Library·Śatapatha Brāhmaṇa (Mādhyandina)·3·3.5·3.5.1
तद्य एष पूर्वार्ध्यो वर्षिष्ठ स्थूणाराजो भवति । तस्मात्प्राङ् प्रक्रामति त्रीन्विक्रमांस्तचङ्कुं निहन्ति सो ऽन्तःपातः
tadya eṣa pūrvārdhyo varṣiṣṭha sthūṇārājo bhavati | tasmātprāṅ prakrāmati trīnvikramāṃstacaṅkuṃ nihanti so 'ntaḥpātaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मान्मध्यमाचङ्कोः । दक्षिणा पञ्चदश विक्रमान्प्रक्रामति तचङ्कु निहन्ति सा दक्षिणा श्रोणिः
tasmānmadhyamācaṅkoḥ | dakṣiṇā pañcadaśa vikramānprakrāmati tacaṅku nihanti sā dakṣiṇā śroṇiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मान्मध्यमाचङ्कोः उदङ् पञ्चदश विक्रमान्प्रक्रामति तचङ्कु निहन्ति सोत्तरा श्रोणिः
tasmānmadhyamācaṅkoḥ udaṅ pañcadaśa vikramānprakrāmati tacaṅku nihanti sottarā śroṇiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मान्मध्यमाचङ्कोः । प्राङ् षट्त्रिंशतं विक्रमान्प्रक्रामति तचङ्कु निहन्ति स पूर्वार्धः
tasmānmadhyamācaṅkoḥ | prāṅ ṣaṭtriṃśataṃ vikramānprakrāmati tacaṅku nihanti sa pūrvārdhaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मान्मध्यमाचङ्कोः । दक्षिणा द्वादश विक्रमान्प्रक्रामति तचङ्कु निहन्ति स दक्षिणो ऽंसः
tasmānmadhyamācaṅkoḥ | dakṣiṇā dvādaśa vikramānprakrāmati tacaṅku nihanti sa dakṣiṇo 'ṃsaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मान्मध्यमाचङ्कोः । उदङ् द्वादश विक्रमान्प्रक्रामति तचङ्कु निहन्ति स उत्तरो ऽंस एषा मात्रा वेदेः
tasmānmadhyamācaṅkoḥ | udaṅ dvādaśa vikramānprakrāmati tacaṅku nihanti sa uttaro 'ṃsa eṣā mātrā vedeḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ यत्त्रिंशद्विक्रमा पश्चाद्भवति । त्रिंशदक्षरा वै विराड्विराजा वै देवा अस्मिंलोके प्रत्यतिष्ठंस्तथो एवैष एतद्विराजैवास्मिंलोके प्रतितिष्ठति
atha yattriṃśadvikramā paścādbhavati | triṃśadakṣarā vai virāḍvirājā vai devā asmiṃloke pratyatiṣṭhaṃstatho evaiṣa etadvirājaivāsmiṃloke pratitiṣṭhati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथो अपि त्रयस्त्रिंशत्स्युः । त्रयस्त्रिंशदक्षरा वै विराड्विराजैवास्मिंलोके प्रतितिष्ठति
atho api trayastriṃśatsyuḥ | trayastriṃśadakṣarā vai virāḍvirājaivāsmiṃloke pratitiṣṭhati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ यत्षट्त्रिंशद्विक्रमा प्राची भवति । षट्त्रिंशदक्षरा वै बृहती बृहत्या वै देवाः स्वर्गं लोकं समाश्नुवत तथो एवैष एतद्बृहत्यैव स्वर्गं लोकं समश्नुते सो ऽस्य दिव्याहवनीयो भवति
atha yatṣaṭtriṃśadvikramā prācī bhavati | ṣaṭtriṃśadakṣarā vai bṛhatī bṛhatyā vai devāḥ svargaṃ lokaṃ samāśnuvata tatho evaiṣa etadbṛhatyaiva svargaṃ lokaṃ samaśnute so 'sya divyāhavanīyo bhavati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ यच्चतुर्विंशतिविक्रमा पुरस्ताद्भवति । चतुर्विंशत्यक्षरा वै गायत्री पूर्वार्धो वै यज्ञस्य गायत्री पूर्वार्धे एष यज्ञस्य तस्माच्चतुर्विंशतिविक्रमा पुरस्ताद्भवत्येषा मात्रा वेदेः
atha yaccaturviṃśativikramā purastādbhavati | caturviṃśatyakṣarā vai gāyatrī pūrvārdho vai yajñasya gāyatrī pūrvārdhe eṣa yajñasya tasmāccaturviṃśativikramā purastādbhavatyeṣā mātrā vedeḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ यत्पश्चाद्वरीयसी भवति । पश्चाद्वरीयसी पृथुश्रोणिरिति वै योषाम् प्रशंसन्ति यद्वेव पश्चाद्वरीयसी भवति पश्चादेवैतद्वरीयः प्रजननं करोति तस्मात्पश्चाद्वरीयसः प्रजननादिमाः प्रजाः प्रजायन्ते
atha yatpaścādvarīyasī bhavati | paścādvarīyasī pṛthuśroṇiriti vai yoṣām praśaṃsanti yadveva paścādvarīyasī bhavati paścādevaitadvarīyaḥ prajananaṃ karoti tasmātpaścādvarīyasaḥ prajananādimāḥ prajāḥ prajāyante
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नासिका ह वा एषा यज्ञस्य यदुत्तरवेदिः । अथ यदेनामुत्तरां वेदेरुपकिरति तस्मादुत्तरवेदिर्नाम
nāsikā ha vā eṣā yajñasya yaduttaravediḥ | atha yadenāmuttarāṃ vederupakirati tasmāduttaravedirnāma
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्वय्यो ह वा इदमग्रे प्रजा आसुः । आदित्याश्चैवाङ्गिरसश्च ततो ऽङ्गिरसः पूर्वे यज्ञं समभरंस्ते यज्ञं सम्भृत्योचुरग्निमिमां नः श्वःसुत्यामादित्येभ्यः प्रब्रूह्यनेन नो यज्ञेन याजयतेति
dvayyo ha vā idamagre prajā āsuḥ | ādityāścaivāṅgirasaśca tato 'ṅgirasaḥ pūrve yajñaṃ samabharaṃste yajñaṃ sambhṛtyocuragnimimāṃ naḥ śvaḥsutyāmādityebhyaḥ prabrūhyanena no yajñena yājayateti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ते हादित्या ऊचुः । उपजानीत यथास्मानेवाङ्गिरसो याजयान्न वयमङ्गिरस इति
te hādityā ūcuḥ | upajānīta yathāsmānevāṅgiraso yājayānna vayamaṅgirasa iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ते होचुः । न वा अन्येन यज्ञादपक्रमणमस्त्यन्तरामेव सुत्यां ध्रियामहा इति ते यज्ञं संजह्रुस्ते यज्ञं सम्भृत्योचुः श्वःसुत्यां वै त्वमस्मभ्यमग्ने प्रावोचो ऽथ वयमद्यसुत्यामेव तुभ्यम् प्रब्रूमो ऽङ्गिरोभ्यश्च तेषां नस्त्वं होतासीति
te hocuḥ | na vā anyena yajñādapakramaṇamastyantarāmeva sutyāṃ dhriyāmahā iti te yajñaṃ saṃjahruste yajñaṃ sambhṛtyocuḥ śvaḥsutyāṃ vai tvamasmabhyamagne prāvoco 'tha vayamadyasutyāmeva tubhyam prabrūmo 'ṅgirobhyaśca teṣāṃ nastvaṃ hotāsīti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ते ऽन्यमेव प्रतिप्रजिघ्युः । अङ्गिरसो ऽच ते हाप्यङ्गिरसो ऽग्नये ऽन्वागत्य चुक्रुधुरिव कथं नु नो दूतश्चरन्न प्रत्यादृथा इति
te 'nyameva pratiprajighyuḥ | aṅgiraso 'ca te hāpyaṅgiraso 'gnaye 'nvāgatya cukrudhuriva kathaṃ nu no dūtaścaranna pratyādṛthā iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स होवाच । अनिन्द्या वै मावृषत सो निन्द्यैर्वृतो नाशकमपक्रमितुमिति तस्मादु हानिन्द्यस्य वृतो नापक्रामेत्त एतेन सद्यःक्रियाङ्गिरस आदित्यानयाजयन्त्स सद्यःक्रीः
sa hovāca | anindyā vai māvṛṣata so nindyairvṛto nāśakamapakramitumiti tasmādu hānindyasya vṛto nāpakrāmetta etena sadyaḥkriyāṅgirasa ādityānayājayantsa sadyaḥkrīḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेभ्यो वाचं दक्षिणामानयन् । तां न प्रत्यगृह्णन्हास्यामहे यदि प्रतिग्रहीष्याम इति तदु तद्यज्ञस्य कर्म न व्यमुच्यत यद्दाक्षिणमासीत्
tebhyo vācaṃ dakṣiṇāmānayan | tāṃ na pratyagṛhṇanhāsyāmahe yadi pratigrahīṣyāma iti tadu tadyajñasya karma na vyamucyata yaddākṣiṇamāsīt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथैभ्यः सूर्यं दक्षिणामानयन् । तम् प्रत्यगृह्णंस्तस्मादु ह स्माहुरङ्गिरसो वयं वा आर्त्विजीनाः स्मो वयं दक्षिणीया अपि वा अस्माभिरेष प्रतिगृहीतो य एष तपतीति तस्मात्सद्यःक्रियो ऽश्वः श्वेतो दक्षिणा
athaibhyaḥ sūryaṃ dakṣiṇāmānayan | tam pratyagṛhṇaṃstasmādu ha smāhuraṅgiraso vayaṃ vā ārtvijīnāḥ smo vayaṃ dakṣiṇīyā api vā asmābhireṣa pratigṛhīto ya eṣa tapatīti tasmātsadyaḥkriyo 'śvaḥ śveto dakṣiṇā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्य रुक्मः पुरस्ताद्भवति । तदेतस्य रूपं क्रियते य एष तपति यद्यश्वं श्वेतं न विन्देदपि गौरेव श्वेतः स्यात्तस्य रुक्मः पुरस्ताद्भवति तदेतस्य रूपं क्रियते य एष तपति
tasya rukmaḥ purastādbhavati | tadetasya rūpaṃ kriyate ya eṣa tapati yadyaśvaṃ śvetaṃ na vindedapi gaureva śvetaḥ syāttasya rukmaḥ purastādbhavati tadetasya rūpaṃ kriyate ya eṣa tapati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेभ्यो ह वाक्चुक्रोध । केन मदेष श्रेयान्बन्धुना केना यदेतम् प्रत्यग्रहीष्ट न मामिति सा हैभ्यो ऽपचक्राम सोभयानन्तरेण देवासुरान्त्सयत्तान्त्सिंही भूत्वाददाना चचार तामुपैव देवा अमन्त्रयन्तोपासुरा अग्निरेव देवानां दूत आस सहरक्षा इत्यसुररक्षसमसुराणाम्
tebhyo ha vākcukrodha | kena madeṣa śreyānbandhunā kenā yadetam pratyagrahīṣṭa na māmiti sā haibhyo 'pacakrāma sobhayānantareṇa devāsurāntsayattāntsiṃhī bhūtvādadānā cacāra tāmupaiva devā amantrayantopāsurā agnireva devānāṃ dūta āsa saharakṣā ityasurarakṣasamasurāṇām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सा देवानुपावर्त्स्यन्त्युवाच । यद्वा उपावर्तेय किम् मे ततः स्यादिति पूर्वामेव त्वाग्नेराहुतिः प्राप्स्यतीत्यथ हैषा देवानुवाच याम् मया कां चाशिषमाशासिष्यध्वे सा वः सर्वा समर्धिष्यत इति सैवं देवानुपाववर्त
sā devānupāvartsyantyuvāca | yadvā upāvarteya kim me tataḥ syāditi pūrvāmeva tvāgnerāhutiḥ prāpsyatītyatha haiṣā devānuvāca yām mayā kāṃ cāśiṣamāśāsiṣyadhve sā vaḥ sarvā samardhiṣyata iti saivaṃ devānupāvavarta
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स यद्धार्यमाणे ऽग्नौ । उत्तरवेदिं व्याघारयति यदेवैनामदो देवा अब्रुवन्पूर्वां त्वाग्नेराहुतिः प्राप्स्यतीति तदेवैनामेतत्पूर्वामग्नेराहुतिः प्राप्नोति वाग्घ्येषा निदानेनाथ यदुत्तरवेदिमुपकिरति यज्ञस्यैव सर्वत्वाय वाग्घि यज्ञो वागु ह्येषा
sa yaddhāryamāṇe 'gnau | uttaravediṃ vyāghārayati yadevaināmado devā abruvanpūrvāṃ tvāgnerāhutiḥ prāpsyatīti tadevaināmetatpūrvāmagnerāhutiḥ prāpnoti vāgghyeṣā nidānenātha yaduttaravedimupakirati yajñasyaiva sarvatvāya vāgghi yajño vāgu hyeṣā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तां वै युगशम्येन विमिमीते । युगेन यत्र हरन्ति शम्यया यतो हरन्ति युगशम्येन वै योग्यं युञ्जन्ति सा यदेवादः सिंही भूत्वाशान्तेवाचरत्तदेवैनामेतद्यज्ञे युनक्ति
tāṃ vai yugaśamyena vimimīte | yugena yatra haranti śamyayā yato haranti yugaśamyena vai yogyaṃ yuñjanti sā yadevādaḥ siṃhī bhūtvāśāntevācarattadevaināmetadyajñe yunakti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मान्निवृत्तदक्षिणां न प्रतिगृह्णीयात् । सिंही हैनम् भूत्वा क्षिणोति नो हामाकुर्वीत सिंही हैवैनम् भूत्वा क्षिणोति नो हान्यस्मै दद्याद्यज्ञं तदन्यत्रात्मनः कुर्वीत तस्माद्यो ऽस्यापि पाप इव समानबन्धुः स्यात्तस्मा एनां दद्यात्स यद्ददाति तदेनं सिंही भूत्वा न क्षिणोति यदु समानबन्धवे ददाति तदु नान्यत्रात्मनः कुरुत एषो निवृत्तदक्षिणायै प्रतिष्ठा
tasmānnivṛttadakṣiṇāṃ na pratigṛhṇīyāt | siṃhī hainam bhūtvā kṣiṇoti no hāmākurvīta siṃhī haivainam bhūtvā kṣiṇoti no hānyasmai dadyādyajñaṃ tadanyatrātmanaḥ kurvīta tasmādyo 'syāpi pāpa iva samānabandhuḥ syāttasmā enāṃ dadyātsa yaddadāti tadenaṃ siṃhī bhūtvā na kṣiṇoti yadu samānabandhave dadāti tadu nānyatrātmanaḥ kuruta eṣo nivṛttadakṣiṇāyai pratiṣṭhā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ शम्यां च स्फ्यं चादत्ते । तद्य एष पूर्वार्ध्यः उत्तरार्ध्यः शङ्कुर्भवति तस्मात्प्रत्यङ् प्रक्रामति त्रीन्विक्रमांस्तच्चात्वालम् परिलिखति सा चात्वालस्य मात्रा नात्र मात्रास्ति यत्रैव स्वयम् मनसा मन्येताग्रेणोत्करं तच्चात्वालम् परिलिखेत्
atha śamyāṃ ca sphyaṃ cādatte | tadya eṣa pūrvārdhyaḥ uttarārdhyaḥ śaṅkurbhavati tasmātpratyaṅ prakrāmati trīnvikramāṃstaccātvālam parilikhati sā cātvālasya mātrā nātra mātrāsti yatraiva svayam manasā manyetāgreṇotkaraṃ taccātvālam parilikhet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स वेद्यन्तात् । उदीचीं शम्यां निदधाति स परिलिखति तप्तायनी मे ऽसीतीमामेवैतदाहास्यां हितप्त एति
sa vedyantāt | udīcīṃ śamyāṃ nidadhāti sa parilikhati taptāyanī me 'sītīmāmevaitadāhāsyāṃ hitapta eti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ पुरस्तात् । उदीचीं शम्यां निदधाति स परिलिखति वित्तायनी मे ऽसीतीमामेवैतदाहास्यां हि विविदान एति
atha purastāt | udīcīṃ śamyāṃ nidadhāti sa parilikhati vittāyanī me 'sītīmāmevaitadāhāsyāṃ hi vividāna eti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथानुवेद्यन्तम् । प्राचीं शम्यां निदधाति स परिलिखत्यवतान्मा नाथितादितीमामेवैतदाह यत्र नाथैतन्मावतादिति
athānuvedyantam | prācīṃ śamyāṃ nidadhāti sa parilikhatyavatānmā nāthitāditīmāmevaitadāha yatra nāthaitanmāvatāditi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथोत्तरतः । प्राचीं शम्यां निदधाति स परिलिखत्यवतान्मा व्यथितादितीमामेवैतदाह यत्र व्यथैतन्मावतादिति
athottarataḥ | prācīṃ śamyāṃ nidadhāti sa parilikhatyavatānmā vyathitāditīmāmevaitadāha yatra vyathaitanmāvatāditi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ हरति । यत्र हरति तदग्नीदुपसीदति स वा अग्नीनामेव नामानि गृह्णन्हरति यान्वा अमून्देवा अग्रे ऽग्नीन्होत्राय प्रावृणत ते प्राधन्वंस्त इमा एव पृथिवीरुपासर्पन्निमामहैव द्वे अस्याः परे तेनैवैतान्निदानेन हरति
atha harati | yatra harati tadagnīdupasīdati sa vā agnīnāmeva nāmāni gṛhṇanharati yānvā amūndevā agre 'gnīnhotrāya prāvṛṇata te prādhanvaṃsta imā eva pṛthivīrupāsarpannimāmahaiva dve asyāḥ pare tenaivaitānnidānena harati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स प्रहरति विदेदग्निर्नभो नामाग्ने अङ्गिर आयुना नाम्नेहीति स यत्प्राधन्वंस्तदायुर्दधाति तत्समीरयति यो स्याम् पृथिव्यामसीति यो ऽस्याम् पृथिव्यामसीति हृत्वा निदधाति यत्ते ऽनाधृष्टं नाम यज्ञियं तेन त्वादध इति यत्ते ऽनाधृष्टं रक्षोभिर्नाम यज्ञियं तेन त्वादध इत्येवैतदाहानु त्वा देववीतय इति चतुर्थं हरति देवेभ्यस्त्वा जुष्टां हरामीत्येवैतदाह तां वै चतुःस्रक्तेश्चात्वालाद्ध्रति चतस्रो वै दिशः सर्वाभ्य एवैनामेतद्दिग्भ्यो हरति
sa praharati videdagnirnabho nāmāgne aṅgira āyunā nāmnehīti sa yatprādhanvaṃstadāyurdadhāti tatsamīrayati yo syām pṛthivyāmasīti yo 'syām pṛthivyāmasīti hṛtvā nidadhāti yatte 'nādhṛṣṭaṃ nāma yajñiyaṃ tena tvādadha iti yatte 'nādhṛṣṭaṃ rakṣobhirnāma yajñiyaṃ tena tvādadha ityevaitadāhānu tvā devavītaya iti caturthaṃ harati devebhyastvā juṣṭāṃ harāmītyevaitadāha tāṃ vai catuḥsrakteścātvālāddhrati catasro vai diśaḥ sarvābhya evaināmetaddigbhyo harati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथानुव्यूहति । सिंह्यसि सपत्नसाही देवेभ्यः कल्पस्वेति सा यदेवादः सिंही भूत्वाशान्तेवाचरत्तदेवैनामेतदाह सिंह्यसीति सपत्नसाहीति त्वया वयं सपत्नान्पापीयसः क्रियास्मेत्येवैतदाह देवेभ्यः कल्पस्वेति योषा वा उत्तरवेदिस्तामेवैतद्देवेभ्यः कल्पयति
athānuvyūhati | siṃhyasi sapatnasāhī devebhyaḥ kalpasveti sā yadevādaḥ siṃhī bhūtvāśāntevācarattadevaināmetadāha siṃhyasīti sapatnasāhīti tvayā vayaṃ sapatnānpāpīyasaḥ kriyāsmetyevaitadāha devebhyaḥ kalpasveti yoṣā vā uttaravedistāmevaitaddevebhyaḥ kalpayati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तां वै युगमात्रीं वा सर्वतः करोति । यजमानस्य वा दशदश पदानि दशाक्षरा वै विराड्वाग्वै विराड्वाग्यज्ञो मध्ये नाभिकामिव करोति समानत्रासीनो व्याघारयाणीति
tāṃ vai yugamātrīṃ vā sarvataḥ karoti | yajamānasya vā daśadaśa padāni daśākṣarā vai virāḍvāgvai virāḍvāgyajño madhye nābhikāmiva karoti samānatrāsīno vyāghārayāṇīti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तामद्भिरभ्युक्षति । सा यदेवादः सिंही भूत्वाशान्तेवाचरचान्तिरापस्तामद्भिः शमयति योषा वा उत्तरवेदिस्तामेवैतद्देवेभ्यो हिन्वति तस्मादद्भिरभ्युक्षति
tāmadbhirabhyukṣati | sā yadevādaḥ siṃhī bhūtvāśāntevācaracāntirāpastāmadbhiḥ śamayati yoṣā vā uttaravedistāmevaitaddevebhyo hinvati tasmādadbhirabhyukṣati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सो ऽभ्युक्षति । सिंह्यसि सपत्नसाही देवेभ्यः शुन्धस्वेत्यथ सिकताभिरनुविकिरत्यलंकारो न्वेव सिकता भ्राजन्त इव हि सिकता अग्नेर्वा एतद्वैश्वानरस्य भस्म यत्सिकता अग्निं वा अस्यामाधास्यन्भवति तथो हैनामग्निर्न हिनस्ति तस्मात्सिकताभिरनुविकिरति सो ऽनुविकिरति सिंह्यसि सपत्नसाही देवेभ्यः शुम्भस्वेत्यथैनां चादयति सा चन्नैतां रात्रिं वसति
so 'bhyukṣati | siṃhyasi sapatnasāhī devebhyaḥ śundhasvetyatha sikatābhiranuvikiratyalaṃkāro nveva sikatā bhrājanta iva hi sikatā agnervā etadvaiśvānarasya bhasma yatsikatā agniṃ vā asyāmādhāsyanbhavati tatho haināmagnirna hinasti tasmātsikatābhiranuvikirati so 'nuvikirati siṃhyasi sapatnasāhī devebhyaḥ śumbhasvetyathaināṃ cādayati sā cannaitāṃ rātriṃ vasati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.