Question 1

In this sitting

1. 1.1सुकेशा च भारद्वाजः शैब्यश् च सत्यकामः सौर्यायणी च गार्ग्यः कौसल्यश् चाश्वलायनो भार्गवो वैदर्भिः कबन्धी कात्यायनस् ते हैते ब्रह्मपरा ब्रह्मनिष्ठा परं ब्रह्मान्वेषमाणा एष ह वै तत्सर्वं वक्ष्यतीति ते ह समित्पाणयो भगवन्तं पिप्पलादम् उपसन्नाः
2. 1.2तान् ह स ऋषिर् उवाच । भूय एव तपसा ब्रह्मचर्येण श्रद्धया संवत्सरं संवत्स्यथ । यथाकामं प्रश्नान् पृच्छत । यदि विज्ञास्यामः सर्वं ह वो वक्ष्याम इति
3. 1.3अथ कबन्धी कात्यायन उपेत्य पप्रच्छ । भगवन् कुतो ह वा इमाः प्रजाः प्रजायन्त इति
4. 1.4तस्मै स होवाच । प्रजाकामो वै प्रजापतिः । स तपो ऽतप्यत । स तपस् तप्त्वा स मिथुनम् उत्पादयते रयिं च प्राणं चेति । एतौ मे बहुधाः प्रजाः करिष्यत इति
5. 1.5आदित्यो ह वै प्राणो रयिर् एव चन्द्रमाः । रयिर् वा एतत् सर्वं यन्मूर्तं चामूर्तं च । तस्मान् मूर्तिर् एव रयिः
6. 1.6अथादित्य उदयन् यत्प्राचीं दिशं प्रविशति तेन प्राच्यान् प्राणान् रश्मिषु संनिधत्ते । यद् दक्षिणं यत् प्रतीचीं यद् उदीचीं यद् अधो यद् ऊर्ध्वं यद् अन्तरा दिशो यत् सर्वं प्रकाशयति तेन सर्वान् प्राणान् रश्मिषु संनिधत्ते
7. 1.7स एष वैश्वानरो विश्वरूपः प्राणो ऽग्निरुदयते । तद् एतद् दचाभ्युक्तम्
8. 1.8विश्वरूपं हरिणं जातवेदसं परायणं ज्योतिर् एकं तपन्तम् । सहस्ररश्मिः शतधा वर्तमानः प्राणः प्रजानाम् उदयत्य् एष सूर्यः
9. 1.9संवत्सरो वै प्रजापतिः । तस्यायने दक्षिणं चोत्तरं च । तद् ये ह वै तदिष्टापूर्ते कृतिम् इत्य् उपासते ते चान्द्रमसम् एव लोकम् अभिजयन्ते । त एव पुनर् आवर्तन्ते । तस्माद् एत ऋषयः प्रजाकामा दक्षिणं प्रतिपद्यन्ते । एष ह वै रयिर् यः पितृयाणः
10. 1.10अथोत्तरेण तपसा ब्रह्मचर्येण श्रद्धया विद्ययात्मानम् अन्विष्यादित्यम् अभिजयन्ते । एतद् वै प्राणानाम् आयतनम् एतद् अमृतम् अयम् एतत् परायणम् । एतस्मान् न पुनरावर्तन्त इति । एष निरोधः । तद् एष श्लोकः
11. 1.11पञ्चपादं पितरं द्वादशकृतिं दिव आहुः परे अर्धे पुरीषिणम् । अथेमे अन्य उ परे विचक्षणं सप्तचक्रे षडर आहुरर्पितमिति
12. 1.12मासो वै प्रजापतिः । तस्य कृष्णपक्ष एव रयिः शुक्लः प्राणः । तस्माद् एत ऋषयः शुक्ल इष्टं कुर्वन्तीतर इतरस्मिन्
13. 1.13अहोरात्रो वै प्रजापतिः । तस्याहरेव प्राणो रात्रिरेव रयिः । प्राणं वा एते प्रस्कन्दन्ति ये दिवा रत्या संयुज्यन्ते । ब्रह्मचर्यमेव तद्यद्रात्रौ रत्या संयुज्यन्ते
14. 1.14अन्नं वै प्रजापतिस् ततो ह वै तद्रेतः । तस्माद् इमाः प्रजाः प्रजायन्त इति
15. 1.15तद् ये ह वै तत्प्रजापतिव्रतं चरन्ति । ते मिथुनम् उत्पादयन्ते । तेषामेवैष ब्रह्मलोकः । येषां तपो ब्रह्मचर्यं । येषु सत्यं प्रतिष्ठितम्
16. 1.16तेषाम् असौ विरजो ब्रह्मलोको न येषु जिह्वम् अनृतं न माया चेति