Yasodhara: Rasaprakasasudhakara 1

धूर्तपुष्पसमाकारा मूषाष्टाङ्गुलदीर्घिका । मुखे सुविस्तृता कार्या चतुरंगुलसंमिता

dhūrtapuṣpasamākārā mūṣāṣṭāṅguladīrghikā / mukhe suvistṛtā kāryā caturaṃgulasaṃmitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मृण्मया सापि शुष्का च मध्ये ऽतिमसृणीकृता । अन्या पिधानिका मूषा सुनिम्ना छिद्रसंयुता

mṛṇmayā sāpi śuṣkā ca madhye 'timasṛṇīkṛtā / anyā pidhānikā mūṣā sunimnā chidrasaṃyutā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शुद्धं सुजारितं सूतं मूषामध्ये निधापयेत् । <सारणातैल> मत्स्यकच्छपमण्डूक- जलौकामेषसूकराः

śuddhaṃ sujāritaṃ sūtaṃ mūṣāmadhye nidhāpayet / <sāraṇātaila> matsyakacchapamaṇḍūka- jalaukāmeṣasūkarāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकीकृत्य वसामेषाम् एवं तैलं तु सारणम् । भूनागविट् तथा क्षौद्रं वायसानां पुरीषकम्

ekīkṛtya vasāmeṣām evaṃ tailaṃ tu sāraṇam / bhūnāgaviṭ tathā kṣaudraṃ vāyasānāṃ purīṣakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथैव शलभादीनां महिषीकर्णयोर्मलम् । रसस्य षोडशांशेन चैतेषां कल्कमादिशेत्

tathaiva śalabhādīnāṃ mahiṣīkarṇayormalam / rasasya ṣoḍaśāṃśena caiteṣāṃ kalkamādiśet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पटेन गालितं कृत्वा तैलमध्ये नियोजयेत् । <सारणा (चोन्त्।)> सारणार्थे कृतं तैलं तस्मिन् तैले सुपाचयेत्

paṭena gālitaṃ kṛtvā tailamadhye niyojayet / <sāraṇā (cont.)> sāraṇārthe kṛtaṃ tailaṃ tasmin taile supācayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बीजं च कल्कमिश्रं हि कृत्वा मूषोपरि न्यसेत् । पिधानेन द्वितीयेन मूषावक्त्रं निरुन्धयेत्

bījaṃ ca kalkamiśraṃ hi kṛtvā mūṣopari nyaset / pidhānena dvitīyena mūṣāvaktraṃ nirundhayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भस्मना लवणेनैव मूषायुग्मं तु मुद्रयेत् । मूषिकायास्त्रिभागं हि खनित्वा वसुधां क्षिपेत्

bhasmanā lavaṇenaiva mūṣāyugmaṃ tu mudrayet / mūṣikāyāstribhāgaṃ hi khanitvā vasudhāṃ kṣipet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदूर्ध्वं ध्मापयेत्सम्यक् दृढांगारैः खराग्निना । एवं संजारितं बीजं रसमध्ये पतत्यलम्

tadūrdhvaṃ dhmāpayetsamyak dṛḍhāṃgāraiḥ kharāgninā / evaṃ saṃjāritaṃ bījaṃ rasamadhye patatyalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बन्धमायाति सूतेन्द्रः सारितो गुणवान् भवेत् । प्रथमं जारितश्चैव सारितः सर्वसिद्धिदः

bandhamāyāti sūtendraḥ sārito guṇavān bhavet / prathamaṃ jāritaścaiva sāritaḥ sarvasiddhidaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नो जारितः सारितश्च कथं बन्धकरो भवेत् । गुरूपदेशतो दृष्टं सारणं कर्म चोत्तमम्

no jāritaḥ sāritaśca kathaṃ bandhakaro bhavet / gurūpadeśato dṛṣṭaṃ sāraṇaṃ karma cottamam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हस्तानुभवयोगेन कृतं सम्यक् श्रुतं नहि

hastānubhavayogena kṛtaṃ samyak śrutaṃ nahi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

<१५। क्रामण> अथ क्रामणकं कर्म पारदस्य निगद्यते । शास्त्रात्कृतं न दृष्टं हि यथावत् क्रामयेद्रसम्

<15. krāmaṇa> atha krāmaṇakaṃ karma pāradasya nigadyate / śāstrātkṛtaṃ na dṛṣṭaṃ hi yathāvat krāmayedrasam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कर्णमलं महिषीणां स्त्रीदुग्धं टंकणेन सम्मिश्रम् । एतान्येव समानि च कृत्वा द्रव्याणि मर्दयेच्च दिनम्

karṇamalaṃ mahiṣīṇāṃ strīdugdhaṃ ṭaṃkaṇena sammiśram / etānyeva samāni ca kṛtvā dravyāṇi mardayecca dinam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विषं च दरदश्चैव रसको रक्तकान्तकौ । इन्द्रगोपश्च तुवरी माक्षिकं काकविट् तथा

viṣaṃ ca daradaścaiva rasako raktakāntakau / indragopaśca tuvarī mākṣikaṃ kākaviṭ tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कल्कमेतद् अधोर्ध्वं हि मध्ये सूतं निधापयेत् । काचचूर्णं ततो दत्त्वा चान्धमूषागतं धमेत्

kalkametad adhordhvaṃ hi madhye sūtaṃ nidhāpayet / kācacūrṇaṃ tato dattvā cāndhamūṣāgataṃ dhamet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनेन क्रामणेनैव पारदः क्रमते क्षणात् । इदं क्रामणकं श्रेष्ठं नन्दिराजेन भाषितम्

anena krāmaṇenaiva pāradaḥ kramate kṣaṇāt / idaṃ krāmaṇakaṃ śreṣṭhaṃ nandirājena bhāṣitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ताप्यसत्त्वं तथा नागं शुद्धं क्रामणकं तथा । बीजानि पारदस्यापि क्रमते च न संशयः

tāpyasattvaṃ tathā nāgaṃ śuddhaṃ krāmaṇakaṃ tathā / bījāni pāradasyāpi kramate ca na saṃśayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

<१६। वेधन> अथ वेधविधानं हि कथयामि सुविस्तरम् । येन विज्ञातमात्रेण वेधज्ञो जायते नरः

<16. vedhana> atha vedhavidhānaṃ hi kathayāmi suvistaram / yena vijñātamātreṇa vedhajño jāyate naraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धूर्ततैलमहेःफेनं कंगुणीतैलमेव च । भृङ्गीतैलं विषं चैव तैलं जातीफलोद्भवम्

dhūrtatailamaheḥphenaṃ kaṃguṇītailameva ca / bhṛṅgītailaṃ viṣaṃ caiva tailaṃ jātīphalodbhavam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हयमारशिफातैलम् अब्धेःशोषकतैलकम् । एतान्यन्यानि तैलानि विद्धि वेधकराणि च

hayamāraśiphātailam abdheḥśoṣakatailakam / etānyanyāni tailāni viddhi vedhakarāṇi ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सिद्धसूतेन च समं मर्दितं वेधकृद् भवेत्

siddhasūtena ca samaṃ marditaṃ vedhakṛd bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

<वेधभेदाः> लेपवेधस्तथा क्षेपः कुंतवेधस्तथैव च

<vedhabhedāḥ> lepavedhastathā kṣepaḥ kuṃtavedhastathaiva ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धूमाख्यः शब्दवेधः स्याद् एवं पञ्चविधः स्मृतः । <लेपवेध> सूक्ष्माणि ताम्रपत्राणि कलधूतभवानि च । कल्केन लेपितान्येव ध्मापयेद् अन्धमूषया

dhūmākhyaḥ śabdavedhaḥ syād evaṃ pañcavidhaḥ smṛtaḥ / <lepavedha> sūkṣmāṇi tāmrapatrāṇi kaladhūtabhavāni ca / kalkena lepitānyeva dhmāpayed andhamūṣayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शीतीभूते तमुत्तार्य लेपवेधश्च कथ्यते । <क्षेपवेध> द्रुते ताम्रे ऽथवा रौप्ये रसं तत्र विनिक्षिपेत्

śītībhūte tamuttārya lepavedhaśca kathyate / <kṣepavedha> drute tāmre 'thavā raupye rasaṃ tatra vinikṣipet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विध्यते तेन सहसा क्षेपवेधः स कथ्यते । <कुन्तवेध> द्रावयेन्नागरूप्यं च ताम्रं चैव तथावरान्

vidhyate tena sahasā kṣepavedhaḥ sa kathyate / <kuntavedha> drāvayennāgarūpyaṃ ca tāmraṃ caiva tathāvarān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पारदो ऽन्यतमे पात्रे द्राविते ऽत्र नियोजितः । वेधते कुन्तवेधः स्याद् इति शास्त्रविदो ऽब्रुवन्

pārado 'nyatame pātre drāvite 'tra niyojitaḥ / vedhate kuntavedhaḥ syād iti śāstravido 'bruvan

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

<धूमवेध> धूमस्पर्शेन जायन्ते धातवो हेमरूप्यकौ । धूमवेधः स विज्ञेयो रसराजस्य निश्चितम्

<dhūmavedha> dhūmasparśena jāyante dhātavo hemarūpyakau / dhūmavedhaḥ sa vijñeyo rasarājasya niścitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

<शब्दवेध> बद्धे रसवरे साक्षात् स्पर्शनाज्जायते रवः । तथैव जायते वेधः शब्दवेधः स कथ्यते

<śabdavedha> baddhe rasavare sākṣāt sparśanājjāyate ravaḥ / tathaiva jāyate vedhaḥ śabdavedhaḥ sa kathyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

<१७। रञ्जन> अथेदानीं प्रवक्ष्यामि रंजनं पारदस्य हि । रञ्जितः क्रामितश्चैव साक्षाद्देवो महेश्वरः

<17. rañjana> athedānīṃ pravakṣyāmi raṃjanaṃ pāradasya hi / rañjitaḥ krāmitaścaiva sākṣāddevo maheśvaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रंजनं लोहताम्राभ्यां रसकेन विधीयते । तथा रक्तगणेनैव कर्तव्यं शास्त्रवर्त्मना

raṃjanaṃ lohatāmrābhyāṃ rasakena vidhīyate / tathā raktagaṇenaiva kartavyaṃ śāstravartmanā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गन्धरागेण कर्तव्यं पारदस्याथ रंजनम् । ताम्रेण रक्तकाचेन रक्तसैन्धवकेन च

gandharāgeṇa kartavyaṃ pāradasyātha raṃjanam / tāmreṇa raktakācena raktasaindhavakena ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अंधमूषागतं सूतं रञ्जयेत्ताम्रकादिभिः । इष्टिकायन्त्रयोगेन गन्धरागेण रञ्जयेत्

aṃdhamūṣāgataṃ sūtaṃ rañjayettāmrakādibhiḥ / iṣṭikāyantrayogena gandharāgeṇa rañjayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रसकस्य च रागेण तुलायन्त्रस्य योगतः । <मेर्चुर्य्:: रञ्जन> मर्दनात्तीक्ष्णचूर्णेन रञ्जयेत्सूतकं सदा

rasakasya ca rāgeṇa tulāyantrasya yogataḥ / <mercury:: rañjana> mardanāttīkṣṇacūrṇena rañjayetsūtakaṃ sadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

<मेर्चुर्य्:: रञ्जन> ताम्रकल्कीकृतेनैव स्थापयेत्सप्तवासरम् । रंजनं सूतराजस्य जायते नात्र संशयः

<mercury:: rañjana> tāmrakalkīkṛtenaiva sthāpayetsaptavāsaram / raṃjanaṃ sūtarājasya jāyate nātra saṃśayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

<मेर्चुर्य्:: रञ्जन> मृण्मूषा च प्रकर्तव्या रक्तवर्गेण लेपिता । तन्मध्ये पारदं क्षिप्त्वा ध्मानाद् रञ्जनकं भवेत्

<mercury:: rañjana> mṛṇmūṣā ca prakartavyā raktavargeṇa lepitā / tanmadhye pāradaṃ kṣiptvā dhmānād rañjanakaṃ bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मया संक्षेपतः प्रोक्तं रंजनं पारदस्य हि । शास्त्रमार्गेण बहुधा रंजनं हि निदर्शितम्

mayā saṃkṣepataḥ proktaṃ raṃjanaṃ pāradasya hi / śāstramārgeṇa bahudhā raṃjanaṃ hi nidarśitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

<१८। सेवन> अथ सेवनकं कर्म पारदस्य दशाष्टमम् । कथ्यते ऽत्र प्रयत्नेन विस्तरेण मयाधुना

<18. sevana> atha sevanakaṃ karma pāradasya daśāṣṭamam / kathyate 'tra prayatnena vistareṇa mayādhunā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यत्नेन सेवितः सूतः शास्त्रमार्गेण सिद्धिदः । अन्यथा भक्षितश्चैव विषवन्मारयेन्नरम्

yatnena sevitaḥ sūtaḥ śāstramārgeṇa siddhidaḥ / anyathā bhakṣitaścaiva viṣavanmārayennaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आदौ तु वमनं कृत्वा पश्चाद्रेचनमाचरेत् । ततो मृताभ्रं भक्षेत पश्चात्सूतस्य सेवनम्

ādau tu vamanaṃ kṛtvā paścādrecanamācaret / tato mṛtābhraṃ bhakṣeta paścātsūtasya sevanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सम्यक् सूतवरः शुद्धो देहलोहकरः सदा । सेवितः सर्वरोगघ्नः सर्वसिद्धिकरो भवेत्

samyak sūtavaraḥ śuddho dehalohakaraḥ sadā / sevitaḥ sarvarogaghnaḥ sarvasiddhikaro bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यावन्मानेन लोहस्य गद्याणे वेधकृद्भवेत् । तावन्मानेन देहस्य भक्षितो रोगहा भवेत्

yāvanmānena lohasya gadyāṇe vedhakṛdbhavet / tāvanmānena dehasya bhakṣito rogahā bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राजिकाथ प्रियंगुश्च सर्षपो मुद्गमाषकौ । रक्तिका चणको वाथ वल्लमात्रो भवेद्रसः

rājikātha priyaṃguśca sarṣapo mudgamāṣakau / raktikā caṇako vātha vallamātro bhavedrasaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एषा मात्रा रसे प्रोक्ता सर्वकर्मविशारदैः । अनुपानेन भुञ्जीत पर्णखण्डिकया सह

eṣā mātrā rase proktā sarvakarmaviśāradaiḥ / anupānena bhuñjīta parṇakhaṇḍikayā saha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्थं संसेविते सूते सर्वरोगाद्विमुच्यते । सर्वपापाद्विनिर्मुक्तः प्राप्नोति परमां गतिम्

itthaṃ saṃsevite sūte sarvarogādvimucyate / sarvapāpādvinirmuktaḥ prāpnoti paramāṃ gatim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.