अलं प्रासङ्गीकेन । प्रकृतमुच्यते । यत्तु ऽअपरपक्षस्यापराह्णश्श्रेयानिऽ(आपधर्म।२-१६-५०) इति, तदपराह्णविधानार्थमनुवादः, यथा पात्नीवते ऽसर्वत्रानुवषट्कारो द्विदैवत्यर्तुग्रहादित्यसावित्रपात्नीवतवर्जम्ऽ(आपश्रौ।१२-१४-२) इत्यनुवट्काराभावे प्राप्ते ऽपि ऽअपि वोपांश्वनुवषट्कुर्यात्"(आपश्रौ।१३-१४-९,१०) इति । ऽसर्वेष्वेवापरपक्षस्याहस्सुऽ(आपधर्म।२-१६-७) इति त्वहर्विशेषणार्थम् । अपरपक्षस्याहस्स्वेव मासिश्राद्धं, न पूर्वपक्षस्याहस्सु विकलपेनाप्यभिमतमिति । इतरथा आशौचादतिक्रान्ते ऽपरपक्षे- दैवात् पितॄणां श्राद्धे तु आशौचं जायते यदि । आशौचे ऽथ व्यतीते वै तेभ्यश्श्राद्धं प्रदीयते ॥ इति स्मृत्यन्तरात् कदाचित् पूर्वपक्षस्याहस्स्वपि विकल्पेनेदं स्यात् । नित्यश्राद्धं तु ऽएवं संवत्सरम्ऽ(आपध।२-१८-१३) इति अत्यन्त(४) संयोगे द्वितीयाबलात् पूर्वपक्षे ऽपि ॥७॥ पित्र्याणि कार्याणीति शेषः । इदंतु वासोविन्यासभेदविधानं स्वतन्त्रास्वतन्त्रसर्वपित्र्यार्थम्, ऽप्राचीनावीतिना पित्र्याणिऽइत्यनेन वाक्येन अविशेषावगमात्, उद्देश्ये पित्र्यमात्रे लब्धे अधिकाप्रकृत(१) स्वातन्त्र्यविवक्षायां वाक्यभेदापत्तेः, अङ्गेष्वपि प्राचीनावीते विधेये ऽअपरपक्षे पित्र्याणिऽइतिवदनपेक्षितत्वाभावाच्च । तेन यानि स्वतन्त्राणि यथा प्रधानाहुतयः, यानि चास्वतन्त्राणि यथा द्वितायनिमार्जनादीनि, तानि सर्वाण्येव प्राचीनावीतिना कार्याणि । इत्थमेव ऽयज्ञोपवीतिनाऽइत्यपि । तेन पित्र्याङ्गान्यपि दैवान्याघारादीनि यज्ञोपवीतिनैव । इतराङ्गानां तु पात्रप्रयोगादीनां तत्तत्प्रधानवदेव ॥ केचित्- अङ्गानां प्रधानधर्मता न्याय्येति पित्र्याङ्गानि दैवान्यपि प्राचीनावीतिना, दैवाङ्गानि पित्र्याण्यति यज्ञोपवीतिनेति, तच्चिन्त्यंमे ॥ ८ ॥ तथैव शेषः ॥९॥ पित्र्येषु कार्य इति शेषः । अत्र ऽप्राचीनावीतीऽ(आपपरि।२।१६)इत्यादिपरिभाषया एषां त्रयाणामपि सिद्धत्वात् अपाकयज्ञनित्यषोडशश्राद्धाद्यर्थो विधिः ॥१०॥ निमित्तावेक्षाणि नैमित्तिकानि
alaṃ prāsaṅgīkena / prakṛtamucyate / yattu 'aparapakṣasyāparāhṇaśśreyāni'(āpa.dharma.2-16-50) iti, tadaparāhṇavidhānārthamanuvādaḥ, yathā pātnīvate 'sarvatrānuvaṣaṭkāro dvidaivatyartugrahādityasāvitrapātnīvatavarjam'(āpa.śrau.12-14-2) ityanuvaṭkārābhāve prāpte 'pi 'api vopāṃśvanuvaṣaṭkuryāt"(āpa.śrau.13-14-9,10) iti / 'sarveṣvevāparapakṣasyāhassu'(āpa.dharma.2-16-7) iti tvaharviśeṣaṇārtham / aparapakṣasyāhassveva māsiśrāddhaṃ, na pūrvapakṣasyāhassu vikalapenāpyabhimatamiti / itarathā āśaucādatikrānte 'parapakṣe- daivāt pitṝṇāṃ śrāddhe tu āśaucaṃ jāyate yadi / āśauce 'tha vyatīte vai tebhyaśśrāddhaṃ pradīyate // iti smṛtyantarāt kadācit pūrvapakṣasyāhassvapi vikalpenedaṃ syāt / nityaśrāddhaṃ tu 'evaṃ saṃvatsaram'(āpa.dha.2-18-13) iti atyanta(4) saṃyoge dvitīyābalāt pūrvapakṣe 'pi //7// pitryāṇi kāryāṇīti śeṣaḥ / idaṃtu vāsovinyāsabhedavidhānaṃ svatantrāsvatantrasarvapitryārtham, 'prācīnāvītinā pitryāṇi'ityanena vākyena aviśeṣāvagamāt, uddeśye pitryamātre labdhe adhikāprakṛta(1) svātantryavivakṣāyāṃ vākyabhedāpatteḥ, aṅgeṣvapi prācīnāvīte vidheye 'aparapakṣe pitryāṇi'itivadanapekṣitatvābhāvācca / tena yāni svatantrāṇi yathā pradhānāhutayaḥ, yāni cāsvatantrāṇi yathā dvitāyanimārjanādīni, tāni sarvāṇyeva prācīnāvītinā kāryāṇi / itthameva 'yajñopavītinā'ityapi / tena pitryāṅgānyapi daivānyāghārādīni yajñopavītinaiva / itarāṅgānāṃ tu pātraprayogādīnāṃ tattatpradhānavadeva // kecit- aṅgānāṃ pradhānadharmatā nyāyyeti pitryāṅgāni daivānyapi prācīnāvītinā, daivāṅgāni pitryāṇyati yajñopavītineti, taccintyaṃme // 8 // tathaiva śeṣaḥ //9// pitryeṣu kārya iti śeṣaḥ / atra 'prācīnāvītī'(āpa.pari.2.16)ityādiparibhāṣayā eṣāṃ trayāṇāmapi siddhatvāt apākayajñanityaṣoḍaśaśrāddhādyartho vidhiḥ //10// nimittāvekṣāṇi naimittikāni
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.