स्नाप्य भक्त्या हरिं सम्यक् अश्वमेधफलं लभेत् ॥ इति श्रीपाञ्चरात्रे विष्वक्सेनसंहितायां [स्नपनविधिर्नाम] द्वाविंशो ऽध्यायः ॥ त्रयोविंशो ऽध्यायः विष्वक्सेनः--- अतः परं प्रवक्ष्यामि हरेः पूजाङ्गमुत्तमम् । पुष्पारामस्य देशं च तस्य संस्कारमेव च
snāpya bhaktyā hariṃ samyak aśvamedhaphalaṃ labhet // iti śrīpāñcarātre viṣvaksenasaṃhitāyāṃ [snapanavidhirnāma] dvāviṃśo 'dhyāyaḥ || trayoviṃśo 'dhyāyaḥ viṣvaksenaḥ--- ataḥ paraṃ pravakṣyāmi hareḥ pūjāṅgamuttamam / puṣpārāmasya deśaṃ ca tasya saṃskārameva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवमादीनि चान्यानि सन्ध्यारक्षावसानकम् । शृणु गुह्यमना भूत्वा साधकानां हिताय वै
evamādīni cānyāni sandhyārakṣāvasānakam / śṛṇu guhyamanā bhūtvā sādhakānāṃ hitāya vai
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देवालयस्य परितो वायव्यां दिशि वा मुने । पूर्वे ऽथ दक्षिणे वापि कुर्यादाराममुत्तमम्
devālayasya parito vāyavyāṃ diśi vā mune / pūrve 'tha dakṣiṇe vāpi kuryādārāmamuttamam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पूर्ववद्वैष्णवैर्युक्तं यजमानो विधानतः । आचार्यं पूजयित्वा तु ब्राह्मणानामनुज्ञया
pūrvavadvaiṣṇavairyuktaṃ yajamāno vidhānataḥ / ācāryaṃ pūjayitvā tu brāhmaṇānāmanujñayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अङ्गुलीयकवस्त्राद्यैस्तोषयित्वा हरिं स्मरेत् । अर्ध्यादिस्नानपर्यन्तं तेनैव मनसाव्ययम्
aṅgulīyakavastrādyaistoṣayitvā hariṃ smaret / ardhyādisnānaparyantaṃ tenaiva manasāvyayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रविमण्डलमध्यस्थं देवं नारायणं प्रभुम् । संपूजयित्वा तद्भूमौ शङ्खतूर्यादिसंयुतम्
ravimaṇḍalamadhyasthaṃ devaṃ nārāyaṇaṃ prabhum / saṃpūjayitvā tadbhūmau śaṅkhatūryādisaṃyutam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वैष्णवैः सह तां भूमिं निरीक्ष्यास्त्रेण मन्त्रवित् । कर्षयेल्लाङ्गलैः शूद्रैः वैष्णवैस्तु यथाक्रमम्
vaiṣṇavaiḥ saha tāṃ bhūmiṃ nirīkṣyāstreṇa mantravit / karṣayellāṅgalaiḥ śūdraiḥ vaiṣṇavaistu yathākramam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो मृच्छिष्यशस्त्रैस्तु तां भूमिं शिक्षयेद्द्विज (?) । यजमानो हरिं स्मृत्वा आचार्यं पूजयेत् पुनः
tato mṛcchiṣyaśastraistu tāṃ bhūmiṃ śikṣayeddvija (?) / yajamāno hariṃ smṛtvā ācāryaṃ pūjayet punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्राह्मणान् भोजयित्वा तु पुण्याहं तत्र कारयेत् । तस्यां भूम्यां शुभायां तु पुष्पवृक्षादिकान् क्रमात्
brāhmaṇān bhojayitvā tu puṇyāhaṃ tatra kārayet / tasyāṃ bhūmyāṃ śubhāyāṃ tu puṣpavṛkṣādikān kramāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्थापयेद्देवदेवस्य पूजार्थं मुनिसत्तम । करवीरं तथा जतिर्मल्लिकावकुलं तथा
sthāpayeddevadevasya pūjārthaṃ munisattama / karavīraṃ tathā jatirmallikāvakulaṃ tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चम्पकं कर्णिकारं तु नन्द्यावर्तं तथैव च । तुलसीद्वमेवं च दलैकं पद्ममुच्यते
campakaṃ karṇikāraṃ tu nandyāvartaṃ tathaiva ca / tulasīdvamevaṃ ca dalaikaṃ padmamucyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मागधीवृक्षवकुलं(-लौ?) क्रमुकं(-कः?)पनसं(-सः?)तथा । कदल्यामलकं(-कौ?)चैव मधुकाम्रं(-म्रौ?)तथैव च
māgadhīvṛkṣavakulaṃ(-lau?) kramukaṃ(-kaḥ?)panasaṃ(-saḥ?)tathā / kadalyāmalakaṃ(-kau?)caiva madhukāmraṃ(-mrau?)tathaiva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नालिकेरं त(-रस्त?)थोशीरं चन्दनं हरिबेरकम् । पुंनागं वंशपुंनागं क्षुद्रपुंनागमेव च
nālikeraṃ ta(-rasta?)thośīraṃ candanaṃ hariberakam / puṃnāgaṃ vaṃśapuṃnāgaṃ kṣudrapuṃnāgameva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दाडिमं च तथा हव्यं पालाशं पादपं तथा । एवमादीनि चान्यानि देवोद्याने तु दर्शकान्
dāḍimaṃ ca tathā havyaṃ pālāśaṃ pādapaṃ tathā / evamādīni cānyāni devodyāne tu darśakān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुष्पारामे क्रमेणैव कुर्यात्तु ब्राह्मणेन वै । ब्राह्मणान् ज्ञानसंपन्नान् वैष्णवान् वेदपारगान्
puṣpārāme krameṇaiva kuryāttu brāhmaṇena vai / brāhmaṇān jñānasaṃpannān vaiṣṇavān vedapāragān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संगृह्य तानलंकृत्य सर्वदुन्दुभिसंयुतम् । पूर्वं विघ्नेशमभ्यर्च्य उपहा(-चा?)रसमन्वितम्
saṃgṛhya tānalaṃkṛtya sarvadundubhisaṃyutam / pūrvaṃ vighneśamabhyarcya upahā(-cā?)rasamanvitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ताम्बूलं सूक्ष्मवस्त्रैस्तु ब्राह्मणान् पूज्य मन्त्रवित् । एवमादीनि चान्यानि वैष्णवान् प्रणवं स्मरेत्
tāmbūlaṃ sūkṣmavastraistu brāhmaṇān pūjya mantravit / evamādīni cānyāni vaiṣṇavān praṇavaṃ smaret
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गन्धादिभिः समभ्यर्च्य ताम्बूंल दापयेत् क्रमात् । तस्माद्द्विजवरश्रेष्ठैरारामे मुनिसत्तम
gandhādibhiḥ samabhyarcya tāmbūṃla dāpayet kramāt / tasmāddvijavaraśreṣṭhairārāme munisattama
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बीजानि वापयेद्भूमौ प्रणवाद्यन्तसंयुतम् । विष्णुगायत्रिमन्त्रेण विष्णुमन्त्रमनुस्मरन्
bījāni vāpayedbhūmau praṇavādyantasaṃyutam / viṣṇugāyatrimantreṇa viṣṇumantramanusmaran
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अङ्कुरादींस्तथा भूमौ चारामे क्रमयोगतः । सर्वा(शक्रा?)दीशानपर्यन्तं करवीरादिकान् क्रमात्
aṅkurādīṃstathā bhūmau cārāme kramayogataḥ / sarvā(śakrā?)dīśānaparyantaṃ karavīrādikān kramāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्थापयेत् पूर्ववन्मन्त्री सेचयेत् प्रणवैर्जलम् । यन्त्रेणाहृत्य सच्छि(-च्छू?)द्रो वैष्णवैस्तु दिने दिने
sthāpayet pūrvavanmantrī secayet praṇavairjalam / yantreṇāhṛtya sacchi(-cchū?)dro vaiṣṇavaistu dine dine
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तोषयेत् पुष्पवृक्षांश्च पत्राणि विविध नि च । एवमादीनि च न्यानि फलवृक्षान्तमेव च
toṣayet puṣpavṛkṣāṃśca patrāṇi vividha ni ca / evamādīni ca nyāni phalavṛkṣāntameva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तालं निम्बं तथा राजवृक्षं खदिरमेव च । विष्ण्वालये तथारामे स्वृगृहे च विवर्जयेत्
tālaṃ nimbaṃ tathā rājavṛkṣaṃ khadirameva ca / viṣṇvālaye tathārāme svṛgṛhe ca vivarjayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वर्ज्यस्यावर्जनान्यानि(-ने नैव?)वृद्धिः स्यात् कुप्यते हरिः । तस्मात् सर्वप्रयत्नेन तालादीनां तु वर्जयेत्
varjyasyāvarjanānyāni(-ne naiva?)vṛddhiḥ syāt kupyate hariḥ / tasmāt sarvaprayatnena tālādīnāṃ tu varjayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्राह्मणाराधने लोके परार्थे विष्णुमव्ययम् (?) । ब्राह्मणैरेव कर्तव्यः पुष्पारामो महामते
brāhmaṇārādhane loke parārthe viṣṇumavyayam (?) / brāhmaṇaireva kartavyaḥ puṣpārāmo mahāmate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथैव नृपविड्भ्यां च विष्णोराराधेन क्रमम् (-मः?) । शूद्राराधनदेवस्य शूद्रैर्नन्दवनं मुने
tathaiva nṛpaviḍbhyāṃ ca viṣṇorārādhena kramam (-maḥ?) / śūdrārādhanadevasya śūdrairnandavanaṃ mune
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कारयेत् क्रमयोगेन ब्राह्मणानां महत्तपः । ब्राह्मणाराधने भूमौ पूर्ववन्नन्दनं मुने
kārayet kramayogena brāhmaṇānāṃ mahattapaḥ / brāhmaṇārādhane bhūmau pūrvavannandanaṃ mune
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्थापितं ब्राह्मणेनेव पुष्पवृक्षादिकान् क्रमात् (?) । यथाकामं तु मन्त्रेण जलैः शूद्रैस्तु वर्जयेत्
sthāpitaṃ brāhmaṇeneva puṣpavṛkṣādikān kramāt (?) / yathākāmaṃ tu mantreṇa jalaiḥ śūdraistu varjayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आपुष्पकालमत्रैव तावत् कुर्याद्दिने दिने (?) । पुष्पकाले ऽङ्कुरादीनि पत्राणि विविधानि च
āpuṣpakālamatraiva tāvat kuryāddine dine (?) / puṣpakāle 'ṅkurādīni patrāṇi vividhāni ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हस्तं प्रक्षाल्य तान् छेद्य(छित्वा?)पात्रे शूद्रैस्तु पूरयेत् । सपुष्पपात्रमादाय ब्रह्मणो वेदपारगः
hastaṃ prakṣālya tān chedya(chitvā?)pātre śūdraistu pūrayet / sapuṣpapātramādāya brahmaṇo vedapāragaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रणवेन समुद्धृत्य सापिधानं हरिं स्मरन् । पुष्पमण्डपमासाद्य पुष्पभाण्डे तु पूरयेत्
praṇavena samuddhṛtya sāpidhānaṃ hariṃ smaran / puṣpamaṇḍapamāsādya puṣpabhāṇḍe tu pūrayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पश्चाच्छुद्धजलैर्मन्त्रीं संप्रोक्ष्यास्मिन् मुखेषु तान् । पिधाय तु बहिर्देशे निष्क्रम्यास्त्रेण मन्त्रतः
paścācchuddhajalairmantrīṃ saṃprokṣyāsmin mukheṣu tān / pidhāya tu bahirdeśe niṣkramyāstreṇa mantrataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततस्तु फलकां तस्मिन् मन्त्री वायुमनुस्मरन् । संमृज्य कुशबृन्देन प्रोक्षयेत् प्रणवेन तु
tatastu phalakāṃ tasmin mantrī vāyumanusmaran / saṃmṛjya kuśabṛndena prokṣayet praṇavena tu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संक्षाल्य विष्णुणायत्र्या फलकां गन्धवरिणा । हस्तं प्रक्षाल्य तेनैव प्रणवेनाभिमन्त्रयेत्
saṃkṣālya viṣṇuṇāyatryā phalakāṃ gandhavariṇā / hastaṃ prakṣālya tenaiva praṇavenābhimantrayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुष्पपात्रात् समादाय हस्ताभ्यां प्रणवेन तु । पूरयेत् फलकान्तं तु नववस्त्रैस्तु वा मुने
puṣpapātrāt samādāya hastābhyāṃ praṇavena tu / pūrayet phalakāntaṃ tu navavastraistu vā mune
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथैवाङ्कुरपत्रणि सर्वाण्येतानि वै क्रमात् । पश्चाद्गन्धजलैस्तस्मिन् प्रोक्षयेत् प्रणवं स्मरेत्
tathaivāṅkurapatraṇi sarvāṇyetāni vai kramāt / paścādgandhajalaistasmin prokṣayet praṇavaṃ smaret
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मनसा सततं देवमनुस्मृत्य समाहितः । नमस्कारविहीने(-नं?)तु सूत्रेः पुष्पाणि सन्धयेत्
manasā satataṃ devamanusmṛtya samāhitaḥ / namaskāravihīne(-naṃ?)tu sūtreḥ puṣpāṇi sandhayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उत्पलादीनि चान्यानि तुलसीद्वयमेव च । नानावर्णसमायुक्तं माल्यान्येवं समाचरेत्
utpalādīni cānyāni tulasīdvayameva ca / nānāvarṇasamāyuktaṃ mālyānyevaṃ samācaret
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः प्रणवमुच्चार्य षडक्षरमनुस्मरन् । पुष्पपात्रे तु संपूर्य प्रणवेनोद्धरेद्बुधः
tataḥ praṇavamuccārya ṣaḍakṣaramanusmaran / puṣpapātre tu saṃpūrya praṇavenoddharedbudhaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नमस्कारविहीनेन(-नं तु?) हरिं स्मृत्य शनैः शनैः । देवपार्श्वं समासाद्य स्थापयेद्दक्षिणाग्रतः
namaskāravihīnena(-naṃ tu?) hariṃ smṛtya śanaiḥ śanaiḥ / devapārśvaṃ samāsādya sthāpayeddakṣiṇāgrataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पश्चात्तान्यस्त्रमन्त्रेण प्रोक्षयेत् साधकः क्रमात् । ततः प्रणम्य मनसा मूलमन्त्रमनुस्मरन्
paścāttānyastramantreṇa prokṣayet sādhakaḥ kramāt / tataḥ praṇamya manasā mūlamantramanusmaran
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निष्क्रम्य तु बहिर्देशे जपेद्वै वैष्णवो द्विजः । देवालयाद्बहिर्देशे न कुर्यात् पुष्पमण्डपम्
niṣkramya tu bahirdeśe japedvai vaiṣṇavo dvijaḥ / devālayādbahirdeśe na kuryāt puṣpamaṇḍapam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यो बाह्ये कुरुते मोहात् पुष्पमाल्यादिकान् मुने । न पूजाफलमाप्नोति तस्मात्तं परिवर्जयेत्
yo bāhye kurute mohāt puṣpamālyādikān mune / na pūjāphalamāpnoti tasmāttaṃ parivarjayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सच्छूद्रवैष्णवैर्मालामापद्यपि महामुने । नित्ये नैमित्तिके चैव न कुर्यात्तु कथंचन
sacchūdravaiṣṇavairmālāmāpadyapi mahāmune / nitye naimittike caiva na kuryāttu kathaṃcana
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्राह्मणाराधेन(?) चास्मिन् परार्थे तु विशेषतः । आत्मार्थमव्ययं विष्णु यथाकामं समर्चयेत्
brāhmaṇārādhena(?) cāsmin parārthe tu viśeṣataḥ / ātmārthamavyayaṃ viṣṇu yathākāmaṃ samarcayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सा पूजा भुक्तिमुक्तिः स्यात् तस्मात् स्वार्थं विशिष्यते । यो मोहात् कुरुते मालां शूद्रो ब्राह्मणपूजने
sā pūjā bhuktimuktiḥ syāt tasmāt svārthaṃ viśiṣyate / yo mohāt kurute mālāṃ śūdro brāhmaṇapūjane
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आत्मार्थे च परार्थे च सा पूजा निष्फला भवेत् । तद्ग्रामं(-मो?)निधनं याति तस्माद्यत्नेन वर्जयेत्
ātmārthe ca parārthe ca sā pūjā niṣphalā bhavet / tadgrāmaṃ(-mo?)nidhanaṃ yāti tasmādyatnena varjayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रातर्मध्यप्रदोषेषु सान्ध्याषट्के विशेषतः । नित्ये नैमित्तिके चैव ब्राह्मणाराधने मुने
prātarmadhyapradoṣeṣu sāndhyāṣaṭke viśeṣataḥ / nitye naimittike caiva brāhmaṇārādhane mune
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मन्त्रपुष्पादिकान् सर्वान् ब्राह्मणैरेव चोद्धरेत् । संमार्जनशतं पुण्यं सहस्रमनुलेपनम्
mantrapuṣpādikān sarvān brāhmaṇaireva coddharet / saṃmārjanaśataṃ puṇyaṃ sahasramanulepanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मालाः शतसहस्राणि अनन्तो दीप उच्यते । तस्मात्तेषां मुनिश्रेष्ठ दीपमाला विशिष्यते
mālāḥ śatasahasrāṇi ananto dīpa ucyate / tasmātteṣāṃ muniśreṣṭha dīpamālā viśiṣyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गन्धैः पुष्पैस्तथा धूपदीपैर्माल्यैर्मनोरमैः । देवदेवं समभ्यर्च्य सन्ध्यारक्षां समाचरेत्
gandhaiḥ puṣpaistathā dhūpadīpairmālyairmanoramaiḥ / devadevaṃ samabhyarcya sandhyārakṣāṃ samācaret
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जगत्संरक्षणार्थाय तद्ग्रामस्य विशेषतः । दिने दिने तु कर्तव्यं(?)पात्रे ताम्रादिके बुधैः
jagatsaṃrakṣaṇārthāya tadgrāmasya viśeṣataḥ / dine dine tu kartavyaṃ(?)pātre tāmrādike budhaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुष्पपात्रैस्तथा दूर्वामालाद्यैस्तिलसर्षपैः । संपूर्यास्मिन् तदस्त्रेण दीपानष्टदले न्यसेत्
puṣpapātraistathā dūrvāmālādyaistilasarṣapaiḥ / saṃpūryāsmin tadastreṇa dīpānaṣṭadale nyaset
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कार्पासतूलगोसर्पिःसतैलेन (तैलेन च?)विमिश्रितम् । कर्पूरागरुसंयुक्तमष्टदिग्दीपसंयुतम्
kārpāsatūlagosarpiḥsatailena (tailena ca?)vimiśritam / karpūrāgarusaṃyuktamaṣṭadigdīpasaṃyutam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संगृह्य प्रणवेनैव पुष्पैरस्त्रेण पूजयेत् । महादीपसमायुक्तं छत्रचामरसंयुतम्
saṃgṛhya praṇavenaiva puṣpairastreṇa pūjayet / mahādīpasamāyuktaṃ chatracāmarasaṃyutam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
षडक्षरेण मन्त्रेण भ्रामयेत्तच्छिरोपरि । तत्पश्चाद्दासदासीभिर्वैष्णवैः सह मन्त्रवित्
ṣaḍakṣareṇa mantreṇa bhrāmayettacchiropari / tatpaścāddāsadāsībhirvaiṣṇavaiḥ saha mantravit
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नानाशङ्खरवैर्युक्तं नानावाद्यसमन्वितम् । पीटाग्रे वाथ बाह्ये वा रक्षादीपं नयेद्बुधः
nānāśaṅkharavairyuktaṃ nānāvādyasamanvitam / pīṭāgre vātha bāhye vā rakṣādīpaṃ nayedbudhaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
षडक्षरेण मन्त्रेण प्रणवाद्यन्तसंयुतम् । पश्चाद्गर्भगृहाग्रे तु महादीपं विसर्जयेत्
ṣaḍakṣareṇa mantreṇa praṇavādyantasaṃyutam / paścādgarbhagṛhāgre tu mahādīpaṃ visarjayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नित्ये नैमित्तिकेप्येवं सन्ध्यारक्षां समाचरेत् । सायाने ऽलंकृतान्ते वा सन्ध्यारक्षां विशेषतः
nitye naimittikepyevaṃ sandhyārakṣāṃ samācaret / sāyāne 'laṃkṛtānte vā sandhyārakṣāṃ viśeṣataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.