तद् इदम् अत्र प्राप्तकालम् इति विनिश्चित्य स राजा यज्ञारम्भसमुत्सुक इव नाम तत् तेषां वचनं प्रतिगृह्यावोचद् एनान् । सनाथः खल्व् अहम् अनुग्रहवांश् च यद् एवं मे हितावहितमनसो ऽत्रभवन्तः । तद् इच्छामि पुरुषमेधसहस्रेण यष्टुम् । अनुशिष्यन्तां तदुपयोग्यसंभारसमुदानयनार्थं यथाधिकारम् अमात्याः । परीक्ष्यतां सत्त्रागारनिवेशयोग्यो भूमिप्रदेशस् तदनुगुणश् च तिथिकरणमुहूर्तनक्षत्रयोग इति ॥ अथैनं पुरोहित उवाच । ईप्सितार्थसंपत्तये स्नातु तावन् महाराज एकस्य यज्ञस्यावभृथे । अथोत्तरेषाम् आरम्भः करिष्यते क्रमेण । युगपत् पुरुषपशवः सहस्रशो हि परिगृह्यमाणा व्यक्तम् उद्वेगदोषाय प्रजानां ते स्युर् इति ॥ अस्त्य् एतद् इति च ब्राह्मणैर् उक्तः स राजा तान् उवाच । अलम् अत्रभवतां प्रकृतिकोपाशङ्कया । तथाहं संविधास्ये यथोद्वेगं मे प्रजा न प्रयास्यन्तीति ॥ अथ स राजा पौरजानपदान् संनिपात्याब्रवीत् । इच्छामि पुरुषमेधसहस्रेण यष्टुम् । न च मया शक्यः कश् चिद् अकामः पशुत्वे नियोक्तुम् अदुष्टः । तद् यं यम् अहम् इतः प्रभृति वो द्रक्ष्यामि व्यवधूतप्रमादनिद्रेण विमलेन चारचक्षुषा शीलमर्यादातिवर्तिनम् अस्मदाज्ञां परिभवन्तं तं तं स्वकुलपंसकं देशकण्टकम् अहं पशुनिमित्तम् आदास्यामीत्य् एतद् वो विदितम् अस्त्व् इति ॥ अथ तेषां मुख्यतमाः प्राञ्जलय एनम् ऊचुः । सर्वाः क्रियास् तव हितप्रवणाः प्रजानां तत्रावमाननविधेर् नरदेव को ऽर्थः । ब्रह्मापि ते चरितम् अभ्यनुमन्तुम् अर्हः साधुप्रमाणपरम् अत्रभवान् प्रमाणम्
tad idam atra prāptakālam iti viniścitya sa rājā yajñārambhasamutsuka iva nāma tat teṣāṃ vacanaṃ pratigṛhyāvocad enān / sanāthaḥ khalv aham anugrahavāṃś ca yad evaṃ me hitāvahitamanaso 'trabhavantaḥ / tad icchāmi puruṣamedhasahasreṇa yaṣṭum / anuśiṣyantāṃ tadupayogyasaṃbhārasamudānayanārthaṃ yathādhikāram amātyāḥ / parīkṣyatāṃ sattrāgāraniveśayogyo bhūmipradeśas tadanuguṇaś ca tithikaraṇamuhūrtanakṣatrayoga iti // athainaṃ purohita uvāca / īpsitārthasaṃpattaye snātu tāvan mahārāja ekasya yajñasyāvabhṛthe / athottareṣām ārambhaḥ kariṣyate krameṇa / yugapat puruṣapaśavaḥ sahasraśo hi parigṛhyamāṇā vyaktam udvegadoṣāya prajānāṃ te syur iti // asty etad iti ca brāhmaṇair uktaḥ sa rājā tān uvāca / alam atrabhavatāṃ prakṛtikopāśaṅkayā / tathāhaṃ saṃvidhāsye yathodvegaṃ me prajā na prayāsyantīti // atha sa rājā paurajānapadān saṃnipātyābravīt / icchāmi puruṣamedhasahasreṇa yaṣṭum / na ca mayā śakyaḥ kaś cid akāmaḥ paśutve niyoktum aduṣṭaḥ / tad yaṃ yam aham itaḥ prabhṛti vo drakṣyāmi vyavadhūtapramādanidreṇa vimalena cāracakṣuṣā śīlamaryādātivartinam asmadājñāṃ paribhavantaṃ taṃ taṃ svakulapaṃsakaṃ deśakaṇṭakam ahaṃ paśunimittam ādāsyāmīty etad vo viditam astv iti // atha teṣāṃ mukhyatamāḥ prāñjalaya enam ūcuḥ / sarvāḥ kriyās tava hitapravaṇāḥ prajānāṃ tatrāvamānanavidher naradeva ko 'rthaḥ / brahmāpi te caritam abhyanumantum arhaḥ sādhupramāṇaparam atrabhavān pramāṇam
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.