Yasodhara: Rasaprakasasudhakara 11

अथातः सम्प्रवक्ष्यामि धातूनां कौतुकं परं । स्वानुभूतं मया किंचित् श्रुतं वा शास्त्रतः खलु । तदहं सम्प्रवक्ष्यामि यत्कृत्वा ना सुखी भवेत्

athātaḥ sampravakṣyāmi dhātūnāṃ kautukaṃ paraṃ / svānubhūtaṃ mayā kiṃcit śrutaṃ vā śāstrataḥ khalu / tadahaṃ sampravakṣyāmi yatkṛtvā nā sukhī bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

<हेमकरणविधिः (१)> रसकं दरदं ताप्यं गगनं कुनटी समम् । रक्तस्नुहीपयोभिश्च मर्दयेद्दिनसप्तकम्

<hemakaraṇavidhiḥ (1)> rasakaṃ daradaṃ tāpyaṃ gaganaṃ kunaṭī samam / raktasnuhīpayobhiśca mardayeddinasaptakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जलयंत्रेण वै पाच्यं चतुर्विंशतियामकम् । तेन वेध्यं द्रुतं ताम्रं तारं वा नागमेव वा

jalayaṃtreṇa vai pācyaṃ caturviṃśatiyāmakam / tena vedhyaṃ drutaṃ tāmraṃ tāraṃ vā nāgameva vā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सहस्रवेधी तत्कल्को जायते नात्र संशयः

sahasravedhī tatkalko jāyate nātra saṃśayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

<हेमकरणविधिः (२)> एकभागस्तथा सूतो वज्रवल्ल्याथ मर्दितः । खल्वे त्रिनेम्याः स्वरसे पञ्चभागसमन्विते

<hemakaraṇavidhiḥ (2)> ekabhāgastathā sūto vajravallyātha marditaḥ / khalve trinemyāḥ svarase pañcabhāgasamanvite

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वेत्रयष्ट्या च रागिण्या पीतकल्कं प्रजायते । षोडशांशेन दातव्यं द्रुते ताम्रं सुशोधिते

vetrayaṣṭyā ca rāgiṇyā pītakalkaṃ prajāyate / ṣoḍaśāṃśena dātavyaṃ drute tāmraṃ suśodhite

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जायते प्रवरं हेम शुद्धं वर्णचतुर्दशम्

jāyate pravaraṃ hema śuddhaṃ varṇacaturdaśam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

<हेमकरणविधिः (३)> सुवर्णमाक्षिकं स्वेद्यं कांजिके दिवसत्रयम् । चर्मरङ्ग्या रसेनैव मर्दयेद्दिनसप्तकम् । जलेन धौतं तावच्च यावद्धेमनिभं भवेत्

<hemakaraṇavidhiḥ (3)> suvarṇamākṣikaṃ svedyaṃ kāṃjike divasatrayam / carmaraṅgyā rasenaiva mardayeddinasaptakam / jalena dhautaṃ tāvacca yāvaddhemanibhaṃ bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

<हेमकरणविधिः (४)> दरदं रोमदेशीयं गोमूत्रेणैव स्वेदयेत् । दोलायंत्रे चतुर्यामं पश्चाच्छुद्धतमो भवेत्

<hemakaraṇavidhiḥ (4)> daradaṃ romadeśīyaṃ gomūtreṇaiva svedayet / dolāyaṃtre caturyāmaṃ paścācchuddhatamo bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मनःशिला पद्मनिभा रक्ता चैव सुशोभना । स्वेदिता मुनिपुष्पस्य रसेनैव तु दोलया

manaḥśilā padmanibhā raktā caiva suśobhanā / sveditā munipuṣpasya rasenaiva tu dolayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

याममर्धमितं शुद्धा सर्वकार्येषु योजयेत् । नवसारस्तथा सूतः शोधितोऽग्निसहः खलु

yāmamardhamitaṃ śuddhā sarvakāryeṣu yojayet / navasārastathā sūtaḥ śodhito'gnisahaḥ khalu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

समभागानि सर्वाणि मर्दयेन्निम्बुकै रसैः । मातलुंगरसेनैव कुमारीस्वरसेन च

samabhāgāni sarvāṇi mardayennimbukai rasaiḥ / mātaluṃgarasenaiva kumārīsvarasena ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सूर्यातपे विमर्द्योऽसौ पाचितो जलयन्त्रके । दिनानि त्रीणि तीव्राग्नौ ततस्तदवतारयेत्

sūryātape vimardyo'sau pācito jalayantrake / dināni trīṇi tīvrāgnau tatastadavatārayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शतांशं वेधयेत्तारं शुद्धं हेम प्रजायते । जलभेदो यदा न स्यान् नात्र कार्या विचारणा

śatāṃśaṃ vedhayettāraṃ śuddhaṃ hema prajāyate / jalabhedo yadā na syān nātra kāryā vicāraṇā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

<हेमकरणविधिः (५)> शिलया मारितं नागं कुमार्याः स्वरसेन च । पुटद्वादशयोगेन नागभस्म प्रजायते

<hemakaraṇavidhiḥ (5)> śilayā māritaṃ nāgaṃ kumāryāḥ svarasena ca / puṭadvādaśayogena nāgabhasma prajāyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शतसंख्यानि वै कुर्यात् पुटान्येवं शरावके । कुमार्याः स्वरसेनैव भावयेद्दिनसप्तकम्

śatasaṃkhyāni vai kuryāt puṭānyevaṃ śarāvake / kumāryāḥ svarasenaiva bhāvayeddinasaptakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पूर्ववत्पुटनं कार्यं शतसङ्ख्यामितं तथा । सूतभस्म शिला ताल- समं चेन्नागभस्मकम्

pūrvavatpuṭanaṃ kāryaṃ śatasaṅkhyāmitaṃ tathā / sūtabhasma śilā tāla- samaṃ cennāgabhasmakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्रिंशद्वनोपलैर्दद्यात् पुटं वाराहसंज्ञितम् । अनेन विधिना सम्यक् शतसंख्यानि दापयेत्

triṃśadvanopalairdadyāt puṭaṃ vārāhasaṃjñitam / anena vidhinā samyak śatasaṃkhyāni dāpayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुटान्येवं कृते त्रीणि शतानि द्वादशाधिकम् । पश्चाद् दृढे काचमये कूपे द्वात्रिंशयामकम्

puṭānyevaṃ kṛte trīṇi śatāni dvādaśādhikam / paścād dṛḍhe kācamaye kūpe dvātriṃśayāmakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वालुकाग्निं प्रदद्याच्च स्वांगशीतं समुद्धरेत् । तलभस्म गृहीतव्यं वेधयेच्छुल्बतारके

vālukāgniṃ pradadyācca svāṃgaśītaṃ samuddharet / talabhasma gṛhītavyaṃ vedhayecchulbatārake

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शुद्धहेम भवेत्तेन नात्र कार्या विचारणा । दृष्टप्रत्यययोगोऽयं कथितो नात्र संशयः

śuddhahema bhavettena nātra kāryā vicāraṇā / dṛṣṭapratyayayogo'yaṃ kathito nātra saṃśayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

<हेमकरणविधिः (६)> गोमूत्रे काञ्जिके चाथ कुलत्थे वासरत्रयम् । ताप्यकं स्वेदयेत्पश्चाल् लोहपात्रे प्रमर्दयेत्

<hemakaraṇavidhiḥ (6)> gomūtre kāñjike cātha kulatthe vāsaratrayam / tāpyakaṃ svedayetpaścāl lohapātre pramardayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तप्तखल्वेन संमर्द्य सेचयेन्निम्बुजद्रवैः । सैन्धवं दापयेत्पश्चाच् चतुर्थांशं विशेषतः

taptakhalvena saṃmardya secayennimbujadravaiḥ / saindhavaṃ dāpayetpaścāc caturthāṃśaṃ viśeṣataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भागैकं ताप्यकं सूताद् भागांस्त्रीनेव कारयेत् । मर्दयेन्निम्बुनीरेण शुद्धवस्त्रेण गालयेत्

bhāgaikaṃ tāpyakaṃ sūtād bhāgāṃstrīneva kārayet / mardayennimbunīreṇa śuddhavastreṇa gālayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वस्त्रे लग्ना तु या पिष्टी ग्राहयेत्तां भिषग्वरः । एवं कृते द्विस्त्रिवारं ताप्यसत्वं ग्रसेद्रसः

vastre lagnā tu yā piṣṭī grāhayettāṃ bhiṣagvaraḥ / evaṃ kṛte dvistrivāraṃ tāpyasatvaṃ grasedrasaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पिष्ट्या गोलस्तु कर्तव्यो मूषायां ध्मापयेत्सुधीः । इन्द्रगोपनिभं ग्राह्यं ताप्यसत्वं सुशोभनम्

piṣṭyā golastu kartavyo mūṣāyāṃ dhmāpayetsudhīḥ / indragopanibhaṃ grāhyaṃ tāpyasatvaṃ suśobhanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हीनवर्णसुवर्णेऽपि गद्याणे वल्लमात्रकम् । तुत्थकं वल्लमात्रं च दत्त्वा हेम प्रगालयेत्

hīnavarṇasuvarṇe'pi gadyāṇe vallamātrakam / tutthakaṃ vallamātraṃ ca dattvā hema pragālayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्सुवर्णस्य पत्राणि कार्याण्येवं प्रलेपयेत् । तुत्थकं बीजपूरस्य रसेनापि प्रमर्दयेत्

tatsuvarṇasya patrāṇi kāryāṇyevaṃ pralepayet / tutthakaṃ bījapūrasya rasenāpi pramardayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गैरिकेण समं कृत्वा हेमपत्राणि लेपयेत् । मन्दवह्नौ च प्रपुटेत् द्वित्रिवारं प्रयत्नतः

gairikeṇa samaṃ kṛtvā hemapatrāṇi lepayet / mandavahnau ca prapuṭet dvitrivāraṃ prayatnataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुङ्कुमाभं सुवर्णं हि जायते नात्र संशयः । वार्तिकेन्द्राः कुरुध्वं हि सत्यं गुरुवचो यथा

kuṅkumābhaṃ suvarṇaṃ hi jāyate nātra saṃśayaḥ / vārtikendrāḥ kurudhvaṃ hi satyaṃ guruvaco yathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्वौ वर्णौ वर्धते सम्यक् नात्र कार्या विचारणा

dvau varṇau vardhate samyak nātra kāryā vicāraṇā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

<हेमकरणविधिः (७)> शुद्धं ताम्रं ताप्यचूर्णेन तुल्यं द्राव्यं पश्चाड् ढालयेल्लाकुचे हि । गन्धाच्चूर्णं ताप्यताम्रावशेषं कृत्वा दद्याद्वल्लकं हीनवये । वर्णोत्कर्षो जायते तेन सम्यक् सत्यं प्रोक्तं नन्दिना कौतुकाय

<hemakaraṇavidhiḥ (7)> śuddhaṃ tāmraṃ tāpyacūrṇena tulyaṃ drāvyaṃ paścāḍ ḍhālayellākuce hi / gandhāccūrṇaṃ tāpyatāmrāvaśeṣaṃ kṛtvā dadyādvallakaṃ hīnavaye / varṇotkarṣo jāyate tena samyak satyaṃ proktaṃ nandinā kautukāya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

<हेमकरणविधिः (८)> ताप्यं नागं गन्धकं सूतराजो हिंगूलं वै हेम शुद्धं शिला च । चूर्णं कृत्वा निक्षिपेत् काचकूप्याम् आपूर्यान्ते स्वै रसैः शाकजैर्वा

<hemakaraṇavidhiḥ (8)> tāpyaṃ nāgaṃ gandhakaṃ sūtarājo hiṃgūlaṃ vai hema śuddhaṃ śilā ca / cūrṇaṃ kṛtvā nikṣipet kācakūpyām āpūryānte svai rasaiḥ śākajairvā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अग्निं दद्याल्लावकाख्ये पुटे च शुद्धः कल्को जायते षष्टिसंख्यैः । शुद्धं तारं वेधितं वल्लकेन गद्याणं वै जायते शुद्धहेम

agniṃ dadyāllāvakākhye puṭe ca śuddhaḥ kalko jāyate ṣaṣṭisaṃkhyaiḥ / śuddhaṃ tāraṃ vedhitaṃ vallakena gadyāṇaṃ vai jāyate śuddhahema

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

<हेमकरणविधिः (९)> अहिरिपुम् अहितुल्यं सारितं सूतराजे बलिवसगिरिचूर्णैः कान्तपात्रे सुदग्धम् । सुविहितफणिभागैर्हेमगर्भेण बद्धो भुजगजितरसेन्द्रो वेधयेल्लक्षवेधी

<hemakaraṇavidhiḥ (9)> ahiripum ahitulyaṃ sāritaṃ sūtarāje balivasagiricūrṇaiḥ kāntapātre sudagdham / suvihitaphaṇibhāgairhemagarbheṇa baddho bhujagajitarasendro vedhayellakṣavedhī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

<हेमकरणविधिः (१०)> द्वौ भागौ शुद्धताम्रस्य द्वौ भागौ शुद्धहेमजौ । चतुर एव भागांश्च शुद्धतारस्य कारयेत्

<hemakaraṇavidhiḥ (10)> dvau bhāgau śuddhatāmrasya dvau bhāgau śuddhahemajau / catura eva bhāgāṃśca śuddhatārasya kārayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अष्टौ भागाः प्रकर्तव्या रसकस्य प्रयत्नतः । अन्धमूषागतं ध्मातं द्रावितं हेम जायते

aṣṭau bhāgāḥ prakartavyā rasakasya prayatnataḥ / andhamūṣāgataṃ dhmātaṃ drāvitaṃ hema jāyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

<हेमकरणविधिः (११)> विदितागमवृद्धैर्हि पुटे पक्वं कनीयसि । त्रिगुणं चूर्णनिर्बद्धं तारमायाति काञ्चनम्

<hemakaraṇavidhiḥ (11)> viditāgamavṛddhairhi puṭe pakvaṃ kanīyasi / triguṇaṃ cūrṇanirbaddhaṃ tāramāyāti kāñcanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

<हेमकरणविधिः (१२)> पारदं पलमेकं तु प्रस्थार्धं शुद्धगन्धकम् । किंशुपत्ररसेनैव रसैर्वा पुष्पसंभवैः

<hemakaraṇavidhiḥ (12)> pāradaṃ palamekaṃ tu prasthārdhaṃ śuddhagandhakam / kiṃśupatrarasenaiva rasairvā puṣpasaṃbhavaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सूर्यातपे मर्दयेद्धि षण्मासावधिमात्रकम् । षोडशांशेन रजतं विध्यते नात्र संशयः

sūryātape mardayeddhi ṣaṇmāsāvadhimātrakam / ṣoḍaśāṃśena rajataṃ vidhyate nātra saṃśayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सप्तवर्णं भवेद्धेम हट्टविक्रययोग्यकम्

saptavarṇaṃ bhaveddhema haṭṭavikrayayogyakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

<हेमकरणविधिः (१३)> पारदं गंधकं शुल्वं माक्षिकं तुत्थकं तथा । रसकं दरदं स्वर्ण- गैरिकं नवसादरम्

<hemakaraṇavidhiḥ (13)> pāradaṃ gaṃdhakaṃ śulvaṃ mākṣikaṃ tutthakaṃ tathā / rasakaṃ daradaṃ svarṇa- gairikaṃ navasādaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सूरक्षारं शिलां चैव समभागानि मर्दयेत् । तदर्धं रसकं मुक्त्वा वज्रमूषे निरुन्धयेत्

sūrakṣāraṃ śilāṃ caiva samabhāgāni mardayet / tadardhaṃ rasakaṃ muktvā vajramūṣe nirundhayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा धूमो न निर्गच्छेत् तथा मुद्रां प्रदापयेत् । तोलमेकं सुवर्णं हि जायते नात्र संशयः

yathā dhūmo na nirgacchet tathā mudrāṃ pradāpayet / tolamekaṃ suvarṇaṃ hi jāyate nātra saṃśayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

घटिकातुर्यमात्रं हि ध्मापयेत्सततं भिषक्

ghaṭikāturyamātraṃ hi dhmāpayetsatataṃ bhiṣak

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

<हेमकरणविधिः (१४)> स्वल्पवर्णसुवर्णस्य गद्याणैकस्य मुद्रिका । माक्षिकं रसकं तुत्थं गैरिकं नवसादरम्

<hemakaraṇavidhiḥ (14)> svalpavarṇasuvarṇasya gadyāṇaikasya mudrikā / mākṣikaṃ rasakaṃ tutthaṃ gairikaṃ navasādaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सूरक्षारं सदरदं टङ्कणेन समन्वितम् । प्रतिवल्लद्वयं कुर्यात् कासमर्दप्रसूनकैः

sūrakṣāraṃ sadaradaṃ ṭaṅkaṇena samanvitam / prativalladvayaṃ kuryāt kāsamardaprasūnakaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्त्रीदुग्धेन च संमर्द्य लेपयेत्तेन मुद्रिकाम् । सोरक्षारं सदरदं टंकणेन समन्वितम्

strīdugdhena ca saṃmardya lepayettena mudrikām / sorakṣāraṃ sadaradaṃ ṭaṃkaṇena samanvitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सैंधवस्य च भागैकम् इष्टिकाभागयुग्मकम् । स्थालिकायन्त्रमध्यस्थं मध्ये संस्थाप्य मुद्रिकाम्

saiṃdhavasya ca bhāgaikam iṣṭikābhāgayugmakam / sthālikāyantramadhyasthaṃ madhye saṃsthāpya mudrikām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यामत्रितयपर्यन्तं वह्निं कुर्यात्प्रयत्नतः । स्वांगशीतं ततः कृत्वा मुद्रिकां तां समुद्धरेत् । वेदवर्णास्तु संघर्षाद् वर्धन्ते नात्र संशयः

yāmatritayaparyantaṃ vahniṃ kuryātprayatnataḥ / svāṃgaśītaṃ tataḥ kṛtvā mudrikāṃ tāṃ samuddharet / vedavarṇāstu saṃgharṣād vardhante nātra saṃśayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

<हेमकरणविधिः (१५)> घोषाकृष्टं तु यत्ताम्रं रजतेन समन्वितम् । तीक्ष्णचूर्णं सदरदं घृष्टं कन्यारसेन वै

<hemakaraṇavidhiḥ (15)> ghoṣākṛṣṭaṃ tu yattāmraṃ rajatena samanvitam / tīkṣṇacūrṇaṃ sadaradaṃ ghṛṣṭaṃ kanyārasena vai

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पश्चाद्विधेया गुटिकाः सूक्ष्माश्चैवाढकीसमाः । वापिता द्राविते द्रव्ये सर्वं ताम्रं तु संक्षिपेत्

paścādvidheyā guṭikāḥ sūkṣmāścaivāḍhakīsamāḥ / vāpitā drāvite dravye sarvaṃ tāmraṃ tu saṃkṣipet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रूप्यमानं समुत्तार्य समहेम्ना च गालयेत् । जायते दशवर्णं तु सत्यमेतदुदीरितम्

rūpyamānaṃ samuttārya samahemnā ca gālayet / jāyate daśavarṇaṃ tu satyametadudīritam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

<हेमकरणविधिः (१६)> ताम्रे सप्तगुणं नागं वाहितं पुनरेव हि । तेन ताम्रेण रसकं सप्तवारं च वाहयेत्

<hemakaraṇavidhiḥ (16)> tāmre saptaguṇaṃ nāgaṃ vāhitaṃ punareva hi / tena tāmreṇa rasakaṃ saptavāraṃ ca vāhayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वर्णवर्णं हि तत्ताम्रं जायते नात्र संशयः

svarṇavarṇaṃ hi tattāmraṃ jāyate nātra saṃśayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

<हेमकरणविधिः (१७)> भूनागसत्त्वमूषायां द्रावयेत्स्वर्णमुत्तमम् । ताप्यसत्वेन संयुक्तं शतवारं पुनः पुनः । जपापुष्पनिभं स्वर्णं जायते नात्र संशयः

<hemakaraṇavidhiḥ (17)> bhūnāgasattvamūṣāyāṃ drāvayetsvarṇamuttamam / tāpyasatvena saṃyuktaṃ śatavāraṃ punaḥ punaḥ / japāpuṣpanibhaṃ svarṇaṃ jāyate nātra saṃśayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

<हेमकरणविधिः (१८)> दशवर्णस्य गद्याणे रक्तं तद्धेमवल्लकम् । द्वौ वर्णौ वर्धतः सम्यक् हट्टविक्रययोग्यकम्

<hemakaraṇavidhiḥ (18)> daśavarṇasya gadyāṇe raktaṃ taddhemavallakam / dvau varṇau vardhataḥ samyak haṭṭavikrayayogyakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

<हेमकरणविधिः (१९)> पुष्पकासीसकं रम्यं मर्दयेदर्कपत्रजे । रसेऽथ च चक्रिकां कुर्याद्रसकस्य पलोन्मिताम्

<hemakaraṇavidhiḥ (19)> puṣpakāsīsakaṃ ramyaṃ mardayedarkapatraje / rase'tha ca cakrikāṃ kuryādrasakasya palonmitām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वेष्टितां पूर्वकल्केन रविघर्मेण शोषयेत् । त्रिंशद्वनोपलैः सम्यक् पुटान्येवं हि विंशतिः

veṣṭitāṃ pūrvakalkena ravigharmeṇa śoṣayet / triṃśadvanopalaiḥ samyak puṭānyevaṃ hi viṃśatiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

षोडशांशेन रजतं विध्यते नात्र संशयः । सप्तवर्णसवर्णं हि जायते नात्र संशयः

ṣoḍaśāṃśena rajataṃ vidhyate nātra saṃśayaḥ / saptavarṇasavarṇaṃ hi jāyate nātra saṃśayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

<हेमकरणविधिः (२०)> सूतको द्विपलः कार्यः सुम्बिलश्च चतुष्पलः । चतुष्टंकमिता कार्या स्फटिकी निर्मला शुभा

<hemakaraṇavidhiḥ (20)> sūtako dvipalaḥ kāryaḥ sumbilaśca catuṣpalaḥ / catuṣṭaṃkamitā kāryā sphaṭikī nirmalā śubhā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वृश्चिकालीरसे घृष्टा दिनम् एकं तु वार्तिकैः । पश्चाच्च शोषयेत्सर्वं यन्त्रे डमरुके न्यसेत्

vṛścikālīrase ghṛṣṭā dinam ekaṃ tu vārtikaiḥ / paścācca śoṣayetsarvaṃ yantre ḍamaruke nyaset

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गैरिकं स्थापयेत्पूर्वं खटिकां च तथोपरि । तन्मध्ये गर्तकं कृत्वा गर्तके नवसादरम्

gairikaṃ sthāpayetpūrvaṃ khaṭikāṃ ca tathopari / tanmadhye gartakaṃ kṛtvā gartake navasādaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

टङ्कमानं प्रकर्तव्यं तस्योपरि च सूतकम् । सूतकोपरि सारं हि पूर्वोक्तं टंकमानकम्

ṭaṅkamānaṃ prakartavyaṃ tasyopari ca sūtakam / sūtakopari sāraṃ hi pūrvoktaṃ ṭaṃkamānakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मुद्रां कृत्वा शोषयित्वा पश्चाच्चुल्ल्यां निवेशयेत् । अग्निं कुर्यात्प्रयत्नेन यामषोडशमात्रकं

mudrāṃ kṛtvā śoṣayitvā paścāccullyāṃ niveśayet / agniṃ kuryātprayatnena yāmaṣoḍaśamātrakaṃ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वांगशीतं समुत्तार्य ऊर्ध्वलग्नं तु ग्राहयेत् । पश्चात् खल्वे निधायाथ वृश्चिकाल्या प्रमर्दयेत्

svāṃgaśītaṃ samuttārya ūrdhvalagnaṃ tu grāhayet / paścāt khalve nidhāyātha vṛścikālyā pramardayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

काचकूप्यां क्षिपेत् सर्वं कूपीं वालुकायन्त्रके । वह्निं द्वादशभिर्यामैः कुर्याच्छीतं समाहरेत्

kācakūpyāṃ kṣipet sarvaṃ kūpīṃ vālukāyantrake / vahniṃ dvādaśabhiryāmaiḥ kuryācchītaṃ samāharet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वल्लमात्रं ततो दद्यात् सार्धटङ्के सुताम्रके । दृष्टप्रत्यययोगोऽयं नाथसुन्दरभाषितः

vallamātraṃ tato dadyāt sārdhaṭaṅke sutāmrake / dṛṣṭapratyayayogo'yaṃ nāthasundarabhāṣitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

<रौप्यकरणविधिः (१)> लोहचूर्णं पलमितं सुमलक्षारम् अभ्रकम् । टंकणं शाणमानं हि तैलेनैरण्डजेन वै

<raupyakaraṇavidhiḥ (1)> lohacūrṇaṃ palamitaṃ sumalakṣāram abhrakam / ṭaṃkaṇaṃ śāṇamānaṃ hi tailenairaṇḍajena vai

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

घर्षयेद्वटिकायुग्मं गोलं कृत्वा धमेत्ततः । भस्त्रया ध्मापयेत्सम्यक् लोहं रसनिभं भवेत्

gharṣayedvaṭikāyugmaṃ golaṃ kṛtvā dhamettataḥ / bhastrayā dhmāpayetsamyak lohaṃ rasanibhaṃ bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तल्लोहं त्रिगुणं चैव रसकं कारयेत्सुधीः । लोहं च रसकं पश्चाद् गालितं वज्रमूषया

tallohaṃ triguṇaṃ caiva rasakaṃ kārayetsudhīḥ / lohaṃ ca rasakaṃ paścād gālitaṃ vajramūṣayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लोहशेषं समुत्तार्य ताम्रे दद्याच्च वल्लकम् । गद्याणके भवेत्तारं तत्तारं शुद्धतारके

lohaśeṣaṃ samuttārya tāmre dadyācca vallakam / gadyāṇake bhavettāraṃ tattāraṃ śuddhatārake

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अर्धभागे भवेच्छुद्धं तारं दोषविवर्जितम्

ardhabhāge bhavecchuddhaṃ tāraṃ doṣavivarjitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

<रौप्यकरणविधिः (२)> खण्डं कर्षप्रमाणं हि सुमलक्षारकस्य हि । वेष्टितं नरकेशेन द्रुते नागे निमज्जितम्

<raupyakaraṇavidhiḥ (2)> khaṇḍaṃ karṣapramāṇaṃ hi sumalakṣārakasya hi / veṣṭitaṃ narakeśena drute nāge nimajjitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निर्वापितं निम्बुजले चैकविंशतिवारकम् । द्रुते शुल्वस्य गद्याणे रक्तिकापञ्चमात्रकम्

nirvāpitaṃ nimbujale caikaviṃśativārakam / drute śulvasya gadyāṇe raktikāpañcamātrakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कल्कं दद्यात्प्रयत्नेन तारवर्णं प्रजायते । गद्याणे चतुरो वल्लान् रूप्यं दत्त्वा प्रगालयेत् । जायते रुचिरं तारं सत्यम् एतदुदीरितम्

kalkaṃ dadyātprayatnena tāravarṇaṃ prajāyate / gadyāṇe caturo vallān rūpyaṃ dattvā pragālayet / jāyate ruciraṃ tāraṃ satyam etadudīritam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

<रौप्यकरणविधिः (३)> शंखं सुम्बलनामानं पलान्यष्टौ प्रकल्पयेत् । गोजिह्वारससंमिश्रं दिनमेकं प्रमर्दयेत्

<raupyakaraṇavidhiḥ (3)> śaṃkhaṃ sumbalanāmānaṃ palānyaṣṭau prakalpayet / gojihvārasasaṃmiśraṃ dinamekaṃ pramardayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निम्बूरसेन धूर्तेन काकमाचीरसेन वै । गृंजनस्य रसेनैव दिनमेकं प्रमर्दयेत्

nimbūrasena dhūrtena kākamācīrasena vai / gṛṃjanasya rasenaiva dinamekaṃ pramardayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अर्कदुग्धेन वै भाव्यं तैलेनैरण्डजेन च । यवमात्रां गुटीं कृत्वा विशोष्य चातपे खरे

arkadugdhena vai bhāvyaṃ tailenairaṇḍajena ca / yavamātrāṃ guṭīṃ kṛtvā viśoṣya cātape khare

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

काचकूप्यां विनिक्षिप्य मुद्रयेत्कूपिकामुखं । संस्थाप्य वालुकायन्त्रे पचेत्षोडशयामकम्

kācakūpyāṃ vinikṣipya mudrayetkūpikāmukhaṃ / saṃsthāpya vālukāyantre pacetṣoḍaśayāmakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वांगशीतं समुत्तार्य ग्राह्यं सत्वं तद् ऊर्ध्वगम् । सत्त्वं गद्याणमेकं तु तन्मात्रं तारसंपुटम्

svāṃgaśītaṃ samuttārya grāhyaṃ satvaṃ tad ūrdhvagam / sattvaṃ gadyāṇamekaṃ tu tanmātraṃ tārasaṃpuṭam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सूतं गद्याणकं स्वच्छं टंकणं वल्लपञ्चकम् । सूतमात्रं क्षारसत्त्वं सर्वं चैकत्र मर्दितम्

sūtaṃ gadyāṇakaṃ svacchaṃ ṭaṃkaṇaṃ vallapañcakam / sūtamātraṃ kṣārasattvaṃ sarvaṃ caikatra marditam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वरसेन तु केतक्या गोलं कृत्वा विशोषितम् । तारसंपुटमध्ये तु धारितं तं च गोलकम्

svarasena tu ketakyā golaṃ kṛtvā viśoṣitam / tārasaṃpuṭamadhye tu dhāritaṃ taṃ ca golakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पश्चात्ताम्रकृतां मूषाम् अष्टवल्लमितां शुभाम् । शरावसंपुटस्यान्तर्धारयेत्तदनंतरम्

paścāttāmrakṛtāṃ mūṣām aṣṭavallamitāṃ śubhām / śarāvasaṃpuṭasyāntardhārayettadanaṃtaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धान्याभ्रं तुल्यं पंकेन कृत्वा श्रावं तु पूरयेत् । वाराहाख्यपुटैकेन जायते कल्क उत्तमः

dhānyābhraṃ tulyaṃ paṃkena kṛtvā śrāvaṃ tu pūrayet / vārāhākhyapuṭaikena jāyate kalka uttamaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ताम्रं द्वादशवल्लं हि रूप्यं वल्लद्वयं तथा । वंगं वल्लमितं शुद्धं सर्वमेकत्र गालयेत्

tāmraṃ dvādaśavallaṃ hi rūpyaṃ valladvayaṃ tathā / vaṃgaṃ vallamitaṃ śuddhaṃ sarvamekatra gālayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चतुर्गुञ्जाप्रमाणं हि दापयेन्मतिमान् भिषक् । जायते प्रवरं तारं सत्यम् एतद् उदीरितम्

caturguñjāpramāṇaṃ hi dāpayenmatimān bhiṣak / jāyate pravaraṃ tāraṃ satyam etad udīritam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

<रौप्यकरणविधिः (४)> अस्थिभक्षमलबंगमारितं तालकाभ्रविषसूतटंकणम् । वज्रिभानुपयसा सुभावितं स्यान्नरेन्द्र शुभतारपर्वतम्

<raupyakaraṇavidhiḥ (4)> asthibhakṣamalabaṃgamāritaṃ tālakābhraviṣasūtaṭaṃkaṇam / vajribhānupayasā subhāvitaṃ syānnarendra śubhatāraparvatam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

<रौप्यकरणविधिः (५)> वंगं तालकमभ्रकं शशिरसं तीक्ष्णं विषं टंकणं । त्रैवारेण च मूकमूषधमितं विन्दन्ति चन्द्रप्रभम्

<raupyakaraṇavidhiḥ (5)> vaṃgaṃ tālakamabhrakaṃ śaśirasaṃ tīkṣṇaṃ viṣaṃ ṭaṃkaṇaṃ / traivāreṇa ca mūkamūṣadhamitaṃ vindanti candraprabham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आरं द्वादशभागमष्टरविणो बीजं चतुर्थांशकम् । भूगण्डादिसमस्तदोषरहितं श्रीपूज्यपादोदितम्

āraṃ dvādaśabhāgamaṣṭaraviṇo bījaṃ caturthāṃśakam / bhūgaṇḍādisamastadoṣarahitaṃ śrīpūjyapādoditam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

<रौप्यकरणविधिः (६)> पारदस्य त्रयो भागा भागैकं रजतस्य हि । निम्बूरसेन संमर्द्य पिष्टीं कृत्वा प्रयत्नतः

<raupyakaraṇavidhiḥ (6)> pāradasya trayo bhāgā bhāgaikaṃ rajatasya hi / nimbūrasena saṃmardya piṣṭīṃ kṛtvā prayatnataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कांजिकेन तु तां पिष्टीं स्तम्भयेद्वासरत्रयम् । सारयेद्बंगमध्ये तु सूतकं तदनंतरम्

kāṃjikena tu tāṃ piṣṭīṃ stambhayedvāsaratrayam / sārayedbaṃgamadhye tu sūtakaṃ tadanaṃtaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सारितं सूतकं तेन तालसत्त्वेन साधयेत् । तेन वेध्यं द्रुतं ताम्रं षोडशांशेन यत्नतः

sāritaṃ sūtakaṃ tena tālasattvena sādhayet / tena vedhyaṃ drutaṃ tāmraṃ ṣoḍaśāṃśena yatnataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जायते प्रवरं तारं चंद्रनक्षत्रसन्निभम्

jāyate pravaraṃ tāraṃ caṃdranakṣatrasannibham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

<रौप्यकरणविधिः (७)> सूतकस्य त्रयो भागा बंगं भागद्वयं तथा । मर्दयेद्दिनमेकं तु कांजिकेन समन्वितम्

<raupyakaraṇavidhiḥ (7)> sūtakasya trayo bhāgā baṃgaṃ bhāgadvayaṃ tathā / mardayeddinamekaṃ tu kāṃjikena samanvitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वेभ्यस्त्रिगुणेनाथ सुम्बलेन प्रमर्दयेत् । स्नुह्यर्कदुग्धेन समं भावयेद्वासरत्रयम्

sarvebhyastriguṇenātha sumbalena pramardayet / snuhyarkadugdhena samaṃ bhāvayedvāsaratrayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यवप्रमाणां गुटिकां रवितापेन शोषिताम् । काचकूप्यां निधायाथ वह्निं कुर्यात्प्रयत्नतः

yavapramāṇāṃ guṭikāṃ ravitāpena śoṣitām / kācakūpyāṃ nidhāyātha vahniṃ kuryātprayatnataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यामषोडशपर्यंतं वालुकायंत्रके पचेत् । स्वांगशीतं समुद्धृत्य चोर्ध्वगं सत्वमाहरेत्

yāmaṣoḍaśaparyaṃtaṃ vālukāyaṃtrake pacet / svāṃgaśītaṃ samuddhṛtya cordhvagaṃ satvamāharet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

षोडशांशेन शुल्बं हि कुन्तवेधेन वेधयेत् । जायते प्रवरं तारं हट्टविक्रययोग्यकम्

ṣoḍaśāṃśena śulbaṃ hi kuntavedhena vedhayet / jāyate pravaraṃ tāraṃ haṭṭavikrayayogyakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

<रौप्यकरणविधिः (८)> पलाष्टमात्रं तालं तु द्विकर्षप्रमितं रसम् । निम्बूरसेन संमर्द्यं वासरैकं प्रयत्नतः

<raupyakaraṇavidhiḥ (8)> palāṣṭamātraṃ tālaṃ tu dvikarṣapramitaṃ rasam / nimbūrasena saṃmardyaṃ vāsaraikaṃ prayatnataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पश्चात्तं मर्दयेद्धीमान् तैलेनैरण्डजेन वै । वालुकायन्त्रमध्यस्थं पचेद्यामांस्तु षोडश

paścāttaṃ mardayeddhīmān tailenairaṇḍajena vai / vālukāyantramadhyasthaṃ pacedyāmāṃstu ṣoḍaśa

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पश्चात्सत्त्वं समुद्धृत्य मर्दयेदेकवासरम् । अतसीतिलतैलेन काचकूप्यां निधापयेत्

paścātsattvaṃ samuddhṛtya mardayedekavāsaram / atasītilatailena kācakūpyāṃ nidhāpayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पूर्ववत्पाचयेद् वह्नौ स्वांगशीतं समुद्धरेत् । अनेनैव प्रकारेण पुनरेवं तु कारयेत्

pūrvavatpācayed vahnau svāṃgaśītaṃ samuddharet / anenaiva prakāreṇa punarevaṃ tu kārayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कूपीतलस्थितं सत्त्वं ग्राह्यं चेत्प्रवरं सदा । षोडशांशेन शुल्बस्य वेधं कुर्यान्न संशयः

kūpītalasthitaṃ sattvaṃ grāhyaṃ cetpravaraṃ sadā / ṣoḍaśāṃśena śulbasya vedhaṃ kuryānna saṃśayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

<रौप्यकरणविधिः (९)> पारदं टंकमानं तु लवणं द्विगुणं तथा । खल्वे विमर्दयेत्तावद् यावन्नष्टो रसो भवेत्

<raupyakaraṇavidhiḥ (9)> pāradaṃ ṭaṃkamānaṃ tu lavaṇaṃ dviguṇaṃ tathā / khalve vimardayettāvad yāvannaṣṭo raso bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ताम्रं गद्याणकं शुद्धं बंगं वल्लमितं कुरु । द्रुते ताम्रेऽथ लवणं सूतकेन समन्वितम्

tāmraṃ gadyāṇakaṃ śuddhaṃ baṃgaṃ vallamitaṃ kuru / drute tāmre'tha lavaṇaṃ sūtakena samanvitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

माषमात्रं प्रदातव्यं चतुर्थांशेन रूप्यकम् । तद्रूप्ये मर्दितं सूतं क्षेप्तव्यं जलयन्त्रके

māṣamātraṃ pradātavyaṃ caturthāṃśena rūpyakam / tadrūpye marditaṃ sūtaṃ kṣeptavyaṃ jalayantrake

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्त्रयोदशकं रूप्यं जायते नात्र संशयः

tattrayodaśakaṃ rūpyaṃ jāyate nātra saṃśayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

<रौप्यकरणविधिः (१०)> तालेन निहतं बंगं तद्बंगेन तु रूप्यकम् । पचेद्यामाष्टकं सम्यक् कल्क एवं प्रजायते । वल्लं गद्याणके दद्याद् बंगं स्तम्भयते ध्रुवम्

<raupyakaraṇavidhiḥ (10)> tālena nihataṃ baṃgaṃ tadbaṃgena tu rūpyakam / pacedyāmāṣṭakaṃ samyak kalka evaṃ prajāyate / vallaṃ gadyāṇake dadyād baṃgaṃ stambhayate dhruvam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

<रौप्यकरणविधिः (११)> दरदं खण्डशः कृत्वा टंकत्रयमितं पृथक् । वज्रीक्षीरेण तत्स्वेद्यं दोलायंत्रेण वार्तिकैः

<raupyakaraṇavidhiḥ (11)> daradaṃ khaṇḍaśaḥ kṛtvā ṭaṃkatrayamitaṃ pṛthak / vajrīkṣīreṇa tatsvedyaṃ dolāyaṃtreṇa vārtikaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तारचूर्णं समं लेप्यं लुङ्गतोयसमं तथा । गोवरैः पाचयेत्स्वल्पम् एव द्वादशयामकम्

tāracūrṇaṃ samaṃ lepyaṃ luṅgatoyasamaṃ tathā / govaraiḥ pācayetsvalpam eva dvādaśayāmakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पिष्टिस्तम्भो भवेत्तेन पश्चात्ताररजः पृथक् । कुर्याद्दरदखण्डेन समं सीसं च दापयेत्

piṣṭistambho bhavettena paścāttārarajaḥ pṛthak / kuryāddaradakhaṇḍena samaṃ sīsaṃ ca dāpayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गालयेन्मूषिकामध्ये शीतं कृत्वा तु खोटकम् । भस्म मूषोपरि न्यस्य ध्मापयेच्च शनैः शनैः

gālayenmūṣikāmadhye śītaṃ kṛtvā tu khoṭakam / bhasma mūṣopari nyasya dhmāpayecca śanaiḥ śanaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शुद्धशङ्खनिभं रूप्यं निष्कमात्रं हि निःसरेत्

śuddhaśaṅkhanibhaṃ rūpyaṃ niṣkamātraṃ hi niḥsaret

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

<रौप्यकरणविधिः (१२)> द्विपलं शुद्धसूतं च द्विपलं रसकस्य च । तालकं च पलद्वंद्वं सुर्मिलं युग्ममात्रकम्

<raupyakaraṇavidhiḥ (12)> dvipalaṃ śuddhasūtaṃ ca dvipalaṃ rasakasya ca / tālakaṃ ca paladvaṃdvaṃ surmilaṃ yugmamātrakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कूप्यामारोपयेत्सर्वं मुखं ताम्रेण रुन्धयेत् । वालुकायन्त्रके सम्यक् पचेद् द्वादशयामकम्

kūpyāmāropayetsarvaṃ mukhaṃ tāmreṇa rundhayet / vālukāyantrake samyak paced dvādaśayāmakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कूपीमुखे तु यल्लग्नं सत्त्वं ग्राह्यं प्रयत्नतः । शुल्बे षोडशवेधेन कारयेद्रजतं वरम्

kūpīmukhe tu yallagnaṃ sattvaṃ grāhyaṃ prayatnataḥ / śulbe ṣoḍaśavedhena kārayedrajataṃ varam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

<रौप्यकरणविधिः (१३)> सूतकं पलमेकं तु शंखाभं सुर्मिलं पलम् । एरण्डतैले घृष्टं तद् धारितं खर्परे वरे

<raupyakaraṇavidhiḥ (13)> sūtakaṃ palamekaṃ tu śaṃkhābhaṃ surmilaṃ palam / eraṇḍataile ghṛṣṭaṃ tad dhāritaṃ kharpare vare

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्धितं ताम्रपात्रेण मुद्रितं सुदृढं कृतम् । पश्चाच्चुल्ल्यां समारोप्य वह्निं कुर्याच्छनैः शनैः

andhitaṃ tāmrapātreṇa mudritaṃ sudṛḍhaṃ kṛtam / paścāccullyāṃ samāropya vahniṃ kuryācchanaiḥ śanaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सार्धं यामं ततः पाच्यं स्वांगशीतं समुद्धरेत् । ताम्रपात्रे तु यल्लग्नं सर्वं सत्त्वं समाहरेत्

sārdhaṃ yāmaṃ tataḥ pācyaṃ svāṃgaśītaṃ samuddharet / tāmrapātre tu yallagnaṃ sarvaṃ sattvaṃ samāharet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.