येन पात्रेण दर्व्या स्रुवेणाञ्जलिना वा जुहोति तदग्नौ प्रतितप्येत्यादि व्यक्तार्थम् । दर्व्याश्च होमपात्रत्वं ऽदर्व्यामाधायाज्येनाभ्यानायन्ऽ(आपगृ।१२-९) इत्यन्यपरे वाक्ये सिद्धवद्दर्शनात्, आचाराच्च । बोधायनेनतु ऽनिऋतिगृहीता दर्वीऽइति दर्वीनिन्दा स्नुवविधानार्था, न तु दर्व्या निषेधार्था । अतो दर्वीस्नुवयोर्विकल्पः । तत्र केवलाज्यहोमेषु एकैव दर्वी स्रुवो वा, उपस्तरणाद्यभावात् । चर्वादिहोमेषु तु द्वे दर्व्यौ स्रुवौ वा उपस्तरणाद्यर्थ होमार्थ च । उपस्तरणाद्यर्थस्यापि संस्कारः, उपस्तरणादि प्रदानान्तस्य होमपदार्थत्वात्, श्रौते स्रुवस्यापि संस्कारदर्शनात्, आचाराच्च । दर्व्यादीनां त्रयाणां तन्त्रवद्धोमेष्वेव संस्कारः, अतन्त्रकेषु तन्त्रान्तर्गतधर्मानुपपत्ते- । तेन ऽअनुगतो ऽपि वोत्तरया जुहुयात्ऽ(आपगृ।५-२०)ऽसर्षपान् फलीकरणमिश्रान्ऽ(आपगृ।१५-६) इत्यादिषु न दर्व्यादीनां संस्कार- । अत्राग्नौ प्रतितप्याग्नौ प्रहरतीत्यर्थस्द्धाग्निग्रहणमेवनामायं कृत्स्नविधिरिति ज्ञापयितुम् । तेन ऽस्रुवमग्रेऽ(तैब्रा।३।३-१) इत्याद्यैष्टिकस्रुक्संमार्जनधर्माणामिहानुपपत्तिप्रसङ्ग एव । केचित्-आग्नौ प्रतितप्याग्नौ प्रहरतीति प्रयोजनान्तरशून्यादग्निग्रहणादैष्टिकस्रुक्सम्मार्गधर्मा इहापि भवन्तीति । प्रतितपनं त्वस्मिन्नेवाग्नौ । इह च सम्मार्गदर्भाणामग्नावेव प्रहरणम्, न पुनर्वैकल्पिकम् । तथा ऽयेन जुहोतीऽत्यत्र सामान्यवचनम् ऽमध्यमेनान्तमेन वा पलाशपर्णेनऽ(आपगृ।२२-४) इत्याद्यतन्त्रके ऽपि कर्मणि आग्निहोत्रिके च विधौ होमार्थपात्रस्यापि संस्कारो यथा स्यादित्येवमर्थम् । अञ्जलेस्त्वपूपहोमे अवदानप्राप्त्यर्थेम ऽपार्वणवत्"(आपगृ।२२-१) इति यन्तेनाञ्जलिहोमा अपूर्वा यावदुक्तधर्माण इति ज्ञापनान्न संस्कार इति ॥१॥ शम्याः परिध्यर्थे विवाहोपनयसमावर्तनसीमन्तचौलगोदानप्रायश्चित्तेषु
yena pātreṇa darvyā sruveṇāñjalinā vā juhoti tadagnau pratitapyetyādi vyaktārtham / darvyāśca homapātratvaṃ 'darvyāmādhāyājyenābhyānāyan'(āpa.gṛ.12-9) ityanyapare vākye siddhavaddarśanāt, ācārācca / bodhāyanenatu 'niṛtigṛhītā darvī'iti darvīnindā snuvavidhānārthā, na tu darvyā niṣedhārthā / ato darvīsnuvayorvikalpaḥ / tatra kevalājyahomeṣu ekaiva darvī sruvo vā, upastaraṇādyabhāvāt / carvādihomeṣu tu dve darvyau sruvau vā upastaraṇādyartha homārtha ca / upastaraṇādyarthasyāpi saṃskāraḥ, upastaraṇādi pradānāntasya homapadārthatvāt, śraute sruvasyāpi saṃskāradarśanāt, ācārācca / darvyādīnāṃ trayāṇāṃ tantravaddhomeṣveva saṃskāraḥ, atantrakeṣu tantrāntargatadharmānupapatte- / tena 'anugato 'pi vottarayā juhuyāt'(āpa.gṛ.5-20)'sarṣapān phalīkaraṇamiśrān'(āpa.gṛ.15-6) ityādiṣu na darvyādīnāṃ saṃskāra- / atrāgnau pratitapyāgnau praharatītyarthasddhāgnigrahaṇamevanāmāyaṃ kṛtsnavidhiriti jñāpayitum / tena 'sruvamagre'(tai.brā.3.3-1) ityādyaiṣṭikasruksaṃmārjanadharmāṇāmihānupapattiprasaṅga eva / kecit-āgnau pratitapyāgnau praharatīti prayojanāntaraśūnyādagnigrahaṇādaiṣṭikasruksammārgadharmā ihāpi bhavantīti / pratitapanaṃ tvasminnevāgnau / iha ca sammārgadarbhāṇāmagnāveva praharaṇam, na punarvaikalpikam / tathā 'yena juhotī'tyatra sāmānyavacanam 'madhyamenāntamena vā palāśaparṇena'(āpa.gṛ.22-4) ityādyatantrake 'pi karmaṇi āgnihotrike ca vidhau homārthapātrasyāpi saṃskāro yathā syādityevamartham / añjalestvapūpahome avadānaprāptyarthema 'pārvaṇavat"(āpa.gṛ.22-1) iti yantenāñjalihomā apūrvā yāvaduktadharmāṇa iti jñāpanānna saṃskāra iti //1// śamyāḥ paridhyarthe vivāhopanayasamāvartanasīmantacaulagodānaprāyaścitteṣu
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.