इति श्रीपाञ्चरात्रे विष्वक्सेनसंहितायां चरुपाकविधिर्नाम चतुर्दशो ऽध्यायः ॥ पञ्चदशो ऽध्यायः नारदः--- ब्रूहि मे हरिसेनेश मूलमन्त्रेण विस्तरात् । होमक्रमं कृपाधार शुश्रूषोर्भक्तवत्सल
iti śrīpāñcarātre viṣvaksenasaṃhitāyāṃ carupākavidhirnāma caturdaśo 'dhyāyaḥ || pañcadaśo 'dhyāyaḥ nāradaḥ--- brūhi me hariseneśa mūlamantreṇa vistarāt / homakramaṃ kṛpādhāra śuśrūṣorbhaktavatsala
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विष्वक्सेनः--- शृणु नारद तत्त्वेन पूर्वभागे यथामुने । कुण्डानि स्रुक्स्रुवं (वौ?)चैव प्रस्पष्टं प्रोक्तवानहम्
viṣvaksenaḥ--- śṛṇu nārada tattvena pūrvabhāge yathāmune / kuṇḍāni sruksruvaṃ (vau?)caiva praspaṣṭaṃ proktavānaham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्क्रमेण विना वापि सह वा मूलविद्यया । होमं कुर्याद्यथाशक्ति सिद्धं(द्धिं?)विन्देत सर्वथा
tatkrameṇa vinā vāpi saha vā mūlavidyayā / homaṃ kuryādyathāśakti siddhaṃ(ddhiṃ?)vindeta sarvathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वैष्णवैः करणैर्युक्तमतस्तं प्रथमं शृणु । पिप्पलं च शमीगर्भमरणिं परिकल्पयेत्
vaiṣṇavaiḥ karaṇairyuktamatastaṃ prathamaṃ śṛṇu / pippalaṃ ca śamīgarbhamaraṇiṃ parikalpayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मथित्वा वैष्णवैरग्निमथवा रत्नसंभवम् । लौकिकं वा समानीय प्रोक्षयेद्द्वादशाक्षरैः
mathitvā vaiṣṇavairagnimathavā ratnasaṃbhavam / laukikaṃ vā samānīya prokṣayeddvādaśākṣaraiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आचार्यो ऽग्निं समादाय स्वात्मन्येवोपसंहरेत् । तेन बीजेन मतिमान् तर्जन्यङ्गुष्ठया मुने
ācāryo 'gniṃ samādāya svātmanyevopasaṃharet / tena bījena matimān tarjanyaṅguṣṭhayā mune
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अञ्जलिमुद्रया चाग्निं नमस्कृत्य पुनः पुनः । कुण्डं वा स्थण्डिलं वापि चतुरश्रं तु कारयेत्
añjalimudrayā cāgniṃ namaskṛtya punaḥ punaḥ / kuṇḍaṃ vā sthaṇḍilaṃ vāpi caturaśraṃ tu kārayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वैष्णवीकरणार्थाय अग्नेर्हस्त(?)मतन्द्रितः । चतुरङ्गुलमानेन खानयेदवटं धराम्
vaiṣṇavīkaraṇārthāya agnerhasta(?)matandritaḥ / caturaṅgulamānena khānayedavaṭaṃ dharām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
खाताद्धि द्व्यङ्गुलं हित्वा मेखलां परिकल्पयेत् । चतुरङ्गुलविस्तारमुत्सेधं तु तथैव च
khātāddhi dvyaṅgulaṃ hitvā mekhalāṃ parikalpayet / caturaṅgulavistāramutsedhaṃ tu tathaiva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कारेयन्तमुनिशार्दूलद मेखलैका समन्ततः । इत्येकमेखलाकुण्डं तन्त्रे ऽस्मिन् परिकीर्तितम्
kāreyantamuniśārdūlada mekhalaikā samantataḥ / ityekamekhalākuṇḍaṃ tantre 'smin parikīrtitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वैष्णवानलकुण्डस्य वलयं योनिकल्पनम् । यथाकामं प्रकर्तव्या योनिः पिप्पलपत्रवत्
vaiṣṇavānalakuṇḍasya valayaṃ yonikalpanam / yathākāmaṃ prakartavyā yoniḥ pippalapatravat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कर्षणादिषु सर्वासु क्रियासु मुनिसत्तम । वैष्णवीकरणार्थाय संप्रोक्तं कुण्डलक्षणम्
karṣaṇādiṣu sarvāsu kriyāsu munisattama / vaiṣṇavīkaraṇārthāya saṃproktaṃ kuṇḍalakṣaṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संप्रोक्ष्याभ्युक्ष्म शा(चा?) स्त्रेण साधको मुनसित्तम । उपलिप्योल्लिखेद्रेखामर्गलां(?) यज्ञनामिकाम्
saṃprokṣyābhyukṣma śā(cā?) streṇa sādhako munasittama / upalipyollikhedrekhāmargalāṃ(?) yajñanāmikām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सौम्याग्रां प्रथमां तस्या रेखे पूर्वाग्रिके तयोः । मध्ये तिस्रस्तथारूपाः दक्षिणादिक्रमेण तु
saumyāgrāṃ prathamāṃ tasyā rekhe pūrvāgrike tayoḥ / madhye tisrastathārūpāḥ dakṣiṇādikrameṇa tu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवमुल्लिख्य चाभ्युक्ष्य प्रणवेनैव मन्त्रवित् । शय्यां तु चिन्तयेत् पूर्वं कुण्डमध्ये तु देशिकः
evamullikhya cābhyukṣya praṇavenaiva mantravit / śayyāṃ tu cintayet pūrvaṃ kuṇḍamadhye tu deśikaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धर्मादिपादं(दान्?)विन्यस्य तथाधर्मादिकत्रयम् । अनन्तं विन्यसेन्मध्ये ततः पाशास्त्रयो गुणाः
dharmādipādaṃ(dān?)vinyasya tathādharmādikatrayam / anantaṃ vinyasenmadhye tataḥ pāśāstrayo guṇāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः प्रोक्तविधानेन मूलमन्त्रेण साधकः । पृथिव्यादीनि भूतानि करणादीनि कर्तृके(?)
tataḥ proktavidhānena mūlamantreṇa sādhakaḥ / pṛthivyādīni bhūtāni karaṇādīni kartṛke(?)
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
परिस्तरणसंछन्नां धूपामोदसुधूपिताम् (?) । ध्यायेच्च लक्ष्मीं तन्मध्ये प्रकृतिं त्रिगुणात्मिकाम्
paristaraṇasaṃchannāṃ dhūpāmodasudhūpitām (?) / dhyāyecca lakṣmīṃ tanmadhye prakṛtiṃ triguṇātmikām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मिन् शयनमध्ये तु संप्राप्तनवयौवनाम् । अतीव रूपसंम्पन्नां मदघूर्णितलोचनाम्
tasmin śayanamadhye tu saṃprāptanavayauvanām / atīva rūpasaṃmpannāṃ madaghūrṇitalocanām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्गशक्तिसमोपेतां वैष्णवीं शुभविग्रहाम् । दिव्यमाल्याम्बरधरां दिव्यरत्नविराजिताम्
sargaśaktisamopetāṃ vaiṣṇavīṃ śubhavigrahām / divyamālyāmbaradharāṃ divyaratnavirājitām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दिव्यगन्धानुलिप्ताङ्गीं दिव्याभरणभूषिताम् । साभिलाषामृतुस्नातां प्रार्थयन्तीं हरिं प्रति
divyagandhānuliptāṅgīṃ divyābharaṇabhūṣitām / sābhilāṣāmṛtusnātāṃ prārthayantīṃ hariṃ prati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं रूपां च संचिन्त्य देवीं पङ्कजधारिणीम् । गन्धमाल्योदकादीनि मुखवासान्तकानि च
evaṃ rūpāṃ ca saṃcintya devīṃ paṅkajadhāriṇīm / gandhamālyodakādīni mukhavāsāntakāni ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यानि क्रीडोपचाराणि तानि ध्यात्वा समन्ततः । अतीव रूपसम्पन्नं प्रथमे वयसि स्थितम्
yāni krīḍopacārāṇi tāni dhyātvā samantataḥ / atīva rūpasampannaṃ prathame vayasi sthitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मकुटाङ्गदचित्राङ्गं नीलकुञ्चितमूर्धजम् । दिव्यमाल्याम्बरधरं दिव्यरत्नविराजितम्
makuṭāṅgadacitrāṅgaṃ nīlakuñcitamūrdhajam / divyamālyāmbaradharaṃ divyaratnavirājitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रीवत्सेनाङ्कितोरस्कं वनमालाविराजितम् । सर्वरत्नप्रभाजालकौस्तुभेन विराजितम्
śrīvatsenāṅkitoraskaṃ vanamālāvirājitam / sarvaratnaprabhājālakaustubhena virājitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्नतांसं महोरस्कं कर्णान्तायतलोचनम् । आजानुबाहुं श्रीमन्तं सौम्यं प्रहसिताननम्
annatāṃsaṃ mahoraskaṃ karṇāntāyatalocanam / ājānubāhuṃ śrīmantaṃ saumyaṃ prahasitānanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लावण्यामृततोयेन सिञ्चन्तमिव सर्वतः । चतुर्भुजमनुध्यायेत् शङ्खचक्रगदाधरम्
lāvaṇyāmṛtatoyena siñcantamiva sarvataḥ / caturbhujamanudhyāyet śaṅkhacakragadādharam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं रूपं ततो ध्यात्वा देवीं देवं तथैव च । अर्चयेद्गन्धपुष्पाद्यैरुपचारैर्मनोरमैः
evaṃ rūpaṃ tato dhyātvā devīṃ devaṃ tathaiva ca / arcayedgandhapuṣpādyairupacārairmanoramaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संपूजयेत्ततो भक्त्या स्वयं तु विगतस्पृहः । एकशय्यागतौ ध्यात्वा समालिङ्ग्य व्यवस्थितौ
saṃpūjayettato bhaktyā svayaṃ tu vigataspṛhaḥ / ekaśayyāgatau dhyātvā samāliṅgya vyavasthitau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पश्चात्तु ग्राम्यधर्मेण परं हर्षमुपागतौ । देवस्य शुक्लमध्यस्थं वह्निबीजं तु साधकः
paścāttu grāmyadharmeṇa paraṃ harṣamupāgatau / devasya śuklamadhyasthaṃ vahnibījaṃ tu sādhakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेन बीजेन मतिमान् न्यसेदग्निमनुत्तमम् । गर्भशय्यां प्रतिष्ठाप्य तद्रत्नेन समन्वितम्
tena bījena matimān nyasedagnimanuttamam / garbhaśayyāṃ pratiṣṭhāpya tadratnena samanvitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देवं विसर्जयेत् पश्चात् गर्भाधाने कृते सति । अग्निं समेधयेत् पश्चात् शुष्ककाष्ठैरनन्तरम्
devaṃ visarjayet paścāt garbhādhāne kṛte sati / agniṃ samedhayet paścāt śuṣkakāṣṭhairanantaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रादेशमात्राःसमिधः कृत्वाधानं ततः पुनः । परिसमूह्य ततो दर्भैः परिस्तीर्य त्रिधा त्रिधा
prādeśamātrāḥsamidhaḥ kṛtvādhānaṃ tataḥ punaḥ / parisamūhya tato darbhaiḥ paristīrya tridhā tridhā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अग्रैराच्छादयेद्यद्वत् मूलं पूर्वादितः क्रमात् । पात्राण्यासादयेत्तस्मिन् इध्मबर्हिद्वयं तथा
agrairācchādayedyadvat mūlaṃ pūrvāditaḥ kramāt / pātrāṇyāsādayettasmin idhmabarhidvayaṃ tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्रुक्स्रुवौ च प्रणीतेन(च?)क्ष(स्था?) पयित्वात्र साधकः । प्रोक्षणी च प्रणीते द्वे आज्यस्थालीमुखं(द्वयं) तथा
sruksruvau ca praṇītena(ca?)kṣa(sthā?) payitvātra sādhakaḥ / prokṣaṇī ca praṇīte dve ājyasthālīmukhaṃ(dvayaṃ) tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
युग्मं युग्मं व्यवस्थाप्य अन्यदप्युपयोगि यत् । तत्सर्वं प्रोक्षायित्वा तु गृहीत्वा प्रोक्षणीं ततः
yugmaṃ yugmaṃ vyavasthāpya anyadapyupayogi yat / tatsarvaṃ prokṣāyitvā tu gṛhītvā prokṣaṇīṃ tataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अद्भिः संपूर्य चोत्पूय पवित्रान्तर्हिते करे । अवस्थाप्य च तत्तोयं प्रोक्षयित्वात्र साधकः
adbhiḥ saṃpūrya cotpūya pavitrāntarhite kare / avasthāpya ca tattoyaṃ prokṣayitvātra sādhakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रोक्षण्यामेव तत्कृत्वा ध्यात्वा ज्योतिषमव्ययम् । पूर्ववत् स्थापयेदग्नेः(ग्निं?) संस्कृत्यान्तर्जलेन तु
prokṣaṇyāmeva tatkṛtvā dhyātvā jyotiṣamavyayam / pūrvavat sthāpayedagneḥ(gniṃ?) saṃskṛtyāntarjalena tu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रिःसंप्रोक्ष्य ततःसर्वं इध्मं विस्रस्य साधकः । गन्धपुष्पाक्षतयुतां पवित्रान्तर्जलेन तु
triḥsaṃprokṣya tataḥsarvaṃ idhmaṃ visrasya sādhakaḥ / gandhapuṣpākṣatayutāṃ pavitrāntarjalena tu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रणीतामग्रतः कृत्वा तस्यां साङ्गं न्यसेद्धरिम् । गन्धादिभिःसमभ्यर्च्य सर्वरक्षाकरं प्रभुम्
praṇītāmagrataḥ kṛtvā tasyāṃ sāṅgaṃ nyaseddharim / gandhādibhiḥsamabhyarcya sarvarakṣākaraṃ prabhum
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ध्यात्वा नीत्वोत्तरे भागे स्थापयित्वार्चयेद् बुधः । आज्यस्थालीमथाज्येन संपूर्याग्रे निधाय तु
dhyātvā nītvottare bhāge sthāpayitvārcayed budhaḥ / ājyasthālīmathājyena saṃpūryāgre nidhāya tu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संप्लवोत्प्लवनाभ्यां तु कुर्यादाज्यस्य संस्कृतिम् । आखण्डिताग्रौ निहतौ कुशौ प्रादेशमात्रकौ
saṃplavotplavanābhyāṃ tu kuryādājyasya saṃskṛtim / ākhaṇḍitāgrau nihatau kuśau prādeśamātrakau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ताभ्यामुत्तानपाणिभ्यामङ्गुष्ठानामिकेन तु । तानन्तयोस्तु संगृह्य त्रिर्नीत्वा त्रिरथानयेत्
tābhyāmuttānapāṇibhyāmaṅguṣṭhānāmikena tu / tānantayostu saṃgṛhya trirnītvā trirathānayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्रुक्स्रुवौ चापि संमृज्य पुनः प्रक्षाल्य चैव हि । निष्टप्य स्थापयित्वा तु प्रणवेनैव साधकः
sruksruvau cāpi saṃmṛjya punaḥ prakṣālya caiva hi / niṣṭapya sthāpayitvā tu praṇavenaiva sādhakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेन बीजेन मतिमान् गर्भाधानादि होमयेत् । गर्भाधानं पुंसवनं सीमन्तोन्नयनं तथा
tena bījena matimān garbhādhānādi homayet / garbhādhānaṃ puṃsavanaṃ sīmantonnayanaṃ tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जातकर्मनामकरणान्नप्राशनमेव च । चौलं तथोपनयनं प्राजापत्यं तु सोमकम्
jātakarmanāmakaraṇānnaprāśanameva ca / caulaṃ tathopanayanaṃ prājāpatyaṃ tu somakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वैश्वदेवं च शुक्रियं समावर्तनमेव च । विवाह इति विज्ञेयो मुने ऽतः परमेव हि
vaiśvadevaṃ ca śukriyaṃ samāvartanameva ca / vivāha iti vijñeyo mune 'taḥ parameva hi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संस्कारानुक्रमः प्रोक्तस्तत्क्रिया वक्ष्यते ऽधुना । अग्निं समर्च्य गन्धाद्यैः गर्भाधानादि होमयेत्
saṃskārānukramaḥ proktastatkriyā vakṣyate 'dhunā / agniṃ samarcya gandhādyaiḥ garbhādhānādi homayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आचार्यो ऽनलजिह्वासु सप्तस्वेवारभेन्मुने । अन्यथाकृततुल्यं स्यात् विपरीतफलप्रदम्
ācāryo 'nalajihvāsu saptasvevārabhenmune / anyathākṛtatulyaṃ syāt viparītaphalapradam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नारदः--- ब्रूहि यत्कथितं पूर्वं श्रवणीयं मया यदि । जिह्वा सप्तेति किं नाम किं पदं किं गुणं मुने
nāradaḥ--- brūhi yatkathitaṃ pūrvaṃ śravaṇīyaṃ mayā yadi / jihvā sapteti kiṃ nāma kiṃ padaṃ kiṃ guṇaṃ mune
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विष्वक्सेनः--- शृणु वक्ष्याम्यहं सम्यक् रहस्यं परमं मुने । जिह्वाख्यां स्थानरूपे च विनियोगमतः परम्
viṣvaksenaḥ--- śṛṇu vakṣyāmyahaṃ samyak rahasyaṃ paramaṃ mune / jihvākhyāṃ sthānarūpe ca viniyogamataḥ param
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जिह्वाग्नेः प्रथमा काली कराली तदनन्तरा । मनोजवा या तृतीया तु तुर्या लोहिता भवेत्
jihvāgneḥ prathamā kālī karālī tadanantarā / manojavā yā tṛtīyā tu turyā lohitā bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुधूम्रा पञ्चमी षष्ठ स्फलिङ्गिन्यभिशब्दिता । सप्तमी विश्वरूपाख्या सप्तजिह्वाः प्रकीर्तिताः
sudhūmrā pañcamī ṣaṣṭha sphaliṅginyabhiśabditā / saptamī viśvarūpākhyā saptajihvāḥ prakīrtitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
काल्यास्तु मध्यमं स्थानं कराल्याः पूर्वदिग् भवेत् । मनोजवायाः कीनाशं वारुणी(-णं?) लोहितापदम्
kālyāstu madhyamaṃ sthānaṃ karālyāḥ pūrvadig bhavet / manojavāyāḥ kīnāśaṃ vāruṇī(-ṇaṃ?) lohitāpadam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सूधूम्रा सोमनीलाय (-निलया?)स्फुलिङ्गिन्यनलालया । विश्वरूपी(-पे?)शवसतिरेवं स्थानं क्रमान्मुने
sūdhūmrā somanīlāya (-nilayā?)sphuliṅginyanalālayā / viśvarūpī(-pe?)śavasatirevaṃ sthānaṃ kramānmune
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आसां काल्यां विवाहान्तं गर्भाधानादि कारयेत् । वैष्णवानलरूपे तु प्रणेवन हुनेद् घृतम्
āsāṃ kālyāṃ vivāhāntaṃ garbhādhānādi kārayet / vaiṣṇavānalarūpe tu praṇevana huned ghṛtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकैकमष्टाहुतिभिः संस्काराणि विशेषतः । स्मरंस्तत्तद्भावनया साधकः प्रौढमानसः
ekaikamaṣṭāhutibhiḥ saṃskārāṇi viśeṣataḥ / smaraṃstattadbhāvanayā sādhakaḥ prauḍhamānasaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
षोडशेध्मान् समादाय सकृत् प्रणवमुच्चरन् । जुहुयात् कुण्डमध्ये तु काल्यां चान्नावसानके(कम्?)
ṣoḍaśedhmān samādāya sakṛt praṇavamuccaran / juhuyāt kuṇḍamadhye tu kālyāṃ cānnāvasānake(kam?)
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुनराज्याहुतिं हुत्वा प्रणवेनाष्टधात्र तु । चरुं हुत्वाक्षमात्रेण प्रत्येकैकाहुतिं क्रमात्
punarājyāhutiṃ hutvā praṇavenāṣṭadhātra tu / caruṃ hutvākṣamātreṇa pratyekaikāhutiṃ kramāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अष्टाक्षरेण मन्त्रेण अ(-णाप्य?)ष्टाविंशतिसंख्यया । पूर्णाहुतिं ततो हुत्वा स्रुचा मूलेन साधकः
aṣṭākṣareṇa mantreṇa a(-ṇāpya?)ṣṭāviṃśatisaṃkhyayā / pūrṇāhutiṃ tato hutvā srucā mūlena sādhakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वौषडन्तेन मन्त्रेण प्लुतं प्रणवमुच्चरेत् । गन्धपुष्पादिनाभ्यर्च्य नमस्कृत्याग्निमन्त्रतः
vauṣaḍantena mantreṇa plutaṃ praṇavamuccaret / gandhapuṣpādinābhyarcya namaskṛtyāgnimantrataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुण्डादग्निं समादाय पूर्वकुण्डे नियोजयेत् । ततस्तु दक्षिणे न्यस्य पश्चिमे तदनन्तरम्
kuṇḍādagniṃ samādāya pūrvakuṇḍe niyojayet / tatastu dakṣiṇe nyasya paścime tadanantaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उत्तरे ऽग्निं विनिक्षिप्य मूलमन्त्रेण साधकः । अथवात्र मुनिश्रेष्ठ सर्वं वै प्रथमेन तु
uttare 'gniṃ vinikṣipya mūlamantreṇa sādhakaḥ / athavātra muniśreṣṭha sarvaṃ vai prathamena tu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुण्डे कुण्डे विनिक्षिप्य पावकं परमार्थवित् । एवं संस्कृत्य विधिना पावकं पावनं हरेः
kuṇḍe kuṇḍe vinikṣipya pāvakaṃ paramārthavit / evaṃ saṃskṛtya vidhinā pāvakaṃ pāvanaṃ hareḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं तथाग्निसंस्कारं सर्वयागेषु कीर्तितम् । वैष्णवीकरणे चैवं वैष्णवाग्निस्ततो भवेत्
evaṃ tathāgnisaṃskāraṃ sarvayāgeṣu kīrtitam / vaiṣṇavīkaraṇe caivaṃ vaiṣṇavāgnistato bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
परिधिप्रभृतीन् दग्ध्वा प्रणवेन तु साधकः । एतत्क्रमेण चोत्पाद्य वैष्णवाग्निं तु नारद
paridhiprabhṛtīn dagdhvā praṇavena tu sādhakaḥ / etatkrameṇa cotpādya vaiṣṇavāgniṃ tu nārada
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कारयेद्विधिवत् सर्वं कर्षणादिक्रियादिषु । अथवा मुनिशार्दूल पूर्वकुण्डे तु कारयेत्
kārayedvidhivat sarvaṃ karṣaṇādikriyādiṣu / athavā muniśārdūla pūrvakuṇḍe tu kārayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वैष्णवीकरणं सर्वं शेषं साधारणं भवेत् । कुण्डे वा स्थण्डिले वापि वैष्णवीकरणं कुर१
vaiṣṇavīkaraṇaṃ sarvaṃ śeṣaṃ sādhāraṇaṃ bhavet / kuṇḍe vā sthaṇḍile vāpi vaiṣṇavīkaraṇaṃ kura1
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्यदेशे तु यो मोहादग्निमुत्पादयेद्यदि । तत्क्रिया निष्फला ज्ञेया सस्यादिनिधनं भवेत्
anyadeśe tu yo mohādagnimutpādayedyadi / tatkriyā niṣphalā jñeyā sasyādinidhanaṃ bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मात् सर्वप्रयत्नेन कारयेद्विधिचोदितम् । चतुरश्रादिकुण्डानि संप्रोक्ष्यास्त्रेण मन्त्रतः
tasmāt sarvaprayatnena kārayedvidhicoditam / caturaśrādikuṇḍāni saṃprokṣyāstreṇa mantrataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विन्यसेन्न्यासमार्गेण शशाङ्काद्यक्षरैः क्रमात् । तत्र न्यासक्रमं वक्ष्ये शृणु कुण्डेषु नारद
vinyasennyāsamārgeṇa śaśāṅkādyakṣaraiḥ kramāt / tatra nyāsakramaṃ vakṣye śṛṇu kuṇḍeṣu nārada
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुण्डे वा स्थण्डिले वापि प्रणवाभ्युक्षणे कृते । प्रोक्षयेद्वसुसूत्रेण दक्षिणाद्युत्तरान्तकम्
kuṇḍe vā sthaṇḍile vāpi praṇavābhyukṣaṇe kṛte / prokṣayedvasusūtreṇa dakṣiṇādyuttarāntakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पश्चिमादीन्द्रपर्यन्तं कोष्ठं कृत्वा विभज्य च । तन्मध्यकोष्ठं प्रस्तीर्य शालिना कुडुबेन च
paścimādīndraparyantaṃ koṣṭhaṃ kṛtvā vibhajya ca / tanmadhyakoṣṭhaṃ prastīrya śālinā kuḍubena ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तण्डुलेनाक्षतेनात्र चन्द्रमण्डलमालिखेत् । तन्मध्ये बीजमालिख्य पूर्वादष्टाक्षरं लिखेत्
taṇḍulenākṣatenātra candramaṇḍalamālikhet / tanmadhye bījamālikhya pūrvādaṣṭākṣaraṃ likhet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद्बहिर्वसुकोष्ठेषु आऋकारान्तमालिखेत् । इन्द्रादीशानपर्यन्तं तद्बहिः स्वरकोष्ठके (?)
tadbahirvasukoṣṭheṣu āṛkārāntamālikhet / indrādīśānaparyantaṃ tadbahiḥ svarakoṣṭhake (?)
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पूर्वादीन्द्रेशपर्यन्तं जान्तरप्रभृतीन् न्यसेत् । तद्बहिस्तत्त्वकोष्ठेषु झादिसान्तमथो लिखेत्
pūrvādīndreśaparyantaṃ jāntaraprabhṛtīn nyaset / tadbahistattvakoṣṭheṣu jhādisāntamatho likhet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पूर्वाद्युत्तरपूर्वान्तं ततो वै मेखलासु च । पूर्वादिसोमपर्यन्तं पठन्तं च सुदर्शनम्
pūrvādyuttarapūrvāntaṃ tato vai mekhalāsu ca / pūrvādisomaparyantaṃ paṭhantaṃ ca sudarśanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
योनिमध्ये तु विप्रेन्द्र विष्णुबीजमनुत्तमम् । विन्यसेत् पञ्चधा तस्मिन्ननामिक्या तु साधकः
yonimadhye tu viprendra viṣṇubījamanuttamam / vinyaset pañcadhā tasminnanāmikyā tu sādhakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं न्यासं क्रमात् कृत्वा साधकानां हिताय तु । न्यासहीने ऽग्निकार्यं स्यात् तत्क्रिया निष्फला भवेत्
evaṃ nyāsaṃ kramāt kṛtvā sādhakānāṃ hitāya tu / nyāsahīne 'gnikāryaṃ syāt tatkriyā niṣphalā bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद्ग्रामो निधनं याति तत्स्थानां निधनं भवेत् । तस्मात् सर्वप्रयत्नेन न्यासं कुर्याद्विचक्षणः
tadgrāmo nidhanaṃ yāti tatsthānāṃ nidhanaṃ bhavet / tasmāt sarvaprayatnena nyāsaṃ kuryādvicakṣaṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुण्डे कुण्डे मुनिश्रेष्ठ स्थण्डिले वाप्यतन्द्रितः । गन्धादिदीपपर्यन्तमभ्यर्च्याञ्जलिमुद्रिकाम्
kuṇḍe kuṇḍe muniśreṣṭha sthaṇḍile vāpyatandritaḥ / gandhādidīpaparyantamabhyarcyāñjalimudrikām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दर्शयित्वा यथान्यायं कुर्यात् पञ्चशतं (?) क्रमात् । तथैव मेखलायां तु पूजयेद्योनिमेव च
darśayitvā yathānyāyaṃ kuryāt pañcaśataṃ (?) kramāt / tathaiva mekhalāyāṃ tu pūjayedyonimeva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अतः परं प्रवक्ष्यामि होमानुक्रममुत्तमम् । कर्षणादिषु सर्वासु क्रियासु मुनिसत्तम
ataḥ paraṃ pravakṣyāmi homānukramamuttamam / karṣaṇādiṣu sarvāsu kriyāsu munisattama
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आचार्यः प्रक्रमेद्धोमं बर्हिंषि समिधस्तथा । परिधिस्रुक्स्रुवान्नं चाप्याज्यं लाजं तिलं तथा
ācāryaḥ prakrameddhomaṃ barhiṃṣi samidhastathā / paridhisruksruvānnaṃ cāpyājyaṃ lājaṃ tilaṃ tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदिन्धनबलिद्रव्यं गन्धं पुष्पं सुधूपकम् । दीपं वर्धनीं गन्धोदं प्रोक्षणीपात्रकं तथा
tadindhanabalidravyaṃ gandhaṃ puṣpaṃ sudhūpakam / dīpaṃ vardhanīṃ gandhodaṃ prokṣaṇīpātrakaṃ tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रणीताज्यमथान्यच्च हस्तमुत्सृज्य विन्यसेत् । उत्तरेणानिलस्थानात् युग्मं युग्मेन साधकः
praṇītājyamathānyacca hastamutsṛjya vinyaset / uttareṇānilasthānāt yugmaṃ yugmena sādhakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रोक्षण्यां वर्धनीनीरमासिच्य प्रोक्ष्य विद्यया । मूलया साधनद्रव्यमाहूयाग्निं ततो मुने
prokṣaṇyāṃ vardhanīnīramāsicya prokṣya vidyayā / mūlayā sādhanadravyamāhūyāgniṃ tato mune
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनलं पूर्ववत् प्रोक्ष्य अ(चा?)ग्निमूर्तिमनुस्मरेत् । अग्निं प्रोक्ष्यावटस्थं तं सानुस्वारे तु बीजके
analaṃ pūrvavat prokṣya a(cā?)gnimūrtimanusmaret / agniṃ prokṣyāvaṭasthaṃ taṃ sānusvāre tu bījake
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हस्ताभ्यामनलं स्थाप्य पूर्वोक्तेन विधानतः । एधांसि ज्वालयित्वोक्ष्य परिस्तीर्याग्निमध्यमे
hastābhyāmanalaṃ sthāpya pūrvoktena vidhānataḥ / edhāṃsi jvālayitvokṣya paristīryāgnimadhyame
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पद्ममष्टदलं ध्यात्वा तत्र वै मूलबेरतः । आवाहयित्वा देवेशमर्चयेद्विधिचोदितम्
padmamaṣṭadalaṃ dhyātvā tatra vai mūlaberataḥ / āvāhayitvā deveśamarcayedvidhicoditam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अत्र कश्चिद्विशेषो ऽस्ति होमकर्मणि नारद । देवं श्वेताद्रिसंकाशं त्रिपादं सप्तबाहुकम्
atra kaścidviśeṣo 'sti homakarmaṇi nārada / devaṃ śvetādrisaṃkāśaṃ tripādaṃ saptabāhukam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वेदशृङ्गं द्विवदनं पीताम्बरधरं हरिम् । शङ्खचक्रगदापाणिं सप्तजिह्वं सुभूषणम्
vedaśṛṅgaṃ dvivadanaṃ pītāmbaradharaṃ harim / śaṅkhacakragadāpāṇiṃ saptajihvaṃ subhūṣaṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सौम्यं[च] सर्वाभरणैर्दिव्यैः परिवृतं बुधः । अग्नौ वह्निस्वरूपेण स्थितमर्चामुखं स्मरेत्
saumyaṃ[ca] sarvābharaṇairdivyaiḥ parivṛtaṃ budhaḥ / agnau vahnisvarūpeṇa sthitamarcāmukhaṃ smaret
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मादर्ध्यादि दत्वा च दक्षिणे ऽग्नेर्विधिं न्यसेत् । तं पूज्य विधिवत् पश्चात् होमद्रव्याणि मध्यमे
tasmādardhyādi datvā ca dakṣiṇe 'gnervidhiṃ nyaset / taṃ pūjya vidhivat paścāt homadravyāṇi madhyame
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रणीताभाजनं न्यस्य तत्र साङ्गं न्यसेद्धरिम् । देवमभ्यर्च्य गन्धाद्यैः होमकर्म समाचरेत्
praṇītābhājanaṃ nyasya tatra sāṅgaṃ nyaseddharim / devamabhyarcya gandhādyaiḥ homakarma samācaret
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नित्ये नैमित्तिके काम्ये समिदाज्यैर्यथाक्रमम् । समित्(?) पालाशखदिरबिल्वोदुम्बरपिप्पलाः
nitye naimittike kāmye samidājyairyathākramam / samit(?) pālāśakhadirabilvodumbarapippalāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सद्वृक्षा विदुषा ग्राह्यास्तन्मानं द्वादशाङ्गुलम् । कनिष्ठिकाघना वक्रग्रन्धिन्यासान्यवृत्ततः
sadvṛkṣā viduṣā grāhyāstanmānaṃ dvādaśāṅgulam / kaniṣṭhikāghanā vakragrandhinyāsānyavṛttataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
परिधिर्हस्तमात्रःस्यात् स्थण्डिले कुण्ड एव वा । मध्यमेखलया तुल्यमङ्गुष्ठानां घनं विदुः(?)
paridhirhastamātraḥsyāt sthaṇḍile kuṇḍa eva vā / madhyamekhalayā tulyamaṅguṣṭhānāṃ ghanaṃ viduḥ(?)
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देवानां परिधीन् दिक्षु चतसृष्वपि कारयेत् । विष्णुयागे विशेषेण द्विजानामग्निकर्मणि
devānāṃ paridhīn dikṣu catasṛṣvapi kārayet / viṣṇuyāge viśeṣeṇa dvijānāmagnikarmaṇi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रिष्वेव तु मुने बुद्धि होमान्तं पश्चिमादिकम्(?) । विष्णोर्मखे महेन्द्रादिदर्भान् सर्वासु चोभयोः
triṣveva tu mune buddhi homāntaṃ paścimādikam(?) / viṣṇormakhe mahendrādidarbhān sarvāsu cobhayoḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निशाचराणां रक्षायै विशेषं मुनिसत्तम । महेन्द्रप्रभृतीनां तु होमद्रव्यापहारिणाम्
niśācarāṇāṃ rakṣāyai viśeṣaṃ munisattama / mahendraprabhṛtīnāṃ tu homadravyāpahāriṇām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं ज्ञात्वा मुनिश्रेष्ठ इध्माद्यैर्हेममाचरेत् । कराल्यां समिधो हुत्वा मूलमन्त्रेण मन्त्रवित्
evaṃ jñātvā muniśreṣṭha idhmādyairhemamācaret / karālyāṃ samidho hutvā mūlamantreṇa mantravit
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मनोजवायामाज्येन वेदाद्येनैव देशिकः । लोहितायां तथान्नेन जुहुयान्मूर्तिमन्त्रतः
manojavāyāmājyena vedādyenaiva deśikaḥ / lohitāyāṃ tathānnena juhuyānmūrtimantrataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुधूम्रायां तथा लाजान् विधायाथ द्वितीयया । तृतीयेन तु मन्त्रेण स्फुलिङ्गिन्यां तिलं तथा
sudhūmrāyāṃ tathā lājān vidhāyātha dvitīyayā / tṛtīyena tu mantreṇa sphuliṅginyāṃ tilaṃ tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विश्वरूप्यां चतुर्थेन तत्तद्द्रव्यं दिने दिने । अधोमुखाङ्गुष्ठसहितानामिका सहमध्यमा
viśvarūpyāṃ caturthena tattaddravyaṃ dine dine / adhomukhāṅguṣṭhasahitānāmikā sahamadhyamā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आमध्यपर्व गृह्णाति क्रियां तेनैव कारयेत् । होमद्रव्येण होमं तु सर्पिषा शुक्तिकाहुतिम्
āmadhyaparva gṛhṇāti kriyāṃ tenaiva kārayet / homadravyeṇa homaṃ tu sarpiṣā śuktikāhutim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रायश्चित्ताहुतिं पूर्णां परिध्यादि तथा (ततः?) परम् । अनुक्तस्थानकं सर्वं काल्यां तु जुहुयात् पुनः
prāyaścittāhutiṃ pūrṇāṃ paridhyādi tathā (tataḥ?) param / anuktasthānakaṃ sarvaṃ kālyāṃ tu juhuyāt punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समिदादितिलान्तं च द्रव्यमष्टोत्तरं शतम् । प्रायश्चित्ताहुतिं कुर्यादेकां मूलेन विद्यया
samidāditilāntaṃ ca dravyamaṣṭottaraṃ śatam / prāyaścittāhutiṃ kuryādekāṃ mūlena vidyayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पूर्णाहुतिं ततो हुत्वा स्रुचा मूलेन साधकः । वौषडन्तेन मन्त्रेण द्वादशाक्षरसंज्ञया
pūrṇāhutiṃ tato hutvā srucā mūlena sādhakaḥ / vauṣaḍantena mantreṇa dvādaśākṣarasaṃjñayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
परिधिप्रभृतीन् सर्वान् वौषडन्तं तथा हुनेत् । स्वाहान्तं मूलमन्त्रेण मुष्ट्याज्येन च पूरणम्
paridhiprabhṛtīn sarvān vauṣaḍantaṃ tathā hunet / svāhāntaṃ mūlamantreṇa muṣṭyājyena ca pūraṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आहुतीश्च यथाशास्त्रं जुहुयात् साधकोत्तमः । पूर्णाहुत्यवसाने तु मूलेनाष्टोत्तरं जपेत्
āhutīśca yathāśāstraṃ juhuyāt sādhakottamaḥ / pūrṇāhutyavasāne tu mūlenāṣṭottaraṃ japet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
परिधीनुत्सवान्ते च दाहयेदुत्सवे मुने । नित्याग्नौ च यथाकामं सर्वं नैमित्तिकं तथा
paridhīnutsavānte ca dāhayedutsave mune / nityāgnau ca yathākāmaṃ sarvaṃ naimittikaṃ tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उत्सवानुत्सवाग्नौ वा कुर्यान्नैमित्तिकं बुधः । आचार्येभ्यो यथाकामं दक्षिणामाददेत्ततः
utsavānutsavāgnau vā kuryānnaimittikaṃ budhaḥ / ācāryebhyo yathākāmaṃ dakṣiṇāmādadettataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दक्षिणाहीनमेतच्चेत् सर्वं निष्फलमेव हि । तस्मादाचार्यतृप्त्यर्थं राजराष्ट्रविवृद्धये
dakṣiṇāhīnametaccet sarvaṃ niṣphalameva hi / tasmādācāryatṛptyarthaṃ rājarāṣṭravivṛddhaye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आचार्यं पूजयेच्छिष्यं भूषणाच्छादनैरपि । धान्यैश्चैव धनैश्चैव यजमानेन सत्कृतः
ācāryaṃ pūjayecchiṣyaṃ bhūṣaṇācchādanairapi / dhānyaiścaiva dhanaiścaiva yajamānena satkṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दक्षिणां गुरवे दद्यात् यजमानो यथाबलम् । अन्यथाकृतमेतच्चेत् सर्वं राष्ट्रं विनश्यति
dakṣiṇāṃ gurave dadyāt yajamāno yathābalam / anyathākṛtametaccet sarvaṃ rāṣṭraṃ vinaśyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मात् सर्वप्रयत्नेन विधानोक्तं समाचरेत् । कुण्डस्थ पूजयेद्देवमुपचारेण यत्नतः
tasmāt sarvaprayatnena vidhānoktaṃ samācaret / kuṇḍastha pūjayeddevamupacāreṇa yatnataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनन्तरं प्रविश्याथ मुद्रामञ्जलिसंज्ञिताम् । उद्वासयेत्ततः कुण्डात् मूलबेरे विधानवित्
anantaraṃ praviśyātha mudrāmañjalisaṃjñitām / udvāsayettataḥ kuṇḍāt mūlabere vidhānavit
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कर्षणाद्युत्सवे काले नित्योत्सवविधावपि । एवमुक्तप्रकारेण होमं कुर्याद्विचक्षणः
karṣaṇādyutsave kāle nityotsavavidhāvapi / evamuktaprakāreṇa homaṃ kuryādvicakṣaṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हरेरतिप्रियाशेषलोकान् समविकारयेत् (?) । नित्यहोमे तु परिधीन् बर्हींषि च न दाहयेत्
hareratipriyāśeṣalokān samavikārayet (?) / nityahome tu paridhīn barhīṃṣi ca na dāhayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.