Śatapatha Brāhmaṇa (Mādhyandina) 8.7.1

ऋतव्या उपदधाति । ऋतव एते यदृतव्या ऋतूनेवैतदुपदधाति तदेतत्सर्वं यदृतव्याः संवत्सरो वा ऋतव्याः संवत्सर इदं सर्वमिदमेवैतत्सर्वमुपदधात्यथो प्रजननमेतत्संवत्सरो वा ऋतव्याः संवत्सरः प्रजननम् प्रजननमेवैतदुपदधाति

ṛtavyā upadadhāti | ṛtava ete yadṛtavyā ṛtūnevaitadupadadhāti tadetatsarvaṃ yadṛtavyāḥ saṃvatsaro vā ṛtavyāḥ saṃvatsara idaṃ sarvamidamevaitatsarvamupadadhātyatho prajananametatsaṃvatsaro vā ṛtavyāḥ saṃvatsaraḥ prajananam prajananamevaitadupadadhāti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यद्वेव ऽर्तव्या उपदधाति । क्षत्र वा ऋतव्या विश इमा इतरा इष्टकाः क्षत्रं तद्विश्यत्तारं दधाति ताः सर्वासु चितिषूपदधाति सर्वस्यां तद्विशि क्षत्रमत्तारं दधाति

yadveva 'rtavyā upadadhāti | kṣatra vā ṛtavyā viśa imā itarā iṣṭakāḥ kṣatraṃ tadviśyattāraṃ dadhāti tāḥ sarvāsu citiṣūpadadhāti sarvasyāṃ tadviśi kṣatramattāraṃ dadhāti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यद्वेव ऽर्तव्या उपदधाति । संवत्सर एषो ऽग्निः स ऋतव्याभिः संहितः संवत्सरमेवैतदृतुभिः संतनोति संदधाति ता वै नानाप्रभृतयः समानोदर्का ऋतवो वा असृज्यन्त ते सृष्टा नानैवासन्

yadveva 'rtavyā upadadhāti | saṃvatsara eṣo 'gniḥ sa ṛtavyābhiḥ saṃhitaḥ saṃvatsaramevaitadṛtubhiḥ saṃtanoti saṃdadhāti tā vai nānāprabhṛtayaḥ samānodarkā ṛtavo vā asṛjyanta te sṛṣṭā nānaivāsan

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ते ऽब्रुवन् । न वा इत्थं सन्तः शक्ष्यामः प्रजनयितुं रूपैः समायामेति त एकैकमृतुं रूपैः समायंस्तस्मादेकैकस्मिन्नृतौ सर्वेषामृतूनां रूपं ता यन्नानाप्रभृतयो नाना ह्यसृज्यन्ताथ यत्समानोदर्का रूपैर्हि समायन्

te 'bruvan | na vā itthaṃ santaḥ śakṣyāmaḥ prajanayituṃ rūpaiḥ samāyāmeti ta ekaikamṛtuṃ rūpaiḥ samāyaṃstasmādekaikasminnṛtau sarveṣāmṛtūnāṃ rūpaṃ tā yannānāprabhṛtayo nānā hyasṛjyantātha yatsamānodarkā rūpairhi samāyan

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स उपदधाति । तपश्च तपस्यश्च शैशिरावृतू इति नामनी एनयोरेते नामभ्यामेवैने एतदुपदधात्यसौ वा आदित्यस्तपस्तस्मादेतावृतू अनन्तर्हितौ तद्यदेतस्मादेतावृतू अनन्तर्हितौ तस्मादेतौ तपश्च तपस्यश्च

sa upadadhāti | tapaśca tapasyaśca śaiśirāvṛtū iti nāmanī enayorete nāmabhyāmevaine etadupadadhātyasau vā ādityastapastasmādetāvṛtū anantarhitau tadyadetasmādetāvṛtū anantarhitau tasmādetau tapaśca tapasyaśca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अग्नेरन्तःश्लेषो ऽसीति । संवत्सर एषो ऽग्निः स ऋतव्याभिः संहितः संवत्सरमेवैतदृतुभिः संतनोति संदधाति कल्पेतां द्यावापृथिवी कल्पन्तामाप ओषधय इतीदमेवैतत्सर्वमृतुभिः कल्पयति कल्पन्तामग्नयः पृथङ्नम ज्यैष्ठ्याय सव्रता इत्यग्नयो हैते पृथग्यदेता इष्टकास्ते यथानयोरृत्वोर्ज्यैष्ठ्याय कल्पेरन्नेवमेतदाह ये अग्नयः समनसो ऽन्तरा द्यावापृथिवी इमे इति यथैव यजुस्तथा बन्धुः शैशिरावृतू अभिकल्पमाना इन्द्रमिव देवा अभिसंविशन्त्विति यथेन्द्रं देवा अभिसंविष्टा एवमिमावृतू ज्यैष्ठ्यायाभिसंविशन्त्वित्येतद्द्वे इष्टके भवतो द्वौ हि मासावृतुः सकृत्सादयत्येकं तदृतुं करोति

agnerantaḥśleṣo 'sīti | saṃvatsara eṣo 'gniḥ sa ṛtavyābhiḥ saṃhitaḥ saṃvatsaramevaitadṛtubhiḥ saṃtanoti saṃdadhāti kalpetāṃ dyāvāpṛthivī kalpantāmāpa oṣadhaya itīdamevaitatsarvamṛtubhiḥ kalpayati kalpantāmagnayaḥ pṛthaṅnama jyaiṣṭhyāya savratā ityagnayo haite pṛthagyadetā iṣṭakāste yathānayorṛtvorjyaiṣṭhyāya kalperannevametadāha ye agnayaḥ samanaso 'ntarā dyāvāpṛthivī ime iti yathaiva yajustathā bandhuḥ śaiśirāvṛtū abhikalpamānā indramiva devā abhisaṃviśantviti yathendraṃ devā abhisaṃviṣṭā evamimāvṛtū jyaiṣṭhyāyābhisaṃviśantvityetaddve iṣṭake bhavato dvau hi māsāvṛtuḥ sakṛtsādayatyekaṃ tadṛtuṃ karoti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद्यदेते अत्रोपदधाति । संवत्सर एषो ऽग्निरिम उ लोकाः संवत्सरस्तस्य द्यौरेव पञ्चमी चितिर्द्यौरस्य शिशिर ऋतुस्तद्यदेते अत्रोपदधाति यदेवास्यैते आत्मनस्तदस्मिन्नेतत्प्रतिदधाति तस्मादेते अत्रोपदधाति

tadyadete atropadadhāti | saṃvatsara eṣo 'gnirima u lokāḥ saṃvatsarastasya dyaureva pañcamī citirdyaurasya śiśira ṛtustadyadete atropadadhāti yadevāsyaite ātmanastadasminnetatpratidadhāti tasmādete atropadadhāti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यद्वेवैते अत्रोपदधाति । प्रजापतिरेषो ऽग्निः संवत्सर उ प्रजापतिस्तस्य शिर एव पञ्चमी चितिः शिरो ऽस्य शिशिर ऋतुस्तद्यदेते अत्रोपदधाति यदेवास्यैते आत्मनस्तदस्मिन्नेतत्प्रतिदधाति तस्मादेते अत्रोपदधाति

yadvevaite atropadadhāti | prajāpatireṣo 'gniḥ saṃvatsara u prajāpatistasya śira eva pañcamī citiḥ śiro 'sya śiśira ṛtustadyadete atropadadhāti yadevāsyaite ātmanastadasminnetatpratidadhāti tasmādete atropadadhāti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स पुरस्तात्स्वयमातृणायै च विश्वज्योतिषश्च ऽर्तव्ये उपदधाति । द्यौर्वा उत्तमा स्वयमातृणादित्य उत्तमा विश्वज्योतिरर्वाचीनं तद्दिवश्चादित्याच्च ऽर्तून्दधाति तस्मादर्वाचीनमेवात ऋतवो ऽथो प्रजननमेतदर्वाचीनं तद्दिवश्चादित्याश्च प्रजननं दधाति तस्मादर्वाचीनमेवातः प्रजायते स्थितं हैवातः पराक्प्रजननं यावन्तो ह्येव सनाग्रे देवास्तावन्तो देवाः

sa purastātsvayamātṛṇāyai ca viśvajyotiṣaśca 'rtavye upadadhāti | dyaurvā uttamā svayamātṛṇāditya uttamā viśvajyotirarvācīnaṃ taddivaścādityācca 'rtūndadhāti tasmādarvācīnamevāta ṛtavo 'tho prajananametadarvācīnaṃ taddivaścādityāśca prajananaṃ dadhāti tasmādarvācīnamevātaḥ prajāyate sthitaṃ haivātaḥ parākprajananaṃ yāvanto hyeva sanāgre devāstāvanto devāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ प्रथमायै स्वयमातृणायै प्रथमायै च विश्वज्योतिष उपरिष्टादृतव्ये उपदधाति । इयं वै प्रथमा स्वयमातृणाग्निः प्रथमा विश्वज्योतिस्तदूर्ध्वानृतून्दधाति तस्मादित ऊर्ध्वा ऋतवो ऽथो प्रजननमेतदितस्तदूर्ध्वम् प्रजननं दधाति तस्मादित ऊर्ध्वमेव प्रजायते

atha prathamāyai svayamātṛṇāyai prathamāyai ca viśvajyotiṣa upariṣṭādṛtavye upadadhāti | iyaṃ vai prathamā svayamātṛṇāgniḥ prathamā viśvajyotistadūrdhvānṛtūndadhāti tasmādita ūrdhvā ṛtavo 'tho prajananametaditastadūrdhvam prajananaṃ dadhāti tasmādita ūrdhvameva prajāyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ता न व्यूहेत् । नेदृतून्व्यूहानीति यो वै म्रियत ऋतवो ह तस्मै व्युह्यन्ते तस्माद्यत्रैव प्रथमे उपदधाति तत्सर्वा उपदध्यात्

tā na vyūhet | nedṛtūnvyūhānīti yo vai mriyata ṛtavo ha tasmai vyuhyante tasmādyatraiva prathame upadadhāti tatsarvā upadadhyāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथो इमे वै लोका ऋतव्याः । इमांस्तल्लोकानूर्ध्वांश्चितिभिश्चिनोत्यथो क्षत्रं वा ऋतव्याः क्षत्रं तदूर्ध्वं चितिभिश्चिनोत्यथो संवत्सरो वा ऋतव्याः संवत्सरं तदूर्ध्वं चितिभिश्चिनोति ता नान्यया यजुष्मत्येष्टकयोपरिष्टादभ्युपदध्यान्नेत्क्षत्रं विशाभ्युपदधानीति

atho ime vai lokā ṛtavyāḥ | imāṃstallokānūrdhvāṃścitibhiścinotyatho kṣatraṃ vā ṛtavyāḥ kṣatraṃ tadūrdhvaṃ citibhiścinotyatho saṃvatsaro vā ṛtavyāḥ saṃvatsaraṃ tadūrdhvaṃ citibhiścinoti tā nānyayā yajuṣmatyeṣṭakayopariṣṭādabhyupadadhyānnetkṣatraṃ viśābhyupadadhānīti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ता हैता एव संयान्यः । एतद्वै देवा ऋतव्याभिरेवेमांलोकान्त्समयुरितश्चोर्ध्वानमुतश्चार्वाचस्तथैवैतद्यजमान ऋतव्याभिरेवेमांलोकान्त्संयातीतश्चोर्ध्वानमुतश्चार्वाचः

tā haitā eva saṃyānyaḥ | etadvai devā ṛtavyābhirevemāṃlokāntsamayuritaścordhvānamutaścārvācastathaivaitadyajamāna ṛtavyābhirevemāṃlokāntsaṃyātītaścordhvānamutaścārvācaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदु ह चरकाध्वर्यवः । अन्या एव संयानीरित्युपदधति न तथा कुर्यादत्यहैव रेचयन्त्येता उ एव संयान्यः

tadu ha carakādhvaryavaḥ | anyā eva saṃyānīrityupadadhati na tathā kuryādatyahaiva recayantyetā u eva saṃyānyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ विश्वज्योतिषमुपदधाति । आदित्यो वा उत्तमा विश्वज्योतिरादित्यो ह्येवामुष्मिंलोके विश्वज्योतिरादित्यमेवैतदुपदधाति

atha viśvajyotiṣamupadadhāti | ādityo vā uttamā viśvajyotirādityo hyevāmuṣmiṃloke viśvajyotirādityamevaitadupadadhāti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यद्वेव विश्वज्योतिषमुपदधाति । प्रजा वै विश्वज्योतिः प्रजा ह्येव विश्वं ज्योतिः प्रजननमेवैतदुपदधाति

yadveva viśvajyotiṣamupadadhāti | prajā vai viśvajyotiḥ prajā hyeva viśvaṃ jyotiḥ prajananamevaitadupadadhāti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स पुरस्तात्स्वयमातृणायै विश्वज्योतिषमुपदधाति । द्यौर्वा उत्तमा स्वयमातृणादित्य उत्तमा विश्वज्योतिरर्वाचीनं तद्दिव आदित्यं दधाति तस्मादेषो ऽर्वाचीनमेवातस्तप त्यथो प्रजननमेतदर्वाचीनं तद्दिवः प्रजननं दधाति तस्मादर्वाचीनमेवातः प्रजायते

sa purastātsvayamātṛṇāyai viśvajyotiṣamupadadhāti | dyaurvā uttamā svayamātṛṇāditya uttamā viśvajyotirarvācīnaṃ taddiva ādityaṃ dadhāti tasmādeṣo 'rvācīnamevātastapa tyatho prajananametadarvācīnaṃ taddivaḥ prajananaṃ dadhāti tasmādarvācīnamevātaḥ prajāyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ प्रथमायै स्वयमातृणायै । उपरिष्टाद्विश्वज्योतिषमुपदधातीयं वै प्रथमा स्वयमातृणाग्निः प्रथमा विश्वज्योतिरितस्तदूर्ध्वमग्निं दधाति तस्मादित ऊर्ध्वो ऽग्निर्दीप्यते ऽथो प्रजननमेतदितस्तदूर्ध्वम् प्रजननं दधाति तस्मादित ऊर्ध्वमेव प्रजायते

atha prathamāyai svayamātṛṇāyai | upariṣṭādviśvajyotiṣamupadadhātīyaṃ vai prathamā svayamātṛṇāgniḥ prathamā viśvajyotiritastadūrdhvamagniṃ dadhāti tasmādita ūrdhvo 'gnirdīpyate 'tho prajananametaditastadūrdhvam prajananaṃ dadhāti tasmādita ūrdhvameva prajāyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ मध्यमायै स्वयमातृणायै । उपरिष्टाद्विश्वज्योतिषमुपदधात्यन्तरिक्षं वै मध्यमा स्वयमातृणा वायुर्मध्यमा विश्वज्योतिरन्तरिक्षे तद्वायुं दधाति तस्मादयमन्तरिक्षे वायुः

atha madhyamāyai svayamātṛṇāyai | upariṣṭādviśvajyotiṣamupadadhātyantarikṣaṃ vai madhyamā svayamātṛṇā vāyurmadhyamā viśvajyotirantarikṣe tadvāyuṃ dadhāti tasmādayamantarikṣe vāyuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तान्येतानि ज्योतींषि । तद्यदेता एवमुपदधात्येतान्येवैतज्ज्योतींषि सम्यञ्चि दधाति तस्मादित ऊर्ध्वो ऽग्निर्दीप्यते ऽर्वाङ्सावादित्यस्तपत्यन्तरिक्षे ऽयं तिर्यङ् वायुः पवते

tānyetāni jyotīṃṣi | tadyadetā evamupadadhātyetānyevaitajjyotīṃṣi samyañci dadhāti tasmādita ūrdhvo 'gnirdīpyate 'rvāṅsāvādityastapatyantarikṣe 'yaṃ tiryaṅ vāyuḥ pavate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परमेष्ठी त्वा सादयत्विति । परमेष्ठी ह्येताम् पञ्चमीं चितिमपश्यद्दिवस्पृष्ठे ज्योतिष्मतीमिति दिवो ह्यसौ पृष्ठे ज्योतिष्मानादित्यः

parameṣṭhī tvā sādayatviti | parameṣṭhī hyetām pañcamīṃ citimapaśyaddivaspṛṣṭhe jyotiṣmatīmiti divo hyasau pṛṣṭhe jyotiṣmānādityaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विश्वस्मै प्राणायापानाय । व्यानायेति प्राणो वै विश्वज्योतिः सर्वस्मा उ वा एतस्मै प्राणो विश्वं ज्योतिर्यचेति सर्वं ज्योतिर्यचेत्येतत्सूर्यस्ते ऽधिपतिरिति सूर्यमेवास्या अधिपतिं करोति सादयित्वा सूददोहसाधिवदति तस्योक्तो बन्धुः

viśvasmai prāṇāyāpānāya | vyānāyeti prāṇo vai viśvajyotiḥ sarvasmā u vā etasmai prāṇo viśvaṃ jyotiryaceti sarvaṃ jyotiryacetyetatsūryaste 'dhipatiriti sūryamevāsyā adhipatiṃ karoti sādayitvā sūdadohasādhivadati tasyokto bandhuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ता हैता एव संयान्यः । एतद्वै देवा विश्वज्योतिर्भिरेवेमांलोकान्त्समयुरितश्चोर्ध्वानमुतश्चार्वाचस्तथैवैतद्यजमानो विश्वज्योतिर्भिरेवेमांलोकान्त्संयातीतश्चोर्ध्वानमुतुश्चार्वाचः

tā haitā eva saṃyānyaḥ | etadvai devā viśvajyotirbhirevemāṃlokāntsamayuritaścordhvānamutaścārvācastathaivaitadyajamāno viśvajyotirbhirevemāṃlokāntsaṃyātītaścordhvānamutuścārvācaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदु ह चरकाध्वर्यवो । ऽन्या एव संयानीरित्युपदधति न तथा कुर्यादत्यहैव रेचयन्त्येता उ एव संयान्यः

tadu ha carakādhvaryavo | 'nyā eva saṃyānīrityupadadhati na tathā kuryādatyahaiva recayantyetā u eva saṃyānyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.