Apastamba-Grhyasutra, with 2 commentaries 16

जन्मनो ऽधि षष्ठे मासि ब्राह्मणान् भोजयित्वाऽशिषो वाचयित्वा दधि मधु घृतमोदनमिति संसृज्योत्तरैर्मन्त्रैः कुमारं प्राशयेत्

janmano 'dhi ṣaṣṭhe māsi brāhmaṇān bhojayitvā'śiṣo vācayitvā dadhi madhu ghṛtamodanamiti saṃsṛjyottarairmantraiḥ kumāraṃ prāśayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तैत्तिरेण (रीयेण) मांसेनेत्येके

taittireṇa (rīyeṇa) māṃsenetyeke

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जन्मनो ऽधि तृतीये वर्षे चौलं पुनर्वस्वोः

janmano 'dhi tṛtīye varṣe caulaṃ punarvasvoḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्राह्मणानां भोजनमुपायनवत्

brāhmaṇānāṃ bhojanamupāyanavat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अत्र च ऽब्राह्मणानां भोजनम्ऽइति ग्रहणमाशीर्वचनकुमारभोजनयोरपि प्रदर्शनार्थम् । भोजनादीत्यादिशब्दो वा द्रष्टव्यः; उपायनवदिति वचनात् । उपनयनमेवोपायनम् ॥४॥ सीमन्तवदग्नेरुपसमाधानादि

atra ca 'brāhmaṇānāṃ bhojanam'iti grahaṇamāśīrvacanakumārabhojanayorapi pradarśanārtham / bhojanādītyādiśabdo vā draṣṭavyaḥ; upāyanavaditi vacanāt / upanayanamevopāyanam //4// sīmantavadagnerupasamādhānādi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

केशान् विनीय यथर्षि शिखा निदधाति

keśān vinīya yatharṣi śikhā nidadhāti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्राञ्चंप्राङ्मुखम् । वतूष्णीं वाग्यतः । केसान् विनीयविविधं नीत्वा;वप्तव्यान् शिखार्थाश्च पृथक्पृथक्कृत्वेत्यर्थः ॥ यथार्षियावन्त ऋषयस्स्प्रवरे तावतीश्शिखा निदधाति । एकार्षेयस्यैका शिखा द्व्यार्षेयस्य द्वे इत्यादि ॥६॥ यथा वैषां कुलधर्मः स्यात्

prāñcaṃprāṅmukham / vatūṣṇīṃ vāgyataḥ / kesān vinīyavividhaṃ nītvā;vaptavyān śikhārthāśca pṛthakpṛthakkṛtvetyarthaḥ // yathārṣiyāvanta ṛṣayasspravare tāvatīśśikhā nidadhāti / ekārṣeyasyaikā śikhā dvyārṣeyasya dve ityādi //6// yathā vaiṣāṃ kuladharmaḥ syāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अपां संसर्जनाद्याकेशनिधानात्समानम्

apāṃ saṃsarjanādyākeśanidhānātsamānam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

व्याख्यातमेवैतत्समावर्तने ॥८॥ क्षुरं प्रक्षाल्य निदधाति

vyākhyātamevaitatsamāvartane //8// kṣuraṃ prakṣālya nidadhāti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेन त्र्यहं कर्मनिवृत्तिः

tena tryahaṃ karmanivṛttiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेन क्षुरेण त्र्यहं नापितकर्मनिष्टवृत्तिस्स्यात् ॥१०॥ वरं ददाति

tena kṣureṇa tryahaṃ nāpitakarmaniṣṭavṛttissyāt //10// varaṃ dadāti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं गोदानमन्यस्मिन्नपि नक्षत्रे षोडशे वर्षे

evaṃ godānamanyasminnapi nakṣatre ṣoḍaśe varṣe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गोदानमितिकर्मनामधेयम्;यस्मिन्कर्मण्यङ्गभूतं गोदानयोश्शिरःप्रदेशाविशेषयोर्वपनम् । यत्रापि पक्षे शिखावर्जित सर्वकेशवपनं, यथर्षि च शिखाः;तत्रापि गोदानयोर्वपनं कर्मनामधेयप्रवृत्तिनिमित्तं विद्यत एव । तद्गोदानाख्यं कर्म । एवं यथाचौलम् ब्राह्मणभोजनादि वरदानान्तं कर्तव्यम् । तच्चन्यस्मिन्नपि नक्षत्रे रोहिण्यादौ,वर्ष च षोडशे भवति ॥१२॥ अत्र पक्षान्तरमाह-- अग्निगोदानो वा स्यात्

godānamitikarmanāmadheyam;yasminkarmaṇyaṅgabhūtaṃ godānayośśiraḥpradeśāviśeṣayorvapanam / yatrāpi pakṣe śikhāvarjita sarvakeśavapanaṃ, yatharṣi ca śikhāḥ;tatrāpi godānayorvapanaṃ karmanāmadheyapravṛttinimittaṃ vidyata eva / tadgodānākhyaṃ karma / evaṃ yathācaulam brāhmaṇabhojanādi varadānāntaṃ kartavyam / taccanyasminnapi nakṣatre rohiṇyādau,varṣa ca ṣoḍaśe bhavati //12// atra pakṣāntaramāha-- agnigodāno vā syāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अग्नये गोदानं यस्यसो ऽग्निगोदानो ब्रह्मचारी । पुल्लिङ्गनिर्देशाच्चैवं विग्रहः । अस्मिन् पक्षे आज्यभागान्ते कृते ऽअग्नये काण्डर्षये स्वाहाऽइत्याज्येनैवैका प्रधानाहुतिः । ततो जयादि क्षुरप्रक्षालनान्तम् ॥१३॥ संवत्सरं गोदानव्रतमे (मित्ये) क उपदिशन्ति

agnaye godānaṃ yasyaso 'gnigodāno brahmacārī / pulliṅganirdeśāccaivaṃ vigrahaḥ / asmin pakṣe ājyabhāgānte kṛte 'agnaye kāṇḍarṣaye svāhā'ityājyenaivaikā pradhānāhutiḥ / tato jayādi kṣuraprakṣālanāntam //13// saṃvatsaraṃ godānavratame (mitye) ka upadiśanti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतावन्नाना सर्वान् केशान् वापयते

etāvannānā sarvān keśān vāpayate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतावन्नानाएतावान् भेदः । यदपिधानार्थयापि शिखया सदसर्वान् केशान् वापयतैति । ततस्चेह विनयनाभावाच्छलल्यादीनां निवृत्तिः । अत्र च वापयत इति णिजन्तनिर्देशादाचार्य एव गोदानकर्मणः कर्ता । वरदानञ्चाचार्यायैव । तथात्र शिखाया अपि वपनं ऽएतावन्नाना सर्वान् केशान्वापयतेऽइत्यस्मादेव वचनात् ;सत्रवत् । अन्य आहुः ऽरिक्तो वा एषो ऽनपिहितो यन्मुडस्तस्यैतदपिधानं यच्छिखेति । सत्रेषु तु वचनात् वपनं शिखायाःऽ(आपध।१-१०- -८।९) इति सत्रेभ्यो ऽन्यत्र शिखाया वपनग्रतिषेधात् इहापि नैव श्खाया वपनमिति ॥१५॥ उदकोपस्पर्शनमिति छन्दोगाः

etāvannānāetāvān bhedaḥ / yadapidhānārthayāpi śikhayā sadasarvān keśān vāpayataiti / tatasceha vinayanābhāvācchalalyādīnāṃ nivṛttiḥ / atra ca vāpayata iti ṇijantanirdeśādācārya eva godānakarmaṇaḥ kartā / varadānañcācāryāyaiva / tathātra śikhāyā api vapanaṃ 'etāvannānā sarvān keśānvāpayate'ityasmādeva vacanāt ;satravat / anya āhuḥ 'rikto vā eṣo 'napihito yanmuḍastasyaitadapidhānaṃ yacchikheti / satreṣu tu vacanāt vapanaṃ śikhāyāḥ'(āpa.dha.1-10- -8.9) iti satrebhyo 'nyatra śikhāyā vapanagratiṣedhāt ihāpi naiva śkhāyā vapanamiti //15// udakopasparśanamiti chandogāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.