What medicine is for (1.30)

In this sitting

1. 1.30.1अथातोऽर्थेदशमहामूलीयमध्यायं व्याख्यास्यामः
2. 1.30.2इति ह स्माह भगवानात्रेयः
3. 1.30.3अर्थे दश महामूलाः समासक्ता महाफलाः
4. 1.30.4षडङ्गमङ्गं विज्ञानमिन्द्रियाण्यर्थपञ्चकम्
5. 1.30.5प्रतिष्ठार्थं हि भावानामेषां हृदयमिष्यते
6. 1.30.6तस्योपघातान्मूर्छायं भेदान्मरणमृच्छति
7. 1.30.7तत् परस्यौजसः स्थानं तत्र चैतन्यसंग्रहः
8. 1.30.8तेन मूलेन महता महामूला मता दश
9. 1.30.9येनौजसा वर्तयन्ति प्रीणिताः सर्वदेहिनः
10. 1.30.10यत् सारमादौ गर्भस्य यत्तद्गर्भरसाद्रसः
11. 1.30.11यस्य नाशात्तु नाशोऽस्ति धारि यद्धृदयाश्रितम्
12. 1.30.12तत्फला बहुधा वा ताः फलन्तीव महाफलाः
13. 1.30.13तन्महत् ता महामूलास् तच्चौजः परिरक्षता
14. 1.30.14हृद्यं यत् स्याद्यद् ओजस्यं स्रोतसां यत् प्रसादनम्
15. 1.30.15अथ खल्वेकं प्राणवर्धनानाम् उत्कृष्टतमम् एकं बलवर्धनानाम् एकं बृंहणानाम् एकं नन्दनानाम् एकं हर्षणानाम् एकम् अयनानाम् इति
16. 1.30.16तत्रायुर्वेदविदस् तन्त्रस्थानाध्यायप्रश्नानां पृथक्त्वेन वाक्यशो वाक्यार्थशो ऽर्थावयवशश्च प्रवक्तारो मन्तव्याः
17. 1.30.17अत्रोच्यते तन्त्रम् आर्षं कार्त्स्न्येन यथाम्नायमुच्यमानं वाक्यशो भवत्युक्तम्
18. 1.30.18बुद्ध्या सम्यगनुप्रविश्यार्थतत्त्वं वाग्भिर् व्याससमासप्रतिज्ञाहेतूदाहरणोपनयनिगमनयुक्ताभिस् त्रिविधशिष्यबुद्धिगम्याभिर् उच्यमानं वाक्यार्थशो भवत्युक्तम्
19. 1.30.19तन्त्रनियतानाम् अर्थदुर्गाणां पुनर्विभावनैर् उक्तम् अर्थावयवशो भवत्युक्तम्
20. 1.30.20तत्र चेत् प्रष्टारः स्युः चतुर्णाम् ऋक्सामयजुरथर्ववेदानां कं वेदमुपदिशन्त्यायुर्वेदविदः किमायुः कस्मादायुर्वेदः किमर्थम् आयुर्वेदः शाश्वतोऽशाश्वतो वा कति कानि चास्याङ्गानि कैश्चायम् अध्येतव्यः किमर्थं च इति
21. 1.30.21तत्र भिषजा पृष्टेनैवं चतुर्णाम् ऋक्सामयजुरथर्ववेदानाम् आत्मनो ऽथर्ववेदे भक्तिरादेश्या वेदो ह्याथर्वणो दानस्वस्त्ययनबलिमङ्गलहोमनियमप्रायश्चित्तोपवासमन्त्रादिपरिग्रहाच्चिकित्सां प्राह चिकित्सा चायुषो हितायोपदिश्यते
22. 1.30.22वेदं चोपदिश्यायुर्वाच्यं तत्रायुश्चेतनानुवृत्तिर् जीवितम् अनुबन्धो धारि चेत्येकोऽर्थः
23. 1.30.23तदायुर् वेदयतीत्यायुर्वेदः कथमिति चेत् उच्यते स्वलक्षणतः सुखासुखतो हिताहिततः प्रमाणाप्रमाणतश्च यतश्चायुष्याण्यनायुष्याणि च द्रव्यगुणकर्माणि वेदयत्यतोऽप्यायुर्वेदः
24. 1.30.24तत्रायुरुक्तं स्वलक्षणतो यथावदिहैव पूर्वाध्याये च
25. 1.30.25प्रमाणम् आयुषस्त्वर्थेन्द्रियमनोबुद्धिचेष्टादीनां विकृतिलक्षणैर् उपलभ्यतेऽनिमित्तैः अयम् अस्मात् क्षणान्मुहूर्ताद् दिवसात् त्रिपञ्चसप्तदशद्वादशाहात् पक्षान्मासात् षण्मासात् संवत्सराद् वा स्वभावमापत्स्यत इति तत्र स्वभावः प्रवृत्तेरुपरमो मरणम् अनित्यता निरोध इत्येकोऽर्थः इत्यायुषः प्रमाणम् अतो विपरीतम् अप्रमाणम् अरिष्टाधिकारे देहप्रकृतिलक्षणम् अधिकृत्य चोपदिष्टमायुषः प्रमाणमायुर्वेदे
26. 1.30.26प्रयोजनं चास्य स्वस्थस्य स्वास्थ्यरक्षणम् आतुरस्य विकारप्रशमनं च
27. 1.30.27सोऽयमायुर्वेदः शाश्वतो निर्दिश्यते अनादित्वात् स्वभावसंसिद्धलक्षणत्वात् भावस्वभावनित्यत्वाच्च
28. 1.30.28तस्यायुर्वेदस्याङ्गान्यष्टौ तद्यथा कायचिकित्सा शालाक्यं शल्यापहर्तृकं विषगरवैरोधिकप्रशमनं भूतविद्या कौमारभृत्यकं रसायनं वाजीकरणमिति
29. 1.30.29स चाध्येतव्यो ब्राह्मणराजन्यवैश्यैः
30. 1.30.30अथ भिषगादित एव भिषजा प्रष्टव्योऽष्टविधं भवति तन्त्रं तन्त्रार्थान् स्थानं स्थानार्थान् अध्यायम् अध्यायार्थान् प्रश्नं प्रश्नार्थांश्चेति पृष्टेन चैतद्वक्तव्यमशेषेण वाक्यशो वाक्यार्थशो ऽर्थावयवशश्चेति
31. 1.30.31तत्रायुर्वेदः शाखा विद्या सूत्रं ज्ञानं शास्त्रं लक्षणं तन्त्रमित्यनर्थान्तरम्
32. 1.30.32तन्त्रार्थः पुनः स्वलक्षणैरुपदिष्टः
33. 1.30.33तन्त्रस्यास्याष्टौ स्थानानि तद्यथा श्लोकनिदानविमानशारीरेन्द्रियचिकित्सितकल्पसिद्धिस्थानानि
34. 1.30.69पृच्छा तन्त्राद्यथाम्नायं विधिना प्रश्न उच्यते
35. 1.30.70निरुक्तं तन्त्रणात्तन्त्रं स्थानमर्थप्रतिष्ठया
36. 1.30.71इति सर्वं यथाप्रश्नमष्टकं संप्रकाशितम्
37. 1.30.72सन्ति पाल्लविकोत्पाताः संक्षोभं जनयन्ति ये
38. 1.30.73तस्मात्तान् पूर्वसंजल्पे सर्वत्राष्टकमादिशेत्
39. 1.30.74शब्दमात्रेण तन्त्रस्य केवलस्यैकदेशिकाः
40. 1.30.75पशुः पशूनां दौर्बल्यात् कश्चिन्मध्ये वृकायते
41. 1.30.76तद्वदज्ञोऽज्ञमध्यस्थः कश्चिन्मौर्ख्यसाधनः
42. 1.30.77बभ्रुर् गूढ इवोर्णाभिर् अबुद्धिर् अबहुश्रुतः
43. 1.30.78सद्वृत्तैर्न विगृह्णीयाद् भिषगल्पश्रुतेरपि
44. 1.30.79दम्भिनो मुखरा ह्यज्ञाः प्रभूताबद्धभाषिणः
45. 1.30.80तत्त्वज्ञानप्रकाशार्थम् अहङ्कारमनाश्रितः
46. 1.30.81परो भूतेष्वनुक्रोशस्तत्त्वज्ञानपरा दया
47. 1.30.82असत्पक्षाक्षणित्वार्तिदम्भपारुष्यसाधनाः
48. 1.30.83तान् कालपाशसदृशान् वर्जयेच्छास्त्रदूषकान्
49. 1.30.84समग्रं दुःखमायत्तमविज्ञाने द्वयाश्रयम्
50. 1.30.85इदम् एवम् उदारार्थम् अज्ञानां न प्रकाशकम्
51. 1.30.86तत्र श्लोकाः
52. 1.30.87सप्तकश्चाष्टकश्चैव परिप्रश्नाः सनिर्णयाः
53. 1.30.88अर्थेदशमहामूले सर्वमेतत् प्रकाशितम्
54. 1.30.89यथा सुमनसां सूत्रं संग्रहार्थं विधीयते