एवं संस्थापनं प्रोक्तं संक्षेपाच्छूलमुत्तमम् (?) ॥ इति श्रीपाञ्चरात्रे विष्वक्सेनसंहितायां शूलस्थापन- विधिर्नाम पञ्चमो ऽध्यायः ॥ षष्ठो ऽध्यायः षष्ठो ऽध्यायः विष्वक्सेनः--- मृत्संस्कारमथो वक्ष्ये शृणुष्वैक मनाधुना (!) । पक्वापक्वे(क्वा?)द्विधा प्रोक्ता भूसुरादीननुक्रमात्
evaṃ saṃsthāpanaṃ proktaṃ saṃkṣepācchūlamuttamam (?) // iti śrīpāñcarātre viṣvaksenasaṃhitāyāṃ śūlasthāpana- vidhirnāma pañcamo 'dhyāyaḥ || ṣaṣṭho 'dhyāyaḥ ṣaṣṭho 'dhyāyaḥ viṣvaksenaḥ--- mṛtsaṃskāramatho vakṣye śṛṇuṣvaika manādhunā (!) / pakvāpakve(kvā?)dvidhā proktā bhūsurādīnanukramāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वलोका न शंसन्ति प्रतिमां दग्धमृण्मयीम् । अपक्वा प्रतिमा शस्ता सैव कार्या विचक्षणैः
sarvalokā na śaṃsanti pratimāṃ dagdhamṛṇmayīm / apakvā pratimā śastā saiva kāryā vicakṣaṇaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुधया नैव कुर्याद्वा नाश्मचूर्णैः कदाचन । मृदैव मृण्मयं कुर्यात् यथावर्णानुरूपतः
sudhayā naiva kuryādvā nāśmacūrṇaiḥ kadācana / mṛdaiva mṛṇmayaṃ kuryāt yathāvarṇānurūpataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्राह्मणस्य सिता मृद्वै क्षत्रियस्यारुणा स्मृता । विशां पीता भवेन्मृद्वै कृष्णा शूद्रस्य कीर्तिता
brāhmaṇasya sitā mṛdvai kṣatriyasyāruṇā smṛtā / viśāṃ pītā bhavenmṛdvai kṛṣṇā śūdrasya kīrtitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मृदं वर्णानुपूर्व्येण गृह्णीयात् क्षेत्रसंभवाम् । दधिसर्पिःपयोभिश्च अतसीस्नेहसंयुतैः
mṛdaṃ varṇānupūrvyeṇa gṛhṇīyāt kṣetrasaṃbhavām / dadhisarpiḥpayobhiśca atasīsnehasaṃyutaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शर्करा(रां?)लोहपाषाणैः चूर्णं कृत्वा तु पूर्वशः । समभागानि चूर्णानि मृत्तिकायां नियोजयेत्
śarkarā(rāṃ?)lohapāṣāṇaiḥ cūrṇaṃ kṛtvā tu pūrvaśaḥ / samabhāgāni cūrṇāni mṛttikāyāṃ niyojayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
खादिरेण कषायेण अर्जुनेन च पेषयेत् । श्रीवेष्टकं सज्जरसं कुङ्कुमं कोष्ठमेव च
khādireṇa kaṣāyeṇa arjunena ca peṣayet / śrīveṣṭakaṃ sajjarasaṃ kuṅkumaṃ koṣṭhameva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुन्दुरुश्च रसा ह्येते सर्वे सर्वरसान्विताः । नदीसङ्गमतीरेषु पुण्योद्यानेषु वै पुनः
kunduruśca rasā hyete sarve sarvarasānvitāḥ / nadīsaṅgamatīreṣu puṇyodyāneṣu vai punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आदाय मृत्तिकां तत्र स्नेहचूर्णसमायुताम् । मासं पर्युषितं कृत्वा कारयेत् प्रतिमां ततः
ādāya mṛttikāṃ tatra snehacūrṇasamāyutām / māsaṃ paryuṣitaṃ kṛtvā kārayet pratimāṃ tataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रिरात्रं पेषिता(चोषिता?)सा तु शिलामयसमा भवेत् । मृत्संस्कारं मया प्रोक्तं तेनैव प्रतिमां क्रमात्
trirātraṃ peṣitā(coṣitā?)sā tu śilāmayasamā bhavet / mṛtsaṃskāraṃ mayā proktaṃ tenaiva pratimāṃ kramāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कारयेत् सुदृढं सम्यक् शास्त्रदृष्ट्या च शिल्पिना । साङ्गोपाङ्गसमायुक्तां प्रतिमां सुमनोरमाम्
kārayet sudṛḍhaṃ samyak śāstradṛṣṭyā ca śilpinā / sāṅgopāṅgasamāyuktāṃ pratimāṃ sumanoramām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नवाम्बरं तु सुस्निग्धं प्रतिमोपरि वेष्टयेत् । तस्योपरि लिखेत् स्निगधं वर्णानुक्रमणेन तु
navāmbaraṃ tu susnigdhaṃ pratimopari veṣṭayet / tasyopari likhet snigadhaṃ varṇānukramaṇena tu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अतस्तत्संप्रवक्ष्यामि वर्णानुक्रमण क्रमात् । श्वेतं पीतं तथा रक्तं हरितं कृष्णमेव च
atastatsaṃpravakṣyāmi varṇānukramaṇa kramāt / śvetaṃ pītaṃ tathā raktaṃ haritaṃ kṛṣṇameva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पञ्चवर्णा इमे प्रोक्ताः पृथिव्याद्यधिदेवताः । उत्तमा धातुजा प्रोक्ता मध्यमा वृक्षसंभवा
pañcavarṇā ime proktāḥ pṛthivyādyadhidevatāḥ / uttamā dhātujā proktā madhyamā vṛkṣasaṃbhavā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संयोगजावरा ज्ञेया त्रिविधो वर्णसंग्रहः । वर्णं चाप्यनुवर्णं च संकरं च तथैव च
saṃyogajāvarā jñeyā trividho varṇasaṃgrahaḥ / varṇaṃ cāpyanuvarṇaṃ ca saṃkaraṃ ca tathaiva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रिविधो वर्णसंयोगः शास्त्रे ऽस्मिन्नुच्यते मया । वर्णा इत्युच्यते शुद्धा राजवार्तादिनाकरोत्(?)
trividho varṇasaṃyogaḥ śāstre 'sminnucyate mayā / varṇā ityucyate śuddhā rājavārtādinākarot(?)
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनाक(का?)रेषु ये वर्णाः प्रायःशुद्धिविवर्जिताः । अनुवर्णा इमे प्रोक्ताः संकरान् कथयाम्यहम्
anāka(kā?)reṣu ye varṇāḥ prāyaḥśuddhivivarjitāḥ / anuvarṇā ime proktāḥ saṃkarān kathayāmyaham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शुक्लो रक्तश्च कृष्णश्च नीलश्चेति चतुर्विधः । शङ्खगोक्षीरवर्णाभः शुक्ल इत्यभिधीयते
śuklo raktaśca kṛṣṇaśca nīlaśceti caturvidhaḥ / śaṅkhagokṣīravarṇābhaḥ śukla ityabhidhīyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हरितश्चैव पीतश्च पीतवर्णो द्विधा भवेत् । मनःशिला हरीतालो हरितः संप्रकीर्तितः
haritaścaiva pītaśca pītavarṇo dvidhā bhavet / manaḥśilā harītālo haritaḥ saṃprakīrtitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हरिद्राकुङ्कुमाभस्तु पीत इत्यभिधीयते । ततस्तु श्यामवर्णश्च कृष्णवर्णो द्विधा मतः
haridrākuṅkumābhastu pīta ityabhidhīyate / tatastu śyāmavarṇaśca kṛṣṇavarṇo dvidhā mataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दूर्वामरकताभस्तु इन्द्रनीलनिभो ऽपरः । शुक्लेन मिश्रितो रक्तो हरिरित्यभिसंज्ञितः
dūrvāmarakatābhastu indranīlanibho 'paraḥ / śuklena miśrito rakto harirityabhisaṃjñitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शुक्लेन मिश्रितः पीतो गौर इत्यभिधीयते । रक्तेन मिश्रितमपि कपिलं परिभाशितम्
śuklena miśritaḥ pīto gaura ityabhidhīyate / raktena miśritamapi kapilaṃ paribhāśitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शुक्लेन मिश्रितः कृष्णो धूम्र इत्यभिसंज्ञितः । पीतेन मिरितः कृष्ण काल इत्यभिसंज्ञितः
śuklena miśritaḥ kṛṣṇo dhūmra ityabhisaṃjñitaḥ / pītena miritaḥ kṛṣṇa kāla ityabhisaṃjñitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पीतकृष्णयुतःशुक्लो गौर इत्यभिधीयते । पीतरक्तयुतःशुक्लः कर्बुरः समुदाहृतः
pītakṛṣṇayutaḥśuklo gaura ityabhidhīyate / pītaraktayutaḥśuklaḥ karburaḥ samudāhṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पीतकृष्णयुतो वर्णो हरिवर्णः प्रकीर्तितः । एवं संकरतो वर्णः तत्कालं स्थीयते दृढम्
pītakṛṣṇayuto varṇo harivarṇaḥ prakīrtitaḥ / evaṃ saṃkarato varṇaḥ tatkālaṃ sthīyate dṛḍham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यन्निभा कथिता मूर्तिः तन्निभं वर्णयोजनम् । अदृष्टदेशसंभूता मध्यमा कालसंभवा
yannibhā kathitā mūrtiḥ tannibhaṃ varṇayojanam / adṛṣṭadeśasaṃbhūtā madhyamā kālasaṃbhavā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं वर्णविभागस्तु क्रमशः परिकीर्तितः । वासुदेवं संकर्षणं प्रद्युम्नं चनिरुद्धकम्
evaṃ varṇavibhāgastu kramaśaḥ parikīrtitaḥ / vāsudevaṃ saṃkarṣaṇaṃ pradyumnaṃ caniruddhakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कलौ युगे शचीनाथ श्यामवर्णेन कारयेत् । तद्बिम्बं शुभदं ऋद्धिं(विद्धि?)राजराष्ट्रविवर्धनम्
kalau yuge śacīnātha śyāmavarṇena kārayet / tadbimbaṃ śubhadaṃ ṛddhiṃ(viddhi?)rājarāṣṭravivardhanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मात्सर्वप्रयत्नेन कलौ श्यामेन कारेयत् । अन्यथाशुभमाप्नोति राजराष्ट्रविनाशकृत्
tasmātsarvaprayatnena kalau śyāmena kāreyat / anyathāśubhamāpnoti rājarāṣṭravināśakṛt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.