ओम् विष्वक्सेनसंहिता प्रथमो ऽध्यायः विष्वक्सेनः--- अथातः संप्रवक्ष्यामि भूपरीक्षाविधिं परम् । कर्षयेच्छोधयेद्भूमिं प्रागुदक्प्रवणां शुभाम्
om viṣvaksenasaṃhitā prathamo 'dhyāyaḥ viṣvaksenaḥ--- athātaḥ saṃpravakṣyāmi bhūparīkṣāvidhiṃ param / karṣayecchodhayedbhūmiṃ prāgudakpravaṇāṃ śubhām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अस्थिकेशादिरहितां कपालाङ्गरवर्जिताम् । सरीसृपाद्या व्याघ्राद्या ये चान्ये दुष्टजन्तवः
asthikeśādirahitāṃ kapālāṅgaravarjitām / sarīsṛpādyā vyāghrādyā ye cānye duṣṭajantavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यस्यां भूमौ प्रदृश्यन्ते तां भूमिं वर्जयेत् सदा । आरम्भे श्वशृगालैश्च संकीर्णा बन्धुनाशिनी
yasyāṃ bhūmau pradṛśyante tāṃ bhūmiṃ varjayet sadā / ārambhe śvaśṛgālaiśca saṃkīrṇā bandhunāśinī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुरीषभूमिःसर्वेषां कर्तुर्दुःखप्रदा सदा । तुषभस्मास्थिकेशैश्च काष्ठलोष्टकपालकैः
purīṣabhūmiḥsarveṣāṃ karturduḥkhapradā sadā / tuṣabhasmāsthikeśaiśca kāṣṭhaloṣṭakapālakaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्रिमिकीटपतङ्गैश्च शर्करैश्च समन्विता । अशुभाश्रीकरी भूमिः तस्माद्यत्नात् परीक्षयेत्
krimikīṭapataṅgaiśca śarkaraiśca samanvitā / aśubhāśrīkarī bhūmiḥ tasmādyatnāt parīkṣayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं दुर्लक्षणैश्चान्यैर्युक्तां यत्नेन वर्जयेत् । ब्राह्मणस्य सिता भूमिः रक्ता वै क्षत्रियस्य तु
evaṃ durlakṣaṇaiścānyairyuktāṃ yatnena varjayet / brāhmaṇasya sitā bhūmiḥ raktā vai kṣatriyasya tu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पीतवर्णा तु वैश्यस्य कृष्णा शूद्रस्य कीर्तिता । ब्राह्मणी घृतगन्धा स्यात् क्षत्रिया रक्तगन्धिनी
pītavarṇā tu vaiśyasya kṛṣṇā śūdrasya kīrtitā / brāhmaṇī ghṛtagandhā syāt kṣatriyā raktagandhinī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मूत्रगन्धा तु या वेश्या शूद्रा विष्ठानुगन्धिनी । मधुरा ब्राह्मणी प्रोक्ता कषाया क्षत्रिया स्मृता
mūtragandhā tu yā veśyā śūdrā viṣṭhānugandhinī / madhurā brāhmaṇī proktā kaṣāyā kṣatriyā smṛtā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रि(ति?)क्ता वैश्या तु कटुका शूद्रा चेति प्रकीर्तिता । एवं परीक्ष्य यत्नेन वर्णगन्धरसादिभिः
ri(ti?)ktā vaiśyā tu kaṭukā śūdrā ceti prakīrtitā / evaṃ parīkṣya yatnena varṇagandharasādibhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
खातयेद्रत्निमात्रं तु पांसुमुद्धृत्य पूरयेत् । पांसुरप्यधिको यत्र सा भूमिः सर्वकामदा
khātayedratnimātraṃ tu pāṃsumuddhṛtya pūrayet / pāṃsurapyadhiko yatra sā bhūmiḥ sarvakāmadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उत्तमा यत्र वै पांसुः समो ह्यर्धफलप्रदा । मध्या पांसुर्यत्र नृन सारिष्टा फलदाधमा
uttamā yatra vai pāṃsuḥ samo hyardhaphalapradā / madhyā pāṃsuryatra nṛna sāriṣṭā phaladādhamā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तृ(उ?)प्तानि सर्वबीजानि प्ररोहन्ति हि यत्र वै । त्रिरात्राभ्यन्तरेणैव सा भूमिश्चोत्तमा मता
tṛ(u?)ptāni sarvabījāni prarohanti hi yatra vai / trirātrābhyantareṇaiva sā bhūmiścottamā matā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मध्यमा पञ्चरात्रेण अधमा सप्तरात्रिका । यस्यां तु न प्ररोहन्ति तां प्रयत्नेन वर्जयेत्
madhyamā pañcarātreṇa adhamā saptarātrikā / yasyāṃ tu na prarohanti tāṃ prayatnena varjayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सस्यानां फलकाले तु गवां तृप्तिं च कारयेत् । ततस्तु लोकपालांस्तु पूजयेत् साधकोत्तमः
sasyānāṃ phalakāle tu gavāṃ tṛptiṃ ca kārayet / tatastu lokapālāṃstu pūjayet sādhakottamaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्नैरपूपैर्लाजैस्तु मध्यरात्रे शचीपते । एवं बलिं प्रकुर्वीत पृथग्वा समयोगतः
annairapūpairlājaistu madhyarātre śacīpate / evaṃ baliṃ prakurvīta pṛthagvā samayogataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्क्षेत्रं खातयेत्पश्चात् चतुरश्रं समन्ततः । पुरुषद्वयं खनित्वा तु तदर्धं वापि खातयेत्
tatkṣetraṃ khātayetpaścāt caturaśraṃ samantataḥ / puruṣadvayaṃ khanitvā tu tadardhaṃ vāpi khātayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुरुषार्धप्रमाणं वा खड्गमानप्रमाणतः । एवं क्षितिं खनित्वा तु तन्मध्ये से च(पूर?)येज्जलम्
puruṣārdhapramāṇaṃ vā khaḍgamānapramāṇataḥ / evaṃ kṣitiṃ khanitvā tu tanmadhye se ca(pūra?)yejjalam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तन्मध्ये तु विधिं पूज्य ब्रह्मबीजेन मन्त्रवित् । गन्धपुष्पैरलंकृत्य घण्टाशब्दसमन्वितम्
tanmadhye tu vidhiṃ pūjya brahmabījena mantravit / gandhapuṣpairalaṃkṛtya ghaṇṭāśabdasamanvitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शङ्खादिघोषसंयुक्तं वीणावेणुसमन्वितम् । एवं विधिं समभ्यर्च्य अधिवासनमारभेत्
śaṅkhādighoṣasaṃyuktaṃ vīṇāveṇusamanvitam / evaṃ vidhiṃ samabhyarcya adhivāsanamārabhet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्य दक्षिणपार्श्वे तु पश्चिमे चोत्तरे ऽपि वा । वस्वादीनां तु तन्मध्ये मण्डपं कल्प्य साधकः
tasya dakṣiṇapārśve tu paścime cottare 'pi vā / vasvādīnāṃ tu tanmadhye maṇḍapaṃ kalpya sādhakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पूर्णकुम्भं न्यसेन्मध्ये पक्वबिम्बफलाकृतिम् । द्रोणद्वयेन संपूर्णं त्रिसूत्रैःसमलंकृतम्
pūrṇakumbhaṃ nyasenmadhye pakvabimbaphalākṛtim / droṇadvayena saṃpūrṇaṃ trisūtraiḥsamalaṃkṛtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गन्धतोयेन संपूर्य गन्धपुष्पसमन्वितम् । द्रोणाष्टशालीनास्तीर्य पद्ममष्टदलं लिखत्
gandhatoyena saṃpūrya gandhapuṣpasamanvitam / droṇāṣṭaśālīnāstīrya padmamaṣṭadalaṃ likhat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कर्णिकायां न्यसेत्कुम्भं वस्त्रयुग्मेन वेष्टितम् । नवरत्नसमायुक्तं सौवर्णायुधपञ्चयुक् (?)
karṇikāyāṃ nyasetkumbhaṃ vastrayugmena veṣṭitam / navaratnasamāyuktaṃ sauvarṇāyudhapañcayuk (?)
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वासुदेवस्य मन्त्रेण स्थापयेद्देशिकोत्तम्ः । सर्वायुधसमायुक्तं सर्वदेवावृतं ततः
vāsudevasya mantreṇa sthāpayeddeśikottamḥ / sarvāyudhasamāyuktaṃ sarvadevāvṛtaṃ tataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हिरण्यं सर्वभूतज्ञं सर्वभूतहृदि स्थितम् । आत्मानमन्तरात्मानं परमात्मानमव्ययम्
hiraṇyaṃ sarvabhūtajñaṃ sarvabhūtahṛdi sthitam / ātmānamantarātmānaṃ paramātmānamavyayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नारायणमणीयांसं सृष्टिसंहारविक्रमम् (कारणम्?) । एवं हि पुरुषं विष्णुं ध्यायेत् कुम्भोदमध्यमे
nārāyaṇamaṇīyāṃsaṃ sṛṣṭisaṃhāravikramam (kāraṇam?) / evaṃ hi puruṣaṃ viṣṇuṃ dhyāyet kumbhodamadhyame
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं ध्यात्वा समभ्यर्च्य गन्धाद्यैः सुमनोरमैः । प्रत्येकं द्रोणशाल्यूर्ध्वे विद्येशान् परितो न्यसेत्
evaṃ dhyātvā samabhyarcya gandhādyaiḥ sumanoramaiḥ / pratyekaṃ droṇaśālyūrdhve vidyeśān parito nyaset
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पूर्ववद्द्रव्यसंयुक्तान् घटेष्वभ्यर्च्य साधकः । स्वैः स्वैर्मन्त्रैश्च गन्धाद्यैरुपचारैर्मनोहरैः
pūrvavaddravyasaṃyuktān ghaṭeṣvabhyarcya sādhakaḥ / svaiḥ svairmantraiśca gandhādyairupacārairmanoharaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं संपूज्य विद्येशान् होमसंस्कार(कर्म स?)मारभेत् । कुम्भस्य पूर्वदिग्देशे कुण्डं च चतुरश्रकम्
evaṃ saṃpūjya vidyeśān homasaṃskāra(karma sa?)mārabhet / kumbhasya pūrvadigdeśe kuṇḍaṃ ca caturaśrakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वृत्तं वा शिल्पिना कुर्यात् स्थण्डिले वा समाचरेत् । प्रासादारम्भकाले तु मध्यरात्रे शचीपते
vṛttaṃ vā śilpinā kuryāt sthaṇḍile vā samācaret / prāsādārambhakāle tu madhyarātre śacīpate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शङ्खतूर्यादिसंयुक्तं स्वस्तिसूक्तसमन्वितम् । सर्वविघ्नोपशमनं पालाशं गृह्य देशिकः
śaṅkhatūryādisaṃyuktaṃ svastisūktasamanvitam / sarvavighnopaśamanaṃ pālāśaṃ gṛhya deśikaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अष्टोत्तरसहस्रं वा अष्टोत्तरशतं तु वा । नारसिंहेन मन्त्रेण मध्यमे जुहुयात् सकृत्
aṣṭottarasahasraṃ vā aṣṭottaraśataṃ tu vā / nārasiṃhena mantreṇa madhyame juhuyāt sakṛt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ओदुम्बरसमिद्भिर्वा[प्यटष्टाविंशतिसंख्यया । प्रत्येकं मूलमन्त्रेण तथैवाज्यं समाचरेत्
odumbarasamidbhirvā[pyaṭaṣṭāviṃśatisaṃkhyayā / pratyekaṃ mūlamantreṇa tathaivājyaṃ samācaret
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चरुं पुरुषसूक्तेन षोडशाहुतिमुत्तमाम् । जुहुयात् कुण्डमध्ये तु सर्वसंपत्सुखावहम्
caruṃ puruṣasūktena ṣoḍaśāhutimuttamām / juhuyāt kuṇḍamadhye tu sarvasaṃpatsukhāvaham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं कृत्वा विधानेन पूर्णाहुतिमथाचरेत् । स्रुचा मूलेन मन्त्रज्ञो द्वादशाक्षरसंज्ञया
evaṃ kṛtvā vidhānena pūrṇāhutimathācaret / srucā mūlena mantrajño dvādaśākṣarasaṃjñayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुडुबं वा तदर्धं वा तस्यार्धं वा शचीपते । कपिलाज्यमथाज्यं वा संगृह्य जुहुयात् क्रियाम्(क्रमात्?)
kuḍubaṃ vā tadardhaṃ vā tasyārdhaṃ vā śacīpate / kapilājyamathājyaṃ vā saṃgṛhya juhuyāt kriyām(kramāt?)
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
परिधिप्रभृतीन् दग्ध्वा दक्षिणामाददेत्ततः । दक्षिणान्ते शचीनाथ शङ्खाद्यैर्घोषयेत् क्रमात्
paridhiprabhṛtīn dagdhvā dakṣiṇāmādadettataḥ / dakṣiṇānte śacīnātha śaṅkhādyairghoṣayet kramāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नृत्तगीतादिसंयुक्तं सुपुण्याहपुरःसरम् । वेदाध्ययनसंयुक्तमधिवासनमाचरेत्
nṛttagītādisaṃyuktaṃ supuṇyāhapuraḥsaram / vedādhyayanasaṃyuktamadhivāsanamācaret
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं समाप्य होमान्तं पूर्वरात्रे ऽधिवासयेत् । प्रभातायां तु शर्वर्यां स्नात्वाचार्यः समाहितः
evaṃ samāpya homāntaṃ pūrvarātre 'dhivāsayet / prabhātāyāṃ tu śarvaryāṃ snātvācāryaḥ samāhitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पूर्ववत् पूजयेत् कुम्भान् प्रोक्षयेत् क्षितिमध्यमे । स्वैः स्वैर्मन्त्रैस्तु मतिमान् सीमायां सर्वदिक्षु च
pūrvavat pūjayet kumbhān prokṣayet kṣitimadhyame / svaiḥ svairmantraistu matimān sīmāyāṃ sarvadikṣu ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भूतक्रूरबलिं दद्यात् अष्टदिक्षु समन्ततः । दिग्बन्धं कारयेत् पश्चात् अस्त्रमन्त्रेण मन्त्रवित्
bhūtakrūrabaliṃ dadyāt aṣṭadikṣu samantataḥ / digbandhaṃ kārayet paścāt astramantreṇa mantravit
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुम्भोदकादशेषं तु क्षितिमध्ये नयेत् क्रमात् । ततो ऽवटं क्रमात् पूर्य मृद्भिः सिकतसंयुतम्
kumbhodakādaśeṣaṃ tu kṣitimadhye nayet kramāt / tato 'vaṭaṃ kramāt pūrya mṛdbhiḥ sikatasaṃyutam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कारयेनमुद्गरैःसम्यक् वैष्णवैर्वेदपारगैः । सूत्रशङ्कून् खनित्वा तु चैत्रे मासे शुभे दिने
kārayenamudgaraiḥsamyak vaiṣṇavairvedapāragaiḥ / sūtraśaṅkūn khanitvā tu caitre māse śubhe dine
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सूत्रेण सूत्रयेत् पश्चाच्छिल्पिना कुशलेन वै । प्रासादं कारयेत् पश्चात् आचार्यः शिल्पिभिः सह
sūtreṇa sūtrayet paścācchilpinā kuśalena vai / prāsādaṃ kārayet paścāt ācāryaḥ śilpibhiḥ saha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
साधको मन्त्रयोग्यस्तु स्थपतिःकर्मयोग्यतः (कः?) । यदिदं भूमिशुद्ध्यर्थं प्रोक्षणं परमं शुभम्
sādhako mantrayogyastu sthapatiḥkarmayogyataḥ (kaḥ?) / yadidaṃ bhūmiśuddhyarthaṃ prokṣaṇaṃ paramaṃ śubham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं संक्षेपतः प्रोक्तं प्रासादार्थं शचीपते । अनेनैव विधानेन यः कुर्यात् पुण्यकर्मभाक्
evaṃ saṃkṣepataḥ proktaṃ prāsādārthaṃ śacīpate / anenaiva vidhānena yaḥ kuryāt puṇyakarmabhāk
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वपापविनिर्मुक्तः स याति परमां गतिम् । राष्ट्रवृद्धिकरं पुण्यमायुरारोग्यवर्धनम्
sarvapāpavinirmuktaḥ sa yāti paramāṃ gatim / rāṣṭravṛddhikaraṃ puṇyamāyurārogyavardhanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धनधान्यानि वर्धन्ते राजराष्ट्रादि वर्धते । आचार्यं पूजयेत् पश्चात् वस्त्रैराभरणैरपि
dhanadhānyāni vardhante rājarāṣṭrādi vardhate / ācāryaṃ pūjayet paścāt vastrairābharaṇairapi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शिल्पिनं पूजयेत् तत्र वस्त्रैः कनककुण्डलैः । दैवज्ञं पूजयेत् पश्चात् नववस्त्राङ्गुलीयकैः
śilpinaṃ pūjayet tatra vastraiḥ kanakakuṇḍalaiḥ / daivajñaṃ pūjayet paścāt navavastrāṅgulīyakaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सदस्यान् पूजयेत् पश्चात् मुखवासनपूर्वकम् । एवंक्रमेण संपूज्य वस्त्राभरणसंयुतम्
sadasyān pūjayet paścāt mukhavāsanapūrvakam / evaṃkrameṇa saṃpūjya vastrābharaṇasaṃyutam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततस्तु कारयेद्गेहं शिल्पिना कुशलेन तु । सुमुहूर्ते सुलग्ने तु बालस्थानमथारभेत्
tatastu kārayedgehaṃ śilpinā kuśalena tu / sumuhūrte sulagne tu bālasthānamathārabhet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बालस्थानं पुराकल्प्य पश्चान्मूलालयं क्रमात् । कारयेत्तु विशेषेण रत्नन्याससमन्वितम्
bālasthānaṃ purākalpya paścānmūlālayaṃ kramāt / kārayettu viśeṣeṇa ratnanyāsasamanvitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हस्तमात्रं खनित्वा तु ब्रह्मस्थाने शचीपते । सहस्रं शतनिष्कं वा तस्यार्धं वार्धमेव च
hastamātraṃ khanitvā tu brahmasthāne śacīpate / sahasraṃ śataniṣkaṃ vā tasyārdhaṃ vārdhameva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विन्यसेत् क्षितिमध्ये तु तप्तकाञ्चनमुत्तमम् । मरकतादीनि रत्नानि संगृह्यास्त्रेण साधकः
vinyaset kṣitimadhye tu taptakāñcanamuttamam / marakatādīni ratnāni saṃgṛhyāstreṇa sādhakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्रह्मादीशावसानं तु विन्यसेत् स्वस्वमन्त्रतः । मध्यरात्रे सुगुप्तेन यजमानेन संयुतः
brahmādīśāvasānaṃ tu vinyaset svasvamantrataḥ / madhyarātre suguptena yajamānena saṃyutaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शङ्खादिघाषसंयुक्तं गर्भाधानं समाचरेत् । ताम्रेण फेलकां कृत्वावटमाच्छाद्य पूरयेत्
śaṅkhādighāṣasaṃyuktaṃ garbhādhānaṃ samācaret / tāmreṇa phelakāṃ kṛtvāvaṭamācchādya pūrayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शिलाभिरिष्टकाभिर्वा तु प्रच्छाद्यावटं क्रमात् । गन्धपुष्पादिनाभ्यर्च्य घण्टाशब्दसमन्वितम्
śilābhiriṣṭakābhirvā tu pracchādyāvaṭaṃ kramāt / gandhapuṣpādinābhyarcya ghaṇṭāśabdasamanvitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्रह्मबीजेन तत्सर्वं साधयेत् साधकोत्तमः । पश्चाद्देवीं समभ्यर्च्य श्रियार्थं परमां शुभाम्
brahmabījena tatsarvaṃ sādhayet sādhakottamaḥ / paścāddevīṃ samabhyarcya śriyārthaṃ paramāṃ śubhām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वासुदेवस्य (वं स्व?) मन्त्रेण पश्चात् संपूजयेत् क्रमात् । एवं संक्षेपतः प्रोक्ता भूपरीक्षा ह्यनुत्तमा
vāsudevasya (vaṃ sva?) mantreṇa paścāt saṃpūjayet kramāt / evaṃ saṃkṣepataḥ proktā bhūparīkṣā hyanuttamā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.