Library·Śatapatha Brāhmaṇa (Mādhyandina)·6·6.2·6.2.2
प्राजापत्यं चरका आलभन्ते । प्रजापतिरग्निं चित्वाग्निरभवत्तद्यदेतमालभते तदेवाग्नेरन्तम् पर्येतीते
prājāpatyaṃ carakā ālabhante | prajāpatiragniṃ citvāgnirabhavattadyadetamālabhate tadevāgnerantam paryetīte
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्यामो भवति । द्वयानि वै श्यामस्य लोमानि शुक्लानि च कृष्णानि च द्वन्द्वम् मिथुनम् प्रजननं तदस्य प्राजापत्यं रूपं तूफ़रो भवति तूपरो हि प्रजापतिः
śyāmo bhavati | dvayāni vai śyāmasya lomāni śuklāni ca kṛṣṇāni ca dvandvam mithunam prajananaṃ tadasya prājāpatyaṃ rūpaṃ tūfaro bhavati tūparo hi prajāpatiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्यैकविंशति सामिधेन्यः । द्वादश मासाः पञ्च ऽर्तवस्त्रय इमे लोका असावादित्य एकविंश एष प्रजापतिः प्रजापतिरग्निर्यावानग्निर्यावत्यस्य मात्रा तावतैवैनमेतत्समिन्द्धे
tasyaikaviṃśati sāmidhenyaḥ | dvādaśa māsāḥ pañca 'rtavastraya ime lokā asāvāditya ekaviṃśa eṣa prajāpatiḥ prajāpatiragniryāvānagniryāvatyasya mātrā tāvataivainametatsaminddhe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यद्वेवैकविंशतिः । एकविंशो वै पुरुषो दश हस्त्या अङ्गुलयो दश पाद्या आत्मैकविंशः पुरुषः प्रजापतिः प्रजापतिरग्निर्यावानग्निर्यावत्यस्य मात्रा तावतैवैनमेतत्समिन्द्धे
yadvevaikaviṃśatiḥ | ekaviṃśo vai puruṣo daśa hastyā aṅgulayo daśa pādyā ātmaikaviṃśaḥ puruṣaḥ prajāpatiḥ prajāpatiragniryāvānagniryāvatyasya mātrā tāvataivainametatsaminddhe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उभयीर्गायत्रीश्च त्रिष्टुभश्चान्वाह । तासामुक्तो बन्धुरुक्तम्वेवान्वृचं हिरण्यगर्भवत्याघारमाघारयति प्रजापतिर्वै हिरण्यगर्भः प्रजापतिरग्निर्द्वादशाप्रियस्तासामुक्तो बन्धुरुक्तम्वेवान्वृच प्राजापत्यः पशुपुरोडाशो य एव पशोर्बन्धुः स पुरोडाशस्य द्वादशकपालो द्वादश मासाः संवत्सरः संवत्सरः प्रजापतिः कद्वत्यो याज्यानुवाक्याः को हि प्रजापतिः
ubhayīrgāyatrīśca triṣṭubhaścānvāha | tāsāmukto bandhuruktamvevānvṛcaṃ hiraṇyagarbhavatyāghāramāghārayati prajāpatirvai hiraṇyagarbhaḥ prajāpatiragnirdvādaśāpriyastāsāmukto bandhuruktamvevānvṛca prājāpatyaḥ paśupuroḍāśo ya eva paśorbandhuḥ sa puroḍāśasya dvādaśakapālo dvādaśa māsāḥ saṃvatsaraḥ saṃvatsaraḥ prajāpatiḥ kadvatyo yājyānuvākyāḥ ko hi prajāpatiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथैतं वायवे नियुत्वते । शुक्लं तूपरमालभते प्रजापतिः प्रजाः सृष्ट्वानुव्यैक्षत तस्यात्यानन्देन रेतः परापतत्सो ऽजः शुक्लस्तूपरो लप्सुद्यभवद्रसो वै रेतो यावानु वै रसस्तावानात्मा तद्यदेतमालभते तदेवाग्नेरन्तम् पर्येति शुक्लो भवति शुक्लं हि रेतस्तूपरो भवति तूपरं हि रेतो वायवे भवति प्राणो वै वायुर्नियुत्वते भवत्युदानो वै नियुतः प्राणोदानावेवास्मिन्नेतद्दधाति
athaitaṃ vāyave niyutvate | śuklaṃ tūparamālabhate prajāpatiḥ prajāḥ sṛṣṭvānuvyaikṣata tasyātyānandena retaḥ parāpatatso 'jaḥ śuklastūparo lapsudyabhavadraso vai reto yāvānu vai rasastāvānātmā tadyadetamālabhate tadevāgnerantam paryeti śuklo bhavati śuklaṃ hi retastūparo bhavati tūparaṃ hi reto vāyave bhavati prāṇo vai vāyurniyutvate bhavatyudāno vai niyutaḥ prāṇodānāvevāsminnetaddadhāti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यद्वेवैतं वायवे नियुत्वते । शुक्लं तूपरमालभते प्रजापतिं विस्त्रस्तं यत्र देवाः समस्कुर्वन्त्स यो ऽस्मात्प्राणो मध्यत उदक्रामत्तमस्मिन्नेतेन पशुनादधुस्तथैवास्मिन्नयमेतद्दधाति वायवे भवति प्राणो वै वायुर्नियुत्वते भवत्युदानो वै नियुतः प्राणोदानावेवास्मिन्नेतद्दधाति शुक्लो भवति शुक्लो हि वायुस्तूपरो भवति तूपरो हि वायुः
yadvevaitaṃ vāyave niyutvate | śuklaṃ tūparamālabhate prajāpatiṃ vistrastaṃ yatra devāḥ samaskurvantsa yo 'smātprāṇo madhyata udakrāmattamasminnetena paśunādadhustathaivāsminnayametaddadhāti vāyave bhavati prāṇo vai vāyurniyutvate bhavatyudāno vai niyutaḥ prāṇodānāvevāsminnetaddadhāti śuklo bhavati śuklo hi vāyustūparo bhavati tūparo hi vāyuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्य सप्तदश सामिधेन्यः । सप्तदशो वै संवत्सरो द्वादश मासाः पञ्च ऽर्तवः संवत्सरः प्रजापतिः प्रजापतिरग्निर्यावानग्निर्यावत्यस्य मात्रा तावतैवैनमेतत्समिन्द्धे
tasya saptadaśa sāmidhenyaḥ | saptadaśo vai saṃvatsaro dvādaśa māsāḥ pañca 'rtavaḥ saṃvatsaraḥ prajāpatiḥ prajāpatiragniryāvānagniryāvatyasya mātrā tāvataivainametatsaminddhe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यद्वेव सप्तदश । सप्तदशो वै पुरुषो दश प्राणाश्चत्वार्यङ्गान्यात्मा पञ्चदशो ग्रीवाः षोडश्यः शिरः सप्तदशम् पुरुषः प्रजापतिः प्रजापतिरग्निर्यावानग्निर्यावत्यस्य मात्रा तावतैवैनमेतत्समिन्द्धे
yadveva saptadaśa | saptadaśo vai puruṣo daśa prāṇāścatvāryaṅgānyātmā pañcadaśo grīvāḥ ṣoḍaśyaḥ śiraḥ saptadaśam puruṣaḥ prajāpatiḥ prajāpatiragniryāvānagniryāvatyasya mātrā tāvataivainametatsaminddhe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उभयीर्गायत्रीश्च त्रिष्टुभश्चान्वाह । तासामुक्तो बन्धुरुक्तम्वेवान्वृचं द्वादशाप्रियस्तासामुक्तो बन्धुरुक्तम्वेवान्वृचम् प्राजापत्यः पशुपुरोडाशो ऽत्रो स काम उपाप्त इति ह स्माह माहित्थिर्यं चरकाः प्राजापत्ये पशावाहुरिति
ubhayīrgāyatrīśca triṣṭubhaścānvāha | tāsāmukto bandhuruktamvevānvṛcaṃ dvādaśāpriyastāsāmukto bandhuruktamvevānvṛcam prājāpatyaḥ paśupuroḍāśo 'tro sa kāma upāpta iti ha smāha māhitthiryaṃ carakāḥ prājāpatye paśāvāhuriti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यद्वेव वायव्यः पशुर्भवति । प्राजापत्यः पशुपुरोडाशो ऽर्धं ह प्रजापतेर्वायुरर्धम् प्रजापतिस्तद्यदुभौ वायव्यौ स्यातामुभौ वा प्राजापत्यावर्धं हैवास्य कृतं स्यान्नार्धमथ यद्वायव्यः पशुर्भवति प्राजापत्यः पशुपुरोडाशस्तेन हैवैतं सर्वं कृत्स्नम् प्रजापतिं सस्करोति
yadveva vāyavyaḥ paśurbhavati | prājāpatyaḥ paśupuroḍāśo 'rdhaṃ ha prajāpatervāyurardham prajāpatistadyadubhau vāyavyau syātāmubhau vā prājāpatyāvardhaṃ haivāsya kṛtaṃ syānnārdhamatha yadvāyavyaḥ paśurbhavati prājāpatyaḥ paśupuroḍāśastena haivaitaṃ sarvaṃ kṛtsnam prajāpatiṃ saskaroti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यद्वेव वायव्यः पशुर्भवति । प्राजापत्यः पशुपुरोडाशः प्रजापतिं विस्त्रस्तं यत्र देवाः समस्कुर्वन्त्स यो ऽस्मात्प्राणो मध्यत उदक्रामत्तमस्मिन्नेतेन पशुनादधुरथास्यैतेन पुरोडाशेनात्मानं समस्कुर्वन्त्स यत्प्राजापत्यो भवति प्रजापतिर्ह्यात्मा द्वादशकपालो द्वादश मासाः संवत्सरः संवत्सरः प्रजापतिः कद्वत्यौ याज्यानुवाक्ये को हि प्रजापतिः
yadveva vāyavyaḥ paśurbhavati | prājāpatyaḥ paśupuroḍāśaḥ prajāpatiṃ vistrastaṃ yatra devāḥ samaskurvantsa yo 'smātprāṇo madhyata udakrāmattamasminnetena paśunādadhurathāsyaitena puroḍāśenātmānaṃ samaskurvantsa yatprājāpatyo bhavati prajāpatirhyātmā dvādaśakapālo dvādaśa māsāḥ saṃvatsaraḥ saṃvatsaraḥ prajāpatiḥ kadvatyau yājyānuvākye ko hi prajāpatiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद्यद्वपाम् पुरस्ताज्जुहोति । य एवायम् पुरस्तात्प्राणस्तमस्मिन्नेतद्दधात्यथ यदेतेन मध्यतश्चरन्ति मध्यतो ह्ययमात्माथ यद्धविषोपरिष्टाच्चरन्ति य एवायमुपरिष्टात्प्राणस्तमस्मिन्नेतद्दधाति शुक्लवत्यो याज्यानुवाक्याः स्युः शुक्लरूपाणामुपाप्त्यै नियुत्वत्यो यदेव नियुत्वद्रूपं तस्योपाप्त्यै
tadyadvapām purastājjuhoti | ya evāyam purastātprāṇastamasminnetaddadhātyatha yadetena madhyataścaranti madhyato hyayamātmātha yaddhaviṣopariṣṭāccaranti ya evāyamupariṣṭātprāṇastamasminnetaddadhāti śuklavatyo yājyānuvākyāḥ syuḥ śuklarūpāṇāmupāptyai niyutvatyo yadeva niyutvadrūpaṃ tasyopāptyai
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदु वा आहुः । वपाया एव शुक्लवत्यौ स्यातामेतावद्वै पशौ शुक्लं यद्वपाशुक्लवत्यौ नियुत्वत्यौ हविषो यदेव नियुत्वद्रूपं तस्योपाप्त्या इति
tadu vā āhuḥ | vapāyā eva śuklavatyau syātāmetāvadvai paśau śuklaṃ yadvapāśuklavatyau niyutvatyau haviṣo yadeva niyutvadrūpaṃ tasyopāptyā iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यद्वेवैतम् पशुमालभते । एतस्मिन्ह पशौ सर्वेषाम् पशूनां रूपं यत्तूपरो लप्सुदी तत्पुरुषस्य रूपं तूपरो हि लप्सुदी पुरुषो यत्तूपरः केसरवांस्तदश्वस्य रूपं तूपरो हि केसरवानश्वो यदष्टाशफस्तद्गो रूपमष्टाशफो हि गौरथ यदस्यावेरिव शफास्तदवे रूपं यदजस्तदजस्य तद्यदेतमालभते तेन हैवास्यैते सर्वे पशव आलब्धा भवन्त्यतो यतमदस्य कर्मोपकल्पेतैते वा पञ्च पशव एष वा प्राजापत्य एष वा नियुत्वतीयः
yadvevaitam paśumālabhate | etasminha paśau sarveṣām paśūnāṃ rūpaṃ yattūparo lapsudī tatpuruṣasya rūpaṃ tūparo hi lapsudī puruṣo yattūparaḥ kesaravāṃstadaśvasya rūpaṃ tūparo hi kesaravānaśvo yadaṣṭāśaphastadgo rūpamaṣṭāśapho hi gauratha yadasyāveriva śaphāstadave rūpaṃ yadajastadajasya tadyadetamālabhate tena haivāsyaite sarve paśava ālabdhā bhavantyato yatamadasya karmopakalpetaite vā pañca paśava eṣa vā prājāpatya eṣa vā niyutvatīyaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तम् पौर्णमास्यामालभेत । अमावास्यायामालभेतेत्यु हैक आहुरसौ वै चन्द्रः प्रजापतिं स एतां रात्रिमिह वसति तद्यथोपतिष्ठन्तमालभेतैवं तदिति
tam paurṇamāsyāmālabheta | amāvāsyāyāmālabhetetyu haika āhurasau vai candraḥ prajāpatiṃ sa etāṃ rātrimiha vasati tadyathopatiṣṭhantamālabhetaivaṃ taditi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद्वै पौर्णमास्यामेव । असौ वै चन्द्रः पशुस्तं देवाः पौर्णमास्यामालभन्ते यत्रैनं देवा आलभन्ते तदेनमालभा इति तस्मात्पौर्णमास्यां यद्वेव पौर्णमास्याम् पौर्णमासी ह वाव प्रथमा व्युवास तस्माद्वेव पौर्णमास्याम्
tadvai paurṇamāsyāmeva | asau vai candraḥ paśustaṃ devāḥ paurṇamāsyāmālabhante yatrainaṃ devā ālabhante tadenamālabhā iti tasmātpaurṇamāsyāṃ yadveva paurṇamāsyām paurṇamāsī ha vāva prathamā vyuvāsa tasmādveva paurṇamāsyām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद्वै फाल्गुन्यामेव । एषा ह संवत्सरस्य प्रथमा रात्रिर्यत्फाल्गुनी पौर्णमासी योत्तरैषोत्तमा या पूर्वा मुखत एव तत्संवत्सरमारभते
tadvai phālgunyāmeva | eṣā ha saṃvatsarasya prathamā rātriryatphālgunī paurṇamāsī yottaraiṣottamā yā pūrvā mukhata eva tatsaṃvatsaramārabhate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स वा इष्ट्वैव पौर्णमासेन । अथ पशुमालभेत पौर्णमासेन वा इन्द्रो वृत्रम् पाप्मानं हत्वापहतपाप्मैतत्कर्मारभत तथैवैतद्यजमानः पौर्णमासेनैव वृत्रम् पाप्मानं हत्वापहतपाप्मैतत्कर्मारभते
sa vā iṣṭvaiva paurṇamāsena | atha paśumālabheta paurṇamāsena vā indro vṛtram pāpmānaṃ hatvāpahatapāpmaitatkarmārabhata tathaivaitadyajamānaḥ paurṇamāsenaiva vṛtram pāpmānaṃ hatvāpahatapāpmaitatkarmārabhate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद्वा उपांशु भवति । एतद्धैतैः प्रजापतिः पशुभिः कर्मेयेष तद्धात्रानद्धेवैवासानिरुक्तमिव तस्मादुपांशु
tadvā upāṃśu bhavati | etaddhaitaiḥ prajāpatiḥ paśubhiḥ karmeyeṣa taddhātrānaddhevaivāsāniruktamiva tasmādupāṃśu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यद्वेवोपांशु । प्राजापत्यं वा एतत्कर्म प्रजापतिं ह्येतेन कर्मणारभते ऽनिरुक्तो वै प्रजापतिः
yadvevopāṃśu | prājāpatyaṃ vā etatkarma prajāpatiṃ hyetena karmaṇārabhate 'nirukto vai prajāpatiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यद्वेवोपांशु । रेतो वा अत्र यज्ञ उपांशु वै रेतः सिच्यते वपा पशुपुरोडाशो हविरेतावान्हि पशुः
yadvevopāṃśu | reto vā atra yajña upāṃśu vai retaḥ sicyate vapā paśupuroḍāśo haviretāvānhi paśuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अष्टकायामुखां सम्भरति । प्राजापत्यमेतदहर्यदष्टका प्राजापत्यमेतत्कर्म यदुखा प्राजापत्य एव तदहन्प्राजापत्यं कर्म करोति
aṣṭakāyāmukhāṃ sambharati | prājāpatyametadaharyadaṣṭakā prājāpatyametatkarma yadukhā prājāpatya eva tadahanprājāpatyaṃ karma karoti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यद्वेवाष्टकायाम् । पर्वैतत्सवत्सरस्य यदष्टका पर्वैतदग्नेर्यदुखा पर्वण्येव तत्पर्व करोति
yadvevāṣṭakāyām | parvaitatsavatsarasya yadaṣṭakā parvaitadagneryadukhā parvaṇyeva tatparva karoti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यद्वेवाष्टकायाम् । अष्टका वा उखा निधिर्द्वा उद्धी तिरश्ची रास्ना तच्चतुश्चितस्र ऊर्ध्वास्तदष्टावष्टकायामेव तदष्टकां करोति
yadvevāṣṭakāyām | aṣṭakā vā ukhā nidhirdvā uddhī tiraścī rāsnā taccatuścitasra ūrdhvāstadaṣṭāvaṣṭakāyāmeva tadaṣṭakāṃ karoti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अमावास्यायां दीक्षते । अमावास्यायै वा अधि यज्ञस्तायते यतो यज्ञस्तायते ततो यज्ञं जनयानीति
amāvāsyāyāṃ dīkṣate | amāvāsyāyai vā adhi yajñastāyate yato yajñastāyate tato yajñaṃ janayānīti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यद्वेवामावास्यायाम् । रेतो वा एतद्भूतमात्मानं सिञ्चत्युखायां योनौ यद्दीक्षते तस्मा एतम् पुरस्ताल्लोकं करोति यद्दीक्षितो भवति तं कृतं लोकमभि जायते तस्मादाहुः कृत लोकम् पुरुषो ऽभि जायत इति
yadvevāmāvāsyāyām | reto vā etadbhūtamātmānaṃ siñcatyukhāyāṃ yonau yaddīkṣate tasmā etam purastāllokaṃ karoti yaddīkṣito bhavati taṃ kṛtaṃ lokamabhi jāyate tasmādāhuḥ kṛta lokam puruṣo 'bhi jāyata iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स यत्कनीयः संवत्सराद्दीक्षितः स्यात् । अलोका इष्टका उपदध्यादेष्टका लोकानतिरिच्येरन्नथ यद्भूयसो लोकान्कृत्वेष्टका नानूपदध्याल्लोका इष्टका अतिरिच्येरन्नथ यदमावास्यायां दीक्षित्वामावास्यायां क्रीणाति तद्यावन्तमेव लोकं करोति तावतीरिष्टका उपदधात्यथास्यापूर्यमाणपक्षे सर्वो ऽग्निश्चीयते
sa yatkanīyaḥ saṃvatsarāddīkṣitaḥ syāt | alokā iṣṭakā upadadhyādeṣṭakā lokānatiricyerannatha yadbhūyaso lokānkṛtveṣṭakā nānūpadadhyāllokā iṣṭakā atiricyerannatha yadamāvāsyāyāṃ dīkṣitvāmāvāsyāyāṃ krīṇāti tadyāvantameva lokaṃ karoti tāvatīriṣṭakā upadadhātyathāsyāpūryamāṇapakṣe sarvo 'gniścīyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदाहुः । यद्यावत्य एतस्याग्नेरिष्टकास्तावन्ति क्रये ऽहोरात्राणि सम्पद्यन्ते ऽथ यान्यूर्ध्वानि क्रयादहानि कथमस्य ते लोका अनूपहिता भवन्तीति यद्वा अमावास्यायां दीक्षित्वामावास्यायां क्रीणाति तद्यावन्तमेव लोकं करोति तावतीरिष्टका उपदधात्यथ यान्यूर्ध्वानि क्रयादहानि तस्मिन्नवकाशे ऽध्वर्युरग्निं चिनोति क्वो हि चिनुयान्न च सो ऽवकाशः स्याद्यावन्ति वै संवत्सरस्याहोरात्राणि तावत्य एतस्याग्नेरिष्टका उप च त्रयोदशो मासस्त्रयोदशो वा एष मासो यान्यूर्ध्वानि क्रयादहानि तद्या अमूस्त्रयोदशस्य मास इष्टकास्ताभिरस्य ते लोका अनूपहिता भवन्ति तत्समा लोकाश्चेष्टकाश्च भवन्ति
tadāhuḥ | yadyāvatya etasyāgneriṣṭakāstāvanti kraye 'horātrāṇi sampadyante 'tha yānyūrdhvāni krayādahāni kathamasya te lokā anūpahitā bhavantīti yadvā amāvāsyāyāṃ dīkṣitvāmāvāsyāyāṃ krīṇāti tadyāvantameva lokaṃ karoti tāvatīriṣṭakā upadadhātyatha yānyūrdhvāni krayādahāni tasminnavakāśe 'dhvaryuragniṃ cinoti kvo hi cinuyānna ca so 'vakāśaḥ syādyāvanti vai saṃvatsarasyāhorātrāṇi tāvatya etasyāgneriṣṭakā upa ca trayodaśo māsastrayodaśo vā eṣa māso yānyūrdhvāni krayādahāni tadyā amūstrayodaśasya māsa iṣṭakāstābhirasya te lokā anūpahitā bhavanti tatsamā lokāśceṣṭakāśca bhavanti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतद्वै यैव प्रथमा पौर्णमासी । तस्याम् पशुमालभते या प्रथमाष्टका तस्यामुखां सम्भरति या प्रथमामावास्या तस्यां दीक्षत एतद्वै यान्येव संवत्सरस्य प्रथमान्यहानि तान्यस्य तदारभते तानि च तदाप्नोत्यथातः सम्पदेव
etadvai yaiva prathamā paurṇamāsī | tasyām paśumālabhate yā prathamāṣṭakā tasyāmukhāṃ sambharati yā prathamāmāvāsyā tasyāṃ dīkṣata etadvai yānyeva saṃvatsarasya prathamānyahāni tānyasya tadārabhate tāni ca tadāpnotyathātaḥ sampadeva
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदाहुः । कथमस्यैतत्कर्म संवत्सरमग्निमाप्नोति कथं संवत्सरेणाग्निना सम्पद्यत इत्येतेषां वै पञ्चानाम् पशूनां चतुर्विंशतिः सामिधेन्यो द्वादशाप्रियस्तत्षट्त्रिंशदेकादशानुयाजा एकादशोपयजस्तदष्टा पञ्चाशत्
tadāhuḥ | kathamasyaitatkarma saṃvatsaramagnimāpnoti kathaṃ saṃvatsareṇāgninā sampadyata ityeteṣāṃ vai pañcānām paśūnāṃ caturviṃśatiḥ sāmidhenyo dvādaśāpriyastatṣaṭtriṃśadekādaśānuyājā ekādaśopayajastadaṣṭā pañcāśat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो याष्टाचत्वारिंशत् । साष्टाचत्वारिंशदक्षरा जगतीयं वै जगत्यस्यां हीदं सर्वं जगदियमु वा अग्निरस्यै हि सर्वो ऽग्निश्चीयते यावानग्निर्यावत्यस्य मात्रा तावत्तद्भवति
tato yāṣṭācatvāriṃśat | sāṣṭācatvāriṃśadakṣarā jagatīyaṃ vai jagatyasyāṃ hīdaṃ sarvaṃ jagadiyamu vā agnirasyai hi sarvo 'gniścīyate yāvānagniryāvatyasya mātrā tāvattadbhavati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यद्वेवाष्टाचत्वारिंशत् । अष्टाचत्वारिंशदक्षरा वै जगती जगती सर्वाणि चन्दांसि सर्वाणि चन्दांसि प्रजापतिः प्रजापतिरग्निर्यावानग्निर्यावत्यस्य मात्रा तावत्तद्भवति
yadvevāṣṭācatvāriṃśat | aṣṭācatvāriṃśadakṣarā vai jagatī jagatī sarvāṇi candāṃsi sarvāṇi candāṃsi prajāpatiḥ prajāpatiragniryāvānagniryāvatyasya mātrā tāvattadbhavati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ यानि दश । सा दशाक्षरा विराड्विराडग्निर्दश दिशो दिशो ऽग्निर्दश प्राणाः प्राणा अग्निर्यावानग्निर्यावत्यस्य मात्रा तावत्तद्भवति
atha yāni daśa | sā daśākṣarā virāḍvirāḍagnirdaśa diśo diśo 'gnirdaśa prāṇāḥ prāṇā agniryāvānagniryāvatyasya mātrā tāvattadbhavati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वपा पशुपुरोडाशः । तत्षष्टिः षष्टिर्मासस्याहोरात्राणि तन्मासमाप्नोति मास आप्त ऋतुमाप्नोत्यृतुः संवत्सरं तत्संवत्सरमग्निमाप्नोति ये च संवत्सरे कामा अथ यदतो ऽन्यद्यदेव संवत्सरे ऽन्नं तत्तत्
vapā paśupuroḍāśaḥ | tatṣaṣṭiḥ ṣaṣṭirmāsasyāhorātrāṇi tanmāsamāpnoti māsa āpta ṛtumāpnotyṛtuḥ saṃvatsaraṃ tatsaṃvatsaramagnimāpnoti ye ca saṃvatsare kāmā atha yadato 'nyadyadeva saṃvatsare 'nnaṃ tattat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथैतस्य प्राजापत्यस्य । एकविंशतिः सामिधेन्यो द्वादशाप्रियस्तत्त्रयस्त्रिंशदेकादशानुयाजा एकादशोपयज तत्पञ्चपञ्चाशद्वपा पशुपुरोडाशो हविस्तदष्टापञ्चाशत्स यो ऽष्टापञ्चाशति कामो ऽत्रैव तमाप्नोति द्वावाघारौ तत्षष्टिः स यः षष्ट्यां कामो ऽत्रैव तमाप्नोत्यथ यदतो ऽन्यद्यदेवं संवत्सरे ऽन्नं तत्तत्
athaitasya prājāpatyasya | ekaviṃśatiḥ sāmidhenyo dvādaśāpriyastattrayastriṃśadekādaśānuyājā ekādaśopayaja tatpañcapañcāśadvapā paśupuroḍāśo havistadaṣṭāpañcāśatsa yo 'ṣṭāpañcāśati kāmo 'traiva tamāpnoti dvāvāghārau tatṣaṣṭiḥ sa yaḥ ṣaṣṭyāṃ kāmo 'traiva tamāpnotyatha yadato 'nyadyadevaṃ saṃvatsare 'nnaṃ tattat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथैतस्य नियुत्वतीयस्य । सप्तदश सामिधेन्यो द्वादशाप्रियस्तदेकां न त्रिंशदेकादशानुयाजा एकादशोपयजस्तदेकपञ्चाशद्वपा पशुपुरोडाशो हविस्तच्चतुष्पञ्चाशद्द्वावाघारौ द्वौ स्विष्टकृतौ तदष्टापञ्चाशत्स यो ऽष्टापञ्चाशति कामो ऽत्रैव तमाप्नोति वनस्पतिश्च वसाहोमश्च तत्षष्टिः स यः षष्ट्यां कामो ऽत्रैव तमाप्नोत्यथ यदतो ऽन्यद्यदेव संवत्सरे ऽन्नं तत्तदेवमु हास्यैतत्कर्म संवत्सरमग्निमाप्नोत्येवं संवत्सरेणाग्निना सम्पद्यते
athaitasya niyutvatīyasya | saptadaśa sāmidhenyo dvādaśāpriyastadekāṃ na triṃśadekādaśānuyājā ekādaśopayajastadekapañcāśadvapā paśupuroḍāśo havistaccatuṣpañcāśaddvāvāghārau dvau sviṣṭakṛtau tadaṣṭāpañcāśatsa yo 'ṣṭāpañcāśati kāmo 'traiva tamāpnoti vanaspatiśca vasāhomaśca tatṣaṣṭiḥ sa yaḥ ṣaṣṭyāṃ kāmo 'traiva tamāpnotyatha yadato 'nyadyadeva saṃvatsare 'nnaṃ tattadevamu hāsyaitatkarma saṃvatsaramagnimāpnotyevaṃ saṃvatsareṇāgninā sampadyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदाहुः । नैतस्य पशोः समिष्टयजूंषि जुहुयान्न हृदयशूलेनावभृथमभ्यवेयादारम्भो वा एषो ऽग्नेः पशुर्व्यवसर्गो देवतानां समिष्टयजूंषि संस्थावभृथो नेदारम्भे देवता व्यवसृजानि नेद्यज्ञं संस्थापयानीति स वै समेव स्थापयेदेतेन पशुनेष्ट्वा तत्प्रजापतिरपश्यद्यथैतस्याग्नेरन्तं न पर्यैत्तस्मात्संस्थापयेद्यद्वेव संस्थापयति प्राण एष पशुस्तस्य यदन्तरियात्प्राणस्य तदन्तरियाद्यदु वै प्राणस्यान्तरियात्तत एवम् म्रियेत तस्मात्समेव स्थापयेदथातो व्रतानामेव
tadāhuḥ | naitasya paśoḥ samiṣṭayajūṃṣi juhuyānna hṛdayaśūlenāvabhṛthamabhyaveyādārambho vā eṣo 'gneḥ paśurvyavasargo devatānāṃ samiṣṭayajūṃṣi saṃsthāvabhṛtho nedārambhe devatā vyavasṛjāni nedyajñaṃ saṃsthāpayānīti sa vai sameva sthāpayedetena paśuneṣṭvā tatprajāpatirapaśyadyathaitasyāgnerantaṃ na paryaittasmātsaṃsthāpayedyadveva saṃsthāpayati prāṇa eṣa paśustasya yadantariyātprāṇasya tadantariyādyadu vai prāṇasyāntariyāttata evam mriyeta tasmātsameva sthāpayedathāto vratānāmeva
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदाहुः । नैतेन पशुनेष्ट्वोपरि शयीत न मांसमश्नीयान्न मिथुनमुपेयात्पूर्वदीक्षा वा एष पशुरनवक्ल्प्तं वै तद्यद्दीक्षित उपरि शयीत यन्मांसमश्नीयाद्यन्मिथुनमेपेयादिति नेत्वेवैषा दीक्षा नेव हि मेखलास्ति न कृष्णाजिनमिष्टकां वा एतां कुरुते तस्मादु काममेवोपरि शयीतैतदु सर्वमन्नं यदते पशवस्तदस्यात्राप्तमारब्धम् भवति तद्यानि कानि चामधुनो ऽशनानि तेषामस्य सर्वेषां कामाशनं यदि लभेत मिथुनं तु नोपेयात्पुरा मैत्रावरुण्य पयस्यायै तस्योपरि बन्धुः
tadāhuḥ | naitena paśuneṣṭvopari śayīta na māṃsamaśnīyānna mithunamupeyātpūrvadīkṣā vā eṣa paśuranavakLptaṃ vai tadyaddīkṣita upari śayīta yanmāṃsamaśnīyādyanmithunamepeyāditi netvevaiṣā dīkṣā neva hi mekhalāsti na kṛṣṇājinamiṣṭakāṃ vā etāṃ kurute tasmādu kāmamevopari śayītaitadu sarvamannaṃ yadate paśavastadasyātrāptamārabdham bhavati tadyāni kāni cāmadhuno 'śanāni teṣāmasya sarveṣāṃ kāmāśanaṃ yadi labheta mithunaṃ tu nopeyātpurā maitrāvaruṇya payasyāyai tasyopari bandhuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदाहुः । दद्यादेतस्मिन्यज्ञे दक्षिणां नेन्मे ऽयं यज्ञो ऽदक्षिणो ऽसद्ब्रह्मण आदिष्टदक्षिणां दद्याद्ब्रह्मा वै सर्वो यज्ञस्तदस्य सर्वो यज्ञो भिषज्जयितो भवतीति न तथा कुर्यादिष्टकां वा एतां कुरुते तद्यथेष्टकायामिष्टकायां दद्यात्तादृक्तदमुर्ह्येव दद्याद्यदस्योपकल्पेत
tadāhuḥ | dadyādetasminyajñe dakṣiṇāṃ nenme 'yaṃ yajño 'dakṣiṇo 'sadbrahmaṇa ādiṣṭadakṣiṇāṃ dadyādbrahmā vai sarvo yajñastadasya sarvo yajño bhiṣajjayito bhavatīti na tathā kuryādiṣṭakāṃ vā etāṃ kurute tadyatheṣṭakāyāmiṣṭakāyāṃ dadyāttādṛktadamurhyeva dadyādyadasyopakalpeta
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.