<देहवेधक्रमः> प्रणम्य शिरसा शम्भुं पप्रच्छ गिरिजात्मजा । श्रीभैरवी । देहवेधस्त्वया पूर्वं संक्षेपात् कथितः प्रभो
<dehavedhakramaḥ> praṇamya śirasā śambhuṃ papraccha girijātmajā / śrībhairavī / dehavedhastvayā pūrvaṃ saṃkṣepāt kathitaḥ prabho
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तं देहवेधम् आचक्ष्व सम्यक् जानाम्यहं यथा । श्रीभैरवः । देवि प्रवक्ष्यामि देवानामपि दुर्लभम्
taṃ dehavedham ācakṣva samyak jānāmyahaṃ yathā / śrībhairavaḥ / devi pravakṣyāmi devānāmapi durlabham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
योगिनां भोगयुक्तानां देहवेधं सुरेश्वरि । पाचनादि प्रकुर्वीत पञ्चकर्मविधानतः
yogināṃ bhogayuktānāṃ dehavedhaṃ sureśvari / pācanādi prakurvīta pañcakarmavidhānataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
<पञ्चकर्माणि; १। पाचनम्> लवणादिसमुत्क्लिष्टान् दोषान् संशोधयेत् क्रमात् । ततो जीर्णरसं चाद्यात् क्रमाद् एवं सुरेश्वरि
<pañcakarmāṇi; 1. pācanam> lavaṇādisamutkliṣṭān doṣān saṃśodhayet kramāt / tato jīrṇarasaṃ cādyāt kramād evaṃ sureśvari
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लघ्वाहारो दिवा भूत्वा क्षुद्राधान्याकनागरम् । एतत्त्रयं पलोन्मेयम् उदकेष्ववलोडयेत्
laghvāhāro divā bhūtvā kṣudrādhānyākanāgaram / etattrayaṃ palonmeyam udakeṣvavaloḍayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अष्टावशिष्टं संक्वाथ्य प्रतिरात्रं पिबेत्त्र्यहम् । अनन्तरं वराक्वाथं पूर्ववत् त्रिदिनं पिबेत्
aṣṭāvaśiṣṭaṃ saṃkvāthya pratirātraṃ pibettryaham / anantaraṃ varākvāthaṃ pūrvavat tridinaṃ pibet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति पाचनम् आतन्याद् अथ स्नेहनम् आचरेत् । <२। स्नेहनम्> घृतौदनं छागरसं दिवा भुञ्जीत मात्रया
iti pācanam ātanyād atha snehanam ācaret / <2. snehanam> ghṛtaudanaṃ chāgarasaṃ divā bhuñjīta mātrayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आज्यान्नं वा मुद्गरसं लघ्वाशी स्याद्दिने सुधीः । रात्रौ पिबेद्घृतं गव्यं सैन्धवेन समन्वितम्
ājyānnaṃ vā mudgarasaṃ laghvāśī syāddine sudhīḥ / rātrau pibedghṛtaṃ gavyaṃ saindhavena samanvitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निष्कमेकं सैन्धवं च घृतं निष्कचतुष्टयम् । भृङ्गामलकतैलेन सर्वाङ्गम् अभिषेचयेत्
niṣkamekaṃ saindhavaṃ ca ghṛtaṃ niṣkacatuṣṭayam / bhṛṅgāmalakatailena sarvāṅgam abhiṣecayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं सप्तदिनं कुर्यात् स्नेहनं परमं हितम् । <३। स्वेदनम्> मत्स्यमांसं माषतिलयवजामलसक्तवः
evaṃ saptadinaṃ kuryāt snehanaṃ paramaṃ hitam / <3. svedanam> matsyamāṃsaṃ māṣatilayavajāmalasaktavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वम् एतद् भवेत् प्रस्थम् एकाष्ठीलागरूबला । रास्ना व्याघ्री घनापत्रं कौशिकातिविषा निशा
sarvam etad bhavet prastham ekāṣṭhīlāgarūbalā / rāsnā vyāghrī ghanāpatraṃ kauśikātiviṣā niśā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वमेतद्द्वयपलं तक्रक्षीराम्बुकांजिकम् । द्व्याढके निक्षिपेत् सर्वं मृत्पात्रे क्वाथयेत् सुधीः
sarvametaddvayapalaṃ takrakṣīrāmbukāṃjikam / dvyāḍhake nikṣipet sarvaṃ mṛtpātre kvāthayet sudhīḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुर्यात् तस्योष्मणा गात्रं स्विन्नं द्विघटिकावधि । एवं सप्तदिनं कुर्यात् स्वेदनं परमं हितम्
kuryāt tasyoṣmaṇā gātraṃ svinnaṃ dvighaṭikāvadhi / evaṃ saptadinaṃ kuryāt svedanaṃ paramaṃ hitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
<४ वमनम्> मदनस्य फलं चैकं पाठा षोडशिकं जलम् । पादावशिष्टं संक्वाथ्य तज्जले वस्त्रशोधिते
<4 vamanam> madanasya phalaṃ caikaṃ pāṭhā ṣoḍaśikaṃ jalam / pādāvaśiṣṭaṃ saṃkvāthya tajjale vastraśodhite
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पिप्पलीन्द्रयवा यष्टिलवणं कर्षमात्रकम् । निक्षिपेच्च पिबेत् प्रातर् वान्तिः स्यात् सर्वरोगहा
pippalīndrayavā yaṣṭilavaṇaṃ karṣamātrakam / nikṣipecca pibet prātar vāntiḥ syāt sarvarogahā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
<५। विरेचनम्> सूतटङ्कणगन्धाश्म त्रिकटुं त्रिफलां समम् । एतैः समं तु जेपालं श्लक्ष्णं तत् परिमर्दयेत्
<5. virecanam> sūtaṭaṅkaṇagandhāśma trikaṭuṃ triphalāṃ samam / etaiḥ samaṃ tu jepālaṃ ślakṣṇaṃ tat parimardayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गुञ्जाद्वितयमात्रं तु गुडेन सह भक्षयेत् । विरेचनम् इति प्रोक्तं सर्वव्याधिविनाशनम्
guñjādvitayamātraṃ tu guḍena saha bhakṣayet / virecanam iti proktaṃ sarvavyādhivināśanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पञ्चकर्मेति कथितं क्रमात् कुर्याद् विरेचने । <दोषशोधकयोगाः> केतकीस्तनजम्बीरं प्रत्यहं कुडुवं पिबेत्
pañcakarmeti kathitaṃ kramāt kuryād virecane / <doṣaśodhakayogāḥ> ketakīstanajambīraṃ pratyahaṃ kuḍuvaṃ pibet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सप्तवासरपर्यन्तं प्रातर् लवणदोषहृत् । सलिले षोडशपले त्रिफलैकपलं क्षिपेत्
saptavāsaraparyantaṃ prātar lavaṇadoṣahṛt / salile ṣoḍaśapale triphalaikapalaṃ kṣipet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्वाथयेत् पादशेषं तत् तस्मिन् शीते मधोः पलम् । पिबेत् प्रभाते त्रिदिनं क्षारदोषहरं परम्
kvāthayet pādaśeṣaṃ tat tasmin śīte madhoḥ palam / pibet prabhāte tridinaṃ kṣāradoṣaharaṃ param
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विडङ्गं सवचाकुष्ठं केतकीस्तनसंयुतम् । क्वथितं त्रिदिनं पीतमम्लदोषहरं पिबेत्
viḍaṅgaṃ savacākuṣṭhaṃ ketakīstanasaṃyutam / kvathitaṃ tridinaṃ pītamamladoṣaharaṃ pibet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथवा तिन्त्रिणीक्षारसलिलं पलमात्रकम् । यवक्षारसिताकर्षं संयोज्य त्रिदिनं पिबेत्
athavā tintriṇīkṣārasalilaṃ palamātrakam / yavakṣārasitākarṣaṃ saṃyojya tridinaṃ pibet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अम्लदोषविनाशो ऽयं कथितश्च रसायने । वचाबिडालपालाशबीजजन्तुघ्नकर्षकम्
amladoṣavināśo 'yaṃ kathitaśca rasāyane / vacābiḍālapālāśabījajantughnakarṣakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कर्षं गुडं च तत् सर्वं भक्षयेद् उष्णवारि च । पिबेत् प्रातस्त्रिदिवसं भवेत् तत् क्रिमिपातनम्
karṣaṃ guḍaṃ ca tat sarvaṃ bhakṣayed uṣṇavāri ca / pibet prātastridivasaṃ bhavet tat krimipātanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्यामावह्निविडङ्गानि वाशा त्र्यूषं फलत्रयम् । सैन्धवं देवदारुं च मुस्ता चैतत्समं समम्
śyāmāvahniviḍaṅgāni vāśā tryūṣaṃ phalatrayam / saindhavaṃ devadāruṃ ca mustā caitatsamaṃ samam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
घृतैः कर्षं लिहेत् प्रातः सप्ताहात् सर्वरोगजित् । एवं कृत्वा देहशुद्धिं शाल्यन्नं क्षीरभोजनम्
ghṛtaiḥ karṣaṃ lihet prātaḥ saptāhāt sarvarogajit / evaṃ kṛtvā dehaśuddhiṃ śālyannaṃ kṣīrabhojanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सम्यग्जातबलो भूत्वा ततः कुर्याद् रसायनम् । <रसायनोपयोगः> क्षीराज्यामलकरसक्षौद्रैः सुरतरूद्भवम्
samyagjātabalo bhūtvā tataḥ kuryād rasāyanam / <rasāyanopayogaḥ> kṣīrājyāmalakarasakṣaudraiḥ suratarūdbhavam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तैलं निर्मथ्य तत्सर्वं द्विपलं प्रत्यहं पिबेत् । मासेन कान्तिर्मेधा च भवत्येव न संशयः
tailaṃ nirmathya tatsarvaṃ dvipalaṃ pratyahaṃ pibet / māsena kāntirmedhā ca bhavatyeva na saṃśayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्वितीयमासि पूर्वोक्तं तत् पिबेत् तच्चतुःपलम् । तेन शाम्यन्ति दोषाश्च विकारा नेत्रसम्भवाः
dvitīyamāsi pūrvoktaṃ tat pibet taccatuḥpalam / tena śāmyanti doṣāśca vikārā netrasambhavāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुनस्तृतीये मासे तु सेव्यं षट्पलमात्रकम् । तेनामरवपुर् भूयान्महातेजा भवेद् ध्रुवम्
punastṛtīye māse tu sevyaṃ ṣaṭpalamātrakam / tenāmaravapur bhūyānmahātejā bhaved dhruvam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
<आरोटरससेवाक्रमः> अथारोटरसः सेव्यः क्रमेण परमेश्वरि । अयःशुल्बाभ्रताप्येभ्यः पातितो मारितः क्रमात्
<āroṭarasasevākramaḥ> athāroṭarasaḥ sevyaḥ krameṇa parameśvari / ayaḥśulbābhratāpyebhyaḥ pātito māritaḥ kramāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अयमारोटकरसो देहसिद्धिकरः परः । स्वेदनाद्यैश्च संस्कारैः सप्तभिः संस्कृतो रसः
ayamāroṭakaraso dehasiddhikaraḥ paraḥ / svedanādyaiśca saṃskāraiḥ saptabhiḥ saṃskṛto rasaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मूर्छितो रञ्जितो देवि सूतस् त्वारोटकः स्मृतः । रसायने रोगशान्त्यां श्रेष्ठः सर्वगुणप्रदः
mūrchito rañjito devi sūtas tvāroṭakaḥ smṛtaḥ / rasāyane rogaśāntyāṃ śreṣṭhaḥ sarvaguṇapradaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कान्ताभ्रसत्वारोटाश्च समं गुञ्जाद्वयोन्मितम् । मध्वाज्यत्रिफलाभिश्च मासमेकं भजेदिति
kāntābhrasatvāroṭāśca samaṃ guñjādvayonmitam / madhvājyatriphalābhiśca māsamekaṃ bhajediti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं क्रमेण संसेव्यं द्वित्रिवेदेषुषट्क्रमात् । एवं षोडशमासान्तं गुञ्जाषोडशमात्रकम्
evaṃ krameṇa saṃsevyaṃ dvitrivedeṣuṣaṭkramāt / evaṃ ṣoḍaśamāsāntaṃ guñjāṣoḍaśamātrakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आरोटकरसे चेत्थं कुर्यान्मत्प्राणवल्लभे । वलीपलितनिर्मुक्तो जीवेच्च शरदः शतम्
āroṭakarase cetthaṃ kuryānmatprāṇavallabhe / valīpalitanirmukto jīvecca śaradaḥ śatam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
<आरोटरसः> कान्तसत्त्वाभ्रसत्त्वं च स्वर्णजीर्णरसस्तथा । सर्वमेतत् समीकृत्य भजेद् आरोटकं तथा
<āroṭarasaḥ> kāntasattvābhrasattvaṃ ca svarṇajīrṇarasastathā / sarvametat samīkṛtya bhajed āroṭakaṃ tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षेत्रीकरणमेतद्धि सहस्रायुष्यकारकम् । अभूमौ योजितः सूतो न प्ररोहति कुत्रचित्
kṣetrīkaraṇametaddhi sahasrāyuṣyakārakam / abhūmau yojitaḥ sūto na prarohati kutracit
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मात्क्षेत्रमकृत्वैव योजयेद् यस्तु सूतकम् । न प्ररोहेदस्य शुभं बीजम् इवोषरे
tasmātkṣetramakṛtvaiva yojayed yastu sūtakam / na prarohedasya śubhaṃ bījam ivoṣare
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
<खोटबद्धरससेवाक्रमः> पूर्वोक्तखोटबद्धस्य सूतस्य विधिम् उत्तमम् । क्रामणं च क्रमाद्वक्ष्ये तथा विधिनिषेधनम्
<khoṭabaddharasasevākramaḥ> pūrvoktakhoṭabaddhasya sūtasya vidhim uttamam / krāmaṇaṃ ca kramādvakṣye tathā vidhiniṣedhanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शृणु पार्वति यत्नेन त्वत्प्रीत्या कथयाम्यहम् । कान्ताभ्रस्वर्णवज्राणि रसस्य क्रामणं परम्
śṛṇu pārvati yatnena tvatprītyā kathayāmyaham / kāntābhrasvarṇavajrāṇi rasasya krāmaṇaṃ param
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्रामणेन विना सूतो न सिध्येद् देहलोहयोः । गुञ्जामात्रं खोटबद्धं क्रामणक्षौद्रसंयुतम्
krāmaṇena vinā sūto na sidhyed dehalohayoḥ / guñjāmātraṃ khoṭabaddhaṃ krāmaṇakṣaudrasaṃyutam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मासमेकं भजेद् इत्थं पुनर् विधिक्रमेण वै । मासषोडशपर्यन्तं यथारोटरसस्तथा
māsamekaṃ bhajed itthaṃ punar vidhikrameṇa vai / māsaṣoḍaśaparyantaṃ yathāroṭarasastathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स शतायुष्यम् आप्नोति सर्वरोगविवर्जितः । पलमात्रोपयोगेन व्याधिभिर् नाभिभूयते
sa śatāyuṣyam āpnoti sarvarogavivarjitaḥ / palamātropayogena vyādhibhir nābhibhūyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्वितीये शुक्रवृद्धिः स्यात् तृतीये बलवान् भवेत् । चतुर्थे पलितं हन्ति वलिं जयति पञ्चमे
dvitīye śukravṛddhiḥ syāt tṛtīye balavān bhavet / caturthe palitaṃ hanti valiṃ jayati pañcame
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
षष्ठे श्रुतिधरो वाग्मी सप्तमे नेत्ररोगहृत् । अष्टमे तार्क्ष्यदृष्टिः स्याद् ब्रह्मायुर्ब्रह्मविक्रमः
ṣaṣṭhe śrutidharo vāgmī saptame netrarogahṛt / aṣṭame tārkṣyadṛṣṭiḥ syād brahmāyurbrahmavikramaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उपयुञ्ज्यान्नवपलं सिद्धिमेलापकं भवेत् । विनियुञ्ज्याद् दशपलं द्वितीयः शङ्करो भवेत्
upayuñjyānnavapalaṃ siddhimelāpakaṃ bhavet / viniyuñjyād daśapalaṃ dvitīyaḥ śaṅkaro bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सहस्रायुष्यकरं सूतं माषमात्रं भजेन्नरः । अयुतायुष्करं सूतं यवमात्रं भजेत्प्रिये
sahasrāyuṣyakaraṃ sūtaṃ māṣamātraṃ bhajennaraḥ / ayutāyuṣkaraṃ sūtaṃ yavamātraṃ bhajetpriye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लक्षायुष्यकरं सूतं व्रीहिमात्रं भजेत्सुधीः । कोट्यां भजेत् सूतं खादयन् मुद्गमात्रकम्
lakṣāyuṣyakaraṃ sūtaṃ vrīhimātraṃ bhajetsudhīḥ / koṭyāṃ bhajet sūtaṃ khādayan mudgamātrakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतत् सर्वं रसानां तु क्रामणं पूर्ववद् भवेत् । सहस्रायुःप्रदः सूतो ब्रह्मत्वं विदधाति सः
etat sarvaṃ rasānāṃ tu krāmaṇaṃ pūrvavad bhavet / sahasrāyuḥpradaḥ sūto brahmatvaṃ vidadhāti saḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अयुतायुष्करः सूतो विष्णुतां प्रददाति च । लक्षायुष्यकरः सूतो रुद्रत्वम् उपपादयेत्
ayutāyuṣkaraḥ sūto viṣṇutāṃ pradadāti ca / lakṣāyuṣyakaraḥ sūto rudratvam upapādayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कोट्यायुष्यप्रदः सूतः शिवत्वं विदधाति च । माक्षीकजीर्णसूतस्तु धनदत्वं ददाति वै
koṭyāyuṣyapradaḥ sūtaḥ śivatvaṃ vidadhāti ca / mākṣīkajīrṇasūtastu dhanadatvaṃ dadāti vai
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इन्द्रत्वं विमलाजीर्णस्त्वभ्रजीर्णोऽर्कतां ददेत् । ब्रह्मतां शुल्बजीर्णश्च विष्णुतां तारजारितः
indratvaṃ vimalājīrṇastvabhrajīrṇo'rkatāṃ dadet / brahmatāṃ śulbajīrṇaśca viṣṇutāṃ tārajāritaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रुद्रता हेमजीर्णे स्यादीशत्वं वज्रजारिते । सदाशिवत्वं च ददेत्पारदो द्रुतिजारितः
rudratā hemajīrṇe syādīśatvaṃ vajrajārite / sadāśivatvaṃ ca dadetpārado drutijāritaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सच्चिदानन्दरूपत्वं सूतको बीजजारितः । सामान्येन तु तीक्ष्णेन रुद्रत्वं प्राप्नुयान्नरः
saccidānandarūpatvaṃ sūtako bījajāritaḥ / sāmānyena tu tīkṣṇena rudratvaṃ prāpnuyānnaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं यो लोहजीर्णं तु भक्षयेद् भस्मसूतकम् । जलेन जलरूपी स्यात्स्थलेन स्थलतां व्रजेत्
evaṃ yo lohajīrṇaṃ tu bhakṣayed bhasmasūtakam / jalena jalarūpī syātsthalena sthalatāṃ vrajet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेजस्त्वं तेजसा देवि वायुना वायुरूपभाक् । कर्ता हर्ता स्वयं साक्षाच्छापानुग्रहकारकः
tejastvaṃ tejasā devi vāyunā vāyurūpabhāk / kartā hartā svayaṃ sākṣācchāpānugrahakārakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यत्र मूत्रपुरीषं तु साधकस्तु परित्यजेत् । पाषाणं मृण्मयं तत्र स्पृष्टं भवति काञ्चनम्
yatra mūtrapurīṣaṃ tu sādhakastu parityajet / pāṣāṇaṃ mṛṇmayaṃ tatra spṛṣṭaṃ bhavati kāñcanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रस्वेदात् तस्य गात्रस्य लोहान्यष्टौ च वेधयेत् । तत्सर्वं कनकं दिव्यं भक्षिते द्वादशे पले
prasvedāt tasya gātrasya lohānyaṣṭau ca vedhayet / tatsarvaṃ kanakaṃ divyaṃ bhakṣite dvādaśe pale
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथवा तारजीर्णं तु भक्षयेद् भस्मसूतकम् । शुल्बारं वङ्गघोषं च तत्स्वेदात् तारता भवेत्
athavā tārajīrṇaṃ tu bhakṣayed bhasmasūtakam / śulbāraṃ vaṅgaghoṣaṃ ca tatsvedāt tāratā bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथवा तीक्ष्णजीर्णं तु भक्षयेद् भस्मसूतकम् । मूत्रेण तस्य स्पृष्टं तु वङ्गं व्रजति तारताम्
athavā tīkṣṇajīrṇaṃ tu bhakṣayed bhasmasūtakam / mūtreṇa tasya spṛṣṭaṃ tu vaṅgaṃ vrajati tāratām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकैकेन निषेकेन स्तम्भनं नागवङ्गयोः । गुञ्जामात्रं रसं देवि हेमजीर्णं तु भक्षयेत्
ekaikena niṣekena stambhanaṃ nāgavaṅgayoḥ / guñjāmātraṃ rasaṃ devi hemajīrṇaṃ tu bhakṣayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्विगुञ्जं तारजीर्णस्य रविजीर्णस्य च त्रयम् । तीक्ष्णाभ्रकान्तमाषैकं गुंजैका द्वेऽथवा भवेत्
dviguñjaṃ tārajīrṇasya ravijīrṇasya ca trayam / tīkṣṇābhrakāntamāṣaikaṃ guṃjaikā dve'thavā bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वज्रवैक्रान्तजीर्णं तु भक्षयेत् सर्षपोन्मितम् । नागवङ्गवसाकीटविषोपविषसंयुतम्
vajravaikrāntajīrṇaṃ tu bhakṣayet sarṣaponmitam / nāgavaṅgavasākīṭaviṣopaviṣasaṃyutam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मूत्रयुक्तं हठाद् बद्धं त्यजेत् कल्कं रसायने । हेमतारप्रवेशेन जातो योऽग्निसहः क्रमात्
mūtrayuktaṃ haṭhād baddhaṃ tyajet kalkaṃ rasāyane / hematārapraveśena jāto yo'gnisahaḥ kramāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बद्धश्च रसराजोऽयं देहसिद्धिप्रदो भवेत् । वज्रायस्कान्तमाक्षीकवैक्रान्ताभ्रककाञ्चनम्
baddhaśca rasarājo'yaṃ dehasiddhiprado bhavet / vajrāyaskāntamākṣīkavaikrāntābhrakakāñcanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतैर्जीर्णो यथालाभं रसः शस्तो रसायने । षड् एवोपरसाश्चैव भक्षणार्थं रसायने
etairjīrṇo yathālābhaṃ rasaḥ śasto rasāyane / ṣaḍ evoparasāścaiva bhakṣaṇārthaṃ rasāyane
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भस्मनस्तीक्ष्णजीर्णस्य पलम् एकं तु भक्षयेत् । दशवर्षसहस्राणि वज्रकायः स जीवति
bhasmanastīkṣṇajīrṇasya palam ekaṃ tu bhakṣayet / daśavarṣasahasrāṇi vajrakāyaḥ sa jīvati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं च द्वादशपलं तीक्ष्णजीर्णस्य भक्षयेत् । एवं जीवन्महाकल्पं प्रलयान्ते शिवं व्रजेत्
evaṃ ca dvādaśapalaṃ tīkṣṇajīrṇasya bhakṣayet / evaṃ jīvanmahākalpaṃ pralayānte śivaṃ vrajet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भस्मनः शुल्बजीर्णस्य पलेन ब्राह्ममायुषम् । द्विपले वैष्णवायुष्यं रुद्रायुस्त्रिपलेन तु
bhasmanaḥ śulbajīrṇasya palena brāhmamāyuṣam / dvipale vaiṣṇavāyuṣyaṃ rudrāyustripalena tu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चतुर्थे तु पले देवि शिवत्वं प्राप्नुयान्नरः । हेमजीर्णे भस्मसूते त्रिपले भक्षिते क्रमात्
caturthe tu pale devi śivatvaṃ prāpnuyānnaraḥ / hemajīrṇe bhasmasūte tripale bhakṣite kramāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अष्टाशीतिसहस्राणि योगिन्यो मददर्पिताः । तस्य तिष्ठन्ति किंकर्यः कामरूपी भवेन्नरः
aṣṭāśītisahasrāṇi yoginyo madadarpitāḥ / tasya tiṣṭhanti kiṃkaryaḥ kāmarūpī bhavennaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यद् यद् भावयते रूपं तत्तद्रूपधरो भवेत् । यत्र यत्र विलीयन्ते सिद्धिस्तत्रैव लीयते
yad yad bhāvayate rūpaṃ tattadrūpadharo bhavet / yatra yatra vilīyante siddhistatraiva līyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मिते पले द्वादशभिर् हेमभस्मनि भक्षिते । गुंजैकमात्रं देवेशि ज्ञात्वा चाग्निबलं निजम्
mite pale dvādaśabhir hemabhasmani bhakṣite / guṃjaikamātraṃ deveśi jñātvā cāgnibalaṃ nijam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
घृतेन मधुना चाद्यात् ताम्बूलं कामिनीं भजेत् । एको हि दोषः सूक्ष्मोऽपि भक्षिते भस्मसूतके
ghṛtena madhunā cādyāt tāmbūlaṃ kāminīṃ bhajet / eko hi doṣaḥ sūkṣmo'pi bhakṣite bhasmasūtake
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रिःसप्ताहाद्वरारोहे कामान्धो जायते नरः । कामिनीनां सहस्रं तु क्षोभयेद् दिवसान्तरे
triḥsaptāhādvarārohe kāmāndho jāyate naraḥ / kāminīnāṃ sahasraṃ tu kṣobhayed divasāntare
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नारीसङ्गाद् वरारोहे देहे क्रामति सूतकः । नारीसङ्गाद् विना देवि ह्यजीर्णं तस्य जीर्यते
nārīsaṅgād varārohe dehe krāmati sūtakaḥ / nārīsaṅgād vinā devi hyajīrṇaṃ tasya jīryate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मैथुनाच्चलिते शुक्ले त्रिसप्ताहाद् अधः कृतात् । जायते प्राणसंदेहस् तावन्मैथुनं त्यजेत्
maithunāccalite śukle trisaptāhād adhaḥ kṛtāt / jāyate prāṇasaṃdehas tāvanmaithunaṃ tyajet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
युवत्या जल्पनं कार्यं युवत्या चाङ्गमर्दनम् । यस्याः स्पर्शनमात्रेण रसः क्रामति विग्रहे
yuvatyā jalpanaṃ kāryaṃ yuvatyā cāṅgamardanam / yasyāḥ sparśanamātreṇa rasaḥ krāmati vigrahe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा तथा ह्लादयते सुस्त्रीरूपनिरीक्षणम् । तथा क्रामति देवेशि सूतकोऽसौ ततः क्षणात्
yathā tathā hlādayate sustrīrūpanirīkṣaṇam / tathā krāmati deveśi sūtako'sau tataḥ kṣaṇāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अश्वत्थसदृशो यस्या आधारश्च समः शुभः । तादृशस्तु भगो देवि भाजने तु रसायने
aśvatthasadṛśo yasyā ādhāraśca samaḥ śubhaḥ / tādṛśastu bhago devi bhājane tu rasāyane
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निर्मांसश्चैव दीर्घश्च भगः शुष्कशिरास्तथा । दुःखदारिद्र्यकर्तारं वर्जयेत्तं रसायने
nirmāṃsaścaiva dīrghaśca bhagaḥ śuṣkaśirāstathā / duḥkhadāridryakartāraṃ varjayettaṃ rasāyane
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पक्षे शुक्ले शुभदिने चन्द्रताराबलान्विते । सुमुहूर्ते चिन्त्य शिवानलविप्रगुरून्द्विजः
pakṣe śukle śubhadine candratārābalānvite / sumuhūrte cintya śivānalavipragurūndvijaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संतुष्टः सुमना भूत्वा रसं सेवेत सिद्धिदम् । पयसा हेमशुण्ठीभ्यां नस्यं क्रामणमुत्तमम्
saṃtuṣṭaḥ sumanā bhūtvā rasaṃ seveta siddhidam / payasā hemaśuṇṭhībhyāṃ nasyaṃ krāmaṇamuttamam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हेमादि षड्लोहकृतम् अञ्जनं क्रामणं परम् । <रससेवायां पथ्यापथ्यम्> अतः परं प्रवक्ष्यामि रससेवाहिताहितम्
hemādi ṣaḍlohakṛtam añjanaṃ krāmaṇaṃ param / <rasasevāyāṃ pathyāpathyam> ataḥ paraṃ pravakṣyāmi rasasevāhitāhitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रक्तशाल्यन्नगोधूमं गव्यं क्षीरं घृतं दधि । जाङ्गलं पललं मुद्गं शर्करा मधु सैन्धवम्
raktaśālyannagodhūmaṃ gavyaṃ kṣīraṃ ghṛtaṃ dadhi / jāṅgalaṃ palalaṃ mudgaṃ śarkarā madhu saindhavam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हंसोदकं वास्तुकं च मेघनादः पुनर्नवा । पटोलालाबुकदलीधान्यकेक्षुकदाडिमम्
haṃsodakaṃ vāstukaṃ ca meghanādaḥ punarnavā / paṭolālābukadalīdhānyakekṣukadāḍimam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नालिकेराम्बु विश्वं च सदा ताम्बूलचर्वणम् । गन्धसारं कुङ्कुमं च मृगनाभिं विलेपयेत्
nālikerāmbu viśvaṃ ca sadā tāmbūlacarvaṇam / gandhasāraṃ kuṅkumaṃ ca mṛganābhiṃ vilepayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुरभीणि सुपुष्पाणि मृदुशय्येष्टकामिनीः । शिवात्मज्ञानकथनं मृदुभाषा सुखासिका
surabhīṇi supuṣpāṇi mṛduśayyeṣṭakāminīḥ / śivātmajñānakathanaṃ mṛdubhāṣā sukhāsikā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दिव्याम्बराणि शुद्धानि छाया चाल्पविपर्यटम् । मृत्युञ्जयजपो हर्षो मन्दहासश्च शुद्धता
divyāmbarāṇi śuddhāni chāyā cālpaviparyaṭam / mṛtyuñjayajapo harṣo mandahāsaśca śuddhatā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नर्तनालोकनं गीतश्रवणं शिवपूजनम् । देवाग्निगुरुविप्राणां वन्दनं श्रुतिपालनम्
nartanālokanaṃ gītaśravaṇaṃ śivapūjanam / devāgniguruviprāṇāṃ vandanaṃ śrutipālanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समाधिः प्राणिकरुणा सत्यवाक्यं हितं प्रियम् । वाग्देहमनसा चेष्टा यथा दुःखनिरोधिनी
samādhiḥ prāṇikaruṇā satyavākyaṃ hitaṃ priyam / vāgdehamanasā ceṣṭā yathā duḥkhanirodhinī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतत्सर्वं रसेन्द्रस्य क्रामणं कथितं प्रिये । अहितं रससेवायाः कथयामि शृणु प्रिये
etatsarvaṃ rasendrasya krāmaṇaṃ kathitaṃ priye / ahitaṃ rasasevāyāḥ kathayāmi śṛṇu priye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अत्यशनं चातिपानम् अतिनिद्रातिजागरम् । अकाले भोजनं स्त्रीणामतिसङ्गोऽप्यसङ्गिता
atyaśanaṃ cātipānam atinidrātijāgaram / akāle bhojanaṃ strīṇāmatisaṅgo'pyasaṅgitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अस्थानमदहासाश्च हर्षः कोपोऽधिकस्पृहा । बहुजल्पो जलक्रीडा दुःखम् अत्यन्तचिन्तनम्
asthānamadahāsāśca harṣaḥ kopo'dhikaspṛhā / bahujalpo jalakrīḍā duḥkham atyantacintanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कलिङ्गं कारवेल्लं च कूष्माण्डः कर्कटी तथा । काकमाची कुलत्थं च कार्कोटी च कुसुम्भिका
kaliṅgaṃ kāravellaṃ ca kūṣmāṇḍaḥ karkaṭī tathā / kākamācī kulatthaṃ ca kārkoṭī ca kusumbhikā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तिलातसीतैलमाषकपोतकमसूरकाः । तक्रभक्तं च सौवीरं तिक्तकट्वम्ललावणम्
tilātasītailamāṣakapotakamasūrakāḥ / takrabhaktaṃ ca sauvīraṃ tiktakaṭvamlalāvaṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षारं क्षौद्रं पिच्छिलं च पित्तलं च परूषकम् । माहिषीः क्षीरविकृतीर् विदरं सहकारकम्
kṣāraṃ kṣaudraṃ picchilaṃ ca pittalaṃ ca parūṣakam / māhiṣīḥ kṣīravikṛtīr vidaraṃ sahakārakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नारङ्गबिल्वलिकुचशिग्रुनैवेद्यभोजनम् । अग्निस्पर्शनम् अङ्घ्रिभ्यां ताडनं गोद्विजन्मनोः
nāraṅgabilvalikucaśigrunaivedyabhojanam / agnisparśanam aṅghribhyāṃ tāḍanaṃ godvijanmanoḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुमारीबालतुरगपश्वादीनां च ताडनम् । पातकं प्राणिहिंसा च छेदनं भूरुहाम् अपि
kumārībālaturagapaśvādīnāṃ ca tāḍanam / pātakaṃ prāṇihiṃsā ca chedanaṃ bhūruhām api
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अक्षादिसप्तव्यसनं छायाश्वत्थकपित्थयोः । लिङ्गस्त्रीनरखट्वानां तथा द्वीपिविभीतयोः
akṣādisaptavyasanaṃ chāyāśvatthakapitthayoḥ / liṅgastrīnarakhaṭvānāṃ tathā dvīpivibhītayoḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चतुष्पथातिनिर्विक्तस्थाने विण्मूत्रमोचनम् । शिवद्विजगुरुस्त्रीणां वीरयोनियतात्मनाम्
catuṣpathātinirviktasthāne viṇmūtramocanam / śivadvijagurustrīṇāṃ vīrayoniyatātmanām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समयश्रुतिसूतानां नदीतीर्थाम्भसां नृणाम् । पलाण्डुहिङ्गुलशुनराजिकाबृहतीद्वयम्
samayaśrutisūtānāṃ nadītīrthāmbhasāṃ nṛṇām / palāṇḍuhiṅgulaśunarājikābṛhatīdvayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निष्पावलङ्घनोद्वर्तिनिशाशाभरणन्दिता । सुप्तिर् मद्यासवौ ताम्रचूडश्च जलजामिषम्
niṣpāvalaṅghanodvartiniśāśābharaṇanditā / suptir madyāsavau tāmracūḍaśca jalajāmiṣam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तीक्ष्णोष्णगुरुविष्टम्भिरूक्षशुष्कामिषं मधु । कदलीपत्रकांस्येषु भोजनं घर्मसेवनम्
tīkṣṇoṣṇaguruviṣṭambhirūkṣaśuṣkāmiṣaṃ madhu / kadalīpatrakāṃsyeṣu bhojanaṃ gharmasevanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतानि द्रव्यजालानि निषिद्धानि रसायने । <अपथ्यजनिता रोगाः> सेवेत चेत्प्रमादेन विकृतिर्जायते क्षणात्
etāni dravyajālāni niṣiddhāni rasāyane / <apathyajanitā rogāḥ> seveta cetpramādena vikṛtirjāyate kṣaṇāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रसाजीर्णे भवेत्कान्ते शोषो मूर्च्छा भ्रमो ज्वरः । क्लमः कम्पः शकृन्मूत्ररोधनं शूलवेपथुः
rasājīrṇe bhavetkānte śoṣo mūrcchā bhramo jvaraḥ / klamaḥ kampaḥ śakṛnmūtrarodhanaṃ śūlavepathuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनिद्रालस्यहिक्का च कासश्वासविजृम्भिकाः । अरोचकातिसारश्च लिङ्गस्तम्भो ऽक्षिकुक्षिषु
anidrālasyahikkā ca kāsaśvāsavijṛmbhikāḥ / arocakātisāraśca liṅgastambho 'kṣikukṣiṣu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वक्षःकर्णोदराङ्घ्रौ च मेढ्रे शिरसि सन्धिषु । दाहोऽङ्गभङ्गसर्वेऽन्ये व्याधयः सम्भवन्ति वै
vakṣaḥkarṇodarāṅghrau ca meḍhre śirasi sandhiṣu / dāho'ṅgabhaṅgasarve'nye vyādhayaḥ sambhavanti vai
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रसाजीर्णप्रशान्त्यर्थं योगोऽयं कथ्यते मया । राजकोशातकी पुङ्खा गरुडी कारवल्लिका
rasājīrṇapraśāntyarthaṃ yogo'yaṃ kathyate mayā / rājakośātakī puṅkhā garuḍī kāravallikā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कार्कोटी काकमाची च देवदाली पराजिता । सर्वम् एतच्चैकपलं गोमूत्रे तु चतुष्पले
kārkoṭī kākamācī ca devadālī parājitā / sarvam etaccaikapalaṃ gomūtre tu catuṣpale
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्वाथयेत् पादशेषं तु कार्षिकं स्वच्छसैन्धवम् । निक्षिपेत् तत् पिबेत् क्वाथं रसाजीर्णे हितंकरम्
kvāthayet pādaśeṣaṃ tu kārṣikaṃ svacchasaindhavam / nikṣipet tat pibet kvāthaṃ rasājīrṇe hitaṃkaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुखीभवेत् त्रिदिवसे रसस्य क्रामणं भवेत् । रसो व्यथयते तत्तदङ्गं संपरिमर्दयेत्
sukhībhavet tridivase rasasya krāmaṇaṃ bhavet / raso vyathayate tattadaṅgaṃ saṃparimardayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वा स्तनेन च तन्वङ्ग्या निर्व्यथः क्रमते रसः । <सप्तधातुवेधः> त्वग्वेधः प्रथमं देवि रक्तवेधो द्वितीयकः
vā stanena ca tanvaṅgyā nirvyathaḥ kramate rasaḥ / <saptadhātuvedhaḥ> tvagvedhaḥ prathamaṃ devi raktavedho dvitīyakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तृतीयो मांसवेधः स्यान्मेदोवेधश्चतुर्थकः । अस्थिवेधः पञ्चमः स्यात्षष्ठो मज्जात्मको भवेत्
tṛtīyo māṃsavedhaḥ syānmedovedhaścaturthakaḥ / asthivedhaḥ pañcamaḥ syātṣaṣṭho majjātmako bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सप्तमः शुक्लवेधः स्यात् नाडीवेधस्तथाष्टमः । नवमश्चक्षुषो वेधो दशमः सर्ववेधकः
saptamaḥ śuklavedhaḥ syāt nāḍīvedhastathāṣṭamaḥ / navamaścakṣuṣo vedho daśamaḥ sarvavedhakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रसवेधेन भुजगः स्वर्णं स्याद् रक्तवेधतः । त्रपु स्वर्णं भवेन्मांसवेधात् तीक्ष्णं च काञ्चनम्
rasavedhena bhujagaḥ svarṇaṃ syād raktavedhataḥ / trapu svarṇaṃ bhavenmāṃsavedhāt tīkṣṇaṃ ca kāñcanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मेदोवेधेन शुल्बं तु स्वर्णं स्यादस्थिवेधतः । रूप्यं स्वर्णं भवेन्मज्जवेधाल्लोहानि कांचनम्
medovedhena śulbaṃ tu svarṇaṃ syādasthivedhataḥ / rūpyaṃ svarṇaṃ bhavenmajjavedhāllohāni kāṃcanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शुक्लवेधेन मृत्पात्रं काञ्चनं भवति प्रिये । वज्रजीर्णो वीर्यवेधी मज्जामभ्रकजारितः
śuklavedhena mṛtpātraṃ kāñcanaṃ bhavati priye / vajrajīrṇo vīryavedhī majjāmabhrakajāritaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हेमजीर्णस्त्वस्थिवेधी रूप्यजीर्णो रसं प्रिये । मेदोवेधी ताप्यजीर्णो मांसवेधी तु पारदः
hemajīrṇastvasthivedhī rūpyajīrṇo rasaṃ priye / medovedhī tāpyajīrṇo māṃsavedhī tu pāradaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.