Śatapatha Brāhmaṇa (Mādhyandina) 5.4.4

मैत्रावरुण्या पयस्यया प्रचरति । तस्या अनिष्ट एव स्विष्टकृद्भवत्यथास्मा आसन्दीमाहरन्त्युपरिसद्यं वा एष जयति यो जयत्यन्तरिक्षसद्यं तदेनमुपर्यासीनमधस्तादिमाः प्रजा उपासते तस्मादस्मा आसन्दीमाहरन्ति सैषा खादिरी वितृणा भवति येयं वर्ध्रव्युता भरतानाम्

maitrāvaruṇyā payasyayā pracarati | tasyā aniṣṭa eva sviṣṭakṛdbhavatyathāsmā āsandīmāharantyuparisadyaṃ vā eṣa jayati yo jayatyantarikṣasadyaṃ tadenamuparyāsīnamadhastādimāḥ prajā upāsate tasmādasmā āsandīmāharanti saiṣā khādirī vitṛṇā bhavati yeyaṃ vardhravyutā bharatānām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तामग्रेण । मैत्रावरुणस्य धिष्ण्यं निदधाति स्योनासि सुषदासीति शिवामेवैतचग्मां करोति

tāmagreṇa | maitrāvaruṇasya dhiṣṇyaṃ nidadhāti syonāsi suṣadāsīti śivāmevaitacagmāṃ karoti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथाधीवासमास्तृणाति । क्षत्रस्य योनिरसीति तद्यैव क्षत्रस्य योनिस्तामेवैतत्करोति

athādhīvāsamāstṛṇāti | kṣatrasya yonirasīti tadyaiva kṣatrasya yonistāmevaitatkaroti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथैनमासादयति । स्योनामासीद सुषदामासीदेति शिवां शग्मामासीदेत्येवैतदाह क्षत्रस्य योनिमासीदेति तद्यैव क्षत्रस्य योनिस्तस्यामेवैनमेतद्दधाति

athainamāsādayati | syonāmāsīda suṣadāmāsīdeti śivāṃ śagmāmāsīdetyevaitadāha kṣatrasya yonimāsīdeti tadyaiva kṣatrasya yonistasyāmevainametaddadhāti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथान्तरांसे ऽभिमृश्य जपति । निषसाद घृतव्रत इति घृतव्रतो वै राजा न वा एष सर्वस्मा इव वदनाय न सर्वस्मा इव कर्मणे यदेव साधु वदेद्यत्साधु कुर्यात्तस्मै वा एष च श्रोत्रियश्चैतौ ह वै द्वौ मनुष्येषु घृतव्रतौ तस्मादाह निषसाद घृतव्रत इति वरुणः पस्त्यास्वेति विशो वै पस्त्या विक्ष्वेत्येवैतदाह साम्राज्याय सुक्रतुरिति राज्यायेत्येवैतदाह यदाह साम्राज्याय सुक्रतुरिति

athāntarāṃse 'bhimṛśya japati | niṣasāda ghṛtavrata iti ghṛtavrato vai rājā na vā eṣa sarvasmā iva vadanāya na sarvasmā iva karmaṇe yadeva sādhu vadedyatsādhu kuryāttasmai vā eṣa ca śrotriyaścaitau ha vai dvau manuṣyeṣu ghṛtavratau tasmādāha niṣasāda ghṛtavrata iti varuṇaḥ pastyāsveti viśo vai pastyā vikṣvetyevaitadāha sāmrājyāya sukraturiti rājyāyetyevaitadāha yadāha sāmrājyāya sukraturiti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथास्मै पञ्चाक्षान्पाणावावपति अभिभूरस्येतास्ते पञ्च दिशः कल्पन्तामित्येष वा अयानभिभूर्यत्कलिरेष हि सर्वानयानभिभवति तस्मादाहाभिभूरसीत्येतास्त पञ्च दिशः कल्पन्तामिति पञ्च वै दिशस्तदस्मै सर्वा एव दिशः कल्पयति

athāsmai pañcākṣānpāṇāvāvapati abhibhūrasyetāste pañca diśaḥ kalpantāmityeṣa vā ayānabhibhūryatkalireṣa hi sarvānayānabhibhavati tasmādāhābhibhūrasītyetāsta pañca diśaḥ kalpantāmiti pañca vai diśastadasmai sarvā eva diśaḥ kalpayati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथैनम् पृष्ठतस्तूष्णीमेव दण्डैर्घ्नन्ति । तं दण्डैर्घ्नन्तो दण्डबधमतिनयन्ति तस्माद्राजादण्ड्यो यदेनं दण्डबधमतिनयन्ति

athainam pṛṣṭhatastūṣṇīmeva daṇḍairghnanti | taṃ daṇḍairghnanto daṇḍabadhamatinayanti tasmādrājādaṇḍyo yadenaṃ daṇḍabadhamatinayanti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ वरं वृणीते । यं ह वै कं च सुषुवाणो वरं वृणीते सो ऽस्मै सर्वः समृध्यते तस्माद्वरं वृणीते

atha varaṃ vṛṇīte | yaṃ ha vai kaṃ ca suṣuvāṇo varaṃ vṛṇīte so 'smai sarvaḥ samṛdhyate tasmādvaraṃ vṛṇīte

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स ब्रह्मन्नित्येव प्रथममामन्त्रयते । ब्रह्म प्रथममभिव्याहराणि ब्रह्मप्रसूतां वाचं वदानीति तस्माद्ब्रह्मन्नित्येव प्रथममामन्त्रयते त्वम् ब्रह्मासीतीतरः प्रत्याह सवितासि सत्यप्रसव इति वीर्यमेवास्मिन्नेतद्दधाति सवितारमेव सत्यप्रसवं करोति

sa brahmannityeva prathamamāmantrayate | brahma prathamamabhivyāharāṇi brahmaprasūtāṃ vācaṃ vadānīti tasmādbrahmannityeva prathamamāmantrayate tvam brahmāsītītaraḥ pratyāha savitāsi satyaprasava iti vīryamevāsminnetaddadhāti savitārameva satyaprasavaṃ karoti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्रह्मन्नित्येव द्वितीयमामन्त्रयते । त्वम् ब्रह्मासीतीतरः प्रत्याह वरुणो ऽसि सत्यौजा इति वीर्यमेवास्मिन्नेतद्दधाति वरुणमेव सत्यौजसं करोति

brahmannityeva dvitīyamāmantrayate | tvam brahmāsītītaraḥ pratyāha varuṇo 'si satyaujā iti vīryamevāsminnetaddadhāti varuṇameva satyaujasaṃ karoti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्रह्मन्नित्येव तृतीयमामन्त्रयते । त्वम् ब्रह्मासीतीतरः प्रत्याहेन्द्रो ऽसि विशौजा इति वीर्यमेवास्मिन्नेतद्दधातीन्द्रमेव विशौजसं करोति

brahmannityeva tṛtīyamāmantrayate | tvam brahmāsītītaraḥ pratyāhendro 'si viśaujā iti vīryamevāsminnetaddadhātīndrameva viśaujasaṃ karoti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्रह्मन्नित्येव चतुर्थमामन्त्रयते । त्वम् ब्रह्मासीतीतरः प्रत्याह रुद्रो ऽसि सुशेव इति तद्वीर्याण्येवास्मिन्नेतत्पूर्वाणि दधात्यथैनमेतचमयत्येव तस्मादेष सर्वस्येशानो मृडयति यदेनं शमयति

brahmannityeva caturthamāmantrayate | tvam brahmāsītītaraḥ pratyāha rudro 'si suśeva iti tadvīryāṇyevāsminnetatpūrvāṇi dadhātyathainametacamayatyeva tasmādeṣa sarvasyeśāno mṛḍayati yadenaṃ śamayati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्रह्मन्नित्येव पञ्चममामन्त्रयते । त्वम् ब्रह्मासीतीतरो ऽनिरुक्तम् प्रत्याह परिमितं वै निरुक्तं तत्परिमितमेवास्मिन्नेतत्पूर्वं वीर्यं दधात्यथात्रानिरुक्तम् प्रत्याहापरिमितं वा अनिरुक्तं तदपरिमितमेवास्मिन्नेतत्सर्वं वीर्यं दधाति तस्मादत्रानिरुक्तम् प्रत्याह

brahmannityeva pañcamamāmantrayate | tvam brahmāsītītaro 'niruktam pratyāha parimitaṃ vai niruktaṃ tatparimitamevāsminnetatpūrvaṃ vīryaṃ dadhātyathātrāniruktam pratyāhāparimitaṃ vā aniruktaṃ tadaparimitamevāsminnetatsarvaṃ vīryaṃ dadhāti tasmādatrāniruktam pratyāha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ सुमङ्गलनामानं ह्वयति । बहुकार श्रेयस्कर भूयस्करेति य एवंनामा भवति कल्याणमेवैतन्मानुष्यै वाचो वदति

atha sumaṅgalanāmānaṃ hvayati | bahukāra śreyaskara bhūyaskareti ya evaṃnāmā bhavati kalyāṇamevaitanmānuṣyai vāco vadati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथास्मै ब्राह्मण स्फ्यम् प्रयचति । अध्वर्युर्वा यो वास्य पुरोहितो भवतीन्द्रस्य वज्रो ऽसि तेन मे रध्येति वज्रो वै स्फ्यः स एतेन वज्रेण ब्राह्मणो राजानमात्मनो ऽबलीयांसं कुरुते यो वै राजा ब्राह्मणादबलीयानमित्रेभ्यो वै स बलीयान्भवति तदमित्रेभ्य एवैनमेतद्बलीयांसं करोति

athāsmai brāhmaṇa sphyam prayacati | adhvaryurvā yo vāsya purohito bhavatīndrasya vajro 'si tena me radhyeti vajro vai sphyaḥ sa etena vajreṇa brāhmaṇo rājānamātmano 'balīyāṃsaṃ kurute yo vai rājā brāhmaṇādabalīyānamitrebhyo vai sa balīyānbhavati tadamitrebhya evainametadbalīyāṃsaṃ karoti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तं राजा राजभ्रात्रे प्रयचति । इन्द्रस्य वज्रो ऽसि तेन मे रध्येति तेन राजा राजभ्रातरमात्मनो ऽबलीयांसं कुरुते

taṃ rājā rājabhrātre prayacati | indrasya vajro 'si tena me radhyeti tena rājā rājabhrātaramātmano 'balīyāṃsaṃ kurute

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तं राजभ्राता सूताय वा स्थपतये वा प्रयचति । इन्द्रस्य वज्रो ऽसि तेन मे रध्येति तेन राजभ्राता सूतं वा स्थपतिं वात्मनो ऽबलीयांसं कुरुते

taṃ rājabhrātā sūtāya vā sthapataye vā prayacati | indrasya vajro 'si tena me radhyeti tena rājabhrātā sūtaṃ vā sthapatiṃ vātmano 'balīyāṃsaṃ kurute

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तं सूतो वा स्थपतिर्वा ग्रामण्ये प्रयचति । इन्द्रस्य वज्रो ऽसि तेन मे रध्येति तेन सूतो वा स्थपतिर्वा ग्रामण्यमात्मनो ऽबलीयांसं कुरुते

taṃ sūto vā sthapatirvā grāmaṇye prayacati | indrasya vajro 'si tena me radhyeti tena sūto vā sthapatirvā grāmaṇyamātmano 'balīyāṃsaṃ kurute

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तं ग्रामणीः सजाताय प्रयचति । इन्द्रस्य वज्रो ऽसि तेन मे रध्येति तेन ग्रामणीः सजातमात्मनो ऽबलीयांसं कुरुते तद्यदेवं सम्प्रयचन्ते नेत्पापवस्यसमसद्यथापूर्वमसदिति तस्मादेवं सम्प्रयचन्ते

taṃ grāmaṇīḥ sajātāya prayacati | indrasya vajro 'si tena me radhyeti tena grāmaṇīḥ sajātamātmano 'balīyāṃsaṃ kurute tadyadevaṃ samprayacante netpāpavasyasamasadyathāpūrvamasaditi tasmādevaṃ samprayacante

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ सजातश्च प्रतिप्रस्थाता च । एतेन सफ्येन पूर्वाग्नौ शुक्रस्य पुरोरुचाधिदेवनं कुरुतो ऽत्ता वै शुक्रो ऽत्तारमेवैतत्कुरुतः

atha sajātaśca pratiprasthātā ca | etena saphyena pūrvāgnau śukrasya purorucādhidevanaṃ kuruto 'ttā vai śukro 'ttāramevaitatkurutaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ मन्थिनः पुरोरुचा विमितं विमिनुतः । आद्यो वै मन्थी तदत्तारमेवैतत्कृत्वाथास्मा एतदाद्यं जनयतस्तस्मान्मन्थिनः पुरोरुचा विमितं विमिनुतः

atha manthinaḥ purorucā vimitaṃ viminutaḥ | ādyo vai manthī tadattāramevaitatkṛtvāthāsmā etadādyaṃ janayatastasmānmanthinaḥ purorucā vimitaṃ viminutaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथाध्वर्युः । चतुर्गृहीतमाज्यं गृहीत्वाधिदेवने हिरण्यं निधाय जुहोत्यग्निः पृथुर्धर्मणस्पतिर्जुषाणो अग्निः पृथुर्धर्मणस्पतिराज्यस्य वेतु स्वाहेति

athādhvaryuḥ | caturgṛhītamājyaṃ gṛhītvādhidevane hiraṇyaṃ nidhāya juhotyagniḥ pṛthurdharmaṇaspatirjuṣāṇo agniḥ pṛthurdharmaṇaspatirājyasya vetu svāheti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथाक्षान्निवपति । स्वाहाकृताः सूर्यस्य रश्मिभिर्यतध्वं सजातानाम् मध्यमेष्ठ्यायेत्येष वा अग्निः पृथुर्यदधिदेवनं तस्यैते ऽङ्गारा यदक्षास्तमेवैतेन प्रीणाति तस्य ह वा एषानुमता गृहेषु हन्यते यो वा राजसूयेन यजते यो वैतदेवं वेदैतेष्वक्षेष्वाह गां दीव्यध्वमिति पूर्वाग्निवाहौ दक्षिणा

athākṣānnivapati | svāhākṛtāḥ sūryasya raśmibhiryatadhvaṃ sajātānām madhyameṣṭhyāyetyeṣa vā agniḥ pṛthuryadadhidevanaṃ tasyaite 'ṅgārā yadakṣāstamevaitena prīṇāti tasya ha vā eṣānumatā gṛheṣu hanyate yo vā rājasūyena yajate yo vaitadevaṃ vedaiteṣvakṣeṣvāha gāṃ dīvyadhvamiti pūrvāgnivāhau dakṣiṇā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथाहाग्नये स्विष्टकृते ऽनुब्रूहीति । तद्यदन्तरेणाहुती एतत्कर्म क्रियत एष वै प्रजापतिर्य एष यज्ञस्तायते यस्मादिमाः प्रजाः प्रजाता एतम्वेवाप्येतर्ह्यनु प्रजायन्ते तदेनम् मध्यत एवैतस्य प्रजापतेर्दधाति मध्यतः सुवति तस्मादन्तरेणाहुती एतत्कर्म क्रियत आश्राव्याहाग्निं स्विष्टकृतं यजेति वषट्कृते जुहोति

athāhāgnaye sviṣṭakṛte 'nubrūhīti | tadyadantareṇāhutī etatkarma kriyata eṣa vai prajāpatirya eṣa yajñastāyate yasmādimāḥ prajāḥ prajātā etamvevāpyetarhyanu prajāyante tadenam madhyata evaitasya prajāpaterdadhāti madhyataḥ suvati tasmādantareṇāhutī etatkarma kriyata āśrāvyāhāgniṃ sviṣṭakṛtaṃ yajeti vaṣaṭkṛte juhoti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथेडामादधाति । उपहूतायामिडायामप उपस्पृश्य माहेन्द्रं ग्रहं गृह्णाति माहेन्द्रं ग्रहं गृहीत्वा स्तोत्रमुपाकरोति तं स्तोत्राय प्रमीवति स उपावरोहति सो ऽन्ते स्तोत्रस्य भवत्यन्ते शस्त्रस्य

atheḍāmādadhāti | upahūtāyāmiḍāyāmapa upaspṛśya māhendraṃ grahaṃ gṛhṇāti māhendraṃ grahaṃ gṛhītvā stotramupākaroti taṃ stotrāya pramīvati sa upāvarohati so 'nte stotrasya bhavatyante śastrasya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.