛtaśilāsetur yad ambhonidheḥ pāraṃ laṅghitavān purā tad adhunā nā8ścaryam āpādayet / ekākiny api setubandhurahitān saptā7pi vārāṃnidhīn helābhis tava deva deva kīrtivanitā yasmāt samullaṅghati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऐरावणन्ति करिणः फणिनो ऽप्य् अशेषाः शेषन्ति हन्त विहगा अपि हंसितारः । नीलोत्पलानि कुमुदन्ति च सर्व-शैलाः कैलासितुं व्यवसिता भवतो यशोभिः ॥ विद्स्र्क् ३२।१७ *(१०११) ॥* कस्यचित् (स्क्म्सौक। १६०४, महाशक्तेः) रामः सैन्य-समन्वितः कृत-शिला-सेतुर् यद् अम्भोनिधेः पारं लङ्घितवान् पुरा तद् अधुना नाश्चर्यम् उत्पादयेत् । एकाकिन्य् अपि सेतु-बन्ध-रहितान् सप्तापि वारां निधीन् हेलाभिस् तव देव कीर्ति-वनिता यस्मात् समुल्लङ्घति ॥ विद्स्र्क् ३२।१८ *(१०१२) ॥* तस्यैव । (स्क्म्सौक। १६१७) न तच् चित्रं यत् ते वितत-करवालोग्र-रसनो मही-भारं वोढुं भुज-भुजग-राजः प्रभवति । यद् उद्भूतेनेदं नव-विसलता-तन्तु-शुचिना यशो-न्रिमोकेण स्थगितम् अवनी-मण्डलम् अभूत्

airāvaṇanti kariṇaḥ phaṇino 'py aśeṣāḥ śeṣanti hanta vihagā api haṃsitāraḥ / nīlotpalāni kumudanti ca sarva-śailāḥ kailāsituṃ vyavasitā bhavato yaśobhiḥ // VidSrk 32.17 *(1011) //* kasyacit (Skmsa.u.ka. 1604, mahāśakteḥ) rāmaḥ sainya-samanvitaḥ kṛta-śilā-setur yad ambhonidheḥ pāraṃ laṅghitavān purā tad adhunā nāścaryam utpādayet / ekākiny api setu-bandha-rahitān saptāpi vārāṃ nidhīn helābhis tava deva kīrti-vanitā yasmāt samullaṅghati // VidSrk 32.18 *(1012) //* tasyaiva | (Skmsa.u.ka. 1617) na tac citraṃ yat te vitata-karavālogra-rasano mahī-bhāraṃ voḍhuṃ bhuja-bhujaga-rājaḥ prabhavati / yad udbhūtenedaṃ nava-visalatā-tantu-śucinā yaśo-nrimokeṇa sthagitam avanī-maṇḍalam abhūt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सङ्घ-श्रियः । (स्क्म्सौक। १६०६) श्रीखण्ड-पाण्डिम-रुचः स्फुट-पुण्डरीक- षण्ड-प्रभा-परिभव-प्रभवास् तुदन्ति । त्वत्-कीर्तयो गगन-दिग्-वलयं तद्-अन्तः- पिण्डीभवन्-निविड-मूर्ति-परम्पराभिः

saṅgha-śriyaḥ | (Skmsa.u.ka. 1606) śrīkhaṇḍa-pāṇḍima-rucaḥ sphuṭa-puṇḍarīka- ṣaṇḍa-prabhā-paribhava-prabhavās tudanti / tvat-kīrtayo gagana-dig-valayaṃ tad-antaḥ- piṇḍībhavan-niviḍa-mūrti-paramparābhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बुद्धाकर-गुप्तस्य -- अपनय महा-मोहं राजन्न् अनेन तवासिना कथय कुहक-क्रीडाश्चर्यं कथं क्व च शिक्षितम् । यद् अरि-रुधिरं पायं पायं कुसुम्भ-रसारुणं झगिति वमति क्षीराम्भोधि-प्रवाहसितं यशः

buddhākara-guptasya -- apanaya mahā-mohaṃ rājann anena tavāsinā kathaya kuhaka-krīḍāścaryaṃ kathaṃ kva ca śikṣitam / yad ari-rudhiraṃ pāyaṃ pāyaṃ kusumbha-rasāruṇaṃ jhagiti vamati kṣīrāmbhodhi-pravāhasitaṃ yaśaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दक्षस्य । (स्क्म्सौक। १५१३) त्वं काम्बोज विराजसे भुवि भवत्-तातो दिवि भ्राजते तत्-तातस् तु विभूषणः स किम् अपि ब्रह्मौकसि द्योतते । युष्माभिस् त्रिभिर् एभिर् अर्पित-तनुस् त्वत्-कीर्तिर् उज्जृम्भिणी माणिक्य-स्तवक-त्रय-प्रणयिनीं हारस्य धत्ते श्रियम्

dakṣasya | (Skmsa.u.ka. 1513) tvaṃ kāmboja virājase bhuvi bhavat-tāto divi bhrājate tat-tātas tu vibhūṣaṇaḥ sa kim api brahmaukasi dyotate / yuṣmābhis tribhir ebhir arpita-tanus tvat-kīrtir ujjṛmbhiṇī māṇikya-stavaka-traya-praṇayinīṃ hārasya dhatte śriyam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वसुकल्पस्य -- जनानुराग-मिश्रेण यशसा तव सर्पता । दिग्-वधूनां मुखे जातम् अकस्माद् अर्ध-कुङ्कुमम्

vasukalpasya -- janānurāga-miśreṇa yaśasā tava sarpatā / dig-vadhūnāṃ mukhe jātam akasmād ardha-kuṅkumam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इन्दोर् लक्ष्म त्रिपुर-जयिनः कण्ठ-मूलं मुरारिर् दिग्-नागानां मद-जलम् असीभाञ्जि गण्ड-स्थलानि । अद्याप्य् उर्वी-वलय-तिलक श्यामलिम्नावलिप्तान्य् आभासन्ते वद धवलितं किं यशोभिस् त्वदीयैः

indor lakṣma tripura-jayinaḥ kaṇṭha-mūlaṃ murārir dig-nāgānāṃ mada-jalam asībhāñji gaṇḍa-sthalāni / adyāpy urvī-valaya-tilaka śyāmalimnāvaliptāny ābhāsante vada dhavalitaṃ kiṃ yaśobhis tvadīyaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.