Brhadyamasmrti, 182-verse version 4

इति श्रीयाम्ये धर्मशास्त्रे तृतीयो ऽध्यायः ॥ अध्याय ४ खातं वापी तथा कूप- पाषाणे शस्त्रघातिते । यष्ट्या तु घातिते चैव मृत्पिण्डान्येव साधयेत्

iti śrīyāmye dharmaśāstre tṛtīyo 'dhyāyaḥ || adhyāya 4 khātaṃ vāpī tathā kūpa- pāṣāṇe śastraghātite / yaṣṭyā tu ghātite caiva mṛtpiṇḍānyeva sādhayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गोवधे चैव यत् पापं बलीवर्दस्य चैव हि । प्रायश्चित्तं भवेत् तत्र स्त्रिया वा पुरुषस्य वा

govadhe caiva yat pāpaṃ balīvardasya caiva hi / prāyaścittaṃ bhavet tatra striyā vā puruṣasya vā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

खाते च पतिता या गौः कूपे वा चावटे ऽपि वा । आशा[शै]वालकुडे[ण्डे] वा ऽपि शस्त्रघातेन चैव हि

khāte ca patitā yā gauḥ kūpe vā cāvaṭe 'pi vā / āśā[śai]vālakuḍe[ṇḍe] vā 'pi śastraghātena caiva hi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यष्ट्या तु पतिता या गौर् बलीवर्दो मृतो ऽपि वा । वत्सो वत्सतरो वा ऽपि प्रायश्चित्ती भवेन् नरः

yaṣṭyā tu patitā yā gaur balīvardo mṛto 'pi vā / vatso vatsataro vā 'pi prāyaścittī bhaven naraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नारी वा ऽपि कुमारो वा प्रायश्चित्ताद् विशुध्यति । पापी प्रख्यापयेत् पापं दत्त्वा धेनुं तथा वृषम्

nārī vā 'pi kumāro vā prāyaścittād viśudhyati / pāpī prakhyāpayet pāpaṃ dattvā dhenuṃ tathā vṛṣam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रच्छन्नपापिनो ये स्युः कृतघ्ना दुष्टचारिणः । नरकेषु च पच्यन्ते यावद् आभूतसंप्लवम्

pracchannapāpino ye syuḥ kṛtaghnā duṣṭacāriṇaḥ / narakeṣu ca pacyante yāvad ābhūtasaṃplavam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्माच् च पापिना ग्राह्यं प्रायश्चित्तं यथा तथा । प्रमादाच् च हता येन कपिला वा तथेतरा

tasmāc ca pāpinā grāhyaṃ prāyaścittaṃ yathā tathā / pramādāc ca hatā yena kapilā vā tathetarā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा ब्रह्मवधे पापं कपिलाया वधे तथा । बलीवर्दे ऽपि च तथा प्रायश्चित्तं समं स्मृतम्

yathā brahmavadhe pāpaṃ kapilāyā vadhe tathā / balīvarde 'pi ca tathā prāyaścittaṃ samaṃ smṛtam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रोधने बन्धने चैव मृत्पिण्डनवगोमये । उत्कृष्टेनापि गोहन्ता प्रायश्चित्तेन शुध्यति

rodhane bandhane caiva mṛtpiṇḍanavagomaye / utkṛṣṭenāpi gohantā prāyaścittena śudhyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मुष्ट्या वा निहता या गौः शकटे धा[वा]रिपङ्कयोः । गोवर्तपतिता गावः श्वनद्याम् उत्तरे ऽपि वा

muṣṭyā vā nihatā yā gauḥ śakaṭe dhā[vā]ripaṅkayoḥ / govartapatitā gāvaḥ śvanadyām uttare 'pi vā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतत् ते कथितं सर्वं गवां च [वि]घातम् उत्तमम् । यत्र यत्र म्रियेद् गौश् च प्रायश्चित्तं पृथक् पृथक्

etat te kathitaṃ sarvaṃ gavāṃ ca [vi]ghātam uttamam / yatra yatra mriyed gauś ca prāyaścittaṃ pṛthak pṛthak

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वने च पतिता या गौः पामरत्राट [स]शङ्क्तिता । मृता चैव यदा सा गौः प्रायश्चित्ती भवेच् च सः

vane ca patitā yā gauḥ pāmaratrāṭa [sa]śaṅktitā / mṛtā caiva yadā sā gauḥ prāyaścittī bhavec ca saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रेषितः पुरुषो वा ऽपि प्रायश्चित्तं च यत् स्मृतम् । आब्दिकं चैव शूद्रस्य वैश्यस्य द्विगुणं भवेत्

preṣitaḥ puruṣo vā 'pi prāyaścittaṃ ca yat smṛtam / ābdikaṃ caiva śūdrasya vaiśyasya dviguṇaṃ bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्रिगुणं क्षत्त्रियस्यैव विप्रस्यैव चतुर्गुणम् । गोष्ठे निवसनं कार्यं गोघ्नो ऽहम् इति वाचयेत्

triguṇaṃ kṣattriyasyaiva viprasyaiva caturguṇam / goṣṭhe nivasanaṃ kāryaṃ goghno 'ham iti vācayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कष्टेन वर्तमानो ऽपि कालेनैव शुचिर् भवेत् । गवां मध्ये वसेद् रात्रौ दिवा गा वै(?) ह्य् अनुव्रजेत्

kaṣṭena vartamāno 'pi kālenaiva śucir bhavet / gavāṃ madhye vased rātrau divā gā vai(?) hy anuvrajet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न स्त्रीणां वपनं कुर्यान् न च गोव्रजनं स्मृतम् । न च गोष्ठे वसेद् रात्रौ न कुर्याद् वैदिकीं श्रुतिम्

na strīṇāṃ vapanaṃ kuryān na ca govrajanaṃ smṛtam / na ca goṣṭhe vased rātrau na kuryād vaidikīṃ śrutim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वान् केशान् समुच्छ्रित्य च्छेदयेद् अङ्गुलद्वयम् । एष ए[वमे]व तु नारीणां शिरोमुण्डापनं स्मृतम्

sarvān keśān samucchritya cchedayed aṅguladvayam / eṣa e[vame]va tu nārīṇāṃ śiromuṇḍāpanaṃ smṛtam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सूतके मृतके चैव विधिं प्रब्रूहि नो यम । जातके वर्तमाने ऽपि मृतकं च यदा भवेत्

sūtake mṛtake caiva vidhiṃ prabrūhi no yama / jātake vartamāne 'pi mṛtakaṃ ca yadā bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

को विधिः स विनिर्दिष्टः कथयस्व यथा तथम् । एवम् उक्तो हि भगवान् यमः प्राह यथा तथम्

ko vidhiḥ sa vinirdiṣṭaḥ kathayasva yathā tatham / evam ukto hi bhagavān yamaḥ prāha yathā tatham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जातके नैव मृतकं क्षयं याति न संशयः । पूर्वव्रतम् अनिर्दिष्टं मया च सूतकं भवेत्

jātake naiva mṛtakaṃ kṣayaṃ yāti na saṃśayaḥ / pūrvavratam anirdiṣṭaṃ mayā ca sūtakaṃ bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सूतकेन न लिप्येत इति प्राह स्वयं यमः । सूतकेन न लिप्येत व्रतं संपूर्णतां व्रजेत्

sūtakena na lipyeta iti prāha svayaṃ yamaḥ / sūtakena na lipyeta vrataṃ saṃpūrṇatāṃ vrajet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्राद्धं दानं तपो यज्ञो देवताराधनं तथा । ब्रह्महा च सुरापश् च स्वर्णस्तेयी गुरुद्रुहः

śrāddhaṃ dānaṃ tapo yajño devatārādhanaṃ tathā / brahmahā ca surāpaś ca svarṇasteyī gurudruhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संसर्गी पञ्चमो ज्ञेयस् तत्समो नात्र संशयः । एतेषु द्वादशाब्दं च प्रायश्चित्तं विधीयते

saṃsargī pañcamo jñeyas tatsamo nātra saṃśayaḥ / eteṣu dvādaśābdaṃ ca prāyaścittaṃ vidhīyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथा पातकिनां चैव षडब्दं चैव संस्मृतम् । उपपातकिनां चैव त्रिपञ्चाब्दं विधीयते

tathā pātakināṃ caiva ṣaḍabdaṃ caiva saṃsmṛtam / upapātakināṃ caiva tripañcābdaṃ vidhīyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्राजापत्यैस् त्रिभिः कृच्छ्रं कृच्छ्रं वै द्वादशाब्दिकम् । एकभक्तं तथा नक्तम् उपवासम् अथापि वा

prājāpatyais tribhiḥ kṛcchraṃ kṛcchraṃ vai dvādaśābdikam / ekabhaktaṃ tathā naktam upavāsam athāpi vā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतद् दिनचतुष्केण पादकृच्छ्रश् च जायते । त्रिपादकृच्छ्रो विज्ञेयः पापक्शयकरः स्मृतः

etad dinacatuṣkeṇa pādakṛcchraś ca jāyate / tripādakṛcchro vijñeyaḥ pāpakśayakaraḥ smṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धर्मशास्त्रानुसारेण प्रायश्चित्तं मनीषिभिः । दातव्यं पापमुक्त्यर्थं प्राणिनां पापकारिणाम्

dharmaśāstrānusāreṇa prāyaścittaṃ manīṣibhiḥ / dātavyaṃ pāpamuktyarthaṃ prāṇināṃ pāpakāriṇām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनुतापाद्य[पो य]दा पुंसां[सो] भवेद् वै पापिनः किल । प्रायश्चित्तं तदा देयम् इत्य् आह भगवान् यमः

anutāpādya[po ya]dā puṃsāṃ[so] bhaved vai pāpinaḥ kila / prāyaścittaṃ tadā deyam ity āha bhagavān yamaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अज्ञात्वा धर्मशास्त्राणि प्रायश्चित्तं ददाति यः । प्रायश्चित्ती भवेत् पूतस् तत् पापं पर्षदं व्रजेत्

ajñātvā dharmaśāstrāṇi prāyaścittaṃ dadāti yaḥ / prāyaścittī bhavet pūtas tat pāpaṃ parṣadaṃ vrajet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्माच् छास्त्रानुसारेण प्रायश्चित्तं विधीयते । अष्टशाल्यां मृता ये च ये च स्त्रीसूतके मृताः

tasmāc chāstrānusāreṇa prāyaścittaṃ vidhīyate / aṣṭaśālyāṃ mṛtā ye ca ye ca strīsūtake mṛtāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्रंष्ट्राभिर् भक्षिता ये च ये च आत्महनो जनाः । अष्टशाल्यां मृतो विप्रः प्रायश्चित्तं तु बन्धुभिः

draṃṣṭrābhir bhakṣitā ye ca ye ca ātmahano janāḥ / aṣṭaśālyāṃ mṛto vipraḥ prāyaścittaṃ tu bandhubhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कार्यं तु आब्दिकं चैव तथा स्त्रीणां च दापयेत् । शुद्ध्यर्थं नान्यथा भाव्यम् इत्य् आह भगवान् यमः

kāryaṃ tu ābdikaṃ caiva tathā strīṇāṃ ca dāpayet / śuddhyarthaṃ nānyathā bhāvyam ity āha bhagavān yamaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दुर्मृत्युमरणं प्राप्ता ये ऽप्य् अधोगतिम् आगताः । तेषां शुद्ध्यर्थम् एवात्र द्वित्र्यब्दं हि विशिष्यते

durmṛtyumaraṇaṃ prāptā ye 'py adhogatim āgatāḥ / teṣāṃ śuddhyartham evātra dvitryabdaṃ hi viśiṣyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्राह्मणक्षत्त्रियविशां शूद्रानां चान्त्यजातिनाम् । तारतम् येन दातव्यम् इति प्राह स्वयं यमः

brāhmaṇakṣattriyaviśāṃ śūdrānāṃ cāntyajātinām / tāratam yena dātavyam iti prāha svayaṃ yamaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पतितानां च विप्राणां तथा स्त्रीणां विगर्हितम् । कथं शुद्धिर् भवेत् तासां तेषां चैव विशेषतः

patitānāṃ ca viprāṇāṃ tathā strīṇāṃ vigarhitam / kathaṃ śuddhir bhavet tāsāṃ teṣāṃ caiva viśeṣataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

व्यभिचाराद् ऋतौ शुद्धिः स्त्रीणां चैव न संशयः । गर्भे जाते परित्यागो नान्यथा मम भाषितम्

vyabhicārād ṛtau śuddhiḥ strīṇāṃ caiva na saṃśayaḥ / garbhe jāte parityāgo nānyathā mama bhāṣitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दुष्टस्त्रीदर्शनेनैव पितरो यान्त्य् अधोगतिम् । घृतं योन्यां क्षिपेद् घोरं परपुंसगता हि या

duṣṭastrīdarśanenaiva pitaro yānty adhogatim / ghṛtaṃ yonyāṃ kṣiped ghoraṃ parapuṃsagatā hi yā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हवनं च प्रयत्नेन गायत्र्या चायुतत्रयम् । ब्राह्मणान् भोजयेत् पश्चाच् छतम् अष्टोत्तरेण हि

havanaṃ ca prayatnena gāyatryā cāyutatrayam / brāhmaṇān bhojayet paścāc chatam aṣṭottareṇa hi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विधवा चैव या नारी पुंसोपगतसेविनी । त्याज्या सा बन्धुभिश् चैव नान्यथा यमभाषितम्

vidhavā caiva yā nārī puṃsopagatasevinī / tyājyā sā bandhubhiś caiva nānyathā yamabhāṣitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पतितस्य च विप्रस्य अनुतापरतस्य च । पापाच् चैव निवृत्तस्य प्रायश्चित्ती भवेत् तदा

patitasya ca viprasya anutāparatasya ca / pāpāc caiva nivṛttasya prāyaścittī bhavet tadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तारतम् येन दातव्यं प्रायश्चित्तं यथा विधि । सकामो हि यदा विप्रः पापाचारपरो भवेत्

tāratam yena dātavyaṃ prāyaścittaṃ yathā vidhi / sakāmo hi yadā vipraḥ pāpācāraparo bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दृष्ट्वा[दिष्ट्या] निवृत्तपापौघः प्रायश्चित्ती तदार्हति । तथा क्षत्त्रियवैश्यौ वा शूद्रो वा ऽपि यथा क्रमात्

dṛṣṭvā[diṣṭyā] nivṛttapāpaughaḥ prāyaścittī tadārhati / tathā kṣattriyavaiśyau vā śūdro vā 'pi yathā kramāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विधव् आगमने पापं सकृच् चैव तु यद् भवेत् । असकृच् च यदा ज्ञात्वा प्रायश्चित्तं प्रवर्तते

vidhav āgamane pāpaṃ sakṛc caiva tu yad bhavet / asakṛc ca yadā jñātvā prāyaścittaṃ pravartate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

असकृद् गमनाच् चैव चरेच् चान्द्रायणद्वयम् । सकृद् गमने यत् पापं प्राजापत्यद्वयेन हि

asakṛd gamanāc caiva carec cāndrāyaṇadvayam / sakṛd gamane yat pāpaṃ prājāpatyadvayena hi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुनर्भूर् विकृता येन कृता विप्रेण चैव हि । विना शाखाप्रभेदेन पुनर्भूर् भण्यते हि सा

punarbhūr vikṛtā yena kṛtā vipreṇa caiva hi / vinā śākhāprabhedena punarbhūr bhaṇyate hi sā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सवर्णश् च सवर्णायाम् अभिषिक्तो यदा भवेत् । ब्राह्मणः कामलुब्धो ऽपि श्राद्धे यज्ञे च गर्हितः

savarṇaś ca savarṇāyām abhiṣikto yadā bhavet / brāhmaṇaḥ kāmalubdho 'pi śrāddhe yajñe ca garhitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षत्त्रियो ब्राह्मणीसक्तः क्षत्त्रिण्यां विश एव वा । वैश्याया गमने शूद्रः पतिताया भवान् यथा

kṣattriyo brāhmaṇīsaktaḥ kṣattriṇyāṃ viśa eva vā / vaiśyāyā gamane śūdraḥ patitāyā bhavān yathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रातिलोम्ये महत्पापं प्रवदन्ति मनीषिणः । प्रायश्चित्तं चा ऽऽनुलोम्ये न भवत्य् एव चान्यथा

prātilomye mahatpāpaṃ pravadanti manīṣiṇaḥ / prāyaścittaṃ cā ''nulomye na bhavaty eva cānyathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मानसं वाचिकं चैव कायिकं पातकं स्मृतम् । तस्मात् पापाद् विशुद्ध्यर्थं प्रायश्चित्तं दिने दिने

mānasaṃ vācikaṃ caiva kāyikaṃ pātakaṃ smṛtam / tasmāt pāpād viśuddhyarthaṃ prāyaścittaṃ dine dine

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रातह् संध्यां सनक्षत्राम् उपास्याम् ए[सीतै]व यत्नतः । मध्याह्ने च तथा रौद्रीं सायं चैव तु वैष्णवीम्

prātah saṃdhyāṃ sanakṣatrām upāsyām e[sītai]va yatnataḥ / madhyāhne ca tathā raudrīṃ sāyaṃ caiva tu vaiṣṇavīm

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्रिविधं पापशुद्ध्यर्थं संध्योपासनम् एव च । संध्याहीनो हि यो विप्रः स्नानहीनस् तथैव च

trividhaṃ pāpaśuddhyarthaṃ saṃdhyopāsanam eva ca / saṃdhyāhīno hi yo vipraḥ snānahīnas tathaiva ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्नानहीनो मलाशी स्यात् संध्याहीनो हि भ्रूणहा । नैशं पा([नश्येत्पा])पं हि यां ध्यात्वा उ([तुरु])पासनपरो हि सः

snānahīno malāśī syāt saṃdhyāhīno hi bhrūṇahā / naiśaṃ pā([naśyetpā])paṃ hi yāṃ dhyātvā u([turu])pāsanaparo hi saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्रह्मलोकं व्रजत्य् एव नान्यथा यमभाषितम् । विद्यात् अपोभ्यां संयुक्तः शान्तः शुचिर् अलम्पटः

brahmalokaṃ vrajaty eva nānyathā yamabhāṣitam / vidyāt apobhyāṃ saṃyuktaḥ śāntaḥ śucir alampaṭaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अलुभ्दाह्लादनिष्पापा भूदेवा नात्र संशयः । पात्रीभूताश् च विज्ञेया विप्रास् ते नात्र संशयः

alubhdāhlādaniṣpāpā bhūdevā nātra saṃśayaḥ / pātrībhūtāś ca vijñeyā viprās te nātra saṃśayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेभ्यो दत्तम् अनन्तं हि इत्य् आह भगवान् यमः । कुकर्मस्थास् तु ये विप्रा लोलुपा वेदवर्जिताः

tebhyo dattam anantaṃ hi ity āha bhagavān yamaḥ / kukarmasthās tu ye viprā lolupā vedavarjitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संध्याहीना व्रतभ्रष्टाः पिशुना विषयात्मकाः । तेभ्यो दत्तं निष्फलं स्यान् नात्र कार्याविचारणा

saṃdhyāhīnā vratabhraṣṭāḥ piśunā viṣayātmakāḥ / tebhyo dattaṃ niṣphalaṃ syān nātra kāryāvicāraṇā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रतिग्रहे संकुचिता यदान्यातैयविधृता । भूमिदर्शनात् पापमोचका कृतत्रेताद्वापरे कलौ नौवर्वीरोषितः

pratigrahe saṃkucitā yadānyātaiyavidhṛtā | bhūmidarśanāt pāpamocakā kṛtatretādvāpare kalau nauvarvīroṣitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राजप्रतिग्रहात् सर्वं ब्रह्मवर्चसम् एव च । नश्यतीति न संदेह इत्य् आह भगवान् यमः

rājapratigrahāt sarvaṃ brahmavarcasam eva ca / naśyatīti na saṃdeha ity āha bhagavān yamaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राज्ञां प्रतिग्रहस् त्याज्यो लोकत्रयजिगीषुभिः । राज्ञः प्रतिग्रहाच् चैव ब्राह्मण्यं हि विलुप्यते

rājñāṃ pratigrahas tyājyo lokatrayajigīṣubhiḥ / rājñaḥ pratigrahāc caiva brāhmaṇyaṃ hi vilupyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गावो दूरप्रचारेण हिरण्यं लोभलिप्सया । स्त्री विनश्यति गर्वे[भे]ण ब्राह्मणो राजसेवया

gāvo dūrapracāreṇa hiraṇyaṃ lobhalipsayā / strī vinaśyati garve[bhe]ṇa brāhmaṇo rājasevayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सेवकाश् चापि विप्राणां राज्ञां सुकृतनामभिः । कुम्भीपाकेषु पच्यन्ते यावद् आभूतसंप्लवम्

sevakāś cāpi viprāṇāṃ rājñāṃ sukṛtanāmabhiḥ / kumbhīpākeṣu pacyante yāvad ābhūtasaṃplavam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

असेव्यासेविनो विप्रा अयाज्यानां च याजकाः । अपाङ्क्तास् ते च विज्ञेयाः सर्वधर्मबहिष्कताः

asevyāsevino viprā ayājyānāṃ ca yājakāḥ / apāṅktās te ca vijñeyāḥ sarvadharmabahiṣkatāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.