Śatapatha Brāhmaṇa (Mādhyandina) 7.5.1

कूर्ममुपदधाति । रसो वै कूर्मो रसमेवैतदुपदधाति यो वै स एषां लोकानामप्सु प्रविद्धानाम् पराङ्रसो ऽत्यक्षरत्स एष कूर्मस्तमेवैतदुपदधाति यावानु वै रसस्तावानात्मा स एष इम एव लोकाः

kūrmamupadadhāti | raso vai kūrmo rasamevaitadupadadhāti yo vai sa eṣāṃ lokānāmapsu praviddhānām parāṅraso 'tyakṣaratsa eṣa kūrmastamevaitadupadadhāti yāvānu vai rasastāvānātmā sa eṣa ima eva lokāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्य यदधरं कपालम् । अयं स लोकस्तत्प्रतिष्ठितमिव भवति प्रतिष्ठित इव ह्ययं लोको ऽथ यदुत्तरं सा द्यौस्तद्ब्यवगृहीतान्तमिव भवति व्यवगृहीतान्तेव हि द्यौरथ यदन्तरा तदन्तरिक्षं स एष इम एव लोका इमानेवैतल्लोकानुपदधाति

tasya yadadharaṃ kapālam | ayaṃ sa lokastatpratiṣṭhitamiva bhavati pratiṣṭhita iva hyayaṃ loko 'tha yaduttaraṃ sā dyaustadbyavagṛhītāntamiva bhavati vyavagṛhītānteva hi dyauratha yadantarā tadantarikṣaṃ sa eṣa ima eva lokā imānevaitallokānupadadhāti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तमभ्यनक्ति । दध्ना मधुना घृतेन दधि हैवास्य लोकस्य रूपं घृतमन्तरिक्षस्य मध्वमुष्य स्वेनैवैनमेतद्रूपेण समर्धयत्यथो दधि हैवास्य लोकस्य रसो घृतमन्तरिक्षस्य मध्वमुष्य स्वेनैवैनमेतद्रसेन समर्धयति

tamabhyanakti | dadhnā madhunā ghṛtena dadhi haivāsya lokasya rūpaṃ ghṛtamantarikṣasya madhvamuṣya svenaivainametadrūpeṇa samardhayatyatho dadhi haivāsya lokasya raso ghṛtamantarikṣasya madhvamuṣya svenaivainametadrasena samardhayati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मधु वाता ऋतायत इति । यां वै देवतामृगभ्यनूक्ता यां यजुः सैव देवता स ऽक्षो देवता तद्यजुस्तद्धैतन्मध्वेवैष त्रिचो रसो वै मधु रसमेवास्मिन्नेतद्दधाति गायत्रीभिस्तिसृभिस्तस्योक्तो बन्धुः

madhu vātā ṛtāyata iti | yāṃ vai devatāmṛgabhyanūktā yāṃ yajuḥ saiva devatā sa 'kṣo devatā tadyajustaddhaitanmadhvevaiṣa trico raso vai madhu rasamevāsminnetaddadhāti gāyatrībhistisṛbhistasyokto bandhuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स यत्कूर्मो नाम । एतद्वै रूपं कृत्वा प्रजापतिः प्रजा असृजत यदसृजताकरोत्तद्यदकरोत्तस्मात्कूर्मः कश्यपो वै कूर्मस्तस्मादाहुः सर्वाः प्रजाः काश्यप्य इति

sa yatkūrmo nāma | etadvai rūpaṃ kṛtvā prajāpatiḥ prajā asṛjata yadasṛjatākarottadyadakarottasmātkūrmaḥ kaśyapo vai kūrmastasmādāhuḥ sarvāḥ prajāḥ kāśyapya iti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स यः कूर्मो ऽसौ स आदित्यो । ऽमुमेवैतदादित्यमुपदधाति तं पुरस्तात्प्रत्यञ्चमुपदधात्यमुं तदादित्यम् पुरस्तात्प्रत्यञ्चं दधाति तस्मादसावादित्यः पुरस्तात्प्रत्यङ् धीयते दक्षिणतो ऽषाढायै वृषा वै कूर्मो योषाषाढा दक्षिणतो वै वृषा योषामुपशेते ऽरत्निमात्रे ऽरत्निमात्राद्धि वृषा योषामुपशेते सैषा सर्वासामिष्टकानाम् महिषी यदषाढैतस्यै दक्षिणतः सन्त्सर्वासामिष्टकानां दक्षिणतो भवति

sa yaḥ kūrmo 'sau sa ādityo | 'mumevaitadādityamupadadhāti taṃ purastātpratyañcamupadadhātyamuṃ tadādityam purastātpratyañcaṃ dadhāti tasmādasāvādityaḥ purastātpratyaṅ dhīyate dakṣiṇato 'ṣāḍhāyai vṛṣā vai kūrmo yoṣāṣāḍhā dakṣiṇato vai vṛṣā yoṣāmupaśete 'ratnimātre 'ratnimātrāddhi vṛṣā yoṣāmupaśete saiṣā sarvāsāmiṣṭakānām mahiṣī yadaṣāḍhaitasyai dakṣiṇataḥ santsarvāsāmiṣṭakānāṃ dakṣiṇato bhavati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यद्वेव कूर्ममुपदधाति । प्राणो वै कूर्मः प्राणो हीमाः सर्वाः प्रजाः करोति प्राणमेवैतदुपदधाति तम् पुरस्तात्प्रत्यञ्चमुपदधाति पुरस्तात्तत्प्रत्यञ्चम् प्राणं दधाति तस्मात्पुरस्तात्प्रत्यङ् प्राणो धीयते पुरुषमभ्यावृत्तं यजमाने तत्प्राणं दधाति दक्षिणतो ऽषाढायै प्राणो वै कूर्मो वागषाढा प्राणो वै वाचो वृषा प्राणो मिथुनम्

yadveva kūrmamupadadhāti | prāṇo vai kūrmaḥ prāṇo hīmāḥ sarvāḥ prajāḥ karoti prāṇamevaitadupadadhāti tam purastātpratyañcamupadadhāti purastāttatpratyañcam prāṇaṃ dadhāti tasmātpurastātpratyaṅ prāṇo dhīyate puruṣamabhyāvṛttaṃ yajamāne tatprāṇaṃ dadhāti dakṣiṇato 'ṣāḍhāyai prāṇo vai kūrmo vāgaṣāḍhā prāṇo vai vāco vṛṣā prāṇo mithunam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अपां गम्भन्त्स्तीदेति । एतद्धापां गम्भिष्ठं यत्रैष एतत्तपति मा त्वा सूर्यो ऽभिताप्सीन्माग्निर्वैश्वानर इति मैव त्वा सूर्यो हिंसीन्मो अग्निर्वैश्वानर इत्येतदचिन्नपत्राः प्रजा अनुवीक्षस्वेतीमा वै सर्वाः प्रजा या इमा इष्टकास्ता अरिष्टा अनार्ता अनुवीक्षस्वेत्येतदनु त्वा दिव्या वृष्टिः सचतामिति यथैवैनं दिव्या वृष्टिरनुसचेतैवमेतदाह

apāṃ gambhantstīdeti | etaddhāpāṃ gambhiṣṭhaṃ yatraiṣa etattapati mā tvā sūryo 'bhitāpsīnmāgnirvaiśvānara iti maiva tvā sūryo hiṃsīnmo agnirvaiśvānara ityetadacinnapatrāḥ prajā anuvīkṣasvetīmā vai sarvāḥ prajā yā imā iṣṭakāstā ariṣṭā anārtā anuvīkṣasvetyetadanu tvā divyā vṛṣṭiḥ sacatāmiti yathaivainaṃ divyā vṛṣṭiranusacetaivametadāha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथैनमेजयति । त्रीन्त्समुद्रान्त्समसृपत्स्वर्गानितीमे वै त्रयः समुद्राः स्वर्गा लोकास्तानेष कूर्मो भूत्वानुसंससर्पापाम् पतिर्वृषभ इष्टकानामित्यपां ह्येष पतिर्वृषभ इष्टकानाम् पुरीषं वसानः सुकृतस्य लोक इति पशवो वै पुरीषम् पशून्वसानः सुकृतस्य लोक इत्येतत्तत्र गच यत्र पूर्वे परेता इति तत्र गच यत्रैतेन पूर्वे कर्मणेयुरित्येतत्

athainamejayati | trīntsamudrāntsamasṛpatsvargānitīme vai trayaḥ samudrāḥ svargā lokāstāneṣa kūrmo bhūtvānusaṃsasarpāpām patirvṛṣabha iṣṭakānāmityapāṃ hyeṣa patirvṛṣabha iṣṭakānām purīṣaṃ vasānaḥ sukṛtasya loka iti paśavo vai purīṣam paśūnvasānaḥ sukṛtasya loka ityetattatra gaca yatra pūrve paretā iti tatra gaca yatraitena pūrve karmaṇeyurityetat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मही द्यौः पृथिवी च न इति । महती द्यौः पृथिवी च न इत्येतदिमं यज्ञम् मिमिक्षतामितीमं यज्ञमवतामित्येतत्पिपृतां नो भरीमभिरिति बिभृतां नो भरीमभिरित्येतद्द्यावापृथिव्ययोत्तमयोपदधाति द्यावापृथिव्यो हि कूर्मः

mahī dyauḥ pṛthivī ca na iti | mahatī dyauḥ pṛthivī ca na ityetadimaṃ yajñam mimikṣatāmitīmaṃ yajñamavatāmityetatpipṛtāṃ no bharīmabhiriti bibhṛtāṃ no bharīmabhirityetaddyāvāpṛthivyayottamayopadadhāti dyāvāpṛthivyo hi kūrmaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्रिभिरुपदधाति । त्रय इमे लोका अथो त्रिवृदग्निर्यावानग्निर्यावत्यस्य मात्रा तावतैवैनमेतदुपदधाति त्रिभिरभ्यनक्ति तत्षट्तस्योक्तो बन्धुरवका अधस्ताद्भवन्त्यवका उपरिष्टादापो वा अवका अपामेवैनमेतन्मध्यतो दधाति सादयित्वा सूददोहसाधिवदति तस्योक्तो बन्धुः

tribhirupadadhāti | traya ime lokā atho trivṛdagniryāvānagniryāvatyasya mātrā tāvataivainametadupadadhāti tribhirabhyanakti tatṣaṭtasyokto bandhuravakā adhastādbhavantyavakā upariṣṭādāpo vā avakā apāmevainametanmadhyato dadhāti sādayitvā sūdadohasādhivadati tasyokto bandhuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथोलूखलमुसले उपदधाति । विष्णुरकामयतान्नादः स्यामिति स एते इष्टके अपश्यदुलूखलमुसले ते उपाधत्त ते उपधायान्नादो ऽभवत्तथैवैतद्यजमानो यदुलूखलमुसले उपदधाति येन रूपेण यत्कर्म कृत्वा विष्णुरन्नादो ऽभवत्तेन रूपेण तत्कर्म कृत्वान्नादो ऽसानीति तदेतत्सर्वमन्नं यदुलूखलमुसले उलूखलमुसलाभ्यां ह्येवान्नं क्रियत उलूखलमुसलाभ्यामद्यते

atholūkhalamusale upadadhāti | viṣṇurakāmayatānnādaḥ syāmiti sa ete iṣṭake apaśyadulūkhalamusale te upādhatta te upadhāyānnādo 'bhavattathaivaitadyajamāno yadulūkhalamusale upadadhāti yena rūpeṇa yatkarma kṛtvā viṣṇurannādo 'bhavattena rūpeṇa tatkarma kṛtvānnādo 'sānīti tadetatsarvamannaṃ yadulūkhalamusale ulūkhalamusalābhyāṃ hyevānnaṃ kriyata ulūkhalamusalābhyāmadyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ते रेतःसिचोर्वेलयोपदधाति । पृष्टयो वै रेतःसिचौ मध्यमु पृष्टयो मध्यत एवास्मिन्नेतदन्नं दधात्युत्तरे उत्तरमेवास्मादेतदन्नं दधात्यरत्निमात्रे ऽरत्निमात्राद्ध्यन्नमद्यते

te retaḥsicorvelayopadadhāti | pṛṣṭayo vai retaḥsicau madhyamu pṛṣṭayo madhyata evāsminnetadannaṃ dadhātyuttare uttaramevāsmādetadannaṃ dadhātyaratnimātre 'ratnimātrāddhyannamadyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रादेशमात्रे भवतः । प्रादेशमात्रो वै गर्भो विष्णुरन्नमेतदात्मसम्मितमेवास्मिन्नेतदन्नं दधाति यदु वा आत्मसम्मितमन्नं तदवति तन्न हिनस्ति यद्भूयो हिनस्ति तद्यत्कनीयो न तदवति

prādeśamātre bhavataḥ | prādeśamātro vai garbho viṣṇurannametadātmasammitamevāsminnetadannaṃ dadhāti yadu vā ātmasammitamannaṃ tadavati tanna hinasti yadbhūyo hinasti tadyatkanīyo na tadavati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

औदुम्बरे भवतः । ऊर्ग्वै रस उदुम्बर ऊर्जमेवास्मिन्नेतद्रसं दधात्यथो सर्व एते वनस्पतयो यदुदुम्बर एते उपदधत्सर्वान्वनस्पतीनुपदधाति रेतःसिचोर्वेलयेमे वै रेतःसिचावनयोस्तद्वनस्पतीन्दधाति तस्मादनयोर्वनस्पतयश्चतुःस्रक्ति भवति चतस्रो वै दिशः सर्वासु तद्दिक्षु वनस्पतीन्दधाति तस्मात्सर्वासु दिक्षु वनस्पतयो मध्ये संगृहीतम् भवत्युलूखलरूपतायै

audumbare bhavataḥ | ūrgvai rasa udumbara ūrjamevāsminnetadrasaṃ dadhātyatho sarva ete vanaspatayo yadudumbara ete upadadhatsarvānvanaspatīnupadadhāti retaḥsicorvelayeme vai retaḥsicāvanayostadvanaspatīndadhāti tasmādanayorvanaspatayaścatuḥsrakti bhavati catasro vai diśaḥ sarvāsu taddikṣu vanaspatīndadhāti tasmātsarvāsu dikṣu vanaspatayo madhye saṃgṛhītam bhavatyulūkhalarūpatāyai

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यद्वेवोलूखलमुसले उपदधाति । प्रजापतेर्विस्रस्तात्प्राणो मध्यत उदचिक्रमिषत्तमन्नेनागृह्णात्तस्मात्प्राणो ऽन्नेन गृहीतो यो ह्येवान्नमत्ति स प्राणिति

yadvevolūkhalamusale upadadhāti | prajāpatervisrastātprāṇo madhyata udacikramiṣattamannenāgṛhṇāttasmātprāṇo 'nnena gṛhīto yo hyevānnamatti sa prāṇiti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्राणे गृहीते ऽस्मादन्नमुदचिक्रमिषत्तत्प्राणेनागृह्णात्तस्मात्प्राणेनान्नं गृहीतं यो ह्येव प्राणिति सो ऽन्नमत्ति

prāṇe gṛhīte 'smādannamudacikramiṣattatprāṇenāgṛhṇāttasmātprāṇenānnaṃ gṛhītaṃ yo hyeva prāṇiti so 'nnamatti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतयोरुभयोर्गृहीतयोः । अस्मादूर्गुदचिक्रमिषत्तामेताभ्यामुभाभ्यामगृह्णात्तस्मादेताभ्यामुभाभ्या मूर् ग्गृहीता यो ह्येवान्नमत्ति स प्राणिति तमूर्जयति

etayorubhayorgṛhītayoḥ | asmādūrgudacikramiṣattāmetābhyāmubhābhyāmagṛhṇāttasmādetābhyāmubhābhyā mūr ggṛhītā yo hyevānnamatti sa prāṇiti tamūrjayati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऊर्जि गृहीतायाम् । अस्मादेते उभे उदचिक्रमिषतां ते ऊर्जागृह्णात्तस्मादेते उभे ऊर्जा यं ह्येवोर्जयति स प्राणिति सो ऽन्नमत्ति

ūrji gṛhītāyām | asmādete ubhe udacikramiṣatāṃ te ūrjāgṛhṇāttasmādete ubhe ūrjā yaṃ hyevorjayati sa prāṇiti so 'nnamatti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तान्येतान्यन्यो ऽन्येन गृहीतानि । तान्यन्यो ऽन्येन गृहीत्वात्मन्प्रापादयत तदेतदन्नम् प्रपद्यमानं सर्वे देवा अनुप्रापद्यन्तान्नजीवनं हीदं सर्वम्

tānyetānyanyo 'nyena gṛhītāni | tānyanyo 'nyena gṛhītvātmanprāpādayata tadetadannam prapadyamānaṃ sarve devā anuprāpadyantānnajīvanaṃ hīdaṃ sarvam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदेष श्लोको ऽभ्युक्तः । तद्वै स प्राणो ऽभवदिति तद्धि स प्राणो ऽभवन्महा भूत्वा प्रजापतिरिति महान्हि स तदभवद्यदेनमेते देवाः प्रापद्यन्त भुजो भुजिष्या वित्त्वेति प्राणा वै भुजो ऽन्नम् भुजिष्या एतत्सर्वं वित्त्वेत्ये तद्यत्प्राणान्प्राणयत्पुरीत्यात्मा वै पूर्यद्वै प्राणान्प्राणयत्तस्मात्प्राणा देवा अथ यत्प्रजापतिः प्राणयत्तस्मादु प्रजापतिः प्राणो यो वै स प्राण एषा सा गायत्र्यथ यत्तदन्नमेष स विष्णुर्देवताथ या सो ऽर्गेष स उदुम्बरः

tadeṣa śloko 'bhyuktaḥ | tadvai sa prāṇo 'bhavaditi taddhi sa prāṇo 'bhavanmahā bhūtvā prajāpatiriti mahānhi sa tadabhavadyadenamete devāḥ prāpadyanta bhujo bhujiṣyā vittveti prāṇā vai bhujo 'nnam bhujiṣyā etatsarvaṃ vittvetye tadyatprāṇānprāṇayatpurītyātmā vai pūryadvai prāṇānprāṇayattasmātprāṇā devā atha yatprajāpatiḥ prāṇayattasmādu prajāpatiḥ prāṇo yo vai sa prāṇa eṣā sā gāyatryatha yattadannameṣa sa viṣṇurdevatātha yā so 'rgeṣa sa udumbaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सो ऽब्रवीत् । अयं वाव मा सर्वस्मात्पाप्मन उदभार्षीदिति यदब्रवीदुदभार्षीन्मेति तस्मादुपुम्भर उदुम्भरो ह वै तमुदुम्बर इत्याचक्षते परो ऽक्षम् परो ऽक्षकामा हि देवा उरु मे करदिति तस्मादुरुकरमुरुकरं ह वै तदुलूखलमित्याचक्षते परो ऽक्षम् परो ऽक्षकामा हि देवाः सैषा सर्वेषाम् प्राणानां योनिर्यदुलूखलं शिरो वै प्राणानां योनिः

so 'bravīt | ayaṃ vāva mā sarvasmātpāpmana udabhārṣīditi yadabravīdudabhārṣīnmeti tasmādupumbhara udumbharo ha vai tamudumbara ityācakṣate paro 'kṣam paro 'kṣakāmā hi devā uru me karaditi tasmādurukaramurukaraṃ ha vai tadulūkhalamityācakṣate paro 'kṣam paro 'kṣakāmā hi devāḥ saiṣā sarveṣām prāṇānāṃ yoniryadulūkhalaṃ śiro vai prāṇānāṃ yoniḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्प्रादेशमात्रम् भवति । प्रादेशमात्रमिव हि शिरश्चतुःस्रक्ति भवति चतुःस्रक्तीव हि शिरो मध्ये संगृहीतम् भवति मध्ये संगृहीतमिव हि शिरः

tatprādeśamātram bhavati | prādeśamātramiva hi śiraścatuḥsrakti bhavati catuḥsraktīva hi śiro madhye saṃgṛhītam bhavati madhye saṃgṛhītamiva hi śiraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तं यत्र देवाः समस्कुर्वन् । तदस्मिन्नेतत्सर्वम् मध्यतो ऽदधुः प्राणमन्नमूर्जं तथैवास्मिन्नयमेतद्दधाति रेतःसिचोर्वेलया पृष्टयो वै रेतःसिचौ मध्यमु पृष्टयो मध्यत एवास्मिन्नेतत्सर्वं दधाति

taṃ yatra devāḥ samaskurvan | tadasminnetatsarvam madhyato 'dadhuḥ prāṇamannamūrjaṃ tathaivāsminnayametaddadhāti retaḥsicorvelayā pṛṣṭayo vai retaḥsicau madhyamu pṛṣṭayo madhyata evāsminnetatsarvaṃ dadhāti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विष्णोः कर्माणि पश्यतेति । वीर्यं वै कर्म विष्णोर्वीर्याणि पश्यतेत्येतद्यतो व्रतानि पस्पश इत्यन्नं वै व्रतं यतो ऽन्नं स्पाशयां चक्र इत्येतदिन्द्रस्य युज्यः सखेतीन्द्रस्य ह्येष युज्यः सखा द्विदेवत्ययोपदधाति द्वेह्युलूखलमुमले सकृत्सादयति समानं तत्करोति समानं ह्येतदन्नमेव सादयित्वा सूददोहसाधिवदति तस्योक्तो बन्धुः

viṣṇoḥ karmāṇi paśyateti | vīryaṃ vai karma viṣṇorvīryāṇi paśyatetyetadyato vratāni paspaśa ityannaṃ vai vrataṃ yato 'nnaṃ spāśayāṃ cakra ityetadindrasya yujyaḥ sakhetīndrasya hyeṣa yujyaḥ sakhā dvidevatyayopadadhāti dvehyulūkhalamumale sakṛtsādayati samānaṃ tatkaroti samānaṃ hyetadannameva sādayitvā sūdadohasādhivadati tasyokto bandhuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथोखामुपदधाति योनिर्वा उखा योनिमेवैतदुपदधाति तामुलूखल उपदधात्यन्तरिक्षं वा उलूखलं यद्वै किं चास्या ऊर्ध्वमन्तरिक्षमेव तन्मध्यं वा अन्तरिक्षम् मध्यतस्तद्योनिं दधाति तस्मात्सर्वेषाम् भूतानाम् मध्यतो योनिरपि वनस्पतीनाम्

athokhāmupadadhāti yonirvā ukhā yonimevaitadupadadhāti tāmulūkhala upadadhātyantarikṣaṃ vā ulūkhalaṃ yadvai kiṃ cāsyā ūrdhvamantarikṣameva tanmadhyaṃ vā antarikṣam madhyatastadyoniṃ dadhāti tasmātsarveṣām bhūtānām madhyato yonirapi vanaspatīnām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यद्वेवोखामुपदधाति । यो वै स प्रजापतिर्व्यस्रंससतैषा सोखेमे वै लोका उखेमे लोकाः प्रजापतिस्तामुलूखल उपदधाति तदेनमेतस्मिन्त्सर्वस्मिन्प्रतिष्ठापयति प्राणे ऽन्न ऊर्ज्यथो एतस्मादेवैनमेतत्सर्वस्मादनन्तर्हितं दधाति

yadvevokhāmupadadhāti | yo vai sa prajāpatirvyasraṃsasataiṣā sokheme vai lokā ukheme lokāḥ prajāpatistāmulūkhala upadadhāti tadenametasmintsarvasminpratiṣṭhāpayati prāṇe 'nna ūrjyatho etasmādevainametatsarvasmādanantarhitaṃ dadhāti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथोपशयाम् पिष्ट्वा । लोकभाजमुखां कृत्वा पुरस्तादुखाया उपनिवपत्येष हैतस्यै लोकस्तथो हास्यैषानन्तरिता भवति

athopaśayām piṣṭvā | lokabhājamukhāṃ kṛtvā purastādukhāyā upanivapatyeṣa haitasyai lokastatho hāsyaiṣānantaritā bhavati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदाहुः । कथमस्यैषा पक्वा शृतोपहिता भवतीतिं यदेव यजुष्कृता तेनाथो यद्वै किं चैतमग्निं वैश्वानरमुपनिगचति तत एव तत्पक्वं शृतमुपहितम् भवति

tadāhuḥ | kathamasyaiṣā pakvā śṛtopahitā bhavatītiṃ yadeva yajuṣkṛtā tenātho yadvai kiṃ caitamagniṃ vaiśvānaramupanigacati tata eva tatpakvaṃ śṛtamupahitam bhavati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ध्रुवासि धरुणेति । तस्योक्तो बन्धुरितो जज्ञे प्रथममेभ्यो योनिभ्यो अधि जातवेदा इत्येतेभ्यो हि योनिभ्यः प्रथमं जातवेदा अजायत स गायत्र्या त्रिष्टुभानुष्टुभा च देवेभ्यो हव्यं वहतु प्रजानन्नित्येतैर्वा एष चन्दोभिर्देवेभ्यो हव्यं वहति प्रजानन्

dhruvāsi dharuṇeti | tasyokto bandhurito jajñe prathamamebhyo yonibhyo adhi jātavedā ityetebhyo hi yonibhyaḥ prathamaṃ jātavedā ajāyata sa gāyatryā triṣṭubhānuṣṭubhā ca devebhyo havyaṃ vahatu prajānannityetairvā eṣa candobhirdevebhyo havyaṃ vahati prajānan

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इषे राये रमस्व । सहसे द्युम्न ऊर्जे अपत्यायेत्येतस्मै सर्वस्मै रमस्वेत्येतत्सम्राडसि स्वराडसीति सम्राट्च ह्येष स्वराट्च सारस्वतौ त्वोत्सौ प्रापवतामिति मनो वै सरस्वान्वाक्षरस्वत्येतौ सारस्वता उत्सौ तौ त्वा प्रावतामित्येतद्द्वाभ्यामुपदधाति तस्योक्तो बन्धुरथो द्वयं ह्येवैतद्रूपम् मृच्चा पश्च सादयित्वा सूददोहसाधिवदति तस्योक्तो बन्धुः

iṣe rāye ramasva | sahase dyumna ūrje apatyāyetyetasmai sarvasmai ramasvetyetatsamrāḍasi svarāḍasīti samrāṭca hyeṣa svarāṭca sārasvatau tvotsau prāpavatāmiti mano vai sarasvānvākṣarasvatyetau sārasvatā utsau tau tvā prāvatāmityetaddvābhyāmupadadhāti tasyokto bandhuratho dvayaṃ hyevaitadrūpam mṛccā paśca sādayitvā sūdadohasādhivadati tasyokto bandhuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथैनामभिजुहोति । एतद्वा अस्यामेतत्पूर्वं रेतः सिक्तम् भवति सिकतास्तदेतदभिकरोति तस्माद्योनौ रेतः सिक्तमभिक्रियत आज्येन जुहोति स्रुवेण स्वाहाकारेण द्वाभ्यामाग्नेयीभ्यां गायत्रीभ्यां तस्योक्तो बन्धुः

athaināmabhijuhoti | etadvā asyāmetatpūrvaṃ retaḥ siktam bhavati sikatāstadetadabhikaroti tasmādyonau retaḥ siktamabhikriyata ājyena juhoti sruveṇa svāhākāreṇa dvābhyāmāgneyībhyāṃ gāyatrībhyāṃ tasyokto bandhuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अग्ने युक्ष्वा हि ये तव । युक्ष्वा हि देवहूतमानिति युक्तवतीभ्यामिदमेवैतद्योनौ रेतो युनक्ति तस्माद्योनौ रेतो युक्तं न निष्पद्यते

agne yukṣvā hi ye tava | yukṣvā hi devahūtamāniti yuktavatībhyāmidamevaitadyonau reto yunakti tasmādyonau reto yuktaṃ na niṣpadyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स यदि संवत्सरभृतः स्यात् । अथाभिजुहुयात्सर्वं वै त् अद्यत्संवत्सरभृतः सर्वं तद्यदभिजुहीत्यथ यद्यसंवत्सरभृतः स्यादुपैव तिष्ठेतासर्वं वै तद्यदसंवत्सरभृतो ऽसर्वं तद्यदुपतिष्ठते ऽभि त्वेव जुहुयात्

sa yadi saṃvatsarabhṛtaḥ syāt | athābhijuhuyātsarvaṃ vai t adyatsaṃvatsarabhṛtaḥ sarvaṃ tadyadabhijuhītyatha yadyasaṃvatsarabhṛtaḥ syādupaiva tiṣṭhetāsarvaṃ vai tadyadasaṃvatsarabhṛto 'sarvaṃ tadyadupatiṣṭhate 'bhi tveva juhuyāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पशुरेष यदग्निः । सो ऽत्रैव सर्वः कृत्स्नः संस्कृतस्तस्यावाङ् प्राणः स्वयमातृणा श्रोणी द्वियजुः पृष्टयो रेतःसिचौ कीकसा विश्वज्योतिः ककुदमृतव्ये ग्रीवा अषाढा शिरः कूर्मो ये कूर्मे प्राणा ये शीर्षन्प्राणास्ते ते

paśureṣa yadagniḥ | so 'traiva sarvaḥ kṛtsnaḥ saṃskṛtastasyāvāṅ prāṇaḥ svayamātṛṇā śroṇī dviyajuḥ pṛṣṭayo retaḥsicau kīkasā viśvajyotiḥ kakudamṛtavye grīvā aṣāḍhā śiraḥ kūrmo ye kūrme prāṇā ye śīrṣanprāṇāste te

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तं वा एतम् । इत ऊर्ध्वम् प्राञ्चं चिनोत्यसौ वा आदित्य एषो ऽग्निरमु तदादित्यमित ऊर्ध्वम् प्राञ्चं दधाति तस्मादसावादित्य इत ऊर्ध्वः प्राङ् धीयते

taṃ vā etam | ita ūrdhvam prāñcaṃ cinotyasau vā āditya eṣo 'gniramu tadādityamita ūrdhvam prāñcaṃ dadhāti tasmādasāvāditya ita ūrdhvaḥ prāṅ dhīyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथैनम् प्रसलव्यावर्तयति । अमुं तदादित्य प्रसलव्यावर्तयति तस्मादसावादित्य इमांलोकान्प्रसलव्यनुपर्यैति

athainam prasalavyāvartayati | amuṃ tadāditya prasalavyāvartayati tasmādasāvāditya imāṃlokānprasalavyanuparyaiti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उदरमुखा । योनिरुलूखलमुत्तरोखा भवत्यधरमुलूखलमुत्तरं ह्युदरमधरा योनिः शिश्नम् मुसलं तद्वृत्तमिव भवति वृत्तमिव हि शिश्नं तद्दक्षिणत उपदधाति दक्षिणतो वै वृषा योषामुपशेते यदु पशोः संस्कृतस्यान्नं तद्दूर्वेष्टका तस्य वा एतस्योत्तरो ऽर्ध उदाहिततरो भवति पशुरेष यदग्निस्तस्मात्पशोः सुहितस्योत्तरः कुक्षिरुन्नततरो भवति

udaramukhā | yonirulūkhalamuttarokhā bhavatyadharamulūkhalamuttaraṃ hyudaramadharā yoniḥ śiśnam musalaṃ tadvṛttamiva bhavati vṛttamiva hi śiśnaṃ taddakṣiṇata upadadhāti dakṣiṇato vai vṛṣā yoṣāmupaśete yadu paśoḥ saṃskṛtasyānnaṃ taddūrveṣṭakā tasya vā etasyottaro 'rdha udāhitataro bhavati paśureṣa yadagnistasmātpaśoḥ suhitasyottaraḥ kukṣirunnatataro bhavati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.