Śatapatha Brāhmaṇa (Mādhyandina) 8.7.2

अथ लोकम्पृणामुपदधाति । असौ वा आदित्यो लोकम्पृणैष हीमांलोकान्पूरयत्यमुमेवैतदादित्यमुपदधाति तां सर्वासु चितिषूपदधातीमे वै लोका एताश्चितयो ऽमुं तदादित्यमेषु लोकेषु दधाति तस्मादेष सर्वेभ्य एवैभ्यो लोकेभ्यस्तपति

atha lokampṛṇāmupadadhāti | asau vā ādityo lokampṛṇaiṣa hīmāṃlokānpūrayatyamumevaitadādityamupadadhāti tāṃ sarvāsu citiṣūpadadhātīme vai lokā etāścitayo 'muṃ tadādityameṣu lokeṣu dadhāti tasmādeṣa sarvebhya evaibhyo lokebhyastapati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यद्वेव लोकम्पृणामुपदधाति । क्षत्रं वै लोकम्पृणा विश इमा इतरा इष्टकाः क्षत्रं तद्विश्यत्तारं दधाति तां सर्वासु चितिषूपदधाति सर्वस्यां तद्विशि क्षत्रमत्तारं दधाति

yadveva lokampṛṇāmupadadhāti | kṣatraṃ vai lokampṛṇā viśa imā itarā iṣṭakāḥ kṣatraṃ tadviśyattāraṃ dadhāti tāṃ sarvāsu citiṣūpadadhāti sarvasyāṃ tadviśi kṣatramattāraṃ dadhāti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सैषैकैव भवति । एकस्थं तत्क्षत्रमेकस्थां श्रियं करोत्यथ या द्वितीया मिथुनं तदर्धमु हैतदात्मनो यन्मिथुनं यदा वै सह मिथुनेनाथ सर्वो ऽथ कृत्स्नः कृत्स्नताया एकेन यजुषा बह्वीरिष्टका उपदधाति क्षत्रं तद्वीर्येणात्यादधाति क्षत्रं विशो वीर्यवत्तरं करोत्यथेतराः पृथङ्नाना यजुर्भिरुपदधाति विशं तत्क्षत्रादवीर्यतरां करोति पृथग्वादिनीं नानाचेतसम्

saiṣaikaiva bhavati | ekasthaṃ tatkṣatramekasthāṃ śriyaṃ karotyatha yā dvitīyā mithunaṃ tadardhamu haitadātmano yanmithunaṃ yadā vai saha mithunenātha sarvo 'tha kṛtsnaḥ kṛtsnatāyā ekena yajuṣā bahvīriṣṭakā upadadhāti kṣatraṃ tadvīryeṇātyādadhāti kṣatraṃ viśo vīryavattaraṃ karotyathetarāḥ pṛthaṅnānā yajurbhirupadadhāti viśaṃ tatkṣatrādavīryatarāṃ karoti pṛthagvādinīṃ nānācetasam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स वा अस्यां स्रक्त्याम् प्रथमे उपदधाति । अमुं तदादित्यमेतस्यां दिशि पधात्यथेतस्तस्मादतो ऽनुपर्यैत्यथेतस्तस्मादतो ऽनुपर्यैत्यथेतस्तस्मादतो ऽनुपर्यैत्यथातस्तस्मादतो ऽनुपर्यैति

sa vā asyāṃ sraktyām prathame upadadhāti | amuṃ tadādityametasyāṃ diśi padhātyathetastasmādato 'nuparyaityathetastasmādato 'nuparyaityathetastasmādato 'nuparyaityathātastasmādato 'nuparyaiti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स यद्यत्रैव प्रथमे उपदधाति । तदुत्तमे अनूपदध्यात्सकृद्धैवासावादित्य इमांलोकान्पर्येत्य नातिप्रच्यवेतातिहृत्य पूर्वे उत्तमे अनूपदधात्यमुं तदादित्यमिमांलोकानतिप्रच्यावयति तस्मादसावादित्य इमांलोकानसंस्थितो दक्षिणावृत्पुनः पुनरनुपर्यैति

sa yadyatraiva prathame upadadhāti | taduttame anūpadadhyātsakṛddhaivāsāvāditya imāṃlokānparyetya nātipracyavetātihṛtya pūrve uttame anūpadadhātyamuṃ tadādityamimāṃlokānatipracyāvayati tasmādasāvāditya imāṃlokānasaṃsthito dakṣiṇāvṛtpunaḥ punaranuparyaiti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लोकम् पृण चिद्रम् पृणेति । लोकं च पूरय चिद्रं च पूरयेत्येतदथो सीद ध्रुवा त्वमित्यथो सीद स्थिरा त्वम् प्रतिष्ठितेत्येतदिन्द्राग्नी त्वा बृहस्पतिरस्मिन्योनावसीषदन्नितीन्द्राग्नी च त्वा बृहस्पतिश्चास्मिन्योनौ प्रत्यतिष्ठिपन्नित्येतदनुष्टुभा वाग्वा अनुष्टुब्वागिन्द्र इन्द्रो लोकम्पृणा न सादयत्यसन्नो ह्येष सूददोहसा वदति प्राणो वै सूददोहाः प्राणेनैवैनमेतत्संतनोति संदधाति

lokam pṛṇa cidram pṛṇeti | lokaṃ ca pūraya cidraṃ ca pūrayetyetadatho sīda dhruvā tvamityatho sīda sthirā tvam pratiṣṭhitetyetadindrāgnī tvā bṛhaspatirasminyonāvasīṣadannitīndrāgnī ca tvā bṛhaspatiścāsminyonau pratyatiṣṭhipannityetadanuṣṭubhā vāgvā anuṣṭubvāgindra indro lokampṛṇā na sādayatyasanno hyeṣa sūdadohasā vadati prāṇo vai sūdadohāḥ prāṇenaivainametatsaṃtanoti saṃdadhāti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदाहुः । कथमेषा लोकम्पृणायातयाम्नी भवतीत्यसौ वा आदित्यो लोकम्पृणायातयामा वा एषो ऽथो वाग्वै लोकम्पृणायातयाम्न्यु वै वाक्

tadāhuḥ | kathameṣā lokampṛṇāyātayāmnī bhavatītyasau vā ādityo lokampṛṇāyātayāmā vā eṣo 'tho vāgvai lokampṛṇāyātayāmnyu vai vāk

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स वै यजुष्मतीरुपधाय । लोकम्पृणया प्रचादयत्यन्नं वै यजुष्मत्य इष्टका आत्मा लोकम्पृणान्नं तदात्मना परिदधाति तस्मादन्नमात्मना परिहितमात्मैव भवति

sa vai yajuṣmatīrupadhāya | lokampṛṇayā pracādayatyannaṃ vai yajuṣmatya iṣṭakā ātmā lokampṛṇānnaṃ tadātmanā paridadhāti tasmādannamātmanā parihitamātmaiva bhavati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स वा आत्मन्नेव । यजुष्मतीरुपदधाति न पक्षपुचेष्वात्मंस्तदन्नं दधाति यदु वा आत्मन्नन्नं धीयते तदात्मानमवति तत्पक्षपुचान्यथ यत्पक्षपुचेषु नैव तदात्मानमवति न पक्षपुचानि

sa vā ātmanneva | yajuṣmatīrupadadhāti na pakṣapuceṣvātmaṃstadannaṃ dadhāti yadu vā ātmannannaṃ dhīyate tadātmānamavati tatpakṣapucānyatha yatpakṣapuceṣu naiva tadātmānamavati na pakṣapucāni

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उभयीर्यजुष्मतीश्च लोकम्पृणाश्चात्मन्नुपदधाति । तस्मादयमात्मा द्विगुणो बहुलतर इव लोकम्पृणा एव पक्षपुचेषु तस्मात्पक्षपुचानि तनीयांसीवानूचीश्च तिरश्चीत्मन्नुपदधात्यस्थीनि वा इष्टकास्तस्मादिमान्यन्वञ्चि च तिर्यञ्चि चात्मन्नस्थीनि पराचीरेव पक्षपुचेषु न हि किं चन पक्षपुचेषु तिर्यगस्थ्यस्ति तद्धैतदेव चितस्य चाचितस्य च विज्ञानमेवमेव चित इतरथाचितः

ubhayīryajuṣmatīśca lokampṛṇāścātmannupadadhāti | tasmādayamātmā dviguṇo bahulatara iva lokampṛṇā eva pakṣapuceṣu tasmātpakṣapucāni tanīyāṃsīvānūcīśca tiraścītmannupadadhātyasthīni vā iṣṭakāstasmādimānyanvañci ca tiryañci cātmannasthīni parācīreva pakṣapuceṣu na hi kiṃ cana pakṣapuceṣu tiryagasthyasti taddhaitadeva citasya cācitasya ca vijñānamevameva cita itarathācitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स वै स्वयमातृणां लोकम्पृणया प्रचादयति । प्राणो वै स्वयमातृणादित्यो लोकम्पृणा प्राणं तदादित्येन समिन्द्धे तस्मादयमुष्णः प्राणस्तया सर्वमात्मानम् प्रचादयति सर्वं तदात्मानमादित्येन समिन्द्धे तस्मादयं सर्व एवात्मोष्णस्तद्धैतदेव जीविष्यतश्च मरिष्यतश्च विज्ञानमुष्ण एव जीविष्यञ्चीतो मरिष्यन्

sa vai svayamātṛṇāṃ lokampṛṇayā pracādayati | prāṇo vai svayamātṛṇādityo lokampṛṇā prāṇaṃ tadādityena saminddhe tasmādayamuṣṇaḥ prāṇastayā sarvamātmānam pracādayati sarvaṃ tadātmānamādityena saminddhe tasmādayaṃ sarva evātmoṣṇastaddhaitadeva jīviṣyataśca mariṣyataśca vijñānamuṣṇa eva jīviṣyañcīto mariṣyan

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स यस्यां स्रक्त्याम् प्रथमे उपदधाति । ततो दशभिर्दशभिः संचादयन्नेत्या स्वयमातृणायै स तेनैव दक्षिणावृज्जघनेन स्वयमातृणां संचादयन्नेत्यानूक्याया अथ पुनरेत्य तमवधिं संचादयति

sa yasyāṃ sraktyām prathame upadadhāti | tato daśabhirdaśabhiḥ saṃcādayannetyā svayamātṛṇāyai sa tenaiva dakṣiṇāvṛjjaghanena svayamātṛṇāṃ saṃcādayannetyānūkyāyā atha punaretya tamavadhiṃ saṃcādayati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आत्मानमग्रे संचादयति । आत्मा ह्येवाग्रे सम्भवतः सम्भवत्यथ दक्षिणम् पक्षमथ पुचमथोत्तरं तद्दक्षिणावृत्तद्धि देवत्राथो एवं वा असावादित्य इमांलोकान्दक्षिणावृदनुपर्यैति

ātmānamagre saṃcādayati | ātmā hyevāgre sambhavataḥ sambhavatyatha dakṣiṇam pakṣamatha pucamathottaraṃ taddakṣiṇāvṛttaddhi devatrātho evaṃ vā asāvāditya imāṃlokāndakṣiṇāvṛdanuparyaiti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स एष प्राण एव यल्लोकम्पृणा । तया सर्वमात्मानम् प्रचादयति सर्वस्मिस्तदात्मन्प्राणं दधाति तद्यद्धास्यैषाङ्गं नाभिप्राप्नुयात्प्राणो हास्य तदङ्गं नाभिप्राप्नुयाद्यदु वै प्राणो ऽङ्गं नाभिप्राप्नोति शुष्यति वा वै तन्म्लायति वा तस्मादेनं सर्वमेवैतया प्रचादयेत्

sa eṣa prāṇa eva yallokampṛṇā | tayā sarvamātmānam pracādayati sarvasmistadātmanprāṇaṃ dadhāti tadyaddhāsyaiṣāṅgaṃ nābhiprāpnuyātprāṇo hāsya tadaṅgaṃ nābhiprāpnuyādyadu vai prāṇo 'ṅgaṃ nābhiprāpnoti śuṣyati vā vai tanmlāyati vā tasmādenaṃ sarvamevaitayā pracādayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स वा आत्मन एवाधि पक्षपुचानि चिनोति । आत्मनो ह्येवाध्यङ्गानि प्ररोहन्त्यथ यत्पुरस्तादर्वाचीरुपदध्याद्यथान्यत आहृत्याङ्गम् प्रतिदध्यात्तादृक्तत्

sa vā ātmana evādhi pakṣapucāni cinoti | ātmano hyevādhyaṅgāni prarohantyatha yatpurastādarvācīrupadadhyādyathānyata āhṛtyāṅgam pratidadhyāttādṛktat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न भिन्नां न कृष्णामुपदध्यात् । आर्चति वा एषा या भिद्यत आर्तम्वेतद्रूपं यत्कृष्णं नेदार्तमात्मानमभिसंस्करवा इति नाभिन्नाम् परास्येन्नेदनार्तमात्मनो बहिर्धा करवाणीति धिष्ण्येभ्यः प्रतिसंख्याय या विराजमतिरिच्येरन्नोत्तरामुद्भवेयुस्तद्वै खलु ता आर्चन्ति ता भित्त्वोत्कर उत्किरेदुत्करो वा अतिरिक्तस्य प्रतिष्ठा तद्यत्रातिरिक्तस्य प्रतिष्ठा तदेवैना एतत्प्रतिष्ठापयति

na bhinnāṃ na kṛṣṇāmupadadhyāt | ārcati vā eṣā yā bhidyata ārtamvetadrūpaṃ yatkṛṣṇaṃ nedārtamātmānamabhisaṃskaravā iti nābhinnām parāsyennedanārtamātmano bahirdhā karavāṇīti dhiṣṇyebhyaḥ pratisaṃkhyāya yā virājamatiricyerannottarāmudbhaveyustadvai khalu tā ārcanti tā bhittvotkara utkiredutkaro vā atiriktasya pratiṣṭhā tadyatrātiriktasya pratiṣṭhā tadevainā etatpratiṣṭhāpayati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथात इष्टकामात्राणामेव । पादमात्रीः प्रथमायां चोत्तमायां च चित्योरुपदध्यात्प्रतिष्ठा वै पादो यो वै पादः स हस्त ऊर्वस्थमात्र्यो वर्षिष्ठाः स्युर्न ह्यूर्वस्थात्किं चन वर्षीयो ऽस्थ्यस्ति त्र्यालिखितवत्यस्तिस्रश्चितयः स्युस्त्रिवृतो हीमे लोका अपरिमितालिखिते द्वे रसो हैते चिती अपरिमित उ वै रसः सर्वास्त्वेव त्र्यालिखितवत्यः स्युः सर्वे ह्येवेमे लोकास्त्रिवृतः

athāta iṣṭakāmātrāṇāmeva | pādamātrīḥ prathamāyāṃ cottamāyāṃ ca cityorupadadhyātpratiṣṭhā vai pādo yo vai pādaḥ sa hasta ūrvasthamātryo varṣiṣṭhāḥ syurna hyūrvasthātkiṃ cana varṣīyo 'sthyasti tryālikhitavatyastisraścitayaḥ syustrivṛto hīme lokā aparimitālikhite dve raso haite citī aparimita u vai rasaḥ sarvāstveva tryālikhitavatyaḥ syuḥ sarve hyeveme lokāstrivṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथात इष्टकानामेवावपनस्य । यां कां च यजुष्मतीमिष्टकां विद्यात्ताम् मध्यमायां चिता उपदध्यादन्तरिक्षं वै मध्यमा चितिरन्तरिक्षमु वै सर्वेषाम् भूतानामावपनमथो अन्नं वै यजुष्मत्य इष्टका उदरम् मध्यमा चितिरुदरे तदन्नं दधाति

athāta iṣṭakānāmevāvapanasya | yāṃ kāṃ ca yajuṣmatīmiṣṭakāṃ vidyāttām madhyamāyāṃ citā upadadhyādantarikṣaṃ vai madhyamā citirantarikṣamu vai sarveṣām bhūtānāmāvapanamatho annaṃ vai yajuṣmatya iṣṭakā udaram madhyamā citirudare tadannaṃ dadhāti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदाहुः । नोपदध्यान्नेदतिरेचयानीति स वा उपैव दध्यात्कामेभ्यो वा एता इष्टका उपधीयन्ते न वै कामानामतिरिक्तमस्ति स वै नैवोपदध्यादेतावद्वा एतद्देवा अकुर्वन्

tadāhuḥ | nopadadhyānnedatirecayānīti sa vā upaiva dadhyātkāmebhyo vā etā iṣṭakā upadhīyante na vai kāmānāmatiriktamasti sa vai naivopadadhyādetāvadvā etaddevā akurvan

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.