Apastamba-Grhyasutra, with 2 commentaries 4

सुहृदस्समवेतान् मन्त्रवतो वरान् प्रहिणुयात्

suhṛdassamavetān mantravato varān prahiṇuyāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पूर्वत्र ऽइन्वकाभिः प्रसृज्यन्तेऽ(आपगृ२-१६) इति विवाहोपयोगिनो वरप्रेषणस्य कालो ऽभिहितः । इदानीं तस्य विधिमाह-- सुहृदःआत्मनो मित्राणि । समवेतानात्मानं प्रत्येककार्यान् । मन्त्रवतःमन्त्रब्राह्मणवतः, ऽशुचीन् मन्त्रवतःऽ(आपध।२-१५-११) इतिवन्मन्त्रग्रहणस्य प्रदर्शनार्थत्वात् । वरान्वरयितॄन् । वरःप्रहिणुयात्प्रेषयेत् । एते युग्मा ब्राह्मणाश्चेति केचित् ॥२॥ तानादितो द्वाभ्यामभिमन्त्रयेत

pūrvatra 'invakābhiḥ prasṛjyante'(āpa.gṛ2-16) iti vivāhopayogino varapreṣaṇasya kālo 'bhihitaḥ / idānīṃ tasya vidhimāha-- suhṛdaḥātmano mitrāṇi / samavetānātmānaṃ pratyekakāryān / mantravataḥmantrabrāhmaṇavataḥ, 'śucīn mantravataḥ'(āpa.dha.2-15-11) itivanmantragrahaṇasya pradarśanārthatvāt / varānvarayitṝn / varaḥprahiṇuyātpreṣayet / ete yugmā brāhmaṇāśceti kecit //2// tānādito dvābhyāmabhimantrayeta

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वयं दृष्ट्वा तृतीयां जपेत्

svayaṃ dṛṣṭvā tṛtīyāṃ japet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वरःस्वयंकन्याम दृष्ट्वा ऽअब्रातृघ्नीम्ऽइतितृतीयां ऋचंजपेत् । दृष्ट्वै वचक्षुषी उपसंहरति । जपश्च सर्वत्र चातुस्स्वर्येण;नतु करणमन्त्रादिवदेकश्रुत्या । ऽएकश्रुति दूरात्सम्बुद्धौऽ(पासू।१-२-३३) ऽयज्ञकर्मण्यजपन्यूखसामसुऽ(पासू।१-२-३४) इति वचनात् । अत्र च स्वयमिति विशेषमं वरयितॄमां प्रकृतानामयं जपो मा भूदिति । केचित्- स्वयं वधूमेव दृष्ट्वा जपेत् ;न तु वरानिति । स्वयं दृष्ट्वेत्यादि च सर्वविवाहानामविकृतम् ॥३॥ चतुर्थ्या समीक्षेत

varaḥsvayaṃkanyāma dṛṣṭvā 'abrātṛghnīm'ititṛtīyāṃ ṛcaṃjapet / dṛṣṭvai vacakṣuṣī upasaṃharati / japaśca sarvatra cātussvaryeṇa;natu karaṇamantrādivadekaśrutyā / 'ekaśruti dūrātsambuddhau'(pā.sū.1-2-33) 'yajñakarmaṇyajapanyūkhasāmasu'(pā.sū.1-2-34) iti vacanāt / atra ca svayamiti viśeṣamaṃ varayitṝmāṃ prakṛtānāmayaṃ japo mā bhūditi / kecit- svayaṃ vadhūmeva dṛṣṭvā japet ;na tu varāniti / svayaṃ dṛṣṭvetyādi ca sarvavivāhānāmavikṛtam //3// caturthyā samīkṣeta

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अङ्गुष्ठेनोपमध्यमया चाङ्गुल्या दर्भं संगृह्योत्तरेण यजुषा तस्या भ्रुवोरन्तरं संमृज्य प्रतीचीनं निरस्येत्

aṅguṣṭhenopamadhyamayā cāṅgulyā darbhaṃ saṃgṛhyottareṇa yajuṣā tasyā bhruvorantaraṃ saṃmṛjya pratīcīnaṃ nirasyet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उपमध्यमाउपकनिष्ठिका, न तु प्रदेशिनी, तस्या विस्रंसिकेति व्यपदेशात् । उत्तरेण यजुषाऽइदमहं या त्वयिऽइत्यनेन । शेषं व्यक्तम् । दर्भ निरस्याप उपस्पृशेत् ॥५॥ प्राप्ते निमित्त उत्तरां जपेत्

upamadhyamāupakaniṣṭhikā, na tu pradeśinī, tasyā visraṃsiketi vyapadeśāt / uttareṇa yajuṣā'idamahaṃ yā tvayi'ityanena / śeṣaṃ vyaktam / darbha nirasyāpa upaspṛśet //5// prāpte nimitta uttarāṃ japet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

युग्मान्समवेतान् मन्त्रवत उत्तरयाद्भ्यः प्रहिणुयात्

yugmānsamavetān mantravata uttarayādbhyaḥ prahiṇuyāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उत्तरेण यजुषा तस्याश्शिरसि दर्भेण्वं निधाय तस्मिन्नुत्तरया दक्षिणं युगच्छिद्रं प्रतिष्ठाप्य छिद्रे सुवर्णमुत्तरयान्तर्धायोत्तराभिः पञ्चभिस्स्नापयित्वोत्तरयाहतेन वाससाऽच्छाद्योत्तरया योक्त्रेण सन्नह्यति

uttareṇa yajuṣā tasyāśśirasi darbheṇvaṃ nidhāya tasminnuttarayā dakṣiṇaṃ yugacchidraṃ pratiṣṭhāpya chidre suvarṇamuttarayāntardhāyottarābhiḥ pañcabhissnāpayitvottarayāhatena vāsasā'cchādyottarayā yoktreṇa sannahyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दर्भेण्वं,दर्भैः परिकल्पितमिण्वं निगलाकृतिं परिमण्डलाकारमित्यर्थः । तदुत्तरेण यजुषा ऽअर्यम्णो अग्निंऽइत्यनेन वध्वाश्शिरसि निधाय तस्मिन्निण्वेवरौत्तरयाखे ऽनसऽइत्येतयादक्षिणं युगछिद्रं , युगस्य दक्षिणं च्द्रं दक्षिमस्या धुरो बारह्यछिद्रं प्रतिष्ठाप्य, छिद्रे सुवर्णमुत्तरयाऽशं ते हिरण्यम्ऽइत्येतयान्तर्धाय, उत्तराभिःऽहिरम्यवर्णाश्शुचयः पावकाः प्रचक्रमुर्हित्वाऽइत्यादिभिः पञ्चभिःऋग्भिः स्नापयति । एतच्च पञ्चानामन्ते सकृदेव, ऽवचनादेकं कर्म बहुमन्त्रम्ऽ(आपप।१-४७) इत्युक्तत्वात् । एवं सर्वत्र एवं विधेष्वन्नप्राशनादिषु ॥ केचित्- पञ्चभिरिति वचनात् प्रतिमन्त्रमिति । तन्न;तिसृभ्यो ऽ; वशिष्टयोर्विकल्पनिवृत्त्यर्थत्वादस्य । इतरथा क्रियाभ्यावृत्तिवाचक प्रत्ययाश्रुतेः गुणार्थ प्रधानस्नानाभ्यावृत्तिकल्पनापत्तिः, प्रयुक्तिगौरवं च ॥ उत्तरया ऽपरि त्वार् र्वणो गिरःऽइत्येतया । अहतेन अनिवसितेन वाससा परिधाप्य, द्विराचमप्य, उत्तरया ऽआशासाना सौमनसम्ऽ; इत्येतया योक्त्रेण सन्नग्यति । कृत्स्नविधानं । केचित्-ऐष्टिकसन्नहनविधिप्रदर्शनार्थमिति ॥८॥ अथैनामुत्तरया दक्षिणे हस्ते गृहीत्वाग्निमभ्यानीयापरेणाग्निमुदगग्रं कटमास्तीर्य तस्मिन्नुपविशत उत्तरो वरः

darbheṇvaṃ,darbhaiḥ parikalpitamiṇvaṃ nigalākṛtiṃ parimaṇḍalākāramityarthaḥ / taduttareṇa yajuṣā 'aryamṇo agniṃ'ityanena vadhvāśśirasi nidhāya tasminniṇvevarauttarayākhe 'nasa'ityetayādakṣiṇaṃ yugachidraṃ , yugasya dakṣiṇaṃ cdraṃ dakṣimasyā dhuro bārahyachidraṃ pratiṣṭhāpya, chidre suvarṇamuttarayā'śaṃ te hiraṇyam'ityetayāntardhāya, uttarābhiḥ'hiramyavarṇāśśucayaḥ pāvakāḥ pracakramurhitvā'ityādibhiḥ pañcabhiḥṛgbhiḥ snāpayati / etacca pañcānāmante sakṛdeva, 'vacanādekaṃ karma bahumantram'(āpa.pa.1-47) ityuktatvāt / evaṃ sarvatra evaṃ vidheṣvannaprāśanādiṣu // kecit- pañcabhiriti vacanāt pratimantramiti / tanna;tisṛbhyo '; vaśiṣṭayorvikalpanivṛttyarthatvādasya / itarathā kriyābhyāvṛttivācaka pratyayāśruteḥ guṇārtha pradhānasnānābhyāvṛttikalpanāpattiḥ, prayuktigauravaṃ ca // uttarayā 'pari tvār rvaṇo giraḥ'ityetayā / ahatena anivasitena vāsasā paridhāpya, dvirācamapya, uttarayā 'āśāsānā saumanasam'; ityetayā yoktreṇa sannagyati / kṛtsnavidhānaṃ / kecit-aiṣṭikasannahanavidhipradarśanārthamiti //8// athaināmuttarayā dakṣiṇe haste gṛhītvāgnimabhyānīyāpareṇāgnimudagagraṃ kaṭamāstīrya tasminnupaviśata uttaro varaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अग्नेरुपसमाधानाद्याज्यभागान्ते ऽथैनामादितो द्वाभ्यामभिमन्त्रयेत

agnerupasamādhānādyājyabhāgānte 'thaināmādito dvābhyāmabhimantrayeta

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथास्यै दक्षिणेन नीचा हस्तेन दक्षिणमुत्तानं हस्तं गृह्णीयात्

athāsyai dakṣiṇena nīcā hastena dakṣiṇamuttānaṃ hastaṃ gṛhṇīyāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदि कामयेत स्त्रीरेव जनयेयमित्यङ्गुलीरेव गृह्णीयात्

yadi kāmayeta strīreva janayeyamityaṅgulīreva gṛhṇīyāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अङ्गुलीरेव नाङ्गुष्ठम् । शेषं नित्यवत् ॥१२॥ यदि कामयेत पुंस एव जनयेयमित्यङ्गुष्ठमेव सो ऽभीवाङ्गुष्ठमभीव लोमानि गृह्णाति

aṅgulīreva nāṅguṣṭham / śeṣaṃ nityavat //12// yadi kāmayeta puṃsa eva janayeyamityaṅguṣṭhameva so 'bhīvāṅguṣṭhamabhīva lomāni gṛhṇāti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अभीव लोमानि, यथा वरस्याङ्गुष्ठलोमानि सर्वाण्येवोपरि भवन्ति तथा गृह्णाति । शेषं नित्यवदेव । अतो वध्वङ्गुष्ठमप्युत्तानम् ॥ १३ ॥ पूर्वोक्तस्य नित्यस्य काम्ययोश्च मन्त्रानाह-- गृभ्णामि त इत्येताभिश्चतसृभिः

abhīva lomāni, yathā varasyāṅguṣṭhalomāni sarvāṇyevopari bhavanti tathā gṛhṇāti / śeṣaṃ nityavadeva / ato vadhvaṅguṣṭhamapyuttānam // 13 // pūrvoktasya nityasya kāmyayośca mantrānāha-- gṛbhṇāmi ta ityetābhiścatasṛbhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथैनामुत्तेरणाग्निं दक्षिणेन पदा प्राचीमुदीचीं वा दिशमभि प्रक्रमय त्येकमिष इति

athaināmutteraṇāgniṃ dakṣiṇena padā prācīmudīcīṃ vā diśamabhi prakramaya tyekamiṣa iti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथाग्नेरदूरेणोत्तरत आरभ्यैनांदक्षिणेन पदापादेनप्राचीमुदीचीं वा दिशमभिप्रागायतान्युदगायतानि वा सप्त पदानि प्रक्रमयति;ऽएकमिषेऽइत्यादिभिस्सप्ताभिड- ऽविष्णुस्त्वान्वेषुऽइत्यनुषक्तैः प्रतिमन्त्रम् ॥१५॥ सखेति सप्तमे पदे जपति

athāgneradūreṇottarata ārabhyaināṃdakṣiṇena padāpādenaprācīmudīcīṃ vā diśamabhiprāgāyatānyudagāyatāni vā sapta padāni prakramayati;'ekamiṣe'ityādibhissaptābhiḍa- 'viṣṇustvānveṣu'ityanuṣaktaiḥ pratimantram //15// sakheti saptame pade japati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.