Aryasura: Jatakamala 10

न कल्याणाशयाः पापप्रतारणाम् अनुविधीयन्त इत्य् आशयशुद्धौ यतितव्यम् ॥ तद्यथानुश्रूयते । बोधिसत्त्वः किल स्वपुण्यप्रभावोपनताम् आनतसर्वसामन्तां प्रशान्तस्वपरचक्राद्युपद्रवत्वाद् अकण्टकाम् असपत्नाम् एकातपत्रां दायाद्यक्रमागतां पृथिवीं पालयाम् आस । नाथः पृथिव्याः स जितेन्द्रियारिर् भुक्तावगीतेषु फलेष्व् असक्तः । प्रजाहितेष्व् आहितसर्वभावो धर्मैककार्यो मुनिवद् बभूव

na kalyāṇāśayāḥ pāpapratāraṇām anuvidhīyanta ity āśayaśuddhau yatitavyam // tadyathānuśrūyate / bodhisattvaḥ kila svapuṇyaprabhāvopanatām ānatasarvasāmantāṃ praśāntasvaparacakrādyupadravatvād akaṇṭakām asapatnām ekātapatrāṃ dāyādyakramāgatāṃ pṛthivīṃ pālayām āsa / nāthaḥ pṛthivyāḥ sa jitendriyārir bhuktāvagīteṣu phaleṣv asaktaḥ / prajāhiteṣv āhitasarvabhāvo dharmaikakāryo munivad babhūva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विवेद लोकस्य हि स स्वभावं प्रधानचर्यानुकृतिप्रधानम् । श्रेयः समाधित्सुर् अतः प्रजासु विशेषतो धर्मविधौ ससञ्जे

viveda lokasya hi sa svabhāvaṃ pradhānacaryānukṛtipradhānam / śreyaḥ samādhitsur ataḥ prajāsu viśeṣato dharmavidhau sasañje

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ददौ धनं शीलविधिं समाददे क्षमां सिषेवे जगदर्थम् ऐहत । प्रजाहिताध्याशयसौम्यदर्शनः स मूर्तिमान् धर्म इव व्यरोचत

dadau dhanaṃ śīlavidhiṃ samādade kṣamāṃ siṣeve jagadartham aihata / prajāhitādhyāśayasaumyadarśanaḥ sa mūrtimān dharma iva vyarocata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ कदा चित् तद्भुजाभिगुप्तम् अपि तं विषयं सत्त्वानां कर्मवैगुण्यात् प्रमादवशगत्वाच् च वर्षकर्माधिकृतानां देवपुत्राणां दुर्वृष्टिपर्याकुलता क्व चित् क्व चिद् अभिदुद्राव ॥ अथ स राजा व्यक्तम् अयं मम प्रजानां वा धर्मापचारात् समुपनतो ऽनर्थ इति निश्चितमतिः संरूढहिताध्याशयत्वात् प्रजासु तद्दुःखम् अमृष्यमाणो धर्मतत्त्वज्ञसंमतान् पुरोहितप्रमुखान् ब्राह्मणवृद्धान् मतिसचिवांश् च तदुद्धरणोपायं पप्रच्छ । अथ ते वेदविहितम् अनेकप्राणिशतवधारम्भभीषणं यज्ञविधिं सुवृष्टिहेतुं मन्यमानास् तम् अस्मै संवर्णयाम् आसुः । विदितवृत्तान्तस् तु स राजा यज्ञविहितानां प्राणिवैशसानां करुणात्मकत्वान् न तेषां तद् वचनं भावेनाभ्यनन्दत् । विनयानुवृत्त्या चैनान् प्रत्याख्यानरूक्षाक्षरम् अनुक्त्वा प्रस्तावान्तरेणैषां तां कथां तिरश्चकार । ते पुनर् अपि तं राजानं धर्मसंकथाप्रस्तावलब्धावसरा गाम्भीर्यगूढं तस्य भावम् अजानाना यज्ञप्रवृत्तये समनुशशासुः । कार्याणि राज्ञां नियतानि यानि लाभे पृथिव्याः परिपालने च । नात्येति कालस् तव तानि नित्यं तेषां क्रमो धर्मसुखानि यद्वत्

atha kadā cit tadbhujābhiguptam api taṃ viṣayaṃ sattvānāṃ karmavaiguṇyāt pramādavaśagatvāc ca varṣakarmādhikṛtānāṃ devaputrāṇāṃ durvṛṣṭiparyākulatā kva cit kva cid abhidudrāva // atha sa rājā vyaktam ayaṃ mama prajānāṃ vā dharmāpacārāt samupanato 'nartha iti niścitamatiḥ saṃrūḍhahitādhyāśayatvāt prajāsu tadduḥkham amṛṣyamāṇo dharmatattvajñasaṃmatān purohitapramukhān brāhmaṇavṛddhān matisacivāṃś ca taduddharaṇopāyaṃ papraccha / atha te vedavihitam anekaprāṇiśatavadhārambhabhīṣaṇaṃ yajñavidhiṃ suvṛṣṭihetuṃ manyamānās tam asmai saṃvarṇayām āsuḥ / viditavṛttāntas tu sa rājā yajñavihitānāṃ prāṇivaiśasānāṃ karuṇātmakatvān na teṣāṃ tad vacanaṃ bhāvenābhyanandat / vinayānuvṛttyā cainān pratyākhyānarūkṣākṣaram anuktvā prastāvāntareṇaiṣāṃ tāṃ kathāṃ tiraścakāra / te punar api taṃ rājānaṃ dharmasaṃkathāprastāvalabdhāvasarā gāmbhīryagūḍhaṃ tasya bhāvam ajānānā yajñapravṛttaye samanuśaśāsuḥ / kāryāṇi rājñāṃ niyatāni yāni lābhe pṛthivyāḥ paripālane ca / nātyeti kālas tava tāni nityaṃ teṣāṃ kramo dharmasukhāni yadvat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्रिवर्गसेवानिपुणस्य तस्य प्रजाहितार्थं धृतकार्मुकस्य । यज्ञाभिधाने सुरलोकसेतौ प्रमादतन्त्रेव कथं मतिस् ते

trivargasevānipuṇasya tasya prajāhitārthaṃ dhṛtakārmukasya / yajñābhidhāne suralokasetau pramādatantreva kathaṃ matis te

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भृत्यैर् इवाज्ञा बहुमन्यते ते साक्षाद् इयं सिद्धिर् इति क्षितीशैः । श्रेयांसि कीर्तिज्वलितानि चेतुं यज्ञैर् अयं ते रिपुकाल कालः

bhṛtyair ivājñā bahumanyate te sākṣād iyaṃ siddhir iti kṣitīśaiḥ / śreyāṃsi kīrtijvalitāni cetuṃ yajñair ayaṃ te ripukāla kālaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कामं सदा दीक्षित एव च त्वं दानप्रसङ्गान् नियमादराच् च । वेदप्रसिद्धैः क्रतुभिस् तथापि युक्तं भवेन् मोक्तुम् ऋणं सुराणाम्

kāmaṃ sadā dīkṣita eva ca tvaṃ dānaprasaṅgān niyamādarāc ca / vedaprasiddhaiḥ kratubhis tathāpi yuktaṃ bhaven moktum ṛṇaṃ surāṇām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्विष्ट्याभितुष्टानि हि दैवतानि भूतानि वृष्ट्या प्रतिमानयन्ति । इति प्रजानां हितम् आत्मनश् च यशस्करं यज्ञविधिं जुषस्व

sviṣṭyābhituṣṭāni hi daivatāni bhūtāni vṛṣṭyā pratimānayanti / iti prajānāṃ hitam ātmanaś ca yaśaskaraṃ yajñavidhiṃ juṣasva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्य चिन्ता प्रादुरभवत् । अतिदुर्न्यस्तो बतायं परप्रत्ययहार्यपेलवमतिर् अमीमांसको धर्मप्रियश्रद्दधानो जनो यत्र हि नाम य एव लोकेषु शरण्यसंमतास् त एव हिंसाम् अपि धर्मतो गताः । विवर्तते कष्टम् अपायसंकटे जनस् तदादेशितकापथानुगः

tasya cintā prādurabhavat / atidurnyasto batāyaṃ parapratyayahāryapelavamatir amīmāṃsako dharmapriyaśraddadhāno jano yatra hi nāma ya eva lokeṣu śaraṇyasaṃmatās ta eva hiṃsām api dharmato gatāḥ / vivartate kaṣṭam apāyasaṃkaṭe janas tadādeśitakāpathānugaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

को हि नामाभिसंबन्धो धर्मस्य पशुहिंसया । सुरलोकाधिवासस्य दैवतप्रीणनस्य वा

ko hi nāmābhisaṃbandho dharmasya paśuhiṃsayā / suralokādhivāsasya daivataprīṇanasya vā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विशस्यमानः किल मन्त्रशक्तिभिः पशुर् दिवं गच्छति तेन तद्वधः । उपैति धर्मत्वम् इतीदम् अप्य् असत् परैः कृतं को हि परत्र लप्स्यते

viśasyamānaḥ kila mantraśaktibhiḥ paśur divaṃ gacchati tena tadvadhaḥ / upaiti dharmatvam itīdam apy asat paraiḥ kṛtaṃ ko hi paratra lapsyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

असत्प्रवृत्तेर् अनिवृत्तमानसः शुभेषु कर्मस्व् अविरूढनिश्चयः । पशुर् दिवं यास्यति केन हेतुना हतो ऽपि यज्ञे स्वकृताश्रयं विना

asatpravṛtter anivṛttamānasaḥ śubheṣu karmasv avirūḍhaniścayaḥ / paśur divaṃ yāsyati kena hetunā hato 'pi yajñe svakṛtāśrayaṃ vinā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हतश् च यज्ञे त्रिदिवं यदि व्रजेन् ननु व्रजेयुः पशुतां स्वयं द्विजाः । यतस् तु नायं विधिर् ईक्ष्यते क्व चिद् वचस् तद् एषां क इव ग्रहीष्यति

hataś ca yajñe tridivaṃ yadi vrajen nanu vrajeyuḥ paśutāṃ svayaṃ dvijāḥ / yatas tu nāyaṃ vidhir īkṣyate kva cid vacas tad eṣāṃ ka iva grahīṣyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अतुल्यगन्धर्द्धिरसौजसं शुभां सुधां किलोत्सृज्य वराप्सरोधृताम् । मुदं प्रयास्यन्ति वपादिकारणाद् वधेन शोच्यस्य पशोर् दिवौकसः

atulyagandharddhirasaujasaṃ śubhāṃ sudhāṃ kilotsṛjya varāpsarodhṛtām / mudaṃ prayāsyanti vapādikāraṇād vadhena śocyasya paśor divaukasaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद् इदम् अत्र प्राप्तकालम् इति विनिश्चित्य स राजा यज्ञारम्भसमुत्सुक इव नाम तत् तेषां वचनं प्रतिगृह्यावोचद् एनान् । सनाथः खल्व् अहम् अनुग्रहवांश् च यद् एवं मे हितावहितमनसो ऽत्रभवन्तः । तद् इच्छामि पुरुषमेधसहस्रेण यष्टुम् । अनुशिष्यन्तां तदुपयोग्यसंभारसमुदानयनार्थं यथाधिकारम् अमात्याः । परीक्ष्यतां सत्त्रागारनिवेशयोग्यो भूमिप्रदेशस् तदनुगुणश् च तिथिकरणमुहूर्तनक्षत्रयोग इति ॥ अथैनं पुरोहित उवाच । ईप्सितार्थसंपत्तये स्नातु तावन् महाराज एकस्य यज्ञस्यावभृथे । अथोत्तरेषाम् आरम्भः करिष्यते क्रमेण । युगपत् पुरुषपशवः सहस्रशो हि परिगृह्यमाणा व्यक्तम् उद्वेगदोषाय प्रजानां ते स्युर् इति ॥ अस्त्य् एतद् इति च ब्राह्मणैर् उक्तः स राजा तान् उवाच । अलम् अत्रभवतां प्रकृतिकोपाशङ्कया । तथाहं संविधास्ये यथोद्वेगं मे प्रजा न प्रयास्यन्तीति ॥ अथ स राजा पौरजानपदान् संनिपात्याब्रवीत् । इच्छामि पुरुषमेधसहस्रेण यष्टुम् । न च मया शक्यः कश् चिद् अकामः पशुत्वे नियोक्तुम् अदुष्टः । तद् यं यम् अहम् इतः प्रभृति वो द्रक्ष्यामि व्यवधूतप्रमादनिद्रेण विमलेन चारचक्षुषा शीलमर्यादातिवर्तिनम् अस्मदाज्ञां परिभवन्तं तं तं स्वकुलपंसकं देशकण्टकम् अहं पशुनिमित्तम् आदास्यामीत्य् एतद् वो विदितम् अस्त्व् इति ॥ अथ तेषां मुख्यतमाः प्राञ्जलय एनम् ऊचुः । सर्वाः क्रियास् तव हितप्रवणाः प्रजानां तत्रावमाननविधेर् नरदेव को ऽर्थः । ब्रह्मापि ते चरितम् अभ्यनुमन्तुम् अर्हः साधुप्रमाणपरम् अत्रभवान् प्रमाणम्

tad idam atra prāptakālam iti viniścitya sa rājā yajñārambhasamutsuka iva nāma tat teṣāṃ vacanaṃ pratigṛhyāvocad enān / sanāthaḥ khalv aham anugrahavāṃś ca yad evaṃ me hitāvahitamanaso 'trabhavantaḥ / tad icchāmi puruṣamedhasahasreṇa yaṣṭum / anuśiṣyantāṃ tadupayogyasaṃbhārasamudānayanārthaṃ yathādhikāram amātyāḥ / parīkṣyatāṃ sattrāgāraniveśayogyo bhūmipradeśas tadanuguṇaś ca tithikaraṇamuhūrtanakṣatrayoga iti // athainaṃ purohita uvāca / īpsitārthasaṃpattaye snātu tāvan mahārāja ekasya yajñasyāvabhṛthe / athottareṣām ārambhaḥ kariṣyate krameṇa / yugapat puruṣapaśavaḥ sahasraśo hi parigṛhyamāṇā vyaktam udvegadoṣāya prajānāṃ te syur iti // asty etad iti ca brāhmaṇair uktaḥ sa rājā tān uvāca / alam atrabhavatāṃ prakṛtikopāśaṅkayā / tathāhaṃ saṃvidhāsye yathodvegaṃ me prajā na prayāsyantīti // atha sa rājā paurajānapadān saṃnipātyābravīt / icchāmi puruṣamedhasahasreṇa yaṣṭum / na ca mayā śakyaḥ kaś cid akāmaḥ paśutve niyoktum aduṣṭaḥ / tad yaṃ yam aham itaḥ prabhṛti vo drakṣyāmi vyavadhūtapramādanidreṇa vimalena cāracakṣuṣā śīlamaryādātivartinam asmadājñāṃ paribhavantaṃ taṃ taṃ svakulapaṃsakaṃ deśakaṇṭakam ahaṃ paśunimittam ādāsyāmīty etad vo viditam astv iti // atha teṣāṃ mukhyatamāḥ prāñjalaya enam ūcuḥ / sarvāḥ kriyās tava hitapravaṇāḥ prajānāṃ tatrāvamānanavidher naradeva ko 'rthaḥ / brahmāpi te caritam abhyanumantum arhaḥ sādhupramāṇaparam atrabhavān pramāṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रियं यद् एव देवस्य तद् अस्माकम् अपि प्रियम् । अस्मत्प्रियहिताद् अन्यद् दृश्यते न हि ते प्रियम्

priyaṃ yad eva devasya tad asmākam api priyam / asmatpriyahitād anyad dṛśyate na hi te priyam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति प्रतिगृहीतवचनः पौरजानपदैः स राजा महता जनप्रकाशेनाडम्बरेण प्रत्ययितान् अमात्यान् पापजनोपग्रहणार्थं जनपदं नगराणि च प्रेषयाम् आस । समन्ततश् च प्रत्यहम् इति घोषणां कारयाम् आस । अभयम् अभयदो ददाति राजा स्थिरशुचिशीलधनाय सज्जनाय । अविनयनिरतैः प्रजाहितार्थं नरपशुभिस् तु सहस्रशो यियक्षुः

iti pratigṛhītavacanaḥ paurajānapadaiḥ sa rājā mahatā janaprakāśenāḍambareṇa pratyayitān amātyān pāpajanopagrahaṇārthaṃ janapadaṃ nagarāṇi ca preṣayām āsa / samantataś ca pratyaham iti ghoṣaṇāṃ kārayām āsa / abhayam abhayado dadāti rājā sthiraśuciśīladhanāya sajjanāya / avinayanirataiḥ prajāhitārthaṃ narapaśubhis tu sahasraśo yiyakṣuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद् यः कश् चिद् इतः प्रभृत्य् अविनयश्लाघानुवृत्त्युद्धवात् सामन्तक्षितिपार्चिताम् अपि नृपस्याज्ञाम् अवज्ञास्यति । स स्वैर् एव विषह्य यज्ञपशुताम् आपादितः कर्मभिर् यूपाबद्धतनुर् विषादकृपणः शुष्यञ् जनैर् द्रक्ष्यते

tad yaḥ kaś cid itaḥ prabhṛty avinayaślāghānuvṛttyuddhavāt sāmantakṣitipārcitām api nṛpasyājñām avajñāsyati / sa svair eva viṣahya yajñapaśutām āpāditaḥ karmabhir yūpābaddhatanur viṣādakṛpaṇaḥ śuṣyañ janair drakṣyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ तद्विषयनिवासिनः पुरुषा यज्ञपशुनिमित्तं दुःशीलपुरुषान्वेषणादरम् अवेक्ष्य राज्ञस् तां च घोषणाम् अतिभीषणां प्रत्यहम् उपशृण्वन्तः पापजनोपग्रहावहितांश् च राजपुरुषान् समन्ततः समापततो ऽभिवीक्ष्य त्यक्तदौःशील्यानुरागाः शीलसंवरसमादानपरा वैरप्रसङ्गपराङ्मुखाः परस्परप्रेमगौरवसुमुखाः प्रशान्तविग्रहविवादा गुरुजनवचनानुवर्तिनः संविभागविशारदाः प्रियातिथयो विनयनैभृत्यश्लाघिनः कृतयुग इव बभूवुः । भयेन मृत्योः परलोकचिन्तया कुलाभिमानेन यशोऽनुरक्षया । सुशुक्लभावाच् च विरूढया ह्रिया जनः स्वशीलामलभूषणो ऽभवत्

atha tadviṣayanivāsinaḥ puruṣā yajñapaśunimittaṃ duḥśīlapuruṣānveṣaṇādaram avekṣya rājñas tāṃ ca ghoṣaṇām atibhīṣaṇāṃ pratyaham upaśṛṇvantaḥ pāpajanopagrahāvahitāṃś ca rājapuruṣān samantataḥ samāpatato 'bhivīkṣya tyaktadauḥśīlyānurāgāḥ śīlasaṃvarasamādānaparā vairaprasaṅgaparāṅmukhāḥ parasparapremagauravasumukhāḥ praśāntavigrahavivādā gurujanavacanānuvartinaḥ saṃvibhāgaviśāradāḥ priyātithayo vinayanaibhṛtyaślāghinaḥ kṛtayuga iva babhūvuḥ / bhayena mṛtyoḥ paralokacintayā kulābhimānena yaśo'nurakṣayā / suśuklabhāvāc ca virūḍhayā hriyā janaḥ svaśīlāmalabhūṣaṇo 'bhavat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा यथा धर्मपरो ऽभवज् जनस् तथा तथा रक्षिजनो विशेषतः । चकार दुःशीलजनाभिमार्गणाम् अतश् च धर्मान् न चचाल कश् च न

yathā yathā dharmaparo 'bhavaj janas tathā tathā rakṣijano viśeṣataḥ / cakāra duḥśīlajanābhimārgaṇām ataś ca dharmān na cacāla kaś ca na

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वदेशवृत्तान्तम् अथोपशुश्रुवान् इमं नृपः प्रीतिविशेषभूषणः । चरान् प्रियाख्यानकदानविस्तरैः स तर्पयित्वा सचिवान् समन्वशात्

svadeśavṛttāntam athopaśuśruvān imaṃ nṛpaḥ prītiviśeṣabhūṣaṇaḥ / carān priyākhyānakadānavistaraiḥ sa tarpayitvā sacivān samanvaśāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परा मनीषा मम रक्षितुं प्रजा गताश् च ताः संप्रति दक्षिणीयताम् । इदं च यज्ञाय धनं प्रकल्पितं यियक्षुर् अस्मीति यथाप्रतर्कितम्

parā manīṣā mama rakṣituṃ prajā gatāś ca tāḥ saṃprati dakṣiṇīyatām / idaṃ ca yajñāya dhanaṃ prakalpitaṃ yiyakṣur asmīti yathāpratarkitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यद् ईप्सितं यस्य सुखेन्धनं धनं प्रकामम् आप्नोतु स तन् मदन्तिकात् । इतीयम् अस्मद्विषयोपतापिनी दरिद्रता निर्विषयी भवेद् यथा

yad īpsitaṃ yasya sukhendhanaṃ dhanaṃ prakāmam āpnotu sa tan madantikāt / itīyam asmadviṣayopatāpinī daridratā nirviṣayī bhaved yathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मयि प्रजारक्षणनिश्चयस्थिते सहायसंपत्परिवृद्धसाधने । इयं जनार्तिर् मदमर्षदीपनी मुहुर् मुहुर् मे ज्वलतीव चेतसि

mayi prajārakṣaṇaniścayasthite sahāyasaṃpatparivṛddhasādhane / iyaṃ janārtir madamarṣadīpanī muhur muhur me jvalatīva cetasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ ते तस्य राज्ञः सचिवाः परम् इति प्रतिगृह्य तद्वचनं सर्वेषु ग्रामनगरनिगमेषु मार्गविश्रामप्रदेशेषु च दानशालाः कारयित्वा यथासंदिष्टं राज्ञा प्रत्यहम् अर्थिजनम् अभिलषितैर् अर्थैः संतर्पयाम् आसुः । अथ विहाय जनः स दरिद्रतां समम् अवाप्तवसुर् वसुधाधिपात् । विविधचित्रपरिच्छदभूषणः प्रविततोत्सवशोभ इवाभवत्

atha te tasya rājñaḥ sacivāḥ param iti pratigṛhya tadvacanaṃ sarveṣu grāmanagaranigameṣu mārgaviśrāmapradeśeṣu ca dānaśālāḥ kārayitvā yathāsaṃdiṣṭaṃ rājñā pratyaham arthijanam abhilaṣitair arthaiḥ saṃtarpayām āsuḥ / atha vihāya janaḥ sa daridratāṃ samam avāptavasur vasudhādhipāt / vividhacitraparicchadabhūṣaṇaḥ pravitatotsavaśobha ivābhavat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रमुदितार्थिजनस्तुतिविस्तृतं प्रविततान नृपस्य दिशो यशः । तनुतरंगविवर्धितविस्तरं सर इवाम्बुजकेसरजं रजः

pramuditārthijanastutivistṛtaṃ pravitatāna nṛpasya diśo yaśaḥ / tanutaraṃgavivardhitavistaraṃ sara ivāmbujakesarajaṃ rajaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति नृपस्य सुनीतिगुणाश्रयात् सुचरिताभिमुखे निखिले जने समभिभूतबलाः कुशलोच्छ्रयैर् विलयम् ईयुर् असङ्गम् उपद्रवाः

iti nṛpasya sunītiguṇāśrayāt sucaritābhimukhe nikhile jane samabhibhūtabalāḥ kuśalocchrayair vilayam īyur asaṅgam upadravāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अविषमत्वसुखा ऋतवो ऽभवन् नवनृपा इव धर्मपरायणाः । विविधसस्यधरा च वसुंधरा सकमलामलनीलजलाशया

aviṣamatvasukhā ṛtavo 'bhavan navanṛpā iva dharmaparāyaṇāḥ / vividhasasyadharā ca vasuṃdharā sakamalāmalanīlajalāśayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न जनम् अभ्यरुजन् प्रबला रुजः पटुतरं गुणम् ओषधयो दधुः । ऋतुवशेन ववौ नियतो ऽनिलः परिययुश् च शुभेन पथा ग्रहाः

na janam abhyarujan prabalā rujaḥ paṭutaraṃ guṇam oṣadhayo dadhuḥ / ṛtuvaśena vavau niyato 'nilaḥ pariyayuś ca śubhena pathā grahāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न परचक्रकृतं समभूद् भयं न च परस्परजं न च दैविकम् । नियमधर्मपरे निभृते जने कृतम् इवात्र युगं समपद्यत

na paracakrakṛtaṃ samabhūd bhayaṃ na ca parasparajaṃ na ca daivikam / niyamadharmapare nibhṛte jane kṛtam ivātra yugaṃ samapadyata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथैवं प्रवृत्तेन धर्मयज्ञेन राज्ञा प्रशमितेष्व् अर्थिजनदुःखेषु सार्धम् उपद्रवैः प्रमुदितजनसंबाधायाम् अभ्युदयरम्यदर्शनायां च वसुंधरायां नृपतेर् आशीर्वचनाध्ययनसव्यापारे लोके वितन्यमाने समन्ततो राजयशसि प्रसादावर्जितमतिः कश् चिद् अमात्यमुख्यो राजानम् इत्य् उवाच । सुष्ठु खल्व् इदम् उच्यते । उत्तमाधममध्यानां कार्याणां नित्यदर्शनात् । उपर्य् उपरि बुद्धीनां चरन्तीश्वरबुद्धयः

athaivaṃ pravṛttena dharmayajñena rājñā praśamiteṣv arthijanaduḥkheṣu sārdham upadravaiḥ pramuditajanasaṃbādhāyām abhyudayaramyadarśanāyāṃ ca vasuṃdharāyāṃ nṛpater āśīrvacanādhyayanasavyāpāre loke vitanyamāne samantato rājayaśasi prasādāvarjitamatiḥ kaś cid amātyamukhyo rājānam ity uvāca / suṣṭhu khalv idam ucyate / uttamādhamamadhyānāṃ kāryāṇāṃ nityadarśanāt / upary upari buddhīnāṃ carantīśvarabuddhayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति देवेन हि पशुवैशसवाच्यदोषविरहितेन धर्मयज्ञेन प्रजानाम् उभयलोकहितं संपादितम् उपद्रवाश् च प्रशमिता दारिद्र्यदुःखानि च । किं बहुना । सभाग्यास् ताः प्रजाः । लक्ष्मेव क्षणदाकरस्य विततं गात्रे न कृष्णाजिनं दीक्षायन्त्रणया निसर्गललिताश् चेष्टा न मन्दोद्यमाः । मूर्ध्नश् छत्त्रनिभस्य केशरचनाशोभा तथैवाथ च त्यागैस् ते शतयज्वनो ऽप्य् अपहृतः कीर्त्याश्रयो विस्मयः

iti devena hi paśuvaiśasavācyadoṣavirahitena dharmayajñena prajānām ubhayalokahitaṃ saṃpāditam upadravāś ca praśamitā dāridryaduḥkhāni ca / kiṃ bahunā / sabhāgyās tāḥ prajāḥ / lakṣmeva kṣaṇadākarasya vitataṃ gātre na kṛṣṇājinaṃ dīkṣāyantraṇayā nisargalalitāś ceṣṭā na mandodyamāḥ / mūrdhnaś chattranibhasya keśaracanāśobhā tathaivātha ca tyāgais te śatayajvano 'py apahṛtaḥ kīrtyāśrayo vismayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हिंसाविषक्तः कृपणः फलेप्सोः प्रायेण लोकस्य नयज्ञ यज्ञः । यज्ञस् तु कीर्त्याभरणः समस् ते शीलस्य निर्दोषमनोहरस्य

hiṃsāviṣaktaḥ kṛpaṇaḥ phalepsoḥ prāyeṇa lokasya nayajña yajñaḥ / yajñas tu kīrtyābharaṇaḥ samas te śīlasya nirdoṣamanoharasya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अहो प्रजानां भाग्यानि यासां गोपायिता भवान् । प्रजानाम् अपि हि व्यक्तं नैवं स्याद् गोपिता पिता

aho prajānāṃ bhāgyāni yāsāṃ gopāyitā bhavān / prajānām api hi vyaktaṃ naivaṃ syād gopitā pitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अपर उवाच । दानं नाम धनोदये सति जनो दत्ते तदाशावशः स्याच् छीले ऽपि च लोकपक्त्यभिमुखः स्वर्गे च जातस्पृहः । या त्व् एषा परकार्यदक्षिणतया त्वद्वत् प्रवृत्तिस् तयोर् नाविद्वत्सु न सत्त्वयोगविधुरेष्व् एषा समालक्ष्यते

apara uvāca / dānaṃ nāma dhanodaye sati jano datte tadāśāvaśaḥ syāc chīle 'pi ca lokapaktyabhimukhaḥ svarge ca jātaspṛhaḥ / yā tv eṣā parakāryadakṣiṇatayā tvadvat pravṛttis tayor nāvidvatsu na sattvayogavidhureṣv eṣā samālakṣyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद् एवं न कल्याणाशयाः पापप्रतारणाम् अनुविधीयन्त इत्य् आशयशुद्धौ यतितव्यम् ॥ इति प्रजाहितोद्योगः श्रेयःकीर्तिसुखावहः । यन् नृपाणाम् अतो नालं तम् अनादृत्य वर्तितुम्

tad evaṃ na kalyāṇāśayāḥ pāpapratāraṇām anuvidhīyanta ity āśayaśuddhau yatitavyam // iti prajāhitodyogaḥ śreyaḥkīrtisukhāvahaḥ / yan nṛpāṇām ato nālaṃ tam anādṛtya vartitum

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.