अतःस्थालीपाकादूर्ध्व उपोषिताभ्यांऽपर्वसु चोभयोरुपवासःऽ(आपध।२-१-४) इत्यादिविधिना कृतोपवासाभ्यां जायापतिभ्यां पर्वसु पौर्णमासीष्वमावास्यासु च द्वितीयासुदक्षिणावर्ज ऋषभदानवर्जएवमेवंप्रकार एतत्स्थालीपाकसदृशो होमः कर्तव्य इति विधिः । धर्मशास्त्रे तु ऽश्वोभूते स्थालीपाकऽ(आपध।२-१-१०) इत्युपवासादिधर्मसम्बन्धार्थो ऽनुवादः । सादृश्यं चात्र द्रव्यदेवतादिसमस्तधर्मनिबन्धनम् । यथा ऽएतस्यैव रेवतीषुऽ(ताण्ड्यब्रा।१७-८-१) इति, यथा वा ऽमासमग्निहोत्रं जुहोतिऽइति । तत्र तु ऽएतस्यऽऽअग्निहोत्रम्ऽइति पदाभ्यां, इह तु एवंपदेनेति भेदः । ननु-दर्वीहोमेष्वतिदेशो नास्ति, अपूर्वत्वात्तेषाम् । सत्यम्, नास्ति चोदनालिङ्गात्, वचनात्त्वतिदेशः केन वार्यते ? केचित्-नायं धर्मातिदेशः, सौर्यादिष्विव हविर्दऐवतस्यानुपदेशात् । अतः कल्पातिदेश एव;ऽश्वोभूते ऽन्वष्टकां, तस्या मासिश्राद्धेन कल्पो व्याख्यातः ऽइतिवदिति । नैतत् । हविर्दऐवतस्यानुपदेशे ऽपि मासमग्निहोत्रं जुहोतिऽइत्यादिषु धर्मातिदेशस्य दृष्टत्वात् ॥ अपरे तु-एकस्य तूभयत्वे संयोगपृथक्त्वम् (जैसू।४-३-५) इति न्यायेन प्रकृतस्यैव स्थालीपाकस्य ऽएवं पर्वसु कार्यःऽ; इत्याधिकारान्तसम्बन्धविधिरिति । एतदपि न;एवं सति ऽएष कार्यऽइति सूत्रं स्यात्, ऽनत्वेवं कार्य इति । किञ्चि पर्वस्वन्वारम्भो ऽपि स्यात्; यतस्समस्तधर्मकस्यैव प्रकृतकर्मणो ऽधिकारान्तरविध्युपगमः । धर्मातिदेशे तु यथा नान्वारम्भस्तथोक्तमेव ऽअथैनामाग्नेयेमऽइति सूत्रमतिदेशविशेषार्थमिति वदता भाष्यकारेण । अत्र च ऽअत ऊर्ध्वम्ऽइति वचनं विवाहमध्ये ऽपि पर्वारम्भार्थम् । यद्यष्यत ऊर्ध्वमित्यविशेषवचनं, तथापि पौर्णमास्यामेवारम्भः । कालैक्येन प्रयोजनैक्यात्, स्थानापत्त्या च स्यामेवारम्भदर्शनात् । व्यक्तं चैतच्छन्दोगानाम् । ऽअमावास्या चेत् पूर्वमापद्येत पौर्णमासेनेष्ट्वाथ तत्कुर्यात्, अकुर्वन् पौर्णमासीमाकाङ्क्षेदित्येकऽइति । तस्मात्साथालीपाकानन्तरं पौर्णमासी चेत् पूर्वमागच्छेत्,तदा विवाहमध्ये ऽपि पर्वारम्भः । मासिश्राद्धस्य त्वारम्भश्चतुर्थाहोमान्ते अपरपक्षे;सिष्टाचारात्, बोधायनवचनात्, कर्ममध्ये कर्मान्तरारम्भस्यायुक्तत्वाच्च । तथा वैश्वदेवस्यापि, ऽतेषां मन्त्राणामुपयोगे द्वादशाहमधश्शय्याऽ(आपध।२-३-१३) इत्यादिव्रतं सपत्नीकश्चारित्वा प्रशस्ते ऽहन्यारभ्भः ॥१७॥ पूर्णपात्रस्तु दक्षिणेत्येके
ataḥsthālīpākādūrdhva upoṣitābhyāṃ'parvasu cobhayorupavāsaḥ'(āpa.dha.2-1-4) ityādividhinā kṛtopavāsābhyāṃ jāyāpatibhyāṃ parvasu paurṇamāsīṣvamāvāsyāsu ca dvitīyāsudakṣiṇāvarja ṛṣabhadānavarjaevamevaṃprakāra etatsthālīpākasadṛśo homaḥ kartavya iti vidhiḥ / dharmaśāstre tu 'śvobhūte sthālīpāka'(āpa.dha.2-1-10) ityupavāsādidharmasambandhārtho 'nuvādaḥ / sādṛśyaṃ cātra dravyadevatādisamastadharmanibandhanam / yathā 'etasyaiva revatīṣu'(tāṇḍya.brā.17-8-1) iti, yathā vā 'māsamagnihotraṃ juhoti'iti / tatra tu 'etasya''agnihotram'iti padābhyāṃ, iha tu evaṃpadeneti bhedaḥ / nanu-darvīhomeṣvatideśo nāsti, apūrvatvātteṣām / satyam, nāsti codanāliṅgāt, vacanāttvatideśaḥ kena vāryate ? kecit-nāyaṃ dharmātideśaḥ, sauryādiṣviva havirdaaivatasyānupadeśāt / ataḥ kalpātideśa eva;'śvobhūte 'nvaṣṭakāṃ, tasyā māsiśrāddhena kalpo vyākhyātaḥ 'itivaditi / naitat / havirdaaivatasyānupadeśe 'pi māsamagnihotraṃ juhoti'ityādiṣu dharmātideśasya dṛṣṭatvāt // apare tu-ekasya tūbhayatve saṃyogapṛthaktvam (jai.sū.4-3-5) iti nyāyena prakṛtasyaiva sthālīpākasya 'evaṃ parvasu kāryaḥ'; ityādhikārāntasambandhavidhiriti / etadapi na;evaṃ sati 'eṣa kārya'iti sūtraṃ syāt, 'natvevaṃ kārya iti / kiñci parvasvanvārambho 'pi syāt; yatassamastadharmakasyaiva prakṛtakarmaṇo 'dhikārāntaravidhyupagamaḥ / dharmātideśe tu yathā nānvārambhastathoktameva 'athaināmāgneyema'iti sūtramatideśaviśeṣārthamiti vadatā bhāṣyakāreṇa / atra ca 'ata ūrdhvam'iti vacanaṃ vivāhamadhye 'pi parvārambhārtham / yadyaṣyata ūrdhvamityaviśeṣavacanaṃ, tathāpi paurṇamāsyāmevārambhaḥ / kālaikyena prayojanaikyāt, sthānāpattyā ca syāmevārambhadarśanāt / vyaktaṃ caitacchandogānām / 'amāvāsyā cet pūrvamāpadyeta paurṇamāseneṣṭvātha tatkuryāt, akurvan paurṇamāsīmākāṅkṣedityeka'iti / tasmātsāthālīpākānantaraṃ paurṇamāsī cet pūrvamāgacchet,tadā vivāhamadhye 'pi parvārambhaḥ / māsiśrāddhasya tvārambhaścaturthāhomānte aparapakṣe;siṣṭācārāt, bodhāyanavacanāt, karmamadhye karmāntarārambhasyāyuktatvācca / tathā vaiśvadevasyāpi, 'teṣāṃ mantrāṇāmupayoge dvādaśāhamadhaśśayyā'(āpa.dha.2-3-13) ityādivrataṃ sapatnīkaścāritvā praśaste 'hanyārabhbhaḥ //17// pūrṇapātrastu dakṣiṇetyeke
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.