Śatapatha Brāhmaṇa (Mādhyandina) 6.6.3

अथ वैकङ्कतीमादधाति । प्रजापतिर्याम् प्रथामाहुतिमजुहोत्स हुत्वा यत्र न्यमृष्ठ ततो विकङ्कतः समभवत्सैषा प्रथमाहुतिर्यद्विकङ्कतस्तामस्मिन्नेतज्जुहोति तयैनमेतत्प्रीणाति परस्या अधि संवतो ऽवरां अभ्यातर यत्राहमस्मि तां अवेति यथैव यजुस्तथा बन्धुः

atha vaikaṅkatīmādadhāti | prajāpatiryām prathāmāhutimajuhotsa hutvā yatra nyamṛṣṭha tato vikaṅkataḥ samabhavatsaiṣā prathamāhutiryadvikaṅkatastāmasminnetajjuhoti tayainametatprīṇāti parasyā adhi saṃvato 'varāṃ abhyātara yatrāhamasmi tāṃ aveti yathaiva yajustathā bandhuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथौदुम्बरीमादधाति । देवाश्चासुराश्चोभये प्राजापत्या अस्पर्धन्त ते ह सर्व एव वनस्पतयो ऽसुरानभ्युपेयुरुदुम्वरो हैव देवान्न जहौ ते देवा असुरान्जित्वा तेषां वनस्पतीनवृञ्जत

athaudumbarīmādadhāti | devāścāsurāścobhaye prājāpatyā aspardhanta te ha sarva eva vanaspatayo 'surānabhyupeyurudumvaro haiva devānna jahau te devā asurānjitvā teṣāṃ vanaspatīnavṛñjata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ते होचुः । हन्त यैषु वनस्पतिषूर्ग्यो रस उदुम्बरे तं दधाम ते यद्यपक्रामेयुर्यातयामा अपक्रामेयुर्यथा धेनुर्दुग्धा यथानड्वानूहिवानिति तद्यैषु वनस्पतिषूर्ग्यो रस आसीदुदुम्बरे तमदधुस्तयैतदूर्जा सर्वान्वनस्पतीन्प्रति पच्यते तस्मात्स सर्वदार्द्रः सर्वदा क्षीरी तदेतत्सर्वमन्नं यदुदुम्बरः सर्वे वनस्पतयः सर्वेणैवैनमेतदन्नेन प्रीणाति सर्वैर्वनस्पतिभिः समिन्द्धे

te hocuḥ | hanta yaiṣu vanaspatiṣūrgyo rasa udumbare taṃ dadhāma te yadyapakrāmeyuryātayāmā apakrāmeyuryathā dhenurdugdhā yathānaḍvānūhivāniti tadyaiṣu vanaspatiṣūrgyo rasa āsīdudumbare tamadadhustayaitadūrjā sarvānvanaspatīnprati pacyate tasmātsa sarvadārdraḥ sarvadā kṣīrī tadetatsarvamannaṃ yadudumbaraḥ sarve vanaspatayaḥ sarveṇaivainametadannena prīṇāti sarvairvanaspatibhiḥ saminddhe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परमस्याः परावत इति । या परमा परावदित्येतद्रोहिदश्व इहागहीति रोहितो हाग्नेरश्वः पुरीष्यः पुरुप्रिय इति पशव्यो बहुप्रिय इत्येतदग्ने त्वं तरा मृध इत्यग्ने त्वं तर सर्वान्पाप्मन इत्येतत्

paramasyāḥ parāvata iti | yā paramā parāvadityetadrohidaśva ihāgahīti rohito hāgneraśvaḥ purīṣyaḥ purupriya iti paśavyo bahupriya ityetadagne tvaṃ tarā mṛdha ityagne tvaṃ tara sarvānpāpmana ityetat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथापरशुवृक्णमादधाति । जायत एष एतद्यच्चीयते स एष सर्वास्मा अन्नाय जायत एतद्वेकमन्नं यदपरशुवृकणं तेनैनमेतत्प्रीणाति यदग्ने कानि कानि चिदा ते दारूणि दध्मसि सर्वं तदस्तु ते घृतं तज्जुषस्व यविष्ठ्येति यथैव यजुस्तथा बन्धुस्तद्यत्किं चापरशुवृक्णं तदस्मा एतत्स्वदयति तदस्मा अन्नं कृत्वापिदधाति

athāparaśuvṛkṇamādadhāti | jāyata eṣa etadyaccīyate sa eṣa sarvāsmā annāya jāyata etadvekamannaṃ yadaparaśuvṛkaṇaṃ tenainametatprīṇāti yadagne kāni kāni cidā te dārūṇi dadhmasi sarvaṃ tadastu te ghṛtaṃ tajjuṣasva yaviṣṭhyeti yathaiva yajustathā bandhustadyatkiṃ cāparaśuvṛkṇaṃ tadasmā etatsvadayati tadasmā annaṃ kṛtvāpidadhāti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथाधःशयमादधाति । जायत एष एतद्यच्चीयते स एष सर्वस्मा अन्नाय जायत एतद्वेकमन्नं यदधःशयं तेनैनमेतत्प्रीणाति यदत्त्युपजिह्विका यद्वम्रो अतिसर्पतीत्युपजिह्विका वा हि तदत्ति वम्रो वातिसर्पति सर्वं तदस्तु ते घृतं तज्जुषस्व यविष्ठ्येति यथैव यजुस्तथा बन्धुस्तद्यत्किं चाधःशयं तदस्मा एतत्स्वदयति तदस्मा अन्नं कृत्वापिदधाति

athādhaḥśayamādadhāti | jāyata eṣa etadyaccīyate sa eṣa sarvasmā annāya jāyata etadvekamannaṃ yadadhaḥśayaṃ tenainametatprīṇāti yadattyupajihvikā yadvamro atisarpatītyupajihvikā vā hi tadatti vamro vātisarpati sarvaṃ tadastu te ghṛtaṃ tajjuṣasva yaviṣṭhyeti yathaiva yajustathā bandhustadyatkiṃ cādhaḥśayaṃ tadasmā etatsvadayati tadasmā annaṃ kṛtvāpidadhāti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथैता उत्तराः पालाश्यो भवन्ति । ब्रह्म वै पलाशो ब्रह्मणैवैनमेतत्समिन्द्धे यद्वेव पालाश्यः सोमो वै पलाश एषो ह परमाहुतिर्यत्सोमाहुतिस्तामस्मिन्नेतज्जुहीति तयैनमेतत्प्रीणाति

athaitā uttarāḥ pālāśyo bhavanti | brahma vai palāśo brahmaṇaivainametatsaminddhe yadveva pālāśyaḥ somo vai palāśa eṣo ha paramāhutiryatsomāhutistāmasminnetajjuhīti tayainametatprīṇāti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अहरहरप्रयावम् भरन्त इति । अहरहरमत्ता आहरन्त इत्येतदश्वायेव तिष्ठते घासमस्मा इति यथाश्वाय तिष्ठते घासमित्येतद्रायस्पोषेण समिषा मदन्त इति रय्या च पोषेण च समिषा मदन्त इत्येतदग्ने मा ते प्रतिवेशा रिषामेति यथैवास्य प्रतिवेशो न रिष्येदेवमेतदाह

aharaharaprayāvam bharanta iti | aharaharamattā āharanta ityetadaśvāyeva tiṣṭhate ghāsamasmā iti yathāśvāya tiṣṭhate ghāsamityetadrāyaspoṣeṇa samiṣā madanta iti rayyā ca poṣeṇa ca samiṣā madanta ityetadagne mā te prativeśā riṣāmeti yathaivāsya prativeśo na riṣyedevametadāha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नाभा पृथिव्याः समिधाने अग्नाविति । एषा ह नाभिः पृथिव्यै यत्रैष एतत्समिध्यते रायस्पोषाय बृहते हवामह इति रय्यै च पोषाय च बृहते हवामह इत्येतदिरम्मदमितीरया ह्येष मत्तो बृहदुक्थमिति बृहदुक्थो ह्येष यजत्रमि ति यज्ञियमित्येतज्जेतारमग्निम् पृतनासु सासहिमिति जेता ह्यग्निः पृतना उ सासहिः

nābhā pṛthivyāḥ samidhāne agnāviti | eṣā ha nābhiḥ pṛthivyai yatraiṣa etatsamidhyate rāyaspoṣāya bṛhate havāmaha iti rayyai ca poṣāya ca bṛhate havāmaha ityetadirammadamitīrayā hyeṣa matto bṛhadukthamiti bṛhaduktho hyeṣa yajatrami ti yajñiyamityetajjetāramagnim pṛtanāsu sāsahimiti jetā hyagniḥ pṛtanā u sāsahiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

याः सेना अभीत्वरीः । दंष्ट्राभ्याम् मलिम्लून्ये जनेषु मलिम्लवो यो अस्मभ्यमरातीयाद्यश्च नो द्वेषते जनः निन्दाद्यो अस्मान्धिप्साच्च सर्वं तम् मस्मसा कुर्विति

yāḥ senā abhītvarīḥ | daṃṣṭrābhyām malimlūnye janeṣu malimlavo yo asmabhyamarātīyādyaśca no dveṣate janaḥ nindādyo asmāndhipsācca sarvaṃ tam masmasā kurviti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतद्वै देवाः । यश्चैनानद्वेड्यं चाद्विषुस्तमस्मा अन्नं कृत्वाप्यदधुस्तेनैनमप्रीणन्नन्नमहैतस्याभवददहदु देवानाम् पाप्मानं तथैवैतद्यजमानो यश्चैनं द्वेष्टि यं च द्वेष्टि तमस्मा अन्नं कृत्वापिदधाति तेनैनम् प्रीणात्यन्नमहैतस्य भवति दहत्यु यजमानस्य पाप्मानम्

etadvai devāḥ | yaścainānadveḍyaṃ cādviṣustamasmā annaṃ kṛtvāpyadadhustenainamaprīṇannannamahaitasyābhavadadahadu devānām pāpmānaṃ tathaivaitadyajamāno yaścainaṃ dveṣṭi yaṃ ca dveṣṭi tamasmā annaṃ kṛtvāpidadhāti tenainam prīṇātyannamahaitasya bhavati dahatyu yajamānasya pāpmānam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ता एता एकादशादधाति । अक्षत्रियस्य वापुरोहितस्य वासर्वं वै तद्यदेकादशासर्वं तद्यदक्षत्रियो वापुरोहितो वा

tā etā ekādaśādadhāti | akṣatriyasya vāpurohitasya vāsarvaṃ vai tadyadekādaśāsarvaṃ tadyadakṣatriyo vāpurohito vā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्वादश क्षत्रियस्य वा पुरोहितस्य वा । सर्वं वै तद्यद्द्वादश सर्वं तद्यत्क्षत्रियो वा पुरोहितो वा

dvādaśa kṣatriyasya vā purohitasya vā | sarvaṃ vai tadyaddvādaśa sarvaṃ tadyatkṣatriyo vā purohito vā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स पुरोहितस्यादधाति । संशितम् मे ब्रह्म संशितं वीर्यम् बलम् संशितं क्षत्रं जिष्णु यस्याहमस्मि पुरोहित इति तदस्य ब्रह्म च क्षत्रं च संश्यति

sa purohitasyādadhāti | saṃśitam me brahma saṃśitaṃ vīryam balam saṃśitaṃ kṣatraṃ jiṣṇu yasyāhamasmi purohita iti tadasya brahma ca kṣatraṃ ca saṃśyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ क्षत्रियस्य । उदेषाम् बाहू अतिरमुद्वर्चो अथो बलम् क्षिणोमि ब्रह्मणामित्रानुन्नयामि स्वां अहमिति यथैव क्षिणुयादमित्रानुन्नयेत्स्वानेवमेतदाहोभेत्वेवैते आदध्यादयं वा अग्निर्ब्रह्म च क्षत्रं चेममेवैतदग्निमेताभ्यामुभाभ्यां समिन्द्धे ब्रह्मणा च क्षत्रेण च

atha kṣatriyasya | udeṣām bāhū atiramudvarco atho balam kṣiṇomi brahmaṇāmitrānunnayāmi svāṃ ahamiti yathaiva kṣiṇuyādamitrānunnayetsvānevametadāhobhetvevaite ādadhyādayaṃ vā agnirbrahma ca kṣatraṃ cemamevaitadagnimetābhyāmubhābhyāṃ saminddhe brahmaṇā ca kṣatreṇa ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तास्त्रयोदश सम्पद्यन्ते । त्रयोदश मासाः संवत्सरः संवत्सरो ऽग्निर्यावानग्निर्यावत्यस्य मात्रा तावतैवैनमेतदन्नेन प्रीणाति

tāstrayodaśa sampadyante | trayodaśa māsāḥ saṃvatsaraḥ saṃvatsaro 'gniryāvānagniryāvatyasya mātrā tāvataivainametadannena prīṇāti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रादेशमात्र्यो भवन्ति । प्रादेशमात्रो वै गर्भो विष्णुरन्नमेतदात्मसम्मितेनैवैनमेतदन्नेन प्रीणाति यदु वा आत्मसम्मितमन्नं तदवति तन्न हिनस्ति यद्भूयो हिनस्ति तद्यत्कनीयो न तदवति तिष्ठन्नादधाति तस्योपरि बन्धुः स्वाहाकारेण रेतो वा इदं सिक्तमयमग्निस्तस्मिन्यत्काष्ठान्यस्वाहाकृतान्यभ्यादध्याद्धिंस्याद्धैनं ता यत्समिधस्तेन नाहुतयो यदु स्वाहाकारेण तेनान्नमन्नं हि स्वाहाकारस्तथो हैनं न हिनस्ति

prādeśamātryo bhavanti | prādeśamātro vai garbho viṣṇurannametadātmasammitenaivainametadannena prīṇāti yadu vā ātmasammitamannaṃ tadavati tanna hinasti yadbhūyo hinasti tadyatkanīyo na tadavati tiṣṭhannādadhāti tasyopari bandhuḥ svāhākāreṇa reto vā idaṃ siktamayamagnistasminyatkāṣṭhānyasvāhākṛtānyabhyādadhyāddhiṃsyāddhainaṃ tā yatsamidhastena nāhutayo yadu svāhākāreṇa tenānnamannaṃ hi svāhākārastatho hainaṃ na hinasti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.