<योगरसायनम्> श्रीभैरवी । देवदेव कृपाम्भोधे कालकन्दर्पनाशन । अष्टमूर्ते महामूर्ते पञ्चकृत्यपरायण
<yogarasāyanam> śrībhairavī / devadeva kṛpāmbhodhe kālakandarpanāśana / aṣṭamūrte mahāmūrte pañcakṛtyaparāyaṇa
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रपञ्चितं जगत्सर्वं त्र्यम्बक त्रिपुरान्तक । जटाकलितभोगीन्द्रफूत्कारक्लान्तचन्द्रमः
prapañcitaṃ jagatsarvaṃ tryambaka tripurāntaka / jaṭākalitabhogīndraphūtkāraklāntacandramaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सूर्येन्दुवह्निनयन स्मेरपञ्चानन प्रभो । कुण्डलाहिफणारत्नद्योतमानकपोलभूः
sūryenduvahninayana smerapañcānana prabho / kuṇḍalāhiphaṇāratnadyotamānakapolabhūḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुन्दाग्रदन्तसुभगपल्लवाधरशोभित । हालाहलासितगल सप्तभोगीन्द्रभूषण
kundāgradantasubhagapallavādharaśobhita / hālāhalāsitagala saptabhogīndrabhūṣaṇa
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
महाहिवलयप्रोद्यदष्टादशभुजोज्ज्वल । सर्वदिव्यायुधोपेत वरव्याघ्राजिनांबर
mahāhivalayaprodyadaṣṭādaśabhujojjvala / sarvadivyāyudhopeta varavyāghrājināṃbara
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नमत्सुरासुराधीशमकुटोत्पलरश्मिभिः । नीराजितपदद्वन्द्व योगिजन्मजरापह
namatsurāsurādhīśamakuṭotpalaraśmibhiḥ / nīrājitapadadvandva yogijanmajarāpaha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सच्चिदानन्दविभव प्रसन्न करुणाम्बुधे । ओङ्कारगम्य विमलातर्क्याचिन्त्याप्रमेय भोः
saccidānandavibhava prasanna karuṇāmbudhe / oṅkāragamya vimalātarkyācintyāprameya bhoḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्तोता स्तुत्यः स्तुतिस्त्वं हि कर्ता कार्यं च कारकः । सर्वोऽपि हि त्वमेवासि प्रसीद परमेश्वर
stotā stutyaḥ stutistvaṃ hi kartā kāryaṃ ca kārakaḥ / sarvo'pi hi tvamevāsi prasīda parameśvara
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्वन्मायया जगत्सर्वं सृष्टं त्रातं हतं तथा । त्वं भूस्त्वमापस्त्वं वह्निस्त्वं वायुस्त्वं नभः शशी
tvanmāyayā jagatsarvaṃ sṛṣṭaṃ trātaṃ hataṃ tathā / tvaṃ bhūstvamāpastvaṃ vahnistvaṃ vāyustvaṃ nabhaḥ śaśī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रविस्त्वं परमात्मा त्वं गुणास्त्वं प्रकृतिस्तथा । पुरुषस्त्वं मनस्त्वं च बुद्धिश्चित्तमहंकृतिः
ravistvaṃ paramātmā tvaṃ guṇāstvaṃ prakṛtistathā / puruṣastvaṃ manastvaṃ ca buddhiścittamahaṃkṛtiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रसायनं च सकलमाख्यातुं च सविस्तरम् । आज्ञापयाहं यदि ते हृद्या प्राणप्रिया विभो
rasāyanaṃ ca sakalamākhyātuṃ ca savistaram / ājñāpayāhaṃ yadi te hṛdyā prāṇapriyā vibho
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जीवन्मुक्तिः कथं नाथ योगरूपं च कीदृशम् । अनुगृह्णीष्व देवेश सुखोपायं भवापहम्
jīvanmuktiḥ kathaṃ nātha yogarūpaṃ ca kīdṛśam / anugṛhṇīṣva deveśa sukhopāyaṃ bhavāpaham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रुत्वा स्तुतिं स्मितमुखो भैरवः परया मुदा । उवाच देवीं कल्याणीं पर्वताधिपनन्दिनीम्
śrutvā stutiṃ smitamukho bhairavaḥ parayā mudā / uvāca devīṃ kalyāṇīṃ parvatādhipanandinīm
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रीभैरवः । साधु साधु महामाये सर्वं वेत्सि सनातने । तथापि पृच्छसीशानि लोकानां हितकाम्यया
śrībhairavaḥ / sādhu sādhu mahāmāye sarvaṃ vetsi sanātane / tathāpi pṛcchasīśāni lokānāṃ hitakāmyayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रवक्ष्यामि समासेन सावधानं शृणु प्रिये । त्वत्तोऽन्या वल्लभा का मे रहस्यार्थविभाषणे
pravakṣyāmi samāsena sāvadhānaṃ śṛṇu priye / tvatto'nyā vallabhā kā me rahasyārthavibhāṣaṇe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
<जीवन्मुक्तलक्षणम्> शृणु वक्ष्यामि देवेशि जीवन्मुक्तस्य लक्षणम् । कामं क्रोधं भयं लोभं मदं मोहं च मत्सरम्
<jīvanmuktalakṣaṇam> śṛṇu vakṣyāmi deveśi jīvanmuktasya lakṣaṇam / kāmaṃ krodhaṃ bhayaṃ lobhaṃ madaṃ mohaṃ ca matsaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मानं लज्जां कुलं शीलं कुत्सां दम्भं च वञ्चनाम् । अविद्यां जडतां गर्वं शीतमुष्णं तथातपम्
mānaṃ lajjāṃ kulaṃ śīlaṃ kutsāṃ dambhaṃ ca vañcanām / avidyāṃ jaḍatāṃ garvaṃ śītamuṣṇaṃ tathātapam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वातं सुखं च दुःखं च पापं पुण्यं हिताहितम् । तापत्रयं पुत्रमित्रकलत्रादीनि यस्त्यजेत्
vātaṃ sukhaṃ ca duḥkhaṃ ca pāpaṃ puṇyaṃ hitāhitam / tāpatrayaṃ putramitrakalatrādīni yastyajet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न सक्तः सर्वविषये तत्त्वचिन्तापरायणः । पद्मपत्रम् इवाम्भोभिर् निर्लिप्तहृदयो भवेत्
na saktaḥ sarvaviṣaye tattvacintāparāyaṇaḥ / padmapatram ivāmbhobhir nirliptahṛdayo bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मैत्रीकृतातटोपेक्षामदैतैर् मण्डिताशयः । ऐहिकामुष्मिकसुखप्राप्तिकार्याविरक्तधीः
maitrīkṛtātaṭopekṣāmadaitair maṇḍitāśayaḥ / aihikāmuṣmikasukhaprāptikāryāviraktadhīḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नित्यानित्यविवेकज्ञो ह्यन्तःकरणनिग्रहः । जरामरणहीनश्च शिवसामरसात्मवान्
nityānityavivekajño hyantaḥkaraṇanigrahaḥ / jarāmaraṇahīnaśca śivasāmarasātmavān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जीवन्मुक्तः स विज्ञेयस्तीर्णसंसारसागरः । देवदैत्यादिभिर्वन्द्यः स सेव्यः स गुरुः शिवः
jīvanmuktaḥ sa vijñeyastīrṇasaṃsārasāgaraḥ / devadaityādibhirvandyaḥ sa sevyaḥ sa guruḥ śivaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथाहं सर्वलोकेषु पूजनीयो महेश्वरि । तथासौ सर्वलोकेषु सर्वैः सम्पूज्यते सदा
yathāhaṃ sarvalokeṣu pūjanīyo maheśvari / tathāsau sarvalokeṣu sarvaiḥ sampūjyate sadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देहान्तेषु तु मुक्तिर्या प्राणिनां साप्रयोजना । देहान्ते देहिनः सर्वे मुक्तिं यान्ति न संशयः
dehānteṣu tu muktiryā prāṇināṃ sāprayojanā / dehānte dehinaḥ sarve muktiṃ yānti na saṃśayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भगसंद्रावणान्मुक्तिर् भवेच्चेद् गर्दभादयः । पक्षिणो वृषभा मेषाः किं मुक्तास्त्रिपुराम्बिके
bhagasaṃdrāvaṇānmuktir bhavecced gardabhādayaḥ / pakṣiṇo vṛṣabhā meṣāḥ kiṃ muktāstripurāmbike
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रेतोविण्मूत्रसेवायां यदि मुक्तिर्भवेत्प्रिये । कपिश्च सूकराद्याश्च कथं मुक्ता भवन्ति ते
retoviṇmūtrasevāyāṃ yadi muktirbhavetpriye / kapiśca sūkarādyāśca kathaṃ muktā bhavanti te
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न केवलामरत्वाच्च न शिवत्वाद्भवेत्तथा । तद्द्वयोर् मेलनाच्च स्याज्जीवन्मुक्तिरियं स्मृता
na kevalāmaratvācca na śivatvādbhavettathā / taddvayor melanācca syājjīvanmuktiriyaṃ smṛtā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वस्मिन्समये शास्त्रे मुक्तिरस्त्यन्तकालजा । न दृश्यते करान्तस्थमणिवत्सा च शाम्भवि
sarvasminsamaye śāstre muktirastyantakālajā / na dṛśyate karāntasthamaṇivatsā ca śāmbhavi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अतिगोप्यमवाच्यं यद्देवानामपि दुर्लभम् । कथयिष्यामि देवेशि देहस्थैर्यं सदातनम्
atigopyamavācyaṃ yaddevānāmapi durlabham / kathayiṣyāmi deveśi dehasthairyaṃ sadātanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
<जीवन्मुक्तिसाधकशरीरस्थैर्यसंपादनोपायः; योगसिद्धिः> शिवत्वं खेचरत्वं च सर्वसिद्धिप्रदं शुभम् । देहं विना न किंचित् स्याद्देहोऽयं सर्वसाधनम्
<jīvanmuktisādhakaśarīrasthairyasaṃpādanopāyaḥ; yogasiddhiḥ> śivatvaṃ khecaratvaṃ ca sarvasiddhipradaṃ śubham / dehaṃ vinā na kiṃcit syāddeho'yaṃ sarvasādhanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्माद्देहं प्रयत्नेन रक्षयेत्सर्वतः सदा । देहपाते धर्मनाशो धर्मनाशे क्रियाच्युतिः
tasmāddehaṃ prayatnena rakṣayetsarvataḥ sadā / dehapāte dharmanāśo dharmanāśe kriyācyutiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्रियाच्युतौ कुतो योगो योगभ्रंशे न चिद्भवेत् । चिदभावे कुतो मोक्षो मोक्षे भ्रष्टे न किंचन
kriyācyutau kuto yogo yogabhraṃśe na cidbhavet / cidabhāve kuto mokṣo mokṣe bhraṣṭe na kiṃcana
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्योपायशतेनापि न देहो धार्यते सदा । पारदः पवनश्च स्यात्सर्वसिद्धिद उत्तमः
anyopāyaśatenāpi na deho dhāryate sadā / pāradaḥ pavanaśca syātsarvasiddhida uttamaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संमूर्छितौ मृतौ बद्धावुभौ पवनपारदौ । क्रमाद्रोगहरौ नित्यं मृत्युघ्नौ खेचरप्रदौ
saṃmūrchitau mṛtau baddhāvubhau pavanapāradau / kramādrogaharau nityaṃ mṛtyughnau khecarapradau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रसः पूर्वं मया ख्यातोऽधुना वायुः प्रशस्यते । वायोः संधारणाज्ज्ञानं ज्ञानान्मोक्षः प्रजायते
rasaḥ pūrvaṃ mayā khyāto'dhunā vāyuḥ praśasyate / vāyoḥ saṃdhāraṇājjñānaṃ jñānānmokṣaḥ prajāyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वेषां देहमूलं स्यात्तत्स्थैर्ये पवनः प्रभुः । परस्मादक्षरात्तस्मादाकाशं समभूत्ततः
sarveṣāṃ dehamūlaṃ syāttatsthairye pavanaḥ prabhuḥ / parasmādakṣarāttasmādākāśaṃ samabhūttataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वायुस्तस्माच्च दहनस्तस्मादापस्ततो मही । एतेषां पञ्चभूतानामक्षरं कारणं परम्
vāyustasmācca dahanastasmādāpastato mahī / eteṣāṃ pañcabhūtānāmakṣaraṃ kāraṇaṃ param
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
व्योम शब्दात्मकं वायुः शब्दस्पर्शात्मको भवेत् । वह्निः शब्दस्पर्शरूपमयः सलिलमुच्यते
vyoma śabdātmakaṃ vāyuḥ śabdasparśātmako bhavet / vahniḥ śabdasparśarūpamayaḥ salilamucyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शब्दरूपस्पर्शरसात्मकं भूमिर्विशेषतः । शब्दरूपरसस्पर्शगन्धरूपा भवेत् प्रिये
śabdarūpasparśarasātmakaṃ bhūmirviśeṣataḥ / śabdarūparasasparśagandharūpā bhavet priye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भूवाय्वग्न्यनिलाकाशाधिष्ठात्र्यश्चैव देवताः । ब्रह्मा विष्णुश्च रुद्रश्च महेश्वरसदाशिवौ
bhūvāyvagnyanilākāśādhiṣṭhātryaścaiva devatāḥ / brahmā viṣṇuśca rudraśca maheśvarasadāśivau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भूमिर् नष्टाम्बुसंमग्ना ताश्च ग्रस्ता महाग्निना । स च चण्डसमीरेण शमितः सोऽपि पार्वति
bhūmir naṣṭāmbusaṃmagnā tāśca grastā mahāgninā / sa ca caṇḍasamīreṇa śamitaḥ so'pi pārvati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
व्योम्नि लीनः क्रमात् तस्माद् आकाशाद् उद्भवन्ति ते । अन्तर्बहिः स्थितं व्याप्तं निराधारं निराश्रयम्
vyomni līnaḥ kramāt tasmād ākāśād udbhavanti te / antarbahiḥ sthitaṃ vyāptaṃ nirādhāraṃ nirāśrayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आकाशं चेतसा ध्यायन् प्रच्छिन्द्याद् भवबन्धनम् । जगत्प्राणमयं वायुं चिदानन्दप्रदं जलम्
ākāśaṃ cetasā dhyāyan pracchindyād bhavabandhanam / jagatprāṇamayaṃ vāyuṃ cidānandapradaṃ jalam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निश्चलीकुरुते युक्त्या वायुवत्स्यात्स खेचरः । अनन्तार्काग्निसंदीप्तं दहन्तं जगतां त्रयम्
niścalīkurute yuktyā vāyuvatsyātsa khecaraḥ / anantārkāgnisaṃdīptaṃ dahantaṃ jagatāṃ trayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेजो ध्यात्वा स्वहृदये नाग्निना स तु बाध्यते । सुधातरङ्गनिकरप्लाव्यमानमहीतलम्
tejo dhyātvā svahṛdaye nāgninā sa tu bādhyate / sudhātaraṅganikaraplāvyamānamahītalam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अप्तत्त्वं भावयन् स्वान्ते वारि तं न हि बाधते । अभूतलचराक्रान्तं भूतलं भूतसंप्लवम्
aptattvaṃ bhāvayan svānte vāri taṃ na hi bādhate / abhūtalacarākrāntaṃ bhūtalaṃ bhūtasaṃplavam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हृदये भावयन्नित्यं तस्य नो पार्थिवं भयम् । यद्यद्भावयते चित्ते तत्तद्रूपम् अवाप्नुयात्
hṛdaye bhāvayannityaṃ tasya no pārthivaṃ bhayam / yadyadbhāvayate citte tattadrūpam avāpnuyāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथाग्नित्वं व्रजेत् काष्ठः कीटो भ्रमरतां यथा । <योगाङ्गानि> आसनं प्राणनियमः प्रत्याहारश्च धारणा
yathāgnitvaṃ vrajet kāṣṭhaḥ kīṭo bhramaratāṃ yathā / <yogāṅgāni> āsanaṃ prāṇaniyamaḥ pratyāhāraśca dhāraṇā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ध्यानं समाधिः षोढा स्युर्योगाङ्गानि क्रमेण च । <१। आसनविधिः> चतुरशीतिलक्षाणि ह्यासनानि भवन्ति हि
dhyānaṃ samādhiḥ ṣoḍhā syuryogāṅgāni krameṇa ca / <1. āsanavidhiḥ> caturaśītilakṣāṇi hyāsanāni bhavanti hi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेषु मुख्यासने द्वे च सिद्धपद्मासने स्मृते । <सिद्धासनम्> स्वयोनिं पादमूलेन चैकेन घटयेद् दृढम्
teṣu mukhyāsane dve ca siddhapadmāsane smṛte / <siddhāsanam> svayoniṃ pādamūlena caikena ghaṭayed dṛḍham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्यच्चरणमूलं च मेहनोपरि विन्यसेत् । अवक्राङ्गः समासीनो वशीभूतेन्द्रियः प्रिये
anyaccaraṇamūlaṃ ca mehanopari vinyaset / avakrāṅgaḥ samāsīno vaśībhūtendriyaḥ priye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निश्चलाक्षो भ्रुवोर्मध्यं पश्यन्निश्चलमानसः । सिद्धासनमिदं ज्ञेयं मुक्तिमार्गप्रदायकम्
niścalākṣo bhruvormadhyaṃ paśyanniścalamānasaḥ / siddhāsanamidaṃ jñeyaṃ muktimārgapradāyakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
<पद्मासनम्> दक्षिणोरौ पदं वामं वामोरौ दक्षिणं पदम् । विन्यस्य करयुग्मेन पृष्ठभागगतेन च
<padmāsanam> dakṣiṇorau padaṃ vāmaṃ vāmorau dakṣiṇaṃ padam / vinyasya karayugmena pṛṣṭhabhāgagatena ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विपरीतेन चाङ्गुष्ठं वामं वामकरेण च । दक्षिणं दक्षिणेनैव दृढं धृत्वा निजोरसि
viparītena cāṅguṣṭhaṃ vāmaṃ vāmakareṇa ca / dakṣiṇaṃ dakṣiṇenaiva dṛḍhaṃ dhṛtvā nijorasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विन्यस्य चुबुकं ध्यायेन्नासाग्रं संयतेन्द्रियः । एतत्पद्मासनं ख्यातं सर्वरोगनिबर्हणम्
vinyasya cubukaṃ dhyāyennāsāgraṃ saṃyatendriyaḥ / etatpadmāsanaṃ khyātaṃ sarvaroganibarhaṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
<२। प्राणायामः; अजपामुद्रा> आधारं तु गुदस्थाने चतुर्दलसरोरुहम् । वादिसान्ताक्षरोपेतं बालारुणसमप्रभम्
<2. prāṇāyāmaḥ; ajapāmudrā> ādhāraṃ tu gudasthāne caturdalasaroruham / vādisāntākṣaropetaṃ bālāruṇasamaprabham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वाधिष्ठानं षड्दलाब्जं बादिलान्ताक्षरान्वितम् । विद्युत्प्रभं ततो देवि रत्नाभं मणिपूरकम्
svādhiṣṭhānaṃ ṣaḍdalābjaṃ bādilāntākṣarānvitam / vidyutprabhaṃ tato devi ratnābhaṃ maṇipūrakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
डादिफान्तार्णसंयुक्तं नाभौ दलशतात्मकम् । अनाहतं सुवर्णाभं द्वादशच्छदपङ्कजम्
ḍādiphāntārṇasaṃyuktaṃ nābhau dalaśatātmakam / anāhataṃ suvarṇābhaṃ dvādaśacchadapaṅkajam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हृदये कादिठान्तार्णं विशुद्धिस्तु प्रशस्यते । षोडशारं महापद्मं षोडशस्वरभूषितम्
hṛdaye kādiṭhāntārṇaṃ viśuddhistu praśasyate / ṣoḍaśāraṃ mahāpadmaṃ ṣoḍaśasvarabhūṣitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आज्ञाचक्रं द्वयदलं पद्महस्तविराजितम् । श्वेतमेवं क्रमाद्देवि षट्चक्रं समुदाहृतम्
ājñācakraṃ dvayadalaṃ padmahastavirājitam / śvetamevaṃ kramāddevi ṣaṭcakraṃ samudāhṛtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नाभेर् अधस्तान्मेढ्रस्योपरिष्टात् कन्द उच्यते । विहंगमाण्डसङ्काशस्तत्र नाडीसमुद्भवः
nābher adhastānmeḍhrasyopariṣṭāt kanda ucyate / vihaṃgamāṇḍasaṅkāśastatra nāḍīsamudbhavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सप्ततिद्विसहस्राः स्युस्तासु मुख्या दश स्मृताः । इडा च प्रथमा नाडी पिङ्गला च द्वितीयका
saptatidvisahasrāḥ syustāsu mukhyā daśa smṛtāḥ / iḍā ca prathamā nāḍī piṅgalā ca dvitīyakā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुषुम्ना च तृतीया स्याद्गान्धारी च चतुर्थिका । पञ्चमी हस्तिजिह्वा स्यात्षष्ठी पूषा तरस्विनी
suṣumnā ca tṛtīyā syādgāndhārī ca caturthikā / pañcamī hastijihvā syātṣaṣṭhī pūṣā tarasvinī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सप्तम्यलम्बुषा नाडी चाष्टमी च कुहूः स्मृता । नवमी शङ्खिनी चैव दशमी च क्रमेण हि
saptamyalambuṣā nāḍī cāṣṭamī ca kuhūḥ smṛtā / navamī śaṅkhinī caiva daśamī ca krameṇa hi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतास्तु प्राणवाहिन्यो वायवस्तु जपाः स्मृताः । प्राणापानौ तथा व्यानोदानौ चैव समानकः
etāstu prāṇavāhinyo vāyavastu japāḥ smṛtāḥ / prāṇāpānau tathā vyānodānau caiva samānakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नागः कूर्मश्च कृकलो देवदत्तो धनञ्जयः । सर्वेषु नाडीचक्रेषु वर्तन्ते दश वायवः
nāgaḥ kūrmaśca kṛkalo devadatto dhanañjayaḥ / sarveṣu nāḍīcakreṣu vartante daśa vāyavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वामदक्षिणमार्गाभ्यामध ऊर्ध्वं च चञ्चलाः । प्राणापानवशो जीवः प्रधावति न दृश्यते
vāmadakṣiṇamārgābhyāmadha ūrdhvaṃ ca cañcalāḥ / prāṇāpānavaśo jīvaḥ pradhāvati na dṛśyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हस्ताभ्यामाहतो भूमौ कन्दुको न स्थिरो यथा । प्राणापानपरिक्षिप्तस्तथा जीवोऽपि न स्थिरः
hastābhyāmāhato bhūmau kanduko na sthiro yathā / prāṇāpānaparikṣiptastathā jīvo'pi na sthiraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्राणापानसमाकर्षे तथा प्राणमपानतः । बहिर्गच्छद्धकारेण सकारेणान्तराविशेत्
prāṇāpānasamākarṣe tathā prāṇamapānataḥ / bahirgacchaddhakāreṇa sakāreṇāntarāviśet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हंसः सोऽहं मनुममुं सदा जीवो जपेत् प्रिये । एकविंशत्सहस्रं च षट्शताधिकमीश्वरि
haṃsaḥ so'haṃ manumamuṃ sadā jīvo japet priye / ekaviṃśatsahasraṃ ca ṣaṭśatādhikamīśvari
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हंसमन्त्रस्य संख्या स्यादहोरात्रेण सर्वदा । हंसाख्योऽयं महामन्त्रो ह्यजपेति प्रकीर्तितः
haṃsamantrasya saṃkhyā syādahorātreṇa sarvadā / haṃsākhyo'yaṃ mahāmantro hyajapeti prakīrtitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जपाख्येयं च गायत्री यमिकैवल्यदायिनी । एतत्समं तपो ज्ञानं जपः पुण्यं न किंचन
japākhyeyaṃ ca gāyatrī yamikaivalyadāyinī / etatsamaṃ tapo jñānaṃ japaḥ puṇyaṃ na kiṃcana
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनुच्चार्या ह्यवर्णा च कुण्डलिन्याः समुद्भवा । प्राणसंचारिणी ह्येषा ज्ञातव्या योगिभिः सदा
anuccāryā hyavarṇā ca kuṇḍalinyāḥ samudbhavā / prāṇasaṃcāriṇī hyeṣā jñātavyā yogibhiḥ sadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
माता कुण्डलिनी शक्तिः कन्दादूर्ध्वं प्रतिष्ठिता । अष्टधा परिवृत्ता च प्रसुप्तभुजगाकृतिः
mātā kuṇḍalinī śaktiḥ kandādūrdhvaṃ pratiṣṭhitā / aṣṭadhā parivṛttā ca prasuptabhujagākṛtiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्रह्मद्वारमुखं सा तु स्वमुखेन पिधाय च । तां च प्रबोधयेदादौ वह्नियोगेन पार्वति
brahmadvāramukhaṃ sā tu svamukhena pidhāya ca / tāṃ ca prabodhayedādau vahniyogena pārvati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वायुना मनसा सार्धं मध्यनाड्या व्रजेच्छिवे । हठादाकुञ्चनाद् ब्रह्मद्वारम् उद्घाटयेत्तु सा
vāyunā manasā sārdhaṃ madhyanāḍyā vrajecchive / haṭhādākuñcanād brahmadvāram udghāṭayettu sā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा नयेद्गुणं सूची तद्वद् ब्रह्मबिलं तु सा । सुखं पद्मासनासीनः पाणी चोत्तानितौ प्रिये
yathā nayedguṇaṃ sūcī tadvad brahmabilaṃ tu sā / sukhaṃ padmāsanāsīnaḥ pāṇī cottānitau priye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अङ्कमध्ये निधायैव चुबुकं वक्षसि न्यसेत् । दृढं गुदमुखं गाढम् आकुञ्च्यापानरन्ध्रकम्
aṅkamadhye nidhāyaiva cubukaṃ vakṣasi nyaset / dṛḍhaṃ gudamukhaṃ gāḍham ākuñcyāpānarandhrakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मुहुर्मुहुर्वायुमूर्ध्वं चालयेत्त्वरितं प्रिये । प्राणं मुञ्चन्कुण्डलिन्याः प्रभावान्मोक्षवर्त्मजम्
muhurmuhurvāyumūrdhvaṃ cālayettvaritaṃ priye / prāṇaṃ muñcankuṇḍalinyāḥ prabhāvānmokṣavartmajam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उपैति सत्प्रबोधं च देवानामपि दुर्लभम् । तदोद्भूतैः श्रमजलैः स्वाङ्गानि परिमार्जयेत्
upaiti satprabodhaṃ ca devānāmapi durlabham / tadodbhūtaiḥ śramajalaiḥ svāṅgāni parimārjayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षीराहारी मितान्नाशी कट्वम्ललवणं त्यजेत् । जितेन्द्रियो ब्रह्मचारी कुटीस्थः कर्मवर्जितः
kṣīrāhārī mitānnāśī kaṭvamlalavaṇaṃ tyajet / jitendriyo brahmacārī kuṭīsthaḥ karmavarjitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवमभ्यासनिरतो वत्सरात्सिद्धिमेति सः । <प्राणायामे मुद्राः> जालन्धरं मूलबन्धम् ओड्डीयाणं च खेचरीम्
evamabhyāsanirato vatsarātsiddhimeti saḥ / <prāṇāyāme mudrāḥ> jālandharaṃ mūlabandham oḍḍīyāṇaṃ ca khecarīm
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
महामुद्रां च यः कुर्यात्स भवेद्देहसिद्धिभाक् । एषां वक्ष्ये लक्षणानि गोप्यानि तव शाम्भवि
mahāmudrāṃ ca yaḥ kuryātsa bhaveddehasiddhibhāk / eṣāṃ vakṣye lakṣaṇāni gopyāni tava śāmbhavi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
<जालन्धरबन्धः> जालन्धरं कण्ठसिरासमूहानां च बन्धनम् । कृत्वाधो नमयित्वा कं तदा स्यन्दति मूर्धतः
<jālandharabandhaḥ> jālandharaṃ kaṇṭhasirāsamūhānāṃ ca bandhanam / kṛtvādho namayitvā kaṃ tadā syandati mūrdhataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नभस्तः स्यन्दमाना च सुधा दोग्धौ पतेन्न च । न धावति मरुत्तत्र कर्णसंकोचने कृते
nabhastaḥ syandamānā ca sudhā dogdhau patenna ca / na dhāvati maruttatra karṇasaṃkocane kṛte
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कर्णामयसमूहघ्नं मृत्युघ्नं तत्परं भवेत् । <मूलबन्धः> मूलबन्धं पार्ष्णिभागाद्योनिस्थानं प्रपीडयेत्
karṇāmayasamūhaghnaṃ mṛtyughnaṃ tatparaṃ bhavet / <mūlabandhaḥ> mūlabandhaṃ pārṣṇibhāgādyonisthānaṃ prapīḍayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गुदमाकुञ्चयेद्योगी नयेदूर्ध्वम् अपानकम् । एवं कृते मूलबन्धे क्षीयते मलमूलकम्
gudamākuñcayedyogī nayedūrdhvam apānakam / evaṃ kṛte mūlabandhe kṣīyate malamūlakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्राणापानौ च संयुक्तौ स्यातां वृद्धोऽपि यौवनम् । प्राप्नुयान्मूलबन्धेन मृत्युथोपि विवस्वताम्
prāṇāpānau ca saṃyuktau syātāṃ vṛddho'pi yauvanam / prāpnuyānmūlabandhena mṛtyuthopi vivasvatām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
<ओड्याणबन्धः> ओड्डियाणे नाभिविवरमूर्ध्वं जठरे दृढम् । आकृष्य पश्चिमं तानं बन्धयेत्पवनस्तदा
<oḍyāṇabandhaḥ> oḍḍiyāṇe nābhivivaramūrdhvaṃ jaṭhare dṛḍham / ākṛṣya paścimaṃ tānaṃ bandhayetpavanastadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विश्रान्तः स्यान्महामाये चोड्याणो ऽयं प्रकीर्तितः । मृत्युदावानलो दीप्तो जरारोगाब्धिवाडबः
viśrāntaḥ syānmahāmāye coḍyāṇo 'yaṃ prakīrtitaḥ / mṛtyudāvānalo dīpto jarārogābdhivāḍabaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
<खेचरीमुद्रा> आस्यान्तर्विवरे जिह्वां तालुरन्ध्रे प्रवेशयेत् । विपरीतां भ्रुवोर्मध्ये पश्येन्निश्चलया दृशा
<khecarīmudrā> āsyāntarvivare jihvāṃ tālurandhre praveśayet / viparītāṃ bhruvormadhye paśyenniścalayā dṛśā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एषा हि खेचरी मुद्रा गोपनीयातिदुर्लभा । जिह्वा तु खगता यस्मान्मनश्चरति खे ततः
eṣā hi khecarī mudrā gopanīyātidurlabhā / jihvā tu khagatā yasmānmanaścarati khe tataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
खेचरीति प्रसिद्धेयं मृत्युरोगजरापहा । निद्रा क्षुधा तृषा नास्ति खेचर्या मुद्रितस्य च
khecarīti prasiddheyaṃ mṛtyurogajarāpahā / nidrā kṣudhā tṛṣā nāsti khecaryā mudritasya ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मूर्च्छा भवति साध्वी च कर्मबन्धभयं न हि । रमण्या संगतस्यापि रेतो न पतति ध्रुवम्
mūrcchā bhavati sādhvī ca karmabandhabhayaṃ na hi / ramaṇyā saṃgatasyāpi reto na patati dhruvam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यावच्छुक्रं स्थिरं देहे तावत्कालभयं न हि । येन बद्धा नभोमुद्रा बीजस्तस्य न गच्छति
yāvacchukraṃ sthiraṃ dehe tāvatkālabhayaṃ na hi / yena baddhā nabhomudrā bījastasya na gacchati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदि गच्छेत्तस्य बीजो हुताशनमुपैति हि । स बीजश्चोर्ध्वमायाति शक्त्या प्रतिहतः स्वयम्
yadi gacchettasya bījo hutāśanamupaiti hi / sa bījaścordhvamāyāti śaktyā pratihataḥ svayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
योनिमुद्रानिबद्धः सन्सा मुद्रा तेन दुर्लभा । बीजस्तु द्विविधः प्रोक्तः शुक्रं चैव महारजः
yonimudrānibaddhaḥ sansā mudrā tena durlabhā / bījastu dvividhaḥ proktaḥ śukraṃ caiva mahārajaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शिरःस्थानगतं शुक्रं योनिस्थानगतं रजः । शुक्रं तु श्वेतवर्णं स्यात्प्रवालाभं रजः स्मृतम्
śiraḥsthānagataṃ śukraṃ yonisthānagataṃ rajaḥ / śukraṃ tu śvetavarṇaṃ syātpravālābhaṃ rajaḥ smṛtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शुक्रं चन्द्रगतं नित्यं रजः सूर्येण सङ्गतम् । शुक्रं शिवो रजः शक्तिस्तया योगः सुदुर्लभः
śukraṃ candragataṃ nityaṃ rajaḥ sūryeṇa saṅgatam / śukraṃ śivo rajaḥ śaktistayā yogaḥ sudurlabhaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मरुता शक्तिचारेण रजश्चोर्ध्वं प्रणीयते । ऐक्यं तद्बिन्दुना याति तदा दिव्यं वपुर्भवेत्
marutā śakticāreṇa rajaścordhvaṃ praṇīyate / aikyaṃ tadbindunā yāti tadā divyaṃ vapurbhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
<महामुद्रा> वामाङ्घ्रिमूलभागेन योनिस्थानं प्रपीडयेत् । दक्षिणाङ्घ्रिं च विततं हस्ताभ्याम् अभिधारयेत्
<mahāmudrā> vāmāṅghrimūlabhāgena yonisthānaṃ prapīḍayet / dakṣiṇāṅghriṃ ca vitataṃ hastābhyām abhidhārayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हनुं वक्षसि निक्षिप्य वायुना जठरं ततः । आपूर्य रेचयेद्देवि स्थित्वा बद्धासनो यमी
hanuṃ vakṣasi nikṣipya vāyunā jaṭharaṃ tataḥ / āpūrya recayeddevi sthitvā baddhāsano yamī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एषा ख्याता महामुद्रा मलसंशोधनी वरा । सूर्येन्दू घटयेज्जिह्वाशोषणी पापनाशिनी
eṣā khyātā mahāmudrā malasaṃśodhanī varā / sūryendū ghaṭayejjihvāśoṣaṇī pāpanāśinī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथा दक्षिणपादेन योनिस्थानं प्रपीडयेत् । वितत्य वामपादं च कराभ्यां धारयेत्प्रिये
tathā dakṣiṇapādena yonisthānaṃ prapīḍayet / vitatya vāmapādaṃ ca karābhyāṃ dhārayetpriye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शेषं पूर्वोक्तवत् कुर्यादेवं सव्यापसव्ययोः । भागयोः समकालः स्यादभ्यासस्तां विवर्जयेत्
śeṣaṃ pūrvoktavat kuryādevaṃ savyāpasavyayoḥ / bhāgayoḥ samakālaḥ syādabhyāsastāṃ vivarjayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्य पथ्यमपथ्यं च षड्रसा नीरसा अपि । घोरं विषं वातिसुखं पीयूषमिव जीर्यते
tasya pathyamapathyaṃ ca ṣaḍrasā nīrasā api / ghoraṃ viṣaṃ vātisukhaṃ pīyūṣamiva jīryate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गुल्मोदावर्तकुष्ठाद्या रोगा नश्यन्त्यसंशयम् । सिद्धिदेयं महामुद्रा कालं हन्ति जराभयम्
gulmodāvartakuṣṭhādyā rogā naśyantyasaṃśayam / siddhideyaṃ mahāmudrā kālaṃ hanti jarābhayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न प्रकाश्या न देया च यस्मै कस्मैचन प्रिये । <३। प्रत्याहारः> मुक्तासनस्थितो योगी ऋज्वङ्गग्रीवमस्तकः
na prakāśyā na deyā ca yasmai kasmaicana priye / <3. pratyāhāraḥ> muktāsanasthito yogī ṛjvaṅgagrīvamastakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
घोणाग्रलोचनः स्वस्थः कुटीस्थः प्रणवं जपेत् । त्रिलोकश्च त्रिकालश्च त्रिदेवास्त्रीश्वरा अपि
ghoṇāgralocanaḥ svasthaḥ kuṭīsthaḥ praṇavaṃ japet / trilokaśca trikālaśca tridevāstrīśvarā api
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रिज्योतींषीन्दुमुख्यानि त्रिवेदाश्चाग्नयस्त्रयः । शक्तित्रयं त्रिपदवी ब्राह्मी चैन्द्री च वैष्णवी
trijyotīṃṣīndumukhyāni trivedāścāgnayastrayaḥ / śaktitrayaṃ tripadavī brāhmī caindrī ca vaiṣṇavī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वर्णत्रयं च भासन्ते यत्र तज्ज्योतिरोमिति । तम् ॐकारं च मनसा वचसा कर्मणा तु यः
varṇatrayaṃ ca bhāsante yatra tajjyotiromiti / tam oṃkāraṃ ca manasā vacasā karmaṇā tu yaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ध्यायेज्जपेदभ्यसेच्च स मुक्तो भवबन्धनात् । गच्छंस् तिष्ठञ्जपञ्जाग्रच्छुचिर् वाप्यशुचिर् यदि
dhyāyejjapedabhyasecca sa mukto bhavabandhanāt / gacchaṃs tiṣṭhañjapañjāgracchucir vāpyaśucir yadi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न कर्मणा च लिप्तः स्याज्जलेनाब्जदलं यथा । वायौ चलति सर्वेऽपि चलन्तीन्द्रियधातवः
na karmaṇā ca liptaḥ syājjalenābjadalaṃ yathā / vāyau calati sarve'pi calantīndriyadhātavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्थिते वायौ स्थिरे सर्वं वपुःप्रभृति शाम्भवि । तस्माद्वायुं निबध्नीयात्स्थिरे वाते स्थिरं मनः
sthite vāyau sthire sarvaṃ vapuḥprabhṛti śāmbhavi / tasmādvāyuṃ nibadhnīyātsthire vāte sthiraṃ manaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्थिरे मनसि जीवश्च स्थिरो भवति भैरवि । यावत्संयमितो वायुर्यावच्चेतोऽपि सुस्थिरम्
sthire manasi jīvaśca sthiro bhavati bhairavi / yāvatsaṃyamito vāyuryāvacceto'pi susthiram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बीजं यावद्भ्रुवोर्मध्ये तावत्कालभयं न हि । षट्त्रिंशद्व्यङ्गुलं नित्यं ततः प्राणः प्रकीर्तितः
bījaṃ yāvadbhruvormadhye tāvatkālabhayaṃ na hi / ṣaṭtriṃśadvyaṅgulaṃ nityaṃ tataḥ prāṇaḥ prakīrtitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बद्धपद्मासने स्थित्वा ऋज्वङ्गः स्थिरमानसः । वामनासापुटेनैव पूरयेत्प्राणमारुतम्
baddhapadmāsane sthitvā ṛjvaṅgaḥ sthiramānasaḥ / vāmanāsāpuṭenaiva pūrayetprāṇamārutam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यावत्षोडशमात्रं च कुम्भयेद् द्वादश प्रिये । रेचयेद्दशमात्रं च दक्षनासापुटेन च
yāvatṣoḍaśamātraṃ ca kumbhayed dvādaśa priye / recayeddaśamātraṃ ca dakṣanāsāpuṭena ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुनश्च सूर्यमार्गेण पूरयेत् पूर्ववत्प्रिये । कुम्भयित्वा रेचयेच्च वामनासापुटेन च
punaśca sūryamārgeṇa pūrayet pūrvavatpriye / kumbhayitvā recayecca vāmanāsāpuṭena ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्राणायामविधिः प्रोक्तस्त्रिविधो योगिवन्दिते । अधमो मध्यमो देवि ह्युत्तमोऽपि यथाक्रमम्
prāṇāyāmavidhiḥ proktastrividho yogivandite / adhamo madhyamo devi hyuttamo'pi yathākramam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.