The seasons and their regimen (1.6)

In this sitting

1. 1.6.1अथातस् तस्याशितीयम् अध्यायं व्याख्यास्यामः
2. 1.6.2इति ह स्माह भगवानात्रेयः
3. 1.6.3तस्याशिताद्याद् आहाराद् बलं वर्णश्च वर्धते
4. 1.6.4इह खलु संवत्सरं षडङ्गम् ऋतुविभागेन विद्यात्
5. 1.6.5विसर्गे पुनर्वायवो नातिरूक्षाः प्रवान्ति इतरे पुनरादाने सोमश्चाव्याहतबलः शिशिराभिर्भाभिर् आपूरयञ्जगदाप्याययति शश्वत् अतो विसर्गः सौम्यः
6. 1.6.6तत्र रविर्भाभिराददानो जगतः स्नेहं वायवस्तीव्ररूक्षाश् चोपशोषयन्तः शिशिरवसन्तग्रीष्मेषु यथाक्रमं रौक्ष्यमुत्पादयन्तो रूक्षान् रसांस्तिक्तकषायकटुकांश् चाभिवर्धयन्तो नृणां दौर्बल्यमावहन्ति
7. 1.6.7वर्षाशरद्धेमन्तेषु दक्षिणाभिमुखेऽर्के कालमार्गमेघवातवर्षाभिहतप्रतापे शशिनि चाव्याहतबले माहेन्द्रसलिलप्रशान्तसंतापे जगति अरूक्षा रसाः प्रवर्धन्तेऽम्ललवणमधुरा यथाक्रमं तत्र बलमुपचीयते नृणामिति
8. 1.6.8भवति चात्र
9. 1.6.9शीते शीतानिलस्पर्शसंरुद्धो बलिनां बली
10. 1.6.10स यदा नेन्धनं युक्तं लभते देहजं तदा
11. 1.6.11तस्मात् तुषारसमये स्निग्धाम्ललवणान् रसान्
12. 1.6.12बिलेशयानां मांसानि प्रसहानां भृतानि च
13. 1.6.13गोरसान् इक्षुविकृतीर् वसां तैलं नवौदनम्
14. 1.6.14अभ्यङ्गोत्सादनं मूर्ध्नि तैलं जेन्ताकम् आतपम्
15. 1.6.15शीतेषु संवृतं सेव्यं यानं शयनमासनम्
16. 1.6.16गुरूष्णवासा दिग्धाङ्गो गुरुणागुरुणा सदा
17. 1.6.17आलिङ्ग्यागुरुदिग्धाङ्गीं सुप्यात् समदमन्मथः
18. 1.6.18वर्जयेदन्नपानानि वातलानि लघूनि च
19. 1.6.19हेमन्तशिशिरौ तुल्यौ शिशिरेऽल्पं विशेषणम्
20. 1.6.20तस्माद्धैमन्तिकः सर्वः शिशिरे विधिरिष्यते
21. 1.6.21कटुतिक्तकषायाणि वातलानि लघूनि च
22. 1.6.22वसन्ते निचितः श्लेष्मा दिनकृद्भाभिरीरितः
23. 1.6.23तस्माद्वसन्ते कर्माणि वमनादीनि कारयेत्
24. 1.6.24व्यायामोद्वर्तनं धूमं कवलग्रहमञ्जनम्
25. 1.6.25चन्दनागुरुदिग्धाङ्गो यवगोधूमभोजनः
26. 1.6.26भक्षयेन्निर्गदं सीधुं पिबेन्माध्वीकमेव वा
27. 1.6.27मयूखैर् जगतः स्नेहं ग्रीष्मे पेपीयते रविः
28. 1.6.28शीतं सशर्करं मन्थं जाङ्गलान्मृगपक्षिणः
29. 1.6.29मद्यमल्पं न वा पेयमथवा सुबहूदकम्
30. 1.6.30दिवा शीतगृहे निद्रां निशि चन्द्रांशुशीतले
31. 1.6.31व्यजनैः पाणिसंस्पर्शैश्चन्दनोदकशीतलैः
32. 1.6.32काननानि च शीतानि जलानि कुसुमानि च
33. 1.6.33आदानदुर्बले देहे पक्ता भवति दुर्बलः
34. 1.6.34भूबाष्पान्मेघनिस्यन्दात् पाकादम्लाज्जलस्य च
35. 1.6.35तस्मात्साधारणः सर्वो विधिर्वर्षासु शस्यते
36. 1.6.36व्यायाममातपं चैव व्यवायं चात्र वर्जयेत्
37. 1.6.37व्यक्ताम्ललवणस्नेहं वातवर्षाकुलेऽहनि
38. 1.6.38अग्निसंरक्षणवता यवगोधूमशालयः
39. 1.6.39पिबेत् क्षौद्रान्वितं चाल्पं माध्वीकारिष्टमम्बु वा
40. 1.6.40प्रघर्षोद्वर्तनस्नानगन्धमाल्यपरो भवेत्
41. 1.6.41वर्षाशीतोचिताङ्गानां सहसैवार्करश्मिभिः
42. 1.6.42तत्रान्नपानं मधुरं लघु शीतं सतिक्तकम्
43. 1.6.43लावान् कपिञ्जलान् एणान् उरभ्राञ्छरभान् शशान्
44. 1.6.44तिक्तस्य सर्पिषः पानं विरेको रक्तमोक्षणम्
45. 1.6.45वसां तैलम् अवश्यायमौदकानूपम् आमिषम्
46. 1.6.46दिवा सूर्यांशुसंतप्तं निशि चन्द्रांशुशीतलम्
47. 1.6.47हंसोदकमिति ख्यातं शारदं विमलं शुचि
48. 1.6.48शारदानि च माल्यानि वासांसि विमलानि च
49. 1.6.49इत्युक्तम् ऋतुसात्म्यं यच्चेष्टाहारव्यपाश्रयम्
50. 1.6.50देशानाम् आमयानां च विपरीतगुणं गुणैः
51. 1.6.51तत्र श्लोकः