Yasodhara: Rasaprakasasudhakara 6

<उपरसाः> तालकं तुवरी गंधं कंकुष्ठं कुनटी तथा । सौवीरं गैरिकं चैवम् अष्टमं खेचराह्वयम्

<uparasāḥ> tālakaṃ tuvarī gaṃdhaṃ kaṃkuṣṭhaṃ kunaṭī tathā / sauvīraṃ gairikaṃ caivam aṣṭamaṃ khecarāhvayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

<हरिताल:: सुब्त्य्पेस्> तालकं द्विविधं प्रोक्तं दलाख्यं चाश्मसंज्ञितम् । <पत्त्रतालक:: फ्य्स्। प्रोपेर्तिएस्> सूक्ष्मपत्रं हेमवर्णं गुरु स्निग्धं च भासुरम्

<haritāla:: subtypes> tālakaṃ dvividhaṃ proktaṃ dalākhyaṃ cāśmasaṃjñitam / <pattratālaka:: phys. properties> sūkṣmapatraṃ hemavarṇaṃ guru snigdhaṃ ca bhāsuram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दलाख्यं तालकं तच्च बहुसत्वं रसायनम् । <अश्मतालक:: फ्य्स्। प्रोपेर्तिएस्> निष्पत्रं चाश्मसदृशं किंचित्सत्वं तथागुरु

dalākhyaṃ tālakaṃ tacca bahusatvaṃ rasāyanam / <aśmatālaka:: phys. properties> niṣpatraṃ cāśmasadṛśaṃ kiṃcitsatvaṃ tathāguru

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नारीणां पुष्पहृत् तत्तु कुपथ्यं चाश्मतालकम् । <हरिताल:: शोधन> कुष्माण्डतोयसंस्विन्नं ततः क्षारजलेन वा । चूर्णतोयेन वा स्विन्नं दोलायंत्रेण शुध्यति

nārīṇāṃ puṣpahṛt tattu kupathyaṃ cāśmatālakam / <haritāla:: śodhana> kuṣmāṇḍatoyasaṃsvinnaṃ tataḥ kṣārajalena vā / cūrṇatoyena vā svinnaṃ dolāyaṃtreṇa śudhyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

<हरिताल:: सत्त्व:: पातन> कुलत्थक्वाथसौभाग्य- माहिषाज्यमधुप्लुतम् । खल्वे क्षिप्त्वा च तत्तालं मर्दयेदेकवासरम्

<haritāla:: sattva:: pātana> kulatthakvāthasaubhāgya- māhiṣājyamadhuplutam / khalve kṣiptvā ca tattālaṃ mardayedekavāsaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निस्तुषीकृत्य चैरण्ड- बीजान्येव तु मर्दयेत् । पलाष्टमानं तालस्य चाष्टमांशं तु कारयेत्

nistuṣīkṛtya cairaṇḍa- bījānyeva tu mardayet / palāṣṭamānaṃ tālasya cāṣṭamāṃśaṃ tu kārayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बीजान्येरण्डजान्येव क्षिप्त्वा चैकत्र मर्दयेत् । यवाभा गुटिका कार्या शुष्का कुप्यां निधाय च

bījānyeraṇḍajānyeva kṣiptvā caikatra mardayet / yavābhā guṭikā kāryā śuṣkā kupyāṃ nidhāya ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वालुकायंत्रमध्ये तु वह्निं द्वादशयामकम् । स्वांगशीतं समुत्तार्य ऊर्ध्वगं सत्वमाहरेत्

vālukāyaṃtramadhye tu vahniṃ dvādaśayāmakam / svāṃgaśītaṃ samuttārya ūrdhvagaṃ satvamāharet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पाषाणधातुसत्त्वानां प्रकाराः सन्त्यनेकशः । यानि कार्यकराण्येव सत्वानि कथितानि वै

pāṣāṇadhātusattvānāṃ prakārāḥ santyanekaśaḥ / yāni kāryakarāṇyeva satvāni kathitāni vai

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

<हरिताल:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएस्> वातश्लेष्महरं रक्त- भूतनुत् पुष्पहृत् स्त्रियाः । सुस्निग्धमुष्णकटुकं दीपनं कुष्ठहारि तत्

<haritāla:: medic. properties> vātaśleṣmaharaṃ rakta- bhūtanut puṣpahṛt striyāḥ / susnigdhamuṣṇakaṭukaṃ dīpanaṃ kuṣṭhahāri tat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

<सौराष्ट्री:: ओरिगिन्> सौराष्ट्रदेशे संजाता खनिजा तुवरी मता । <सौराष्ट्री:: चोलोर्स् फ़ब्रिच्> या लेपिता श्वेतवस्त्रे रङ्गबन्धकरी हि सा

<saurāṣṭrī:: origin> saurāṣṭradeśe saṃjātā khanijā tuvarī matā / <saurāṣṭrī:: colors fabric> yā lepitā śvetavastre raṅgabandhakarī hi sā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

<सौराष्ट्री:: सुब्त्य्पेस्> फुल्लिका खटिका तद्वत् द्विप्रकारा प्रशस्यते । किंचित्पीता च सुस्निग्धा गरदोषविनाशिनी

<saurāṣṭrī:: subtypes> phullikā khaṭikā tadvat dviprakārā praśasyate / kiṃcitpītā ca susnigdhā garadoṣavināśinī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्वेतवर्णापरा साम्ला फुल्लिका लोहमारणी । <सौराष्ट्री:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएस्> कषाया मधुरा कांक्षी कटुका विषनाशिनी

śvetavarṇāparā sāmlā phullikā lohamāraṇī / <saurāṣṭrī:: medic. properties> kaṣāyā madhurā kāṃkṣī kaṭukā viṣanāśinī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

व्रणघ्नी कफहा चैव नेत्रव्याधित्रिदोषहा । कुष्ठरोगहरा सा तु पारदे बीजधारिणी

vraṇaghnī kaphahā caiva netravyādhitridoṣahā / kuṣṭharogaharā sā tu pārade bījadhāriṇī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

<सौराष्ट्री:: शोधन> धान्याम्ले तुवरी क्षिप्ता शुध्यति त्रिदिनेन वै । <सौराष्ट्री:: सत्त्व:: पातन> क्षारैरम्लैश्च मृदिता ध्माता सत्वं विमुञ्चति । <सौराष्ट्री:: सत्त्व:: मेदिच्। उसे> तत्सत्वं धातुवादार्थे औषधे नोपपद्यते

<saurāṣṭrī:: śodhana> dhānyāmle tuvarī kṣiptā śudhyati tridinena vai / <saurāṣṭrī:: sattva:: pātana> kṣārairamlaiśca mṛditā dhmātā satvaṃ vimuñcati / <saurāṣṭrī:: sattva:: medic. use> tatsatvaṃ dhātuvādārthe auṣadhe nopapadyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

<मनःशिला:: सुब्त्य्पेस्> मनःशिला त्रिप्रकारा श्यामा रक्ता च खण्डिका । <श्यामा> श्यामा रक्ता मिश्रवर्णा भाराढ्या श्यामिका भवेत्

<manaḥśilā:: subtypes> manaḥśilā triprakārā śyāmā raktā ca khaṇḍikā / <śyāmā> śyāmā raktā miśravarṇā bhārāḍhyā śyāmikā bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

<कणवीरका> कणवीरा सुरक्ताङ्गी ताम्राभा सैव शस्यते । <खण्डिका> चूर्णिता याति रक्ताङ्गी गुरुः स्निग्धा च खण्डिका

<kaṇavīrakā> kaṇavīrā suraktāṅgī tāmrābhā saiva śasyate / <khaṇḍikā> cūrṇitā yāti raktāṅgī guruḥ snigdhā ca khaṇḍikā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वाः कुनट्यः कथिताः पूर्वं पूर्वं गुणोत्तराः । <मनःशिला:: शोधन> मुनिपत्ररसेनापि शृङ्गवेररसेन वा

sarvāḥ kunaṭyaḥ kathitāḥ pūrvaṃ pūrvaṃ guṇottarāḥ / <manaḥśilā:: śodhana> munipatrarasenāpi śṛṅgaverarasena vā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भाविता सप्तवारेण विशुध्यति न संशयः । <मनःशिला:: सत्त्व:: पातन> सर्पिषा च गुडेनाथ किट्टगुग्गुलुनाथ वा

bhāvitā saptavāreṇa viśudhyati na saṃśayaḥ / <manaḥśilā:: sattva:: pātana> sarpiṣā ca guḍenātha kiṭṭaguggulunātha vā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ध्माता तु कोष्ठिकायन्त्रे मुञ्चेत् सत्त्वं न संशयः

dhmātā tu koṣṭhikāyantre muñcet sattvaṃ na saṃśayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

<मनःशिला:: शुद्ध:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएस्> रसायनवरा सर्वा वातश्लेष्मविनाशिनी । सत्वाधिका विषघ्नी च भूतकण्डूक्षयापहा । अग्निमांद्यं प्रशमयेत् कोष्ठरोगनिबर्हिणी

<manaḥśilā:: śuddha:: medic. properties> rasāyanavarā sarvā vātaśleṣmavināśinī / satvādhikā viṣaghnī ca bhūtakaṇḍūkṣayāpahā / agnimāṃdyaṃ praśamayet koṣṭharoganibarhiṇī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

<अञ्जन:: सुब्त्य्पेस्> सौवीरं च रसांजनं निगदितं स्रोत्ॐजनं चैव हि तद्वत् पुष्पमथाञ्जनं तदनु चेन्नीलांजनं कथ्यते । पञ्चानामपि नामवर्णगुणवद्रूपाणि सम्यग्विधौ कथ्यन्तेऽत्र मयापि शोधनम् इदं सत्वं मृतिश्चोच्यते

<añjana:: subtypes> sauvīraṃ ca rasāṃjanaṃ nigaditaṃ srotoṃjanaṃ caiva hi tadvat puṣpamathāñjanaṃ tadanu cennīlāṃjanaṃ kathyate / pañcānāmapi nāmavarṇaguṇavadrūpāṇi samyagvidhau kathyante'tra mayāpi śodhanam idaṃ satvaṃ mṛtiścocyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

<सौवीर> सौवीराख्यं चांजनं धूमवर्णं पित्तास्रघ्नं छर्दिहिध्माव्रणघ्नम् । नेत्रव्याधौ शोधने रोपणे च श्रेष्ठं प्रोक्तं कर्णरोगप्रशांत्यै

<sauvīra> sauvīrākhyaṃ cāṃjanaṃ dhūmavarṇaṃ pittāsraghnaṃ chardihidhmāvraṇaghnam / netravyādhau śodhane ropaṇe ca śreṣṭhaṃ proktaṃ karṇarogapraśāṃtyai

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

<रसाञ्जन> पीताभं विषरक्तदोषशमनं सश्वासहिध्मापहं वर्ण्यं वातविनाशनं कृमिहरं दार्व्युद्भवं शोभनम् । <स्रोतोञ्जन> स्निग्धं स्वादु कषायकं विषवमीपित्तास्रनुल्लेखनं नेत्र्यं हिध्मरुजापहं निगदितं स्रोत्ॐजनं सर्वदा

<rasāñjana> pītābhaṃ viṣaraktadoṣaśamanaṃ saśvāsahidhmāpahaṃ varṇyaṃ vātavināśanaṃ kṛmiharaṃ dārvyudbhavaṃ śobhanam / <srotoñjana> snigdhaṃ svādu kaṣāyakaṃ viṣavamīpittāsranullekhanaṃ netryaṃ hidhmarujāpahaṃ nigaditaṃ srotoṃjanaṃ sarvadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

<पुष्पाञ्जन> सितं स्निग्धं हिमं चैव नेत्ररोगविषापहम् । ज्वरघ्नम् अतिहिध्माघ्नं पुष्पांजनमिहोदितम्

<puṣpāñjana> sitaṃ snigdhaṃ himaṃ caiva netrarogaviṣāpaham / jvaraghnam atihidhmāghnaṃ puṣpāṃjanamihoditam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

<नीलाञ्जन> रसायनं सुवर्णघ्नं गुरु स्निग्धं त्रिदोषहा । नीलांजनं च कथितं लोहमार्दवकारकम्

<nīlāñjana> rasāyanaṃ suvarṇaghnaṃ guru snigdhaṃ tridoṣahā / nīlāṃjanaṃ ca kathitaṃ lohamārdavakārakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

<अञ्जन:: शोधन> भृंगराजरसेनैव सर्वाण्येवांजनानि हि । विशुध्यन्तीह सततं सत्यं गुरुवचो यथा । <अञ्जन:: सत्त्व:: पातन> शिलायाः सत्ववत् सत्त्वम् अञ्जनानां च पातयेत्

<añjana:: śodhana> bhṛṃgarājarasenaiva sarvāṇyevāṃjanāni hi / viśudhyantīha satataṃ satyaṃ guruvaco yathā / <añjana:: sattva:: pātana> śilāyāḥ satvavat sattvam añjanānāṃ ca pātayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

<सुल्फ़ुर्:: सुब्त्य्पेस्:: चोलोउर्> गंधकस्य चतुर्भेदा लक्षिताः पूर्वसूरिभिः । श्वेतः पीतस्तथा रक्तः कृष्णश्चेति चतुर्विधः

<sulfur:: subtypes:: colour> gaṃdhakasya caturbhedā lakṣitāḥ pūrvasūribhiḥ / śvetaḥ pītastathā raktaḥ kṛṣṇaśceti caturvidhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

<सुल्फ़ुर्:: wहिते> श्वेतस्तु खटिकाकारो लेपनाल्लोहमारणम् । जायते नात्र संदेहो ह्य् अनुभूतं मया खलु

<sulfur:: white> śvetastu khaṭikākāro lepanāllohamāraṇam / jāyate nātra saṃdeho hy anubhūtaṃ mayā khalu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

<सुल्फ़ुर्:: येल्लोw> पीतवर्णो भवेद्यस्तु स चोक्तोऽमलसारकः । रसे रसायने श्रेष्ठः शुकपिच्छः स कथ्यते

<sulfur:: yellow> pītavarṇo bhavedyastu sa cokto'malasārakaḥ / rase rasāyane śreṣṭhaḥ śukapicchaḥ sa kathyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

<सुल्फ़ुर्:: रेद्> लाक्षारसनिभो रक्तः शुकतुण्डः स कथ्यते । धातूनां रंजनं कुर्याद् रसबन्धं करोत्यलम्

<sulfur:: red> lākṣārasanibho raktaḥ śukatuṇḍaḥ sa kathyate / dhātūnāṃ raṃjanaṃ kuryād rasabandhaṃ karotyalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

<सुल्फ़ुर्:: ब्लच्क्> यः कृष्णवर्णः स तु दुर्लभोऽस्ति नाशं करोतीह जरापमृत्योः । संसेवनाद्वज्रसमं शरीरं भवेत्सुकान्तं हि निरामयं च

<sulfur:: black> yaḥ kṛṣṇavarṇaḥ sa tu durlabho'sti nāśaṃ karotīha jarāpamṛtyoḥ / saṃsevanādvajrasamaṃ śarīraṃ bhavetsukāntaṃ hi nirāmayaṃ ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

<सुल्फ़ुर्:: शोधन> घटीमध्ये पयः क्षिप्त्वा मुखे वस्त्रं प्रबन्धयेत् । वस्त्रोपरि बलेश्चूर्णं मुखं रुद्ध्वा शरावतः

<sulfur:: śodhana> ghaṭīmadhye payaḥ kṣiptvā mukhe vastraṃ prabandhayet / vastropari baleścūrṇaṃ mukhaṃ ruddhvā śarāvataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भूमौ निधाय तत्पात्रं पुटं दद्यात्प्रयत्नतः । विंशत्युपलकैश्चैव स्वांगशीतं समुद्धरेत्

bhūmau nidhāya tatpātraṃ puṭaṃ dadyātprayatnataḥ / viṃśatyupalakaiścaiva svāṃgaśītaṃ samuddharet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनेनैव प्रकारेण स्वांगशीतं पुनः पुनः । एवं संशोधितो गन्धः सर्वकार्यकरो भवेत्

anenaiva prakāreṇa svāṃgaśītaṃ punaḥ punaḥ / evaṃ saṃśodhito gandhaḥ sarvakāryakaro bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

<सुल्फ़ुर्:: शुद्ध:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएस्> विपाके मधुरो गन्ध- पाषाणस्तु रसायनः । विसर्पकण्डुकुष्ठस्य शमनो दीपनस्तथा

<sulfur:: śuddha:: medic. properties> vipāke madhuro gandha- pāṣāṇastu rasāyanaḥ / visarpakaṇḍukuṣṭhasya śamano dīpanastathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आमाजीर्णप्रशमनो विषहा रसशोषणः । सूतस्य वीर्यदः साक्षात् पार्वतीपुष्पसंभवः

āmājīrṇapraśamano viṣahā rasaśoṣaṇaḥ / sūtasya vīryadaḥ sākṣāt pārvatīpuṣpasaṃbhavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृमिरोगहरः सम्यक् सूतं मूर्छयति ध्रुवम् । <सुल्फ़ुर्:: निरुक्ति फ़ोर् बलिवसा> सेवितो बलिराज्ञा यः प्रभूतबलहेतवे

kṛmirogaharaḥ samyak sūtaṃ mūrchayati dhruvam / <sulfur:: nirukti for balivasā> sevito balirājñā yaḥ prabhūtabalahetave

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्माद्बलिवसेत्युक्तो गंधकोऽतिमनोहरः । <सुल्फ़ुर्::मेदिच्। उसे> शुकपिच्छस्तु मरिच- समांशेन तु कल्कितः

tasmādbalivasetyukto gaṃdhako'timanoharaḥ / <sulfur::medic. use> śukapicchastu marica- samāṃśena tu kalkitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्रिफला षड्गुणा कार्या मर्दयेत्कृतमालकैः । मूलद्रवैस्ततः पीतो हन्ति कुष्ठान्यनेकशः

triphalā ṣaḍguṇā kāryā mardayetkṛtamālakaiḥ / mūladravaistataḥ pīto hanti kuṣṭhānyanekaśaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तन्मूलसलिले घृष्टं वपुस्तेनाथ लेपितम् । कुष्ठान्येव निहन्त्याशु सद्यः प्रत्ययकारकम्

tanmūlasalile ghṛṣṭaṃ vapustenātha lepitam / kuṣṭhānyeva nihantyāśu sadyaḥ pratyayakārakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

<सुल्फ़ुर्:: मेदिच्। उसे> संशुद्धगंधकं चैव तैलेन सह पेषयेत् । अपामार्गक्षारतोयैस् तैलेन मरिचेन च

<sulfur:: medic. use> saṃśuddhagaṃdhakaṃ caiva tailena saha peṣayet / apāmārgakṣāratoyais tailena maricena ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विलिप्य सकलं देहं तिष्ठेत्सूर्यातपेषु च । भोजयेत्तक्रभक्तं च तृतीये प्रहरे खलु

vilipya sakalaṃ dehaṃ tiṣṭhetsūryātapeṣu ca / bhojayettakrabhaktaṃ ca tṛtīye prahare khalu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वह्निना स्वेदयेद्रात्रौ प्रातरुत्थाय मर्दयेत् । महिषस्य पुरीषेण स्नायाच्छीतेन वारिणा

vahninā svedayedrātrau prātarutthāya mardayet / mahiṣasya purīṣeṇa snāyācchītena vāriṇā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्नानं कुर्यादुषस्येवं कण्डूः पामा च नश्यति । दृष्टप्रत्यययोगोऽयं कथितोऽत्र मया खलु । नाशयेच्चिरकालोत्थाः कुष्ठपामाविचर्चिकाः

snānaṃ kuryāduṣasyevaṃ kaṇḍūḥ pāmā ca naśyati / dṛṣṭapratyayayogo'yaṃ kathito'tra mayā khalu / nāśayeccirakālotthāḥ kuṣṭhapāmāvicarcikāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

<सुल्फ़ुर्:: मेदिच्। उसे> कलांशव्योषसंयुक्तं शुद्धगन्धकचूर्णकम् । वस्त्रे वितस्तिमात्रे तु गंधचूर्णं सतैलकम्

<sulfur:: medic. use> kalāṃśavyoṣasaṃyuktaṃ śuddhagandhakacūrṇakam / vastre vitastimātre tu gaṃdhacūrṇaṃ satailakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विलिप्य वेष्टयित्वा च वर्तिं सूत्रेण वेष्टयेत् । धृत्वा संदंशतो वर्ति- मध्यं प्रज्वालयेच्च ताम्

vilipya veṣṭayitvā ca vartiṃ sūtreṇa veṣṭayet / dhṛtvā saṃdaṃśato varti- madhyaṃ prajvālayecca tām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विद्रुतः पतते गंधो बिन्दुशः काचभाजने । तां द्रुतिं प्रक्षिपेत्पत्त्रे नागवल्ल्यास्त्रिबिन्दुकाम्

vidrutaḥ patate gaṃdho binduśaḥ kācabhājane / tāṃ drutiṃ prakṣipetpattre nāgavallyāstribindukām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रसं वल्लमितं तत्र दत्त्वाङ्गुल्या विमर्दयेत् । तत्सर्वं भक्षयेत्पश्चाद् गोदुग्धं चानु सम्पिबेत्

rasaṃ vallamitaṃ tatra dattvāṅgulyā vimardayet / tatsarvaṃ bhakṣayetpaścād godugdhaṃ cānu sampibet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कामस्य दीप्तिं कुरुते क्षयपाण्डुविनाशनम् । ग्रहणीं नाशयेद् दुष्टां शूलार्तिश्वासकासकम्

kāmasya dīptiṃ kurute kṣayapāṇḍuvināśanam / grahaṇīṃ nāśayed duṣṭāṃ śūlārtiśvāsakāsakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आमाजीर्णं प्रशमयेल् लघुत्वं च प्रजायते । गंधकस्य गुणान्वक्तुं शक्तः कः शंभुना विना

āmājīrṇaṃ praśamayel laghutvaṃ ca prajāyate / gaṃdhakasya guṇānvaktuṃ śaktaḥ kaḥ śaṃbhunā vinā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

<कङ्कुष्ठ:: ओरिगिन्> पर्वते हिमसमीपवर्तिनि जायतेऽतिरुचिरं कङ्कुष्ठकम् । <कङ्कुष्ठ:: सुब्त्य्पेस्> एकमेव नलिकाभिधानकं रेणुकं तदनु चापरं भवेत्

<kaṅkuṣṭha:: origin> parvate himasamīpavartini jāyate'tiruciraṃ kaṅkuṣṭhakam / <kaṅkuṣṭha:: subtypes> ekameva nalikābhidhānakaṃ reṇukaṃ tadanu cāparaṃ bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

<नलिका:: फ्य्स्। प्रोपेर्तिएस्> पीतवर्णमसृणं च वै गुरु स्निग्धम् उत्तमतरं प्रवक्ष्यते । <रेणुक:: फ्य्स्। प्रोपेर्तिएस्> श्यामपीतमतिहीनसत्त्वकं रेणुकं हि कथितं द्वितीयकम्

<nalikā:: phys. properties> pītavarṇamasṛṇaṃ ca vai guru snigdham uttamataraṃ pravakṣyate / <reṇuka:: phys. properties> śyāmapītamatihīnasattvakaṃ reṇukaṃ hi kathitaṃ dvitīyakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

<कङ्कुष्ठ:: थिर्द् त्य्पे फ़्रोम् थे फ़ेचेस् ओफ़् अ नेwबोर्न् एलेफन्त्> वदन्ति कंकुष्ठमथापरे हि सद्यः प्रसूतस्य च दन्तिनः शकृत् । तत् कृष्णपीतं भवतीव रेचनं तृतीयमाहुर्विबुधा भिषग्वराः

<kaṅkuṣṭha:: third type from the feces of a newborn elephant> vadanti kaṃkuṣṭhamathāpare hi sadyaḥ prasūtasya ca dantinaḥ śakṛt / tat kṛṣṇapītaṃ bhavatīva recanaṃ tṛtīyamāhurvibudhā bhiṣagvarāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

<कङ्कुष्ठ:: ४। त्य्पे = नाल ओफ़् होर्सेस्> चतुर्थकङ्कुष्ठमिहैव वाजिनां नालं हि केचित्प्रवदन्ति तज्ज्ञाः । यद्धस्तिजं श्वेतमथातिपीतं विरेचनं तत्प्रकरोति शीघ्रम्

<kaṅkuṣṭha:: 4. type = nāla of horses> caturthakaṅkuṣṭhamihaiva vājināṃ nālaṃ hi kecitpravadanti tajjñāḥ / yaddhastijaṃ śvetamathātipītaṃ virecanaṃ tatprakaroti śīghram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रसायने श्रेष्ठतरं रसे च सत्वेन युक्तं खलु गौरवान्वितम् । <कङ्कुष्ठ:: शोधन> शुंठ्यम्भसा भावितमेव शुद्धिं कंकुष्ठमायाति हि सत्यमुक्तम्

rasāyane śreṣṭhataraṃ rase ca satvena yuktaṃ khalu gauravānvitam / <kaṅkuṣṭha:: śodhana> śuṃṭhyambhasā bhāvitameva śuddhiṃ kaṃkuṣṭhamāyāti hi satyamuktam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

<कङ्कुष्ठ:: शुद्ध:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएस्> कङ्कुष्ठकं तिक्तकटूष्णवीर्यं विशेषतो रेचनकं करोति । गुदार्तिगुल्मव्रणशूलहृत्परं प्रचक्षते शास्त्रविदः पुराणाः

<kaṅkuṣṭha:: śuddha:: medic. properties> kaṅkuṣṭhakaṃ tiktakaṭūṣṇavīryaṃ viśeṣato recanakaṃ karoti / gudārtigulmavraṇaśūlahṛtparaṃ pracakṣate śāstravidaḥ purāṇāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

<कङ्कुष्ठ:: सत्त्व:: पातन> सत्त्वाकृष्टिर्न च प्रोक्ता यस्मात्सत्वमयं हि तत् । <कङ्कुष्ठ:: मेदिच्। उसे> यवमात्रं भजेदेनं विरेकार्थं न संशयः

<kaṅkuṣṭha:: sattva:: pātana> sattvākṛṣṭirna ca proktā yasmātsatvamayaṃ hi tat / <kaṅkuṣṭha:: medic. use> yavamātraṃ bhajedenaṃ virekārthaṃ na saṃśayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षणादामज्वरं हन्ति जाते सति विरेचने । तांबूलेन समं चैवं भक्षितं सारयेद् ध्रुवम्

kṣaṇādāmajvaraṃ hanti jāte sati virecane / tāṃbūlena samaṃ caivaṃ bhakṣitaṃ sārayed dhruvam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बब्बूलमूलिकाक्वाथं सौभाग्याजाजिसंयुतम् । भूयो भूयः पिबेद्धीमान् विषं कंकुष्ठजं जयेत्

babbūlamūlikākvāthaṃ saubhāgyājājisaṃyutam / bhūyo bhūyaḥ pibeddhīmān viṣaṃ kaṃkuṣṭhajaṃ jayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

<कासीस:: सुब्त्य्पेस्> कासीसं प्रथमं हि सैकतमिदं पुष्पाख्यमन्यत्तथा क्षाराम्लं गुरु धूम्रवर्णविषहृत् वीर्योष्णकं रागदम् । <वालुकाकासीस:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएस्> श्वित्रघ्नं मुखकेशरंजनकरं तत्सैकतं पूर्वकं पुष्पाख्यं ह्यपरं गुणैश्च सहितं सेव्यं सदा रोगहृत्

<kāsīsa:: subtypes> kāsīsaṃ prathamaṃ hi saikatamidaṃ puṣpākhyamanyattathā kṣārāmlaṃ guru dhūmravarṇaviṣahṛt vīryoṣṇakaṃ rāgadam / <vālukākāsīsa:: medic. properties> śvitraghnaṃ mukhakeśaraṃjanakaraṃ tatsaikataṃ pūrvakaṃ puṣpākhyaṃ hyaparaṃ guṇaiśca sahitaṃ sevyaṃ sadā rogahṛt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

<पुष्पकासीस:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएस्> पुष्पाभिधं च कासीसं प्रसिद्धं नेत्ररोगहा । सोष्णवीर्यं कषायाम्लं विषघ्नं श्लेष्मनाशनम् । व्रणहृत् क्षयरोगघ्नं पटरञ्जनकं परम्

<puṣpakāsīsa:: medic. properties> puṣpābhidhaṃ ca kāsīsaṃ prasiddhaṃ netrarogahā / soṣṇavīryaṃ kaṣāyāmlaṃ viṣaghnaṃ śleṣmanāśanam / vraṇahṛt kṣayarogaghnaṃ paṭarañjanakaṃ param

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

<कासीस:: शोधन> भृंगराजरसे स्विन्नं निर्मलं हि प्रजायते । <कासीस:: सत्त्व:: पातन> सौराष्ट्रीसत्ववत् सत्त्वम् एतस्यापि समाहरेत्

<kāsīsa:: śodhana> bhṛṃgarājarase svinnaṃ nirmalaṃ hi prajāyate / <kāsīsa:: sattva:: pātana> saurāṣṭrīsatvavat sattvam etasyāpi samāharet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

<कासीस:: मेदिच्। उसे> कासीसं भस्म कांतस्य चोभयं समभागिकम् । वराविडङ्गसंयुक्तं घृतक्षौद्रप्लुतं प्रगे

<kāsīsa:: medic. use> kāsīsaṃ bhasma kāṃtasya cobhayaṃ samabhāgikam / varāviḍaṅgasaṃyuktaṃ ghṛtakṣaudraplutaṃ prage

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भक्षितं हन्ति वेगेन पाण्डुयक्ष्माणमेव च । प्लीहं गुल्मं गुदे शूलं मूत्रकृच्छ्राण्यशेषतः

bhakṣitaṃ hanti vegena pāṇḍuyakṣmāṇameva ca / plīhaṃ gulmaṃ gude śūlaṃ mūtrakṛcchrāṇyaśeṣataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सेवितं सर्वरोगघ्नं रसायनविधानतः । अग्निसंधुक्षणं कुर्यात् वलीपलितनाशनम् । आमाजीर्णभवान् रोगान् निहन्त्येव न संशयः

sevitaṃ sarvarogaghnaṃ rasāyanavidhānataḥ / agnisaṃdhukṣaṇaṃ kuryāt valīpalitanāśanam / āmājīrṇabhavān rogān nihantyeva na saṃśayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

<नवसार:: स्य्नोन्य्म्स्> उद्दिष्टं नवसाराख्यं लवणं चुल्लिकाभिधम् । <नवसार:: अल्छेम्।, मेदिच्। प्रोपेर्तिएस्> लोहद्रावणकं प्रोक्तं रसजारणकं तथा

<navasāra:: synonyms> uddiṣṭaṃ navasārākhyaṃ lavaṇaṃ cullikābhidham / <navasāra:: alchem., medic. properties> lohadrāvaṇakaṃ proktaṃ rasajāraṇakaṃ tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वह्निं च दीपयत्याशु गुल्मप्लीहामयापहम् । मांसादिजारणं सम्यक् भुक्तपाकं करोति तत्

vahniṃ ca dīpayatyāśu gulmaplīhāmayāpaham / māṃsādijāraṇaṃ samyak bhuktapākaṃ karoti tat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

<वराटिका:: परीक्षा> पीता वराटिका या तु सार्धनिष्कप्रमाणिका । श्रेष्ठा सैव बुधैः प्रोक्ता टङ्कभारा हि मध्यमा

<varāṭikā:: parīkṣā> pītā varāṭikā yā tu sārdhaniṣkapramāṇikā / śreṣṭhā saiva budhaiḥ proktā ṭaṅkabhārā hi madhyamā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पादोनटङ्कभारा या कथ्यते सा कनिष्ठिका

pādonaṭaṅkabhārā yā kathyate sā kaniṣṭhikā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

<मोनेय् चोwरिए:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएस्> रसे रसायने प्रोक्ता परिणामादिशूलनुत् । ग्रहणीक्षयरोगघ्नी वीर्योष्णा दीपनी मता

<money cowrie:: medic. properties> rase rasāyane proktā pariṇāmādiśūlanut / grahaṇīkṣayarogaghnī vīryoṣṇā dīpanī matā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वृष्या दोषहरी नेत्र्या कफवातविनाशिनी । रसेन्द्रजारणे शस्ता बिडमध्ये सदा हिता

vṛṣyā doṣaharī netryā kaphavātavināśinī / rasendrajāraṇe śastā biḍamadhye sadā hitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्थूला वराटिका प्रोक्ता गुरुश्च श्लेष्मपित्तहा । <मोनेय् चोwरिए:: शोधन> स्वेदिता ह्यारनालेन यामाच्छुद्धिमवाप्नुयात्

sthūlā varāṭikā proktā guruśca śleṣmapittahā / <money cowrie:: śodhana> sveditā hyāranālena yāmācchuddhimavāpnuyāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

<दरद:: सुब्त्य्पेस्> दरदः शुकतुण्डाख्यो हंसपाकस्तथापरः । <शुकतुण्ड:: फ्य्स्। प्रोपेर्तिएस्> चर्मारः प्रथमः प्रोक्तो हीनसत्वः स उच्यते

<darada:: subtypes> daradaḥ śukatuṇḍākhyo haṃsapākastathāparaḥ / <śukatuṇḍa:: phys. properties> carmāraḥ prathamaḥ prokto hīnasatvaḥ sa ucyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

<हंसपाक:: फ्य्स्। प्रोपेर्तिएस्> प्रवालाभः शलाकाढ्यः उत्तमो हंसपाककः । <दरद:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएस्> दीपनः सर्वदोषघ्नो हिंगुलोऽतिरसायनः

<haṃsapāka:: phys. properties> pravālābhaḥ śalākāḍhyaḥ uttamo haṃsapākakaḥ / <darada:: medic. properties> dīpanaḥ sarvadoṣaghno hiṃgulo'tirasāyanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वरोगहरः साक्षात् द्रावणे संप्रशस्यते । <मेर्चुर्य्:: हिङ्गुलाकृष्ट> यथा षड्गुणगंधेन जारितरसराजकः

sarvarogaharaḥ sākṣāt drāvaṇe saṃpraśasyate / <mercury:: hiṅgulākṛṣṭa> yathā ṣaḍguṇagaṃdhena jāritarasarājakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दरदाकर्षितः सूतो गुणैरेवंविधो भवेत् । <दरद:: शोधन> कुष्माण्डखण्डमध्ये तु स्वेदितो लकुचाम्बुना । सकृत् संजायते शुद्धः सर्वकार्येषु योजयेत्

daradākarṣitaḥ sūto guṇairevaṃvidho bhavet / <darada:: śodhana> kuṣmāṇḍakhaṇḍamadhye tu svedito lakucāmbunā / sakṛt saṃjāyate śuddhaḥ sarvakāryeṣu yojayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

<गैरिक:: सुब्त्य्पेस्> पाषाणगैरिकं चैकं द्वितीयं स्वर्णगैरिकम् । <पाषाणगैरिक:: फ्य्स्। प्रोपेर्तिएस्> पाषाणगैरिकं प्रोक्तं कठिनं ताम्रवर्णकम्

<gairika:: subtypes> pāṣāṇagairikaṃ caikaṃ dvitīyaṃ svarṇagairikam / <pāṣāṇagairika:: phys. properties> pāṣāṇagairikaṃ proktaṃ kaṭhinaṃ tāmravarṇakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

<स्वर्णगैरिक:: फ्य्स्। प्रोपेर्तिएस्> अत्यन्तशोणितं स्निग्धं मसृणं स्वर्णगैरिकम् । <स्वर्णगैरिक:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएस्> स्वादु तिक्तं हिमं नेत्र्यं कषायं रक्तपित्तनुत्

<svarṇagairika:: phys. properties> atyantaśoṇitaṃ snigdhaṃ masṛṇaṃ svarṇagairikam / <svarṇagairika:: medic. properties> svādu tiktaṃ himaṃ netryaṃ kaṣāyaṃ raktapittanut

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हिक्कावमिविषघ्नं च रक्तघ्नं स्वर्णगैरिकम् । <पाषाणगैरिक:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएस्> पाषाणगैरिकं चान्यत् पूर्वस्मादल्पकं गुणैः

hikkāvamiviṣaghnaṃ ca raktaghnaṃ svarṇagairikam / <pāṣāṇagairika:: medic. properties> pāṣāṇagairikaṃ cānyat pūrvasmādalpakaṃ guṇaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

<गैरिक:: शोधन> गैरिकं तु गवां दुग्धैर् भावितं शुद्धिमृच्छति । <गैरिक:: सत्त्व:: पातन> गैरिकं सत्वरूपं हि नन्दिना परिकीर्तितम्

<gairika:: śodhana> gairikaṃ tu gavāṃ dugdhair bhāvitaṃ śuddhimṛcchati / <gairika:: sattva:: pātana> gairikaṃ satvarūpaṃ hi nandinā parikīrtitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

<अग्निजार:: ओरिगिन्> समुद्रेणाग्निनक्रस्य जरायुर् बहिरुज्झितः । रवितापेन संशुष्कः सोऽग्निजार इति स्मृतः

<agnijāra:: origin> samudreṇāgninakrasya jarāyur bahirujjhitaḥ / ravitāpena saṃśuṣkaḥ so'gnijāra iti smṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

<अग्निजार:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएस्> त्रिदोषशमनो ग्राही धनुर्वातहरः परः । वर्धनो रसवीर्यस्य जारणः परमः स्मृतः

<agnijāra:: medic. properties> tridoṣaśamano grāhī dhanurvātaharaḥ paraḥ / vardhano rasavīryasya jāraṇaḥ paramaḥ smṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

<गिरिसिन्दूर:: ओरिगिन्> महागिरौ शिलान्तस्थो रक्तवर्णच्युतो रसः । सूर्यातपेन संशुष्को गिरिसिन्दूरसंज्ञितः

<girisindūra:: origin> mahāgirau śilāntastho raktavarṇacyuto rasaḥ / sūryātapena saṃśuṣko girisindūrasaṃjñitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

<गिरिसिन्दूर:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएस्> रसबंधकरो भेदी त्रिदोषशमनस्तथा । देहलोहकरो नेत्र्यो गिरिसिन्दूर ईरितः

<girisindūra:: medic. properties> rasabaṃdhakaro bhedī tridoṣaśamanastathā / dehalohakaro netryo girisindūra īritaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

<उदारशृङ्ग:: ओरिगिन्> भवेद्गुर्जरके देशे सदलं पीतवर्णकम् । अर्बुदस्य गिरेः पार्श्वे नाम्ना वोदारशृङ्गकम्

<udāraśṛṅga:: origin> bhavedgurjarake deśe sadalaṃ pītavarṇakam / arbudasya gireḥ pārśve nāmnā vodāraśṛṅgakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

<उदारशृङ्ग:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएस्> नागसत्वं लिंगदोष- हरं श्लेष्मविकारनुत् । रसबन्धकरं सम्यक् श्मश्रुरञ्जनकं परम्

<udāraśṛṅga:: medic. properties> nāgasatvaṃ liṃgadoṣa- haraṃ śleṣmavikāranut / rasabandhakaraṃ samyak śmaśrurañjanakaṃ param

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

<साधारणरस:: शोधन> साधारणरसाः सर्वे बीजपूररसेन वै । त्रिवारं भाविताः शुष्का जायन्ते दोषवर्जिताः

<sādhāraṇarasa:: śodhana> sādhāraṇarasāḥ sarve bījapūrarasena vai / trivāraṃ bhāvitāḥ śuṣkā jāyante doṣavarjitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

<विड्लवण:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएस्> बिडं हि कथ्यते तद्वत् सर्वदोषहरं परम्

<viḍlavaṇa:: medic. properties> biḍaṃ hi kathyate tadvat sarvadoṣaharaṃ param

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.