Yasodhara: Rasaprakasasudhakara 8

भवति गदगणानां नाशनं येन सद्यो विविधरसविधानं कथ्यते ऽत्रैव सम्यक् । रसनिगमसुधाब्धौ मथ्यमाने मयैव गणितरसशतानां संग्रहः प्रोच्यते वै

bhavati gadagaṇānāṃ nāśanaṃ yena sadyo vividharasavidhānaṃ kathyate 'traiva samyak / rasanigamasudhābdhau mathyamāne mayaiva gaṇitarasaśatānāṃ saṃgrahaḥ procyate vai

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

<ज्वराङ्कुश (१)> सुखण्डितं हारिणजं विषाणं रसेन पाच्यं जलजंबुकस्य । रुद्ध्वाथ भाण्डे विपचेच्च चुल्ल्यां यामद्वयं शीतगतं समुद्धरेत्

<jvarāṅkuśa (1)> sukhaṇḍitaṃ hāriṇajaṃ viṣāṇaṃ rasena pācyaṃ jalajaṃbukasya / ruddhvātha bhāṇḍe vipacecca cullyāṃ yāmadvayaṃ śītagataṃ samuddharet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततोऽष्टभागं त्रिकटुं नियोज्य निष्कप्रमाणं च भजेत्प्रभाते । तं नागवल्लीदलजेन सार्धं निहन्ति वातोद्भवकं ज्वरं च

tato'ṣṭabhāgaṃ trikaṭuṃ niyojya niṣkapramāṇaṃ ca bhajetprabhāte / taṃ nāgavallīdalajena sārdhaṃ nihanti vātodbhavakaṃ jvaraṃ ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

<ज्वराङ्कुश (२)> सूतगंधविषकारवीकणा- दन्तिबीजमिति वर्धितैः क्रमात् । मर्दितैश्च दशनिंबुकद्रवै रक्तिकार्धतुलिता वटी कृता । भक्षिता ज्वरगणान् निहन्त्ययं रेचनो ज्वरहरोऽयम् अङ्कुशः

<jvarāṅkuśa (2)> sūtagaṃdhaviṣakāravīkaṇā- dantibījamiti vardhitaiḥ kramāt / marditaiśca daśaniṃbukadravai raktikārdhatulitā vaṭī kṛtā / bhakṣitā jvaragaṇān nihantyayaṃ recano jvaraharo'yam aṅkuśaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एक एव कथितस्तु सोऽमलः स्वेदितोऽपि सह चूर्णजलेन । यामपूर्वमपि रक्तिकामितो भक्षितः सकलशीतजूर्तिहृत्

eka eva kathitastu so'malaḥ svedito'pi saha cūrṇajalena / yāmapūrvamapi raktikāmito bhakṣitaḥ sakalaśītajūrtihṛt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

<ज्वरारिरस> पारदं रसकगंधतालकं तुत्थटंकणयुतं सुशोधितम् । मर्दयेच्च सममात्रमेकतः कारवेल्लजरसैर्दिनं तथा

<jvarārirasa> pāradaṃ rasakagaṃdhatālakaṃ tutthaṭaṃkaṇayutaṃ suśodhitam / mardayecca samamātramekataḥ kāravellajarasairdinaṃ tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लेपयेच्च रविभाजनोदरे चांगुलार्धमपि मानमेव हि । ताम्रभाजनमुखं निरुध्य वै तं पचेत्सिकतयंत्रमध्यतः

lepayecca ravibhājanodare cāṃgulārdhamapi mānameva hi / tāmrabhājanamukhaṃ nirudhya vai taṃ pacetsikatayaṃtramadhyataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धान्यकान्युपरि मुञ्चितानि चेत् संस्फुटन्ति यदि शुद्धमुच्यते । जायतेऽतिरुचिरो ज्वरारिकः सेवितो ज्वरगणापहारकः

dhānyakānyupari muñcitāni cet saṃsphuṭanti yadi śuddhamucyate / jāyate'tiruciro jvarārikaḥ sevito jvaragaṇāpahārakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

माषमात्रमुषणैः समैः सदा पर्णखण्डसहितैश्च भक्षितः । नाशयेद्धि विषमोद्भवान् ज्वरान् अन्धकारमिव भास्करोदयः

māṣamātramuṣaṇaiḥ samaiḥ sadā parṇakhaṇḍasahitaiśca bhakṣitaḥ / nāśayeddhi viṣamodbhavān jvarān andhakāramiva bhāskarodayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

<तरुणज्वरारिरसः> तालताम्ररसगंधतुत्थकान् शाणमात्रतुलितान् समस्तकान् । निष्कमात्ररुचिरां मनःशिलां मर्दयेत् त्रिफलकाम्बुभिर्दृढम्

<taruṇajvarārirasaḥ> tālatāmrarasagaṃdhatutthakān śāṇamātratulitān samastakān / niṣkamātrarucirāṃ manaḥśilāṃ mardayet triphalakāmbubhirdṛḍham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गोलमस्य च विधाय संपुटे पाचयेच्च पुटपाकयोगतः । अर्कवज्रिपयसा सुभावयेत् सप्तवारमथ दन्तिकाशृतैः

golamasya ca vidhāya saṃpuṭe pācayecca puṭapākayogataḥ / arkavajripayasā subhāvayet saptavāramatha dantikāśṛtaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

माषमात्ररस एष भक्षितः शाणमानमरिचैर्युतो यदा । सार्धनिष्ककगुडेन योजितः सौरसैर्द्विदशपत्रकैर्युतः

māṣamātrarasa eṣa bhakṣitaḥ śāṇamānamaricairyuto yadā / sārdhaniṣkakaguḍena yojitaḥ saurasairdvidaśapatrakairyutaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शीतपूर्वमथ दाहपूर्वकं द्व्याहिकं च सकलान् ज्वरानपि । नाशयेद्धि तरुणज्वरारिकः सर्वदोषशमनः सुखावहः

śītapūrvamatha dāhapūrvakaṃ dvyāhikaṃ ca sakalān jvarānapi / nāśayeddhi taruṇajvarārikaḥ sarvadoṣaśamanaḥ sukhāvahaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

<ज्वरघ्नी वटी> भागैकः स्यात्पारदः शोधितश्च एलीयः स्यात्पिप्पली श्रेयसी च । आकल्लो वै गंधकः सार्षपेण तैलेनाथो शोधितो बुद्धिमद्भिः

<jvaraghnī vaṭī> bhāgaikaḥ syātpāradaḥ śodhitaśca elīyaḥ syātpippalī śreyasī ca / ākallo vai gaṃdhakaḥ sārṣapeṇa tailenātho śodhito buddhimadbhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तुर्यान्भागानिन्द्रवल्लीफलानां कृत्वा चूर्णं शोषयेत्सूर्यतापे । चूर्णं चैतद् भावयेत्तद्रसेन माषैस्तुल्यां कारयेत्तद्वटीं च

turyānbhāgānindravallīphalānāṃ kṛtvā cūrṇaṃ śoṣayetsūryatāpe / cūrṇaṃ caitad bhāvayettadrasena māṣaistulyāṃ kārayettadvaṭīṃ ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दत्त्वा चैकां जातसद्योज्वराय छिन्नाङ्गायाः क्वाथपानं विधेयम् । दोषोद्भूतं सन्निपातोद्भवां च जूर्तिं सम्यङ् नाशयत्याशु तीव्राम्

dattvā caikāṃ jātasadyojvarāya chinnāṅgāyāḥ kvāthapānaṃ vidheyam / doṣodbhūtaṃ sannipātodbhavāṃ ca jūrtiṃ samyaṅ nāśayatyāśu tīvrām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

<ज्वरकृन्तनरसः> शुद्धः सूतो गंधको वत्सनाभः प्रत्येकं वै शाणमात्रा विधेया । धूर्ताद्बीजं कारयेद्वै त्रिशणं सर्वेभ्यो वै द्वैगुणा हेमदुग्धा

<jvarakṛntanarasaḥ> śuddhaḥ sūto gaṃdhako vatsanābhaḥ pratyekaṃ vai śāṇamātrā vidheyā / dhūrtādbījaṃ kārayedvai triśaṇaṃ sarvebhyo vai dvaiguṇā hemadugdhā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सूक्ष्मं चूर्णं कारयेत्तत्प्रयत्नाद् देयं गुंजायुग्ममानं च सम्यक् । खादेदार्द्रं चानुपाने ज्वरार्तः सद्यो हन्यात्सर्वदोषोत्थजूर्तिम्

sūkṣmaṃ cūrṇaṃ kārayettatprayatnād deyaṃ guṃjāyugmamānaṃ ca samyak / khādedārdraṃ cānupāne jvarārtaḥ sadyo hanyātsarvadoṣotthajūrtim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

<ज्वरारिरसः> सूतं गंधं हिङ्गुलं दंतिबीजं भागैर्वृद्धं कारयेच्च क्रमेण । चूर्णं कृत्वा मर्दितं दंतितोयैर् गुंजामात्रो भक्षितश्चेज्ज्वरारिः

<jvarārirasaḥ> sūtaṃ gaṃdhaṃ hiṅgulaṃ daṃtibījaṃ bhāgairvṛddhaṃ kārayecca krameṇa / cūrṇaṃ kṛtvā marditaṃ daṃtitoyair guṃjāmātro bhakṣitaścejjvarāriḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

<सूर्यरसः> एकं भागं वत्सनाभं च कुर्याद् द्वौ भागौ चेट् टङ्कणं दंतिबीजम् । त्रीण्येवैते हिंगुलस्यापि तुर्यः सद्यो जूर्तिं नाशयत्येव सूर्यः

<sūryarasaḥ> ekaṃ bhāgaṃ vatsanābhaṃ ca kuryād dvau bhāgau ceṭ ṭaṅkaṇaṃ daṃtibījam / trīṇyevaite hiṃgulasyāpi turyaḥ sadyo jūrtiṃ nāśayatyeva sūryaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

<प्रतिज्ञावाचकरसः> शुद्धं सूतं भागमेकं तु तालाद् द्वौ भागौ चेद्वेदसंख्याः शिलायाः । ताम्रस्यैवं भागयुग्मं प्रकुर्याद् भल्लातं वा वेदभागं तथैव

<pratijñāvācakarasaḥ> śuddhaṃ sūtaṃ bhāgamekaṃ tu tālād dvau bhāgau cedvedasaṃkhyāḥ śilāyāḥ / tāmrasyaivaṃ bhāgayugmaṃ prakuryād bhallātaṃ vā vedabhāgaṃ tathaiva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अर्कक्षीरैर्भावयेच्च त्रिवारं कृत्वा चूर्णं कारयेद्गोलकं तत् । स्थालीमध्ये स्थापितं तच्च गोलं दत्त्वा मुद्रां भस्मना सैंधवेन

arkakṣīrairbhāvayecca trivāraṃ kṛtvā cūrṇaṃ kārayedgolakaṃ tat / sthālīmadhye sthāpitaṃ tacca golaṃ dattvā mudrāṃ bhasmanā saiṃdhavena

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धूम्रस्यैवं रोधनं च प्रकुर्याच् छाणैर्दद्यात्स्वेदनं मन्दवह्नौ । पश्चात्तोयेनैव भाव्यं च चूर्णं गोलं कृत्वा मंदवह्नौ विपाच्य

dhūmrasyaivaṃ rodhanaṃ ca prakuryāc chāṇairdadyātsvedanaṃ mandavahnau / paścāttoyenaiva bhāvyaṃ ca cūrṇaṃ golaṃ kṛtvā maṃdavahnau vipācya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पश्चादेनं भक्षयेद्वै रसेन्द्रं वल्लं चैकं शर्कराचूर्णमिश्रम्

paścādenaṃ bhakṣayedvai rasendraṃ vallaṃ caikaṃ śarkarācūrṇamiśram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद्वत्कृष्णामाक्षिकेणैव जूर्तिं हन्यादेतत्सर्वदोषोत्थितां वै

tadvatkṛṣṇāmākṣikeṇaiva jūrtiṃ hanyādetatsarvadoṣotthitāṃ vai

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

<अतिसारसंग्रहणीहरा योगाः> अथातीसारशमनान् रसान् संकथयामि वै । भक्षिताश्चैव ये नित्यं सद्यः प्रत्ययकारकाः

<atisārasaṃgrahaṇīharā yogāḥ> athātīsāraśamanān rasān saṃkathayāmi vai / bhakṣitāścaiva ye nityaṃ sadyaḥ pratyayakārakāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

<शङ्खोदररसः> शुद्धं सूतं गंधकं वै समांशं चित्रोन्मत्तैर् मर्दयेद्वासरैकम् । चूर्णैरेतैः शंखमापूरितं वै भाण्डे स्थाप्यं मुद्रितव्यं प्रयत्नात्

<śaṅkhodararasaḥ> śuddhaṃ sūtaṃ gaṃdhakaṃ vai samāṃśaṃ citronmattair mardayedvāsaraikam / cūrṇairetaiḥ śaṃkhamāpūritaṃ vai bhāṇḍe sthāpyaṃ mudritavyaṃ prayatnāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्याधस्ताद् अष्टयामं प्रकुर्याद् वह्निं शीते कर्षमात्रं विषं हि । दत्त्वा घर्मे त्रीणि चाथो पुटानि दद्यात्तद्वत् कन्यकाया रसेन

tasyādhastād aṣṭayāmaṃ prakuryād vahniṃ śīte karṣamātraṃ viṣaṃ hi / dattvā gharme trīṇi cātho puṭāni dadyāttadvat kanyakāyā rasena

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वल्लं योज्यं जीरकेणाथ भृंग्या क्षौद्रैर्युक्तं भक्षितं संग्रहण्याम् । श्वासे शूले चानिले श्लेष्मजे वा कासेऽर्शःसु विड्ग्रहे चातिसारे

vallaṃ yojyaṃ jīrakeṇātha bhṛṃgyā kṣaudrairyuktaṃ bhakṣitaṃ saṃgrahaṇyām / śvāse śūle cānile śleṣmaje vā kāse'rśaḥsu viḍgrahe cātisāre

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

<आनन्दभैरवी गुटी> सौभाग्यं वै हिंगुलं वत्सनाभं मारीचं वै हेमबीजेन युक्तम् । कृत्वा चूर्णं सर्वमेतत्समांशं जम्बीरैस् तन्मर्दितं यामयुग्मम् । गुंजामात्रा निर्मिता भक्षिता हि गुट्यो हन्युः सन्निपातातिसारान्

<ānandabhairavī guṭī> saubhāgyaṃ vai hiṃgulaṃ vatsanābhaṃ mārīcaṃ vai hemabījena yuktam / kṛtvā cūrṇaṃ sarvametatsamāṃśaṃ jambīrais tanmarditaṃ yāmayugmam / guṃjāmātrā nirmitā bhakṣitā hi guṭyo hanyuḥ sannipātātisārān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

<अतिसारभैरवी गुटी> जातीपत्त्री देवपुष्पं च शुण्ठी कङ्कोल्लं चेच् चंदनं कुंकुमं च । कृष्णायुक्तं शुद्धमाकल्लकं स्यात् सर्वाण्येवं चूर्णयेद्वै समानि

<atisārabhairavī guṭī> jātīpattrī devapuṣpaṃ ca śuṇṭhī kaṅkollaṃ cec caṃdanaṃ kuṃkumaṃ ca / kṛṣṇāyuktaṃ śuddhamākallakaṃ syāt sarvāṇyevaṃ cūrṇayedvai samāni

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सूतस्यैवं भस्म मिश्रं प्रकुर्याद् भागं चैकं मिश्रयेन्नागफेनम् । खल्वे सर्वं मर्दितं चैकयामं कार्या गोली वल्लमात्रा जलेन

sūtasyaivaṃ bhasma miśraṃ prakuryād bhāgaṃ caikaṃ miśrayennāgaphenam / khalve sarvaṃ marditaṃ caikayāmaṃ kāryā golī vallamātrā jalena

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भक्षेद्रात्रौ पाययेत्तंडुलोदं हन्यात् सर्वान् सर्वदोषातिसारान्

bhakṣedrātrau pāyayettaṃḍulodaṃ hanyāt sarvān sarvadoṣātisārān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

<कनकसुन्दररसः> मारीचं चेट् टंकणं हिंगुलं च गंधाश्मा वै पिप्पली वत्सनाभम् । धूर्तस्यैवं बीजकानीह शुद्धान्य् एवं कृत्वा तच्च चूर्णं विधेयम्

<kanakasundararasaḥ> mārīcaṃ ceṭ ṭaṃkaṇaṃ hiṃgulaṃ ca gaṃdhāśmā vai pippalī vatsanābham / dhūrtasyaivaṃ bījakānīha śuddhāny evaṃ kṛtvā tacca cūrṇaṃ vidheyam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रातः सायं भक्षितं वल्लमात्रं जूर्तिं रक्तं नाशयेच्चातिसारम् । दध्यन्नं वा भोजयेत्तक्रयुक्तं हन्याद् एवं चाग्निमान्द्यं सुतीव्रम्

prātaḥ sāyaṃ bhakṣitaṃ vallamātraṃ jūrtiṃ raktaṃ nāśayeccātisāram / dadhyannaṃ vā bhojayettakrayuktaṃ hanyād evaṃ cāgnimāndyaṃ sutīvram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.