Visvanatha: Sahityadarpana 4

चतुर्थः परिच्छेदः ध्वनि-निर्णयः काव्यं ध्वनिर् गुणीभूत-व्यङ्गं चेति द्विधा मता । वाच्यातिशयिनि व्यङ्ग्यो ध्वनिस् तत् काव्यम् उत्तमम्

caturthaḥ paricchedaḥ dhvani-nirṇayaḥ kāvyaṃ dhvanir guṇībhūta-vyaṅgaṃ ceti dvidhā matā / vācyātiśayini vyaṅgyo dhvanis tat kāvyam uttamam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भेदौ ध्वनेर् अपि द्वाव् उदीरितौ लक्षणाभिधा-मूलौ । अविवक्षित-वाच्यो ऽन्यो विवक्षितान्य-पर-वाच्यश् च

bhedau dhvaner api dvāv udīritau lakṣaṇābhidhā-mūlau / avivakṣita-vācyo 'nyo vivakṣitānya-para-vācyaś ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अर्थान्तरं सङ्क्रमिते वाच्ये ऽत्यन्तं तिरस्कृते । अविवक्षित-वाच्यो ऽपि ध्वनिर् द्वैविध्यम् ऋच्छति

arthāntaraṃ saṅkramite vācye 'tyantaṃ tiraskṛte / avivakṣita-vācyo 'pi dhvanir dvaividhyam ṛcchati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विवक्षिताभिधेयो ऽपि[*१] द्विभेदः प्रथमं मतः । असंलक्ष्य-क्रमो यत्र व्यङ्ग्यो लक्ष्य-क्रमस् तथा

vivakṣitābhidheyo 'pi[*1] dvibhedaḥ prathamaṃ mataḥ / asaṃlakṣya-kramo yatra vyaṅgyo lakṣya-kramas tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्राद्यो रस-भावादिर् एक एवात्र गण्यते । एको ऽपि भेदो ऽनन्तत्वात् सङ्ख्येयस् तस्य नैव यत्

tatrādyo rasa-bhāvādir eka evātra gaṇyate / eko 'pi bhedo 'nantatvāt saṅkhyeyas tasya naiva yat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शब्दार्थोभय-शक्त्य्-उत्थे व्यङ्ग्यो ऽनुस्वान-सन्निभे । ध्वनिर् लक्ष्य-क्रम-व्यङ्ग्यस् त्रिविधः कथितो बुधैः

śabdārthobhaya-śakty-utthe vyaṅgyo 'nusvāna-sannibhe / dhvanir lakṣya-krama-vyaṅgyas trividhaḥ kathito budhaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वस्त्व् अलङ्कार-रूपत्वाच् छब्द-शक्त्य्-उद्भवो द्विधा । वस्तु वालङ्कृतिर् वेति द्विधार्थः संभवी स्वतः

vastv alaṅkāra-rūpatvāc chabda-śakty-udbhavo dvidhā / vastu vālaṅkṛtir veti dvidhārthaḥ saṃbhavī svataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कवेः प्रौढोक्ति-सिक्तो वा तन् निबद्धस्य वेति षट् । षड्भिस् तैर् व्यज्यमानस् तु वस्त्व् अलङ्कार-रूपकः

kaveḥ prauḍhokti-sikto vā tan nibaddhasya veti ṣaṭ / ṣaḍbhis tair vyajyamānas tu vastv alaṅkāra-rūpakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अर्थ-शक्त्य्-उद्भवो व्यङ्ग्यो याति द्वादश-भेदतः । एकः शब्दार्थ-शक्त्य्-उत्थे तद् अष्टदशधा ध्वनिः

artha-śakty-udbhavo vyaṅgyo yāti dvādaśa-bhedataḥ / ekaḥ śabdārtha-śakty-utthe tad aṣṭadaśadhā dhvaniḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वाक्ये शब्दार्थ-शक्त्य्-उत्थस् तद् अन्ये पद-वाक्ययोः । प्रबन्धे ऽपि मतो धीरैर् अर्थ-शक्त्य्-उद्भवो ध्वनिः

vākye śabdārtha-śakty-utthas tad anye pada-vākyayoḥ / prabandhe 'pi mato dhīrair artha-śakty-udbhavo dhvaniḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पदांश-वर्ण-रचना-प्रबन्धेष्व् अस्फुट-क्रमः । तद् एवम् एक-पञ्चाशद् भेदास् तस्य ध्वनेर् मताः

padāṃśa-varṇa-racanā-prabandheṣv asphuṭa-kramaḥ / tad evam eka-pañcāśad bhedās tasya dhvaner matāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सङ्करेण त्रि-रूपेण संसृष्ट्या वाप्य् अनेकधा । वेदखाब्धि-शराः शुद्धैर् इषु-बाणाग्नि-शायकाः

saṅkareṇa tri-rūpeṇa saṃsṛṣṭyā vāpy anekadhā / vedakhābdhi-śarāḥ śuddhair iṣu-bāṇāgni-śāyakāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अपरं तु गुणी-भूत-व्यङ्ग्यं वाच्याद् अनुत्तमे व्यङ्ग्ये । तत्र स्याद् इतराङ्गं काक्वाक्षिप्तं च वाच्य-सिद्ध-व्यङ्ग्यम्

aparaṃ tu guṇī-bhūta-vyaṅgyaṃ vācyād anuttame vyaṅgye / tatra syād itarāṅgaṃ kākvākṣiptaṃ ca vācya-siddha-vyaṅgyam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सन्दिग्ध-प्राधान्यं तुल्य-प्राधान्यम् अस्फुटम् अगूढम् । व्यङ्ग्यम् असुन्दरम् एवं भेदास् तस्योदिता अष्टौ

sandigdha-prādhānyaṃ tulya-prādhānyam asphuṭam agūḍham / vyaṅgyam asundaram evaṃ bhedās tasyoditā aṣṭau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.