<ऋतुचर्या, कालविभागः> श्रीभैरवी । भगवन् त्वत्प्रसादेन नित्याचारक्रमः श्रुतः । स्वामिन्नैमित्तिकाचारं श्रोतुं वाञ्छास्ति मे वद
<ṛtucaryā, kālavibhāgaḥ> śrībhairavī / bhagavan tvatprasādena nityācārakramaḥ śrutaḥ / svāminnaimittikācāraṃ śrotuṃ vāñchāsti me vada
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रीभैरवः । तच्छृणु त्वं महादेवि ब्रूमि नैमित्तिकीं विधिम् । कालाधीनः स तु भवेदनपायोऽमितः सदा
śrībhairavaḥ / tacchṛṇu tvaṃ mahādevi brūmi naimittikīṃ vidhim / kālādhīnaḥ sa tu bhavedanapāyo'mitaḥ sadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनादिनिधनः सूक्ष्मः स्थूलो व्याप्तः सदातनः । ब्रह्मादयश्च सूर्याद्या महाभूतादयः परे
anādinidhanaḥ sūkṣmaḥ sthūlo vyāptaḥ sadātanaḥ / brahmādayaśca sūryādyā mahābhūtādayaḥ pare
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कालानुसारिणः सर्वे प्रयत्ने कालरूपिणः । कालादेव हि जायन्ते लीयन्ते तत्र सर्वदा
kālānusāriṇaḥ sarve prayatne kālarūpiṇaḥ / kālādeva hi jāyante līyante tatra sarvadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यः कालः सोऽहमेवेति त्वं च कालप्रवर्तिनी । तस्माज्जन्मभृतां जन्मनिधनाय निवेद्यते
yaḥ kālaḥ so'hameveti tvaṃ ca kālapravartinī / tasmājjanmabhṛtāṃ janmanidhanāya nivedyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अविभाज्यो हि कालोऽयं तथापि प्रविभज्यते । तीक्ष्णसूच्याब्दपत्रं तु यावत्कालेन भिद्यते
avibhājyo hi kālo'yaṃ tathāpi pravibhajyate / tīkṣṇasūcyābdapatraṃ tu yāvatkālena bhidyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स कालो लव इत्युक्तस्त्रुटी त्रिंशल्लवैर् भवेत् । तद्योऽयं स्यात्त्रुटिः कालो मात्रा स्यात्तद्द्वयान्विता
sa kālo lava ityuktastruṭī triṃśallavair bhavet / tadyo'yaṃ syāttruṭiḥ kālo mātrā syāttaddvayānvitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दृक्पक्ष्मणोः परिक्षेपः स तु मात्रा प्रशस्यते । मात्राष्टादशभिः काष्ठा काष्ठात्रिंशद्युता कला
dṛkpakṣmaṇoḥ parikṣepaḥ sa tu mātrā praśasyate / mātrāṣṭādaśabhiḥ kāṣṭhā kāṣṭhātriṃśadyutā kalā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कलात्रिंशत्क्षणः प्रोक्तः क्षणैः षड्भिश्च नाडिका । नाडीद्वयं मुहूर्तः स्यात्तैश्चतुर्भिश्च यामकः
kalātriṃśatkṣaṇaḥ proktaḥ kṣaṇaiḥ ṣaḍbhiśca nāḍikā / nāḍīdvayaṃ muhūrtaḥ syāttaiścaturbhiśca yāmakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यामैश्चतुर्भिर् दिवसस्तथा रात्रिर्भवेत्प्रिये । एवं दिवानिशं किं तु पूर्वाह्णो दश नाडिकाः
yāmaiścaturbhir divasastathā rātrirbhavetpriye / evaṃ divāniśaṃ kiṃ tu pūrvāhṇo daśa nāḍikāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मध्याह्ने दश नाडी स्यादपराह्णस्तथैव च । पूर्वरात्रं चार्धरात्रं तथैवापररात्रकम्
madhyāhne daśa nāḍī syādaparāhṇastathaiva ca / pūrvarātraṃ cārdharātraṃ tathaivāpararātrakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दिवसैः पञ्चदशभिः पक्षः स्याच्छुक्लसंज्ञकः । द्वितीयः कृष्णपक्षः स्याद्द्वाभ्यां मासस्तु जायते
divasaiḥ pañcadaśabhiḥ pakṣaḥ syācchuklasaṃjñakaḥ / dvitīyaḥ kṛṣṇapakṣaḥ syāddvābhyāṃ māsastu jāyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मासाभ्यामृतुसंज्ञा स्यादृतुभ्यां कालसंज्ञकः । ऋतुत्रयं स्यादयनं द्वाभ्यां संवत्सरो भवेत्
māsābhyāmṛtusaṃjñā syādṛtubhyāṃ kālasaṃjñakaḥ / ṛtutrayaṃ syādayanaṃ dvābhyāṃ saṃvatsaro bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अष्टादशप्रकारेण कालस्तस्माद्विभज्यते । माघादिमासाः क्रमशो भवन्ति शिशिरादयः
aṣṭādaśaprakāreṇa kālastasmādvibhajyate / māghādimāsāḥ kramaśo bhavanti śiśirādayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शिशिरश्च वसन्तश्च ग्रीष्मो वर्षा शरद्धिमः । ऋतवो दक्षिणं तेषां कथयामि शृणु प्रिये
śiśiraśca vasantaśca grīṣmo varṣā śaraddhimaḥ / ṛtavo dakṣiṇaṃ teṣāṃ kathayāmi śṛṇu priye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
<हेमन्तर्तुस्वरूपम्> तत्र सूर्यो दिशश्चैव हिमानीकलुषीकृताः । धूमधूम्ररजोमन्दो वायुः शीतप्रबोधनः
<hemantartusvarūpam> tatra sūryo diśaścaiva himānīkaluṣīkṛtāḥ / dhūmadhūmrarajomando vāyuḥ śītaprabodhanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रोमाञ्चकारी कौबेरो लवल्यः पुष्पितास्तदा । पुंनागलोध्रफलिनीपुष्पामोदितषट्पदाः
romāñcakārī kaubero lavalyaḥ puṣpitāstadā / puṃnāgalodhraphalinīpuṣpāmoditaṣaṭpadāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गजवाजीगोमहिषीकाकाजाद्याश्च गर्विताः । सरित्प्रालेयपटलसंछन्नशकुनादयः
gajavājīgomahiṣīkākājādyāśca garvitāḥ / saritprāleyapaṭalasaṃchannaśakunādayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सोष्णबाष्पजलाः कूपाः पश्य हैमन्तिके ऋतौ । <शिशिरर्तुस्वरूपम्> एवं हि शिशिरे काले चयं याति कफः स्वतः
soṣṇabāṣpajalāḥ kūpāḥ paśya haimantike ṛtau / <śiśirartusvarūpam> evaṃ hi śiśire kāle cayaṃ yāti kaphaḥ svataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
<वसन्तर्तुस्वरूपम्> वसन्ते विमला दिक्काः सूर्यश्चारुणदीधितः । मलयानिलसञ्चारो नवपल्लवशोभिताः
<vasantartusvarūpam> vasante vimalā dikkāḥ sūryaścāruṇadīdhitaḥ / malayānilasañcāro navapallavaśobhitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नवीनत्वक्पलाशाढ्या वृक्षाः सर्वत्र पुष्पिताः । सहकाशोकबकुलमाधवीचम्पकोद्भवैः
navīnatvakpalāśāḍhyā vṛkṣāḥ sarvatra puṣpitāḥ / sahakāśokabakulamādhavīcampakodbhavaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पलाशकादिमैः पुष्पैः प्रविभाति वनस्थली । भ्रमद्भ्रमरनिध्वानकोकिलालापसंकुला
palāśakādimaiḥ puṣpaiḥ pravibhāti vanasthalī / bhramadbhramaranidhvānakokilālāpasaṃkulā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्लेष्मकोपश्च भवति कालः सर्वोत्तमो ह्ययम् । <ग्रीष्मर्तुस्वरूपम्> ग्रीष्मे तीक्ष्णकरश्चण्डोऽतसीकुसुमसन्निभः
śleṣmakopaśca bhavati kālaḥ sarvottamo hyayam / <grīṣmartusvarūpam> grīṣme tīkṣṇakaraścaṇḍo'tasīkusumasannibhaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संतापितमहीदिक्कः शोषिताशेषभूरसः । दावाग्निनातिज्वलिता दिशो भूमिश्च धूसराः
saṃtāpitamahīdikkaḥ śoṣitāśeṣabhūrasaḥ / dāvāgninātijvalitā diśo bhūmiśca dhūsarāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नैरृतो वायुरत्युग्रो वात्या चोग्रासुखा भवेत् । आतपस्वेदपवनैः प्राणिनो ज्वरिता इव
nairṛto vāyuratyugro vātyā cogrāsukhā bhavet / ātapasvedapavanaiḥ prāṇino jvaritā iva
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संतप्तक्रोडमहिषमातङ्गैर् आकुलीकृताः । चण्डाशुकिरणोत्तप्तशुष्कस्वल्पजलान्विताः
saṃtaptakroḍamahiṣamātaṅgair ākulīkṛtāḥ / caṇḍāśukiraṇottaptaśuṣkasvalpajalānvitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कल्लोलितास्तटाकाद्याः संतप्तजलजन्तवः । जीर्णशुष्कविशीर्णैश्च पर्णैश्च पतितैर् द्रुमाः
kallolitāstaṭākādyāḥ saṃtaptajalajantavaḥ / jīrṇaśuṣkaviśīrṇaiśca parṇaiśca patitair drumāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सोष्माश्छायाविहीनाश्च वायुव्याकुलिता भृशम् । शुष्कपत्रलतागुल्माः शिरीषाः कुसुमोज्ज्वलाः
soṣmāśchāyāvihīnāśca vāyuvyākulitā bhṛśam / śuṣkapatralatāgulmāḥ śirīṣāḥ kusumojjvalāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्लेष्मक्षयश्चानुदिनं तस्माद्वायोश्चयो भवेत् । <वर्षर्तुस्वरूपम्> वर्षर्तौ पश्चिमो वायुर्मही नवतृणावृता
śleṣmakṣayaścānudinaṃ tasmādvāyoścayo bhavet / <varṣartusvarūpam> varṣartau paścimo vāyurmahī navatṛṇāvṛtā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भिन्नैस्तथाञ्जनाभैश्च जलदैश्छादिताखिला । शक्रगोपावृता पृथ्वी सर्वसस्यमनोहरा
bhinnaistathāñjanābhaiśca jaladaiśchāditākhilā / śakragopāvṛtā pṛthvī sarvasasyamanoharā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भूलतानिवहच्छन्ना जलक्लिन्ना च पङ्किला । मत्तकेकिकुलक्रीडानृत्तविस्तीर्णपिञ्छका
bhūlatānivahacchannā jalaklinnā ca paṅkilā / mattakekikulakrīḍānṛttavistīrṇapiñchakā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भेकभीकरनिध्वानबधिरीकृतदिङ्मुखा । कदम्बकदलीजातिकुटजामोदमेदुरा
bhekabhīkaranidhvānabadhirīkṛtadiṅmukhā / kadambakadalījātikuṭajāmodamedurā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धाराधराम्बुधाराभिघातनष्टसरोरुहा । प्रभूतसलिलापूर्णसोपाना दीर्घिका भृशम्
dhārādharāmbudhārābhighātanaṣṭasaroruhā / prabhūtasalilāpūrṇasopānā dīrghikā bhṛśam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पतिसंयोगसदृशमहाकारा महाजलाः । पूर्णोभयतटान्ताश्च नद्यः सकलुषोदकाः
patisaṃyogasadṛśamahākārā mahājalāḥ / pūrṇobhayataṭāntāśca nadyaḥ sakaluṣodakāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नभः स्तनितजीमूतप्रोद्यद्विद्युत्प्रदीपितम् । अन्योन्याम्बुदसंघट्टजातनिर्घोषभीकरम्
nabhaḥ stanitajīmūtaprodyadvidyutpradīpitam / anyonyāmbudasaṃghaṭṭajātanirghoṣabhīkaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इन्द्रचापलसन्मेघच्छादितार्केन्दुमण्डलम् । वनं हृष्टाजमहिषकिटिचातकसङ्कुलम्
indracāpalasanmeghacchāditārkendumaṇḍalam / vanaṃ hṛṣṭājamahiṣakiṭicātakasaṅkulam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्लेष्मा क्षीणतरो वायोः कोपः पित्तचयस्तदा । <शरदृतुस्वरूपम्> शरदि स्फुरिताभाश्च भानोस्तीक्ष्णा मरीचयः
śleṣmā kṣīṇataro vāyoḥ kopaḥ pittacayastadā / <śaradṛtusvarūpam> śaradi sphuritābhāśca bhānostīkṣṇā marīcayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रक्षीणवारिविमलवारिदोन्मुक्तमार्गकाः । ज्योत्स्नामृतरसासिक्तमोदिताखिलजन्तवः
prakṣīṇavārivimalavāridonmuktamārgakāḥ / jyotsnāmṛtarasāsiktamoditākhilajantavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्फुरितोडुकुलाकीर्णा रात्रयश्च मनोहराः । विमलाकाशरुचिराः कामलीलोत्सवप्रदाः
sphuritoḍukulākīrṇā rātrayaśca manoharāḥ / vimalākāśarucirāḥ kāmalīlotsavapradāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मही चाश्यानपङ्का च कणिकापूर्णशालिका । सदस्यः फुल्लकमलकुमुदोत्पलमण्डिताः
mahī cāśyānapaṅkā ca kaṇikāpūrṇaśālikā / sadasyaḥ phullakamalakumudotpalamaṇḍitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रहृष्टमीनहंसालीलीलालोलतरङ्गिकाः । अमलाम्बुसराकीर्णाः स्नानपानहितप्रदाः
prahṛṣṭamīnahaṃsālīlīlālolataraṅgikāḥ / amalāmbusarākīrṇāḥ snānapānahitapradāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दिशः प्रफुल्लरुचिरकाशचामरशोभिताः । विमलामोदितक्रोञ्चमल्लिकापरिमण्डिताः
diśaḥ praphullarucirakāśacāmaraśobhitāḥ / vimalāmoditakroñcamallikāparimaṇḍitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सप्तच्छदरजोयोगदृप्तदन्तिकुलं वनम् । प्रक्षीयते तदा वायुः पित्तं कुप्यति पार्वति
saptacchadarajoyogadṛptadantikulaṃ vanam / prakṣīyate tadā vāyuḥ pittaṃ kupyati pārvati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
<आदानविसर्गकालस्वरूपम्> दिवानिशादिमध्यान्ते श्लेष्मपित्तसमीरणाः । कुप्यन्ति ऋतवः सर्वे प्रवर्तन्ते क्रमाच्छिवे
<ādānavisargakālasvarūpam> divāniśādimadhyānte śleṣmapittasamīraṇāḥ / kupyanti ṛtavaḥ sarve pravartante kramācchive
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दिनमाग्नेयरूपं स्याद् रात्रिः सौम्यमयी भवेत् । द्वौ च पक्षौ तदा देवि ऋतू हेमन्तशैशिरौ
dinamāgneyarūpaṃ syād rātriḥ saumyamayī bhavet / dvau ca pakṣau tadā devi ṛtū hemantaśaiśirau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तौ ऋतू हिमकालः स्यादुष्णौ मधुनिदाघकौ । प्रावृट्शरदृतू ज्ञेयौ वर्षाकालः स उच्यते
tau ṛtū himakālaḥ syāduṣṇau madhunidāghakau / prāvṛṭśaradṛtū jñeyau varṣākālaḥ sa ucyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऋतुभिः शिशिराद्यैस्तत्त्रिभिः स्यादुत्तरायणम् । तदा ज्ञेयमिति ज्ञेयमादानं तद्भवेत्प्रिये
ṛtubhiḥ śiśirādyaistattribhiḥ syāduttarāyaṇam / tadā jñeyamiti jñeyamādānaṃ tadbhavetpriye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सूर्यानिलौ स्वभावेन भूमिसौम्यरसापहौ । किंतु मार्गवशादेतावत्युष्णखररूक्षकौ
sūryānilau svabhāvena bhūmisaumyarasāpahau / kiṃtu mārgavaśādetāvatyuṣṇakhararūkṣakau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आददाते बलं तेजः प्राणिनां प्रतिवासरम् । तिक्तः कषायकटुकौ प्रबलाः स्युर्यथोत्तरम्
ādadāte balaṃ tejaḥ prāṇināṃ prativāsaram / tiktaḥ kaṣāyakaṭukau prabalāḥ syuryathottaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रावृडाद्यैश्च ऋतुभिस्त्रिभिः स्याद्दक्षिणायनम् । एतत्सोमात्मकं विद्धि विसर्गाख्यमिति स्मृतम्
prāvṛḍādyaiśca ṛtubhistribhiḥ syāddakṣiṇāyanam / etatsomātmakaṃ viddhi visargākhyamiti smṛtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रकृत्या शीतला वृष्ट्या वायुसोमाम्बुदाः परम् । बलिनः स्युर्यतस्तस्मात्सूर्यः क्षीणरुचिर् भवेत्
prakṛtyā śītalā vṛṣṭyā vāyusomāmbudāḥ param / balinaḥ syuryatastasmātsūryaḥ kṣīṇarucir bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गते भूतलतापेऽस्मिन् प्राणिनां प्रतिवासरम् । कालो बलं विसृजति प्रबलाः स्युर्यथोत्तरम्
gate bhūtalatāpe'smin prāṇināṃ prativāsaram / kālo balaṃ visṛjati prabalāḥ syuryathottaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अत्राम्ललवणौ स्वादू रसाः स्निग्धा भवन्ति हि । हेमन्ते शिशिरे पूर्णं मधौ शरदि मध्यमम्
atrāmlalavaṇau svādū rasāḥ snigdhā bhavanti hi / hemante śiśire pūrṇaṃ madhau śaradi madhyamam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ग्रीष्मे प्रावृषि शीतं स्यात्सर्वेषां प्राणिनां बलम् । <हेमन्तर्तुचर्या> रसस्य बलिनः शीतसंवृतत्वाद्धिमागमे
grīṣme prāvṛṣi śītaṃ syātsarveṣāṃ prāṇināṃ balam / <hemantartucaryā> rasasya balinaḥ śītasaṃvṛtatvāddhimāgame
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कोष्ठाग्नेश्चाविकीर्णत्वात्पिण्डितो जठरे यतः । ततो बलीयान् कोष्ठाग्निस् तस्मिन् स्वल्पाशनो यदि
koṣṭhāgneścāvikīrṇatvātpiṇḍito jaṭhare yataḥ / tato balīyān koṣṭhāgnis tasmin svalpāśano yadi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वायुना दीप्यते वह्निः पचेद्धातून् रसादिकान् । तस्माद्धिमागमे सेव्यो मधुरो लवणाम्लकः
vāyunā dīpyate vahniḥ paceddhātūn rasādikān / tasmāddhimāgame sevyo madhuro lavaṇāmlakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ दैर्घ्यान्निशानां तु क्षुधा प्रातस्तरां भवेत् । दिनचर्याप्रकारेण विसृजन्मलमूत्रकम्
atha dairghyānniśānāṃ tu kṣudhā prātastarāṃ bhavet / dinacaryāprakāreṇa visṛjanmalamūtrakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दन्तकाष्ठादिकं सर्वं विदध्यात्परमेश्वरि । ततो मूर्धार्हवातघ्नतैलेनाभ्यङ्गम् आचरेत्
dantakāṣṭhādikaṃ sarvaṃ vidadhyātparameśvari / tato mūrdhārhavātaghnatailenābhyaṅgam ācaret
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गात्राभ्यङ्गं मर्दनं च यावच्छक्यं च यथासुखम् । कुशलैर् बाहुयुद्धं च यावच्छक्यं भजेत्ततः
gātrābhyaṅgaṃ mardanaṃ ca yāvacchakyaṃ ca yathāsukham / kuśalair bāhuyuddhaṃ ca yāvacchakyaṃ bhajettataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गोधूमचणकैर् मुद्गैर् हृततैलो यथाविधि । स्नात्वा कौशेयेके रक्ते लघुन्युष्णे सुसान्द्रके
godhūmacaṇakair mudgair hṛtatailo yathāvidhi / snātvā kauśeyeke rakte laghunyuṣṇe susāndrake
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वाससी परिधायैव कस्तूर्या कुङ्कुमेन च । कालागरुद्रवेणैव चर्चां कुर्वीत विग्रहे
vāsasī paridhāyaiva kastūryā kuṅkumena ca / kālāgarudraveṇaiva carcāṃ kurvīta vigrahe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धूपयेद्देहचिकुरान्कालागरुजधूपतः । चम्पकं बकुलं पुष्पं शतपत्रं च कैतकम्
dhūpayeddehacikurānkālāgarujadhūpataḥ / campakaṃ bakulaṃ puṣpaṃ śatapatraṃ ca kaitakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जवाद्यैरुपलिप्तानि कृत्वा शिरसि धारयेत् । गुडासवं मद्यमण्डं मद्यं मांसं च मेदुरम्
javādyairupaliptāni kṛtvā śirasi dhārayet / guḍāsavaṃ madyamaṇḍaṃ madyaṃ māṃsaṃ ca meduram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्निग्धं मांसरसं सोष्णं माषगोधूमपिष्टजान् । इक्षुक्षीरविकारांश्च सोष्णमन्नं तिलोद्भवम्
snigdhaṃ māṃsarasaṃ soṣṇaṃ māṣagodhūmapiṣṭajān / ikṣukṣīravikārāṃśca soṣṇamannaṃ tilodbhavam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शौचे सुखोष्णं सलिलं सोष्मलं चारु मन्दिरम् । शयनं कौथकश्लक्ष्णमृदुलाजिनकम्बलैः
śauce sukhoṣṇaṃ salilaṃ soṣmalaṃ cāru mandiram / śayanaṃ kauthakaślakṣṇamṛdulājinakambalaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रावारैः शुभकौशेयैः क्रमेणास्तृतमुज्ज्वलम् । भजेदवृद्धसूर्यांशून् पृष्ठभागेन शाम्भवि
prāvāraiḥ śubhakauśeyaiḥ krameṇāstṛtamujjvalam / bhajedavṛddhasūryāṃśūn pṛṣṭhabhāgena śāmbhavi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वेदं चोपानहं नित्यं हसन्तीतीव्रतापिते । गर्भगेहे निवासं च वृत्तपीनोन्नतस्तनीः
svedaṃ copānahaṃ nityaṃ hasantītīvratāpite / garbhagehe nivāsaṃ ca vṛttapīnonnatastanīḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रथाङ्गवृत्तसुश्रोण्यो रम्भास्तम्भोरुमण्डिताः । मद्यपानमदोन्मत्ता वस्त्रस्रग्गन्धशोभिताः
rathāṅgavṛttasuśroṇyo rambhāstambhorumaṇḍitāḥ / madyapānamadonmattā vastrasraggandhaśobhitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रियाः प्रीताः समाश्लिष्येन्न बाधा शीतदोषजा । कस्तूरी कुङ्कुमं चन्द्रं लवङ्गं जातिकाफलम्
priyāḥ prītāḥ samāśliṣyenna bādhā śītadoṣajā / kastūrī kuṅkumaṃ candraṃ lavaṅgaṃ jātikāphalam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रत्येकं निष्कमेकं स्यात्सारः खदिरसम्भवः । युञ्ज्यात्षोडशनिष्कं च सर्वं पेष्यं हिमाम्बुना
pratyekaṃ niṣkamekaṃ syātsāraḥ khadirasambhavaḥ / yuñjyātṣoḍaśaniṣkaṃ ca sarvaṃ peṣyaṃ himāmbunā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गुलिकां मरिचाकारां कुर्याद्दौर्गन्ध्यनाशिनीम् । वातश्लेष्महरा रुच्या गुटिकैषा प्रकीर्तिता
gulikāṃ maricākārāṃ kuryāddaurgandhyanāśinīm / vātaśleṣmaharā rucyā guṭikaiṣā prakīrtitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गुट्यन्वितं च ताम्बूलं यथेष्टं भक्षयेत्सदा । एवं हेमन्तचर्या स्यात् शिशिरे ऽप्यमुमाचरेत्
guṭyanvitaṃ ca tāmbūlaṃ yatheṣṭaṃ bhakṣayetsadā / evaṃ hemantacaryā syāt śiśire 'pyamumācaret
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्लेष्मा चितः स्यान्नितरां भजेद्धैमन्तिकं विधिम् । अत्रादानभवं रूक्षं भवेच्छीतो महत्तरः
śleṣmā citaḥ syānnitarāṃ bhajeddhaimantikaṃ vidhim / atrādānabhavaṃ rūkṣaṃ bhavecchīto mahattaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
<वसन्तर्तुचर्या> शिशिरे तु चितः श्लेष्मा वसन्तेऽर्कांशुविद्रुतः । नाशयेज्जाठरं वह्निं स्वयं तोयस्वभावतः
<vasantartucaryā> śiśire tu citaḥ śleṣmā vasante'rkāṃśuvidrutaḥ / nāśayejjāṭharaṃ vahniṃ svayaṃ toyasvabhāvataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जनयेद्रोगमखिलं तस्माच्छीघ्रं कफं जयेत् । अथ वासन्तिकां चर्यां कथयामि मम प्रिये
janayedrogamakhilaṃ tasmācchīghraṃ kaphaṃ jayet / atha vāsantikāṃ caryāṃ kathayāmi mama priye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तीक्ष्णाञ्जनच्छर्दिनस्यैर् व्यायामोद्वर्तनैरपि । पादाभ्यां मर्दनेनोष्मवारिस्नानेन तं हरेत्
tīkṣṇāñjanacchardinasyair vyāyāmodvartanairapi / pādābhyāṃ mardanenoṣmavārisnānena taṃ haret
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
काषायरक्तकौसुम्भकौशेयवसनानि च । परिधाय सकर्पूरागरुणाङ्गानि धूपयेत्
kāṣāyaraktakausumbhakauśeyavasanāni ca / paridhāya sakarpūrāgaruṇāṅgāni dhūpayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कस्तूरीकुङ्कुमहिमैश्चन्दनैर्लेपयेत् तनुम् । चूतचम्पकपुन्नागपूगकेसरपाटलम्
kastūrīkuṅkumahimaiścandanairlepayet tanum / cūtacampakapunnāgapūgakesarapāṭalam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
माधवीकेतकीमल्लिकाशोकनवमालिकाः । जवाद्यैर्लेपिताः कृत्वा वहेत्कल्हारमुत्पलम्
mādhavīketakīmallikāśokanavamālikāḥ / javādyairlepitāḥ kṛtvā vahetkalhāramutpalam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मद्यं पञ्चविधं प्रोक्तं सर्वव्याधिहरं परम् । माधवारिष्टमार्द्वीकासवशीथुर् इतीरिताः
madyaṃ pañcavidhaṃ proktaṃ sarvavyādhiharaṃ param / mādhavāriṣṭamārdvīkāsavaśīthur itīritāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षौद्रैर् मदकरद्रव्यै रचितो माधवः स्मृतः । चिरं मदकरद्रव्यं खनित्वा स्थापितं भुवि
kṣaudrair madakaradravyai racito mādhavaḥ smṛtaḥ / ciraṃ madakaradravyaṃ khanitvā sthāpitaṃ bhuvi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अरिष्टोऽयमिति ज्ञेयो मार्द्वीको गोस्तनीभवः । आसवो मदकृद्द्रव्यसवनाद्वा समुद्भवः
ariṣṭo'yamiti jñeyo mārdvīko gostanībhavaḥ / āsavo madakṛddravyasavanādvā samudbhavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शीथुर् इक्षुरसाज्जातः सेव्याः पञ्च मया मताः । कामिनीवदनाम्भोजवासिताश् चित्तहारिणः
śīthur ikṣurasājjātaḥ sevyāḥ pañca mayā matāḥ / kāminīvadanāmbhojavāsitāś cittahāriṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुष्पादिवासिता हृद्याः कान्तानयनरञ्जिताः । पुराणाः कटुकास्तिक्ताः कषायाः श्लेष्महारिणः
puṣpādivāsitā hṛdyāḥ kāntānayanarañjitāḥ / purāṇāḥ kaṭukāstiktāḥ kaṣāyāḥ śleṣmahāriṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मातुलुङ्गाम्रजम्बूनां पत्रपुष्पफलान्विताः । सुहृद्भिः सह जंबीररसार्द्रकपलाण्डुकम्
mātuluṅgāmrajambūnāṃ patrapuṣpaphalānvitāḥ / suhṛdbhiḥ saha jaṃbīrarasārdrakapalāṇḍukam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जाङ्गलं पललं शूल्यं तद्रसं च कृतं नवम् । पुराणक्षौद्रगोधूमयवषष्टिकशालिकान्
jāṅgalaṃ palalaṃ śūlyaṃ tadrasaṃ ca kṛtaṃ navam / purāṇakṣaudragodhūmayavaṣaṣṭikaśālikān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भजेत्कफघ्नं शाकं च व्यञ्जनं पानकं तथा । अमद्यपस्तु शुण्ठ्यम्बु मुस्ताम्बु क्षौद्रवारि वा
bhajetkaphaghnaṃ śākaṃ ca vyañjanaṃ pānakaṃ tathā / amadyapastu śuṇṭhyambu mustāmbu kṣaudravāri vā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
खदिरासनसारोत्थक्वथितं वारि वा पिबेत् । उद्याने सौधकाचाद्यैर्मणिनीकाशरोचिभिः
khadirāsanasārotthakvathitaṃ vāri vā pibet / udyāne saudhakācādyairmaṇinīkāśarocibhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुट्टिमैर् मण्डिते चारुमण्डपे सुरतोचिते । कोकिलालापरुचिरे सुगन्धिकुसुमोज्ज्वले
kuṭṭimair maṇḍite cārumaṇḍape suratocite / kokilālāparucire sugandhikusumojjvale
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बहुपादपसच्छायावारितोष्णाशुदीधितौ । समन्तात् सलिलापूर्णकुल्याभिः शीतलीकृते
bahupādapasacchāyāvāritoṣṇāśudīdhitau / samantāt salilāpūrṇakulyābhiḥ śītalīkṛte
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मलयानिलसञ्चारशमितश्रमवारिणि । नानाप्रसूनसुभगशाखिनीनालनन्दिते
malayānilasañcāraśamitaśramavāriṇi / nānāprasūnasubhagaśākhinīnālanandite
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लम्बमानसुगन्धस्रङ्मकरन्दाभिषेचिते । उशीरपाटलीपङ्क्तिशोभिते बिसविस्तृते
lambamānasugandhasraṅmakarandābhiṣecite / uśīrapāṭalīpaṅktiśobhite bisavistṛte
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुष्पैर् आकीर्णिते मन्दतालवृन्तानिलोज्ज्वले । समासीनः प्रियालापचतुराः कामलोलुपाः
puṣpair ākīrṇite mandatālavṛntānilojjvale / samāsīnaḥ priyālāpacaturāḥ kāmalolupāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कन्दर्पदर्पसर्वस्वाः सूक्ष्मस्वच्छांबराः प्रियाः । तरुणी रमयन् गोष्ठीः कुर्वंस्ताभिर्मनोहराः
kandarpadarpasarvasvāḥ sūkṣmasvacchāṃbarāḥ priyāḥ / taruṇī ramayan goṣṭhīḥ kurvaṃstābhirmanoharāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुहृद्भिर् आप्तैः सहितो मध्याह्नं गमयेत्सुखी । अतिशीतगुरुस्निग्धस्वाद्वम्ललवणानि च
suhṛdbhir āptaiḥ sahito madhyāhnaṃ gamayetsukhī / atiśītagurusnigdhasvādvamlalavaṇāni ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तिलेक्षुक्षीरविकृतिदिवास्वप्नातिपिच्छिलम् । मत्स्यं क्षारोदकं पूपं श्लेष्मलं वर्जयेन्मधौ
tilekṣukṣīravikṛtidivāsvapnātipicchilam / matsyaṃ kṣārodakaṃ pūpaṃ śleṣmalaṃ varjayenmadhau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
<ग्रीष्मर्तुचर्या> ग्रीष्मे ह्यत्यर्थतीक्ष्णः स्याद् घर्मभानुर्भुवो रसान् । स्निग्धान् गुणांश्च क्षपयेत्कफस्तस्मात्क्षयं व्रजेत्
<grīṣmartucaryā> grīṣme hyatyarthatīkṣṇaḥ syād gharmabhānurbhuvo rasān / snigdhān guṇāṃśca kṣapayetkaphastasmātkṣayaṃ vrajet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेन वायुश्चितः स्याच्च पूरितैः शीतलैर्जलैः । चन्दनागरुकस्तूरीकुङ्कुमैश्च सुगन्धिभिः
tena vāyuścitaḥ syācca pūritaiḥ śītalairjalaiḥ / candanāgarukastūrīkuṅkumaiśca sugandhibhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रसूनैर्विविधैः फुल्लैर्वासिते मल्लिकादिभिः । कामिनीपीनवक्षोजदघ्नाम्बुनि सुशोधिते
prasūnairvividhaiḥ phullairvāsite mallikādibhiḥ / kāminīpīnavakṣojadaghnāmbuni suśodhite
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ह्रदे वा दीर्घिकायां वा संस्कृतायां यथाविधि । आ कर्णपूर्णनयनविराजितमुखेन्दुभिः
hrade vā dīrghikāyāṃ vā saṃskṛtāyāṃ yathāvidhi / ā karṇapūrṇanayanavirājitamukhendubhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मृणालभूषणोद्भासिशिरीषमृदुबाहुभिः । कर्पूरमुक्ताकुसुममालामलयजोज्ज्वलैः
mṛṇālabhūṣaṇodbhāsiśirīṣamṛdubāhubhiḥ / karpūramuktākusumamālāmalayajojjvalaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सूक्ष्मकौसुम्भवसनबद्धमध्यनितम्बिभिः । स्वनूपुररवाकृष्टसारसारावरञ्जितैः
sūkṣmakausumbhavasanabaddhamadhyanitambibhiḥ / svanūpuraravākṛṣṭasārasārāvarañjitaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जलक्रीडातिचतुरैः संयुक्तः कामिनीजनैः । संक्रीडेत करोन्मुक्तवारिसिक्ताङ्गनामुखः
jalakrīḍāticaturaiḥ saṃyuktaḥ kāminījanaiḥ / saṃkrīḍeta karonmuktavārisiktāṅganāmukhaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्रुतिशृङ्गमुखोत्सृष्टवारिसेचितविग्रहः । ताभिर्भुजान्तरं श्लिष्यन् कुर्वन् लीलां मुहुर्मुहुः
drutiśṛṅgamukhotsṛṣṭavārisecitavigrahaḥ / tābhirbhujāntaraṃ śliṣyan kurvan līlāṃ muhurmuhuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उत्तीर्य च वपुर्वस्त्रैर् उद्वर्त्य चिकुरान्सुखम् । स्वच्छे सूक्ष्मे कषाये च वसने धारयेत्ततः
uttīrya ca vapurvastrair udvartya cikurānsukham / svacche sūkṣme kaṣāye ca vasane dhārayettataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चन्दनागरुकर्पूरैर्धूपयेत्केशविग्रहौ । श्रीखण्डचन्द्रकस्तूरीपङ्कचर्चितविग्रहः
candanāgarukarpūrairdhūpayetkeśavigrahau / śrīkhaṇḍacandrakastūrīpaṅkacarcitavigrahaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नेपालमालतीमल्लीपाटलीशतपत्रकाः । सौगन्धिकं मरुवकं ह्रीवेरं च मृगाण्डजैः
nepālamālatīmallīpāṭalīśatapatrakāḥ / saugandhikaṃ maruvakaṃ hrīveraṃ ca mṛgāṇḍajaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुगन्धतैलैर्लिप्तानि धारयेत् कुसुमानि च । अत्र मद्यं न पेयं स्यादथवा मद्यसात्म्यकैः
sugandhatailairliptāni dhārayet kusumāni ca / atra madyaṃ na peyaṃ syādathavā madyasātmyakaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वल्पं पेयं तु तेनेषन्न तृप्तिश्चेत् तदा जलैः । स्वादुभिर्बहुभिर् युक्तं पिबेन्मद्यं यथासुखम्
svalpaṃ peyaṃ tu teneṣanna tṛptiścet tadā jalaiḥ / svādubhirbahubhir yuktaṃ pibenmadyaṃ yathāsukham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथा नोचेद्भवेद् धातुशोषो ऽन्तर्दाहमोहभाक् । शिथिलावयवक्षीणप्राणबुद्धिबलः प्रिये
tathā nocedbhaved dhātuśoṣo 'ntardāhamohabhāk / śithilāvayavakṣīṇaprāṇabuddhibalaḥ priye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मधुरं शीतलं स्निग्धं द्रवं लघु हितं भजेत् । सद्यः सशर्करं लिह्याच्छालेयं जाङ्गलं पलम्
madhuraṃ śītalaṃ snigdhaṃ dravaṃ laghu hitaṃ bhajet / sadyaḥ saśarkaraṃ lihyācchāleyaṃ jāṅgalaṃ palam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अमेदुरं मांसरसं रसालां पानकं पिबेत् । पञ्चसारं च रागं च षाडवं चाथवा हितम्
ameduraṃ māṃsarasaṃ rasālāṃ pānakaṃ pibet / pañcasāraṃ ca rāgaṃ ca ṣāḍavaṃ cāthavā hitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
<रसालापानके> शर्करामरिचोपेतं दधि हस्तविलोडितम् । एतद्रसाला विख्याता रम्भापनसचूतजैः
<rasālāpānake> śarkarāmaricopetaṃ dadhi hastaviloḍitam / etadrasālā vikhyātā rambhāpanasacūtajaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
फलैः सशर्कराम्भोभिर् नवमृत्पात्रगं कृतम् । ईषदम्लमिति ख्यातं पानकं तद्धितंकरम्
phalaiḥ saśarkarāmbhobhir navamṛtpātragaṃ kṛtam / īṣadamlamiti khyātaṃ pānakaṃ taddhitaṃkaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
<पञ्चसारः> मृद्वीकाराजखर्जूरमधूककुसुमानि च । श्रीपर्णीक्षुद्रखर्जूरीपरिपक्वफलानि च
<pañcasāraḥ> mṛdvīkārājakharjūramadhūkakusumāni ca / śrīparṇīkṣudrakharjūrīparipakvaphalāni ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सशर्कराम्बु निक्षिप्य दृढं हस्तेन पेषयेत् । संस्थाप्य नवमृद्भाण्डे ह्यन्येद्युर् वस्त्रशोधितम्
saśarkarāmbu nikṣipya dṛḍhaṃ hastena peṣayet / saṃsthāpya navamṛdbhāṇḍe hyanyedyur vastraśodhitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पञ्चसार इति ख्यातो हृद्यो वातकफापहः । <रागषाडवौ> सिताक्षौद्रादिमधुरद्रव्ययुक्तं फलं च यत्
pañcasāra iti khyāto hṛdyo vātakaphāpahaḥ / <rāgaṣāḍavau> sitākṣaudrādimadhuradravyayuktaṃ phalaṃ ca yat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वच्छं राग इति ज्ञेयः सर्वसन्तापनाशनः । अयमेव तु सान्द्रश् चेल् लेह्यं षाडव ईरितः
svacchaṃ rāga iti jñeyaḥ sarvasantāpanāśanaḥ / ayameva tu sāndraś cel lehyaṃ ṣāḍava īritaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स च वस्त्रेण संशुद्धः पेयषाडव उच्यते । एतत्पञ्चविधं पानं पाटलीचम्पकादिभिः
sa ca vastreṇa saṃśuddhaḥ peyaṣāḍava ucyate / etatpañcavidhaṃ pānaṃ pāṭalīcampakādibhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एलया वासितं शुद्धं मृद्भाण्डे स्थापिते नवे । उशीरतालवृन्तस्य वायुना शीतलीकृतम्
elayā vāsitaṃ śuddhaṃ mṛdbhāṇḍe sthāpite nave / uśīratālavṛntasya vāyunā śītalīkṛtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.