Śatapatha Brāhmaṇa (Mādhyandina) 8.7.3

अथ पुरीषं निवपति । मांसं वै पुरीषम् मांसेनैवैनमेतत्प्रचादयतीष्टका उपधायास्यीष्टका अस्थि तन्मांसैः संचादयति

atha purīṣaṃ nivapati | māṃsaṃ vai purīṣam māṃsenaivainametatpracādayatīṣṭakā upadhāyāsyīṣṭakā asthi tanmāṃsaiḥ saṃcādayati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स वै स्वयमातृणायामावपति । प्राणो वै स्वयमातृणान्नम् पुरीषम् प्राणे तदन्नं दधाति तेन सर्वमात्मानम् प्रचादयति तम्माद्यत्प्राणे ऽन्नं धीयते सर्वमात्मानमवति सर्वमात्मानमनुव्येति

sa vai svayamātṛṇāyāmāvapati | prāṇo vai svayamātṛṇānnam purīṣam prāṇe tadannaṃ dadhāti tena sarvamātmānam pracādayati tammādyatprāṇe 'nnaṃ dhīyate sarvamātmānamavati sarvamātmānamanuvyeti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न स्वयमातृणायामावपेदित्यु हैक आहुः । प्राणः स्वयमातृणा नेत्प्राणानपिदधानीति स वा ऐव वपेदन्नेन वै प्राणा विष्टब्धा यो वा अन्नं नात्ति सं वै तस्य प्राणा रोहन्ति तद्यस्य ह तथा कुर्वन्ति यथा शुष्का सूर्मी सुषिरैवं ह सो ऽमुष्मिंलोके सम्भवति तस्मात्स्वयमातृणायामैव वपेत्

na svayamātṛṇāyāmāvapedityu haika āhuḥ | prāṇaḥ svayamātṛṇā netprāṇānapidadhānīti sa vā aiva vapedannena vai prāṇā viṣṭabdhā yo vā annaṃ nātti saṃ vai tasya prāṇā rohanti tadyasya ha tathā kurvanti yathā śuṣkā sūrmī suṣiraivaṃ ha so 'muṣmiṃloke sambhavati tasmātsvayamātṛṇāyāmaiva vapet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वयमातृणायामोप्य । अनूक्यया संचादयन्नेत्या परिश्रिद्भ्यः स तेनैव दक्षिणावृज्जघनेन स्वयमातृणां संचादयन्नैत्या पुनरनूक्यायै

svayamātṛṇāyāmopya | anūkyayā saṃcādayannetyā pariśridbhyaḥ sa tenaiva dakṣiṇāvṛjjaghanena svayamātṛṇāṃ saṃcādayannaityā punaranūkyāyai

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आत्मानमग्रे संचादयति । आत्मा ह्येवाग्रे सम्भवतः सम्भवत्यथ दक्षिणम् पक्षमथ पुचमथोत्तरं तद्दक्षिणावृत्तद्धि देवत्रा

ātmānamagre saṃcādayati | ātmā hyevāgre sambhavataḥ sambhavatyatha dakṣiṇam pakṣamatha pucamathottaraṃ taddakṣiṇāvṛttaddhi devatrā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स एष प्राण एव यत्पुरीषम् । तेन सर्वमात्मानम् प्रचादयति सर्वस्मिंस्तदात्मन्प्राणं दधाति तद्यद्धास्यैतदङ्गं नाभिप्राप्नुयात्प्राणो हास्य तदङ्गं नाभिप्राप्नुयाद्यदु वै प्राणो ऽङ्गं नाभिप्राप्नोति शुष्यति वा वै तन्म्लायति वा तस्मादेनं सर्वमेवैतेन प्रचादयेत्

sa eṣa prāṇa eva yatpurīṣam | tena sarvamātmānam pracādayati sarvasmiṃstadātmanprāṇaṃ dadhāti tadyaddhāsyaitadaṅgaṃ nābhiprāpnuyātprāṇo hāsya tadaṅgaṃ nābhiprāpnuyādyadu vai prāṇo 'ṅgaṃ nābhiprāpnoti śuṣyati vā vai tanmlāyati vā tasmādenaṃ sarvamevaitena pracādayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इन्द्रं विश्वा अवीवृधन्निति । इन्द्रं हि सर्वाणि भूतानि वर्धयन्ति समुद्रव्यचसं गिर इति महिमानमस्यैतदाह रथीतमं रथीनामिति रथितमो ह्येष रथिनां वाजानां सत्पतिम् पतिमित्यन्नं वै वाजा अन्नानां सत्पतिम् पतिमित्येतदैन्द्र्यानुष्टुभा निवपत्यैन्द्रं हि पुरीषं तदेतदर्धमग्नेर्यत्पुरीषमर्धमैष्टकम्

indraṃ viśvā avīvṛdhanniti | indraṃ hi sarvāṇi bhūtāni vardhayanti samudravyacasaṃ gira iti mahimānamasyaitadāha rathītamaṃ rathīnāmiti rathitamo hyeṣa rathināṃ vājānāṃ satpatim patimityannaṃ vai vājā annānāṃ satpatim patimityetadaindryānuṣṭubhā nivapatyaindraṃ hi purīṣaṃ tadetadardhamagneryatpurīṣamardhamaiṣṭakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदाहुः । यत्सर्वैश्चन्दोभिः सर्वाभिर्देवताभिरिष्टका उपदधात्यथैतदेकयैकदेवत्यया निवपति कथमेतदर्धमग्नेरितीन्द्रो वै सर्वान्देवान्प्रतिस्तद्यदैन्द्र्या निवपति तेनैतदर्धमग्नेरथ यदनुष्टुभा वाग्वा अनुष्टुब्वागु सर्वाणि चन्दांसि तेनो एवार्धम्

tadāhuḥ | yatsarvaiścandobhiḥ sarvābhirdevatābhiriṣṭakā upadadhātyathaitadekayaikadevatyayā nivapati kathametadardhamagneritīndro vai sarvāndevānpratistadyadaindryā nivapati tenaitadardhamagneratha yadanuṣṭubhā vāgvā anuṣṭubvāgu sarvāṇi candāṃsi teno evārdham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ विकर्णीं च स्वयमातृणां चोपदधाति । वायुर्वै विकर्णी द्यौरुत्तमा स्वयमातृणा वायुं च तद्दिवं चोपदधात्युत्तमे उपदधात्युत्तमे हि वायुश्च द्यौश्च संस्पृष्टे संस्पृष्टे हि वायुश्च द्यौश्च पूर्वां विकर्णीमुपदधात्यर्वाचीनं तद्दिवो वायुं दधाति तस्मादेषो ऽर्वाचीनमेव वातः पवते

atha vikarṇīṃ ca svayamātṛṇāṃ copadadhāti | vāyurvai vikarṇī dyauruttamā svayamātṛṇā vāyuṃ ca taddivaṃ copadadhātyuttame upadadhātyuttame hi vāyuśca dyauśca saṃspṛṣṭe saṃspṛṣṭe hi vāyuśca dyauśca pūrvāṃ vikarṇīmupadadhātyarvācīnaṃ taddivo vāyuṃ dadhāti tasmādeṣo 'rvācīnameva vātaḥ pavate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यद्वेव विकर्णीमुपदधाति । यत्र वा अदो ऽश्वं चितिमवघ्रापयन्ति तदसावादित्य इमांलोकान्त्सूत्रे समावयते तद्यत्तत्सूत्रं वायुः स स यः स वायुरेषा सा विकर्णी तद्यदेतामुपदधात्यसावेव तदादित्य इमांलोकान्त्सूत्रे समावयते

yadveva vikarṇīmupadadhāti | yatra vā ado 'śvaṃ citimavaghrāpayanti tadasāvāditya imāṃlokāntsūtre samāvayate tadyattatsūtraṃ vāyuḥ sa sa yaḥ sa vāyureṣā sā vikarṇī tadyadetāmupadadhātyasāveva tadāditya imāṃlokāntsūtre samāvayate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यद्वेव विकर्णीं च स्वयमातृणां चोपदधाति । आयुर्वै विकर्णी प्राणः स्वयमातृणायुश्च तत्प्राणं चोपदधात्युत्तमे उपदधात्युत्तमे ह्यायुश्च प्राणश्च संस्पृष्टे संस्पृष्टे ह्यायुश्च प्राणश्च पूर्वामुत्तरां विकर्णीमुपदधात्यायुषा तत्प्राणमुभयतः परिगृह्णाति

yadveva vikarṇīṃ ca svayamātṛṇāṃ copadadhāti | āyurvai vikarṇī prāṇaḥ svayamātṛṇāyuśca tatprāṇaṃ copadadhātyuttame upadadhātyuttame hyāyuśca prāṇaśca saṃspṛṣṭe saṃspṛṣṭe hyāyuśca prāṇaśca pūrvāmuttarāṃ vikarṇīmupadadhātyāyuṣā tatprāṇamubhayataḥ parigṛhṇāti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रोथदश्वो न यवसे । ऽविष्यन्यदा महः संवरणाद्व्यस्थात् आदस्य वातो अनुवाति शोचिरध स्म ते व्रजनं कृष्णमस्तीति यदा वा एतस्य वातो ऽनुवाति शोचिरथैतस्य व्रजनं कृष्णम् भवति त्रिष्टुभोपदधाति त्रैष्टुभो हि वायुराग्नेय्याग्निकर्म ह्यनिरुक्तयानिरुक्तो हि वायुरथ यद्वात इत्याह वातो हि वायुः

prothadaśvo na yavase | 'viṣyanyadā mahaḥ saṃvaraṇādvyasthāt ādasya vāto anuvāti śociradha sma te vrajanaṃ kṛṣṇamastīti yadā vā etasya vāto 'nuvāti śocirathaitasya vrajanaṃ kṛṣṇam bhavati triṣṭubhopadadhāti traiṣṭubho hi vāyurāgneyyāgnikarma hyaniruktayānirukto hi vāyuratha yadvāta ityāha vāto hi vāyuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ स्वयमातृणामुपदधाति । आयोष्ट्वा सदने सादयामीत्येष वा आयुस्तस्यैतत्सदनमवत इत्येष हीदं सर्वमवति चायायामित्येतस्य हीदं सर्वं चायायां समुद्रस्यह्येतद्धृदयं रश्मीवतीम् भास्वतीमिति रश्मीवती हि द्यौर्भास्वत्या या द्याम् भास्या पृथिवीमोर्वन्तरिक्षमित्येवं ह्येष इमांलोकानाभाति

atha svayamātṛṇāmupadadhāti | āyoṣṭvā sadane sādayāmītyeṣa vā āyustasyaitatsadanamavata ityeṣa hīdaṃ sarvamavati cāyāyāmityetasya hīdaṃ sarvaṃ cāyāyāṃ samudrasyahyetaddhṛdayaṃ raśmīvatīm bhāsvatīmiti raśmīvatī hi dyaurbhāsvatyā yā dyām bhāsyā pṛthivīmorvantarikṣamityevaṃ hyeṣa imāṃlokānābhāti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परमेष्ठी त्वा सादयत्विति । परमेष्ठी ह्येताम् पञ्चमीं चितिमपश्यन्

parameṣṭhī tvā sādayatviti | parameṣṭhī hyetām pañcamīṃ citimapaśyan

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यद्वेव परमेष्ठिनोपदधाति । प्रजापतिं विस्रस्तं देवता आदाय व्युदक्रामंस्तस्य परमेष्ठी शिर आदायोत्क्रम्यातिष्ठन्

yadveva parameṣṭhinopadadhāti | prajāpatiṃ visrastaṃ devatā ādāya vyudakrāmaṃstasya parameṣṭhī śira ādāyotkramyātiṣṭhan

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तमब्रवीत् । उप मेहि म एतद्धेहि येन मे त्वमुदक्रमीरिति किम् मे ततो भविष्यतीति त्वद्देवत्यमेव म एतदात्मनो भविष्यतीति तथेति तदस्मिन्नेतत्परमेष्ठी प्रत्यदधात्

tamabravīt | upa mehi ma etaddhehi yena me tvamudakramīriti kim me tato bhaviṣyatīti tvaddevatyameva ma etadātmano bhaviṣyatīti tatheti tadasminnetatparameṣṭhī pratyadadhāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद्यैषोत्तमा स्वयमातृणा । एतदस्य तदात्मनस्तद्यदेतामत्रोपदधाति यदेवास्यैषात्मनस्तदस्मिन्नेतत्प्रतिदधाति तस्मादेतामत्रोपदधाति

tadyaiṣottamā svayamātṛṇā | etadasya tadātmanastadyadetāmatropadadhāti yadevāsyaiṣātmanastadasminnetatpratidadhāti tasmādetāmatropadadhāti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दिवस्पृष्ठे व्यचस्वतीम् प्रथस्वतीमिति । दिवो ह्येतत्पृष्ठं व्यचस्वत्प्रथस्तद्दिवं यच दिवं दृंह दिवम् मा हिंसीरित्यात्मानं यचात्मानं दृंहात्मानम् मा हिंसीरित्येतत्

divaspṛṣṭhe vyacasvatīm prathasvatīmiti | divo hyetatpṛṣṭhaṃ vyacasvatprathastaddivaṃ yaca divaṃ dṛṃha divam mā hiṃsīrityātmānaṃ yacātmānaṃ dṛṃhātmānam mā hiṃsīrityetat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विश्वस्मै प्रणायापानाय । व्यानायोदानायेति प्राणो वै स्वयमातृणा सर्वस्मा उ वा एतस्मै प्राणः प्रतिष्ठायै चरित्रायेतीमे वै लोकाः स्वयमातृणा इम उ लोकाः प्रतिष्ठा चरित्रं सूर्यस्त्वाभिपात्विति सूर्यस्त्वाभिगोपायत्वित्येतन्मह्या स्वस्त्येति महत्या स्वस्त्येत्येतच्चर्दिषा शंतमेनेति यच्चर्दिः शंतमं तेनेत्येतत्

viśvasmai praṇāyāpānāya | vyānāyodānāyeti prāṇo vai svayamātṛṇā sarvasmā u vā etasmai prāṇaḥ pratiṣṭhāyai caritrāyetīme vai lokāḥ svayamātṛṇā ima u lokāḥ pratiṣṭhā caritraṃ sūryastvābhipātviti sūryastvābhigopāyatvityetanmahyā svastyeti mahatyā svastyetyetaccardiṣā śaṃtameneti yaccardiḥ śaṃtamaṃ tenetyetat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नानोपदधाति । नाना हि वायुश्च द्यौश्च सकृत्सादयति समानं तत्करोति समानं ह्यायुश्च प्राणश्च ते वा उभे एव शर्करे भवत उभे स्वयमातृणे समानं ह्येवायुश्च प्राणश्चाथैने सूददोहसाधिवदति प्राणो वै सूददोहाः प्राणेणैवैने एतत्संतनोति संदधाति

nānopadadhāti | nānā hi vāyuśca dyauśca sakṛtsādayati samānaṃ tatkaroti samānaṃ hyāyuśca prāṇaśca te vā ubhe eva śarkare bhavata ubhe svayamātṛṇe samānaṃ hyevāyuśca prāṇaścāthaine sūdadohasādhivadati prāṇo vai sūdadohāḥ prāṇeṇaivaine etatsaṃtanoti saṃdadhāti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ता अस्य सूददोहस इति । आपो वै सूदो ऽन्नं दोहः सोमं श्रीणन्ति पृश्नय इत्यन्नं वै पृश्नि जन्मन्देवानामिति संवत्सरो वै देवानां जन्म विश इति यज्ञो वै विशो यज्ञे हि सर्वाणि भूतानि विष्टानि त्रिष्वा रोचने दिव इति सवनानि वै त्रीणि रोचनानि सवनान्येतदाहानुष्टुभा वाग्वा अनुष्टुब्वागु सर्वे प्राणा वाचा चैवैने एतत्प्राणेन च संतनोति संदधाति सा वा एषैका सती सूददोहाः सर्वा इष्टका अनुसंचरति प्राणो वै सूददोहास्तस्मादयमेक एव प्राणः सन्त्सर्वाण्यङ्गानि सर्वमात्मानमनुसंचरति

tā asya sūdadohasa iti | āpo vai sūdo 'nnaṃ dohaḥ somaṃ śrīṇanti pṛśnaya ityannaṃ vai pṛśni janmandevānāmiti saṃvatsaro vai devānāṃ janma viśa iti yajño vai viśo yajñe hi sarvāṇi bhūtāni viṣṭāni triṣvā rocane diva iti savanāni vai trīṇi rocanāni savanānyetadāhānuṣṭubhā vāgvā anuṣṭubvāgu sarve prāṇā vācā caivaine etatprāṇena ca saṃtanoti saṃdadhāti sā vā eṣaikā satī sūdadohāḥ sarvā iṣṭakā anusaṃcarati prāṇo vai sūdadohāstasmādayameka eva prāṇaḥ santsarvāṇyaṅgāni sarvamātmānamanusaṃcarati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.