Lesson 1

In this sitting

1. 1.1आदीश्वराय प्रणमामि तस्मै येनोपदिष्टा हठयोगविद्या
2. 1.2एकदा चण्डकापालिर् गत्वा घेरण्डकुट्टिरम्
3. 1.3चण्डकापालिर् उवाच
4. 1.4घेरण्ड उवाच
5. 1.5नास्ति मायासमः पाशो नास्ति योगात् परं बलम्
6. 1.6अभ्यासात् कादिवर्णादेर् यथा शास्त्राणि बोधयेत्
7. 1.7सुकृतैर् दुष्कृतैः कार्यैर् जायते प्राणिनां घटः
8. 1.8ऊर्ध्वाधो भ्रमते यद्वद् घटयन्त्रं गवां वशात्
9. 1.9आमकुम्भ इवाम्भःस्थो जीर्यमाणः सदा घटः
10. 1.10शोधनं दृढता चैव स्थैर्यं धैर्यं च लाघवम्
11. 1.11षट्कर्मणा शोधनं च आसनेन भवेद् दृढम्
12. 1.12प्राणायामाल् लाघवं च ध्यानात् प्रत्यक्षम् आत्मनि
13. 1.13धौतिर् वस्तिस् तथा नेतिर् लौलिकी त्राटकं तथा
14. 1.14अन्तर्धौतिर् दन्तधौतिर् हृद्धौतिर् मूलशोधनम्
15. 1.15वातसारं वारिसारं वह्निसारं बहिष्कृतम्
16. 1.16काकचञ्चूवद् आस्येन पिबेद् वायुं शनैः शनैः
17. 1.17वातसारं परं गोप्यं देहनिर्मलकारकम्
18. 1.18आ कण्ठं पूरयेद् वारि वक्त्रेण च पिबेच् छनैः
19. 1.19वारिसारं परं गोप्यं देहनिर्मलकारकम्
20. 1.20वारिसारं परां धौतिं साधयेद् यः प्रयत्नतः
21. 1.21नाभिग्रन्थिं मेरुपृष्ठे शतवारं च कारयेत्
22. 1.22एषा धौतिः परा गोप्या न प्रकाश्या कदाचन
23. 1.23काकीमुद्रां साधयित्वा पूरयेद् उदरं महत्
24. 1.24नाभिमग्नजले स्थित्वा शक्तिनाडीं विमर्जयेत्
25. 1.25तावत् प्रक्षाल्य नाडीं च उदरे वेशयेत् पुनः
26. 1.26यामार्धं धारणाशक्तिं यावन् न साधयेन् नरः
27. 1.27दन्तमूलं जिह्वामूलं रन्ध्रं च कर्णयुग्मयोः
28. 1.28खदिरेण रसेनाथ मृत्तिकया च शुद्धया
29. 1.29दन्तमूलं परा धौतिर् योगिनां योगसाधने
30. 1.30अथातः सम्प्रवक्ष्यामि जिह्वाशोधनकारणम्
31. 1.31तर्जनीमध्यमानामा अङ्गुलित्रययोगतः
32. 1.32मार्जयेन् नवनीतेन दोहयेच् च पुनः पुनः
33. 1.33नित्यं कुर्यात् प्रयत्नेन रवेर् उदयके ऽस्तके
34. 1.34तर्जन्यङ्गुल्यग्रयोगान् मार्जयेत् कर्णरन्ध्रयोः
35. 1.35वृद्धाङ्गुष्ठेन दक्षेण मर्दयेद् भालरन्ध्रकम्
36. 1.36नाडी निर्मलतां याति दिव्यदृष्टिः प्रजायते
37. 1.37हृद्धौतिं त्रिविधां कुर्याद् दण्डवमनवाससा
38. 1.38रम्भादण्डं हरिद्दण्डं वेत्रदण्डं तथैव च
39. 1.39कफपित्तं तथा क्लेदं रेचयेद् ऊर्ध्ववर्त्मना
40. 1.40भोजनान्ते पिबेद् वारि आ कर्णपूरितं सुधीः
41. 1.41एकोनविंशतिर् हस्तः पञ्चविंशति वै तथा
42. 1.42गुल्मज्वरप्लीहाकुष्ठकफपित्तं विनश्यति
43. 1.43अपानक्रूरता तावद् यावन् मूलं न शोधयेत्
44. 1.44पीतमूलस्य दण्डेन मध्यमाङ्गुलिनापि वा
45. 1.45वारयेत् कोष्ठकाठिन्यम् आमाजीर्णं निवारयेत्
46. 1.46जलवस्तिः शुष्कवस्तिर् वस्ती च द्विविधौ स्मृतौ
47. 1.47नाभिमग्नजले पायुं न्यस्तवान् उत्कटासनम्
48. 1.48प्रमेहं च गुदावर्तं क्रूरवायुं निवारयेत्
49. 1.49वस्तिं पश्चिमतानेन चालयित्वा शनैः शनैः
50. 1.50एवम् अभ्यासयोगेन कोष्ठदोषो न विद्यते
51. 1.51वितस्तिमानं सूक्ष्मसूत्रं नासानाले प्रवेशयेत्
52. 1.52साधनान् नेतिकर्मापि खेचरीसिद्धिम् आप्नुयात्
53. 1.53अमन्दवेगं तुन्दं च भ्रामयेद् उभपार्श्वयोः
54. 1.54निमेषोन्मेषकं त्यक्त्वा सूक्ष्मलक्ष्यं निरीक्षयेत्
55. 1.55एवम् अभ्यासयोगेन शांभवी जायते ध्रुवम्
56. 1.56वामक्रमेण व्युत्क्रमेण शीत्क्रमेण विशेषतः
57. 1.57इडया पूरयेद् वायुं रेचयेत् पिङ्गला पुनः
58. 1.58पूरकं रेचकं कृत्वा वेगेन न तु चालयेत्
59. 1.59नासाभ्यां जलम् आकृष्य पुनर् वक्त्रेण रेचयेत्
60. 1.60शीत्कृत्य पीत्वा वक्त्रेण नासानालैर् विरेचयेत्
61. 1.61न जायते वार्द्धकं च ज्वरो नैव प्रजायते