अग्रस्य रीतिभेदे स्युर्बह्वयः पुच्छे भिदा यतः । अतः पुच्छादनारम्भः पुच्छाग्रप्रभृतिर्भवेत् ॥ तथोपधाने तन्मूले यत्क्षेत्रमतिरिच्यते । चतुर्भिरर्धैः प्रादेशसहितैश्छादयेत्ततः ॥ अप्यये विपरीतोक्तिरेवमर्थवती भवेत् । प्रादेशमात्रा नाग्रे स्युस्तथा बहुभिदा यतः ॥ छादने विनियुक्तानां सामर्थ्यें नास्ति यत्र तु । तत्रान्याभिःसमर्थाबिस्तत्रत्याबिश्छदिर्भवेत् ॥ प्रच्छादयेति वचनं सर्वाग्निविषयं यतः । अतः पञ्चमभागीया पाणिबाहुऌयहेतुका ॥ व्यत्यासेनोपधानस्य व्यत्यासवचनस्य च । पुनःक्रिया तत्र तत्र भेदाभावैकहेतुका ॥ व्यत्यासे लोकतःसिद्धे तत्रासौ यतते यतः । तेनेष्टका मा६भेदो ऽप्यमृष्य इति गम्यते ॥ संख्यामात्रमनूद्येह पूरणं विदधाति यत् । तेन मन्यामहे साम्यं सर्वप्रस्तारगोचरम् ॥ न्यूने तु पूरयेदुक्तैः साम्यस्यायतनीस्थतेः । अतिरेके क्रमाभावात् प्रस्ताराःसर्वतःसमाः ॥ इति करविन्दस्वामिकृतायां शुल्बदीपिकायां तृतीयः पटलः सुन्दरराजीया व्याख्या द्विषाहस्रे त्रिप्रस्ताराः प्रतिप्रस्तारं संधानार्तं पुरीषं भवति । चित्यन्ते मन्त्रतः । चतुर्थप्रभृति परिमाणम् नित्यमुत्तरं त्रिषाहस्रमेव - विज्ञायते चिन्वीतेति सरेवत्राग्निषु दक्षिणोत्तरे पार्श्वे सदृशे एवोपधेये । तथा पाश्वात्यपौरस्त्ये । यदेवमाह - "अद्यर्धा दश पुरस्ताद्दश पश्चात् अष्टावष्टौ पादेष्टकाः पक्षाग्रयोस्वतस्रश्वलतस्रः पक्षाग्रीयाः, इत्यादि । तदाह बोधायनः - "पशुधर्मा ह वा अग्निर्यथा वै पशोर्दक्षिणेषमस्थ्नं यद्दक्षिणं तदुत्तरेषामुत्तरम्, इत्यादि । एतच्च सति संभवे; यदाह - "द्वितीयचतुर्थयोस्वान्यतरतः प्रतिसंहितामेकैकां त्रिंशत्षष्टयः, एकं पञ्चमीम्ऽ इति च । द्विशता एव सर्वे प्रस्ताराः। प्रतिप्रस्तारं संख्यापूरणवचनात् रथचक्रे द्विशतयोरेव प्रस्तारयोर्वचनात् एष द्विशतः प्रस्तार इति श्येनचिति वचनाच्च । अतश्वोडा नाकसदश्वैकीकृत्य संख्येयाः । बोधायनस्त्वाह - "पञ्चम्यां वा चितौ संख्यापूर्तिर्द्विशताः प्रस्ताराः । पञ्चचोडाभिर्नाकसदःसमानसंख्याः प्रतीयात्ऽ इति ॥ दशमः खण्डः इति सुन्दरराजीये आपस्तम्बशुल्बसूत्रव्याख्याने शुल्बप्रदीपे तृतीयः पटलः कपर्दिभाष्यम् अथ चतुर्थः पटलः चतुरश्राभिर् अग्निं चिनुत इति विज्ञायत । समचतुरश्रा अनुपपदत्वाच् छब्दस्य
agrasya rītibhede syurbahvayaḥ pucche bhidā yataḥ / ataḥ pucchādanārambhaḥ pucchāgraprabhṛtirbhavet // tathopadhāne tanmūle yatkṣetramatiricyate / caturbhirardhaiḥ prādeśasahitaiśchādayettataḥ // apyaye viparītoktirevamarthavatī bhavet / prādeśamātrā nāgre syustathā bahubhidā yataḥ // chādane viniyuktānāṃ sāmarthyeṃ nāsti yatra tu / tatrānyābhiḥsamarthābistatratyābiśchadirbhavet // pracchādayeti vacanaṃ sarvāgniviṣayaṃ yataḥ / ataḥ pañcamabhāgīyā pāṇibāhuḷyahetukā // vyatyāsenopadhānasya vyatyāsavacanasya ca / punaḥkriyā tatra tatra bhedābhāvaikahetukā // vyatyāse lokataḥsiddhe tatrāsau yatate yataḥ / teneṣṭakā mā6bhedo 'pyamṛṣya iti gamyate // saṃkhyāmātramanūdyeha pūraṇaṃ vidadhāti yat / tena manyāmahe sāmyaṃ sarvaprastāragocaram // nyūne tu pūrayeduktaiḥ sāmyasyāyatanīsthateḥ / atireke kramābhāvāt prastārāḥsarvataḥsamāḥ // iti karavindasvāmikṛtāyāṃ śulbadīpikāyāṃ tṛtīyaḥ paṭalaḥ sundararājīyā vyākhyā dviṣāhasre triprastārāḥ pratiprastāraṃ saṃdhānārtaṃ purīṣaṃ bhavati / cityante mantrataḥ / caturthaprabhṛti parimāṇam nityamuttaraṃ triṣāhasrameva - vijñāyate cinvīteti sarevatrāgniṣu dakṣiṇottare pārśve sadṛśe evopadheye / tathā pāśvātyapaurastye / yadevamāha - "adyardhā daśa purastāddaśa paścāt aṣṭāvaṣṭau pādeṣṭakāḥ pakṣāgrayosvatasraśvalatasraḥ pakṣāgrīyāḥ, ityādi / tadāha bodhāyanaḥ - "paśudharmā ha vā agniryathā vai paśordakṣiṇeṣamasthnaṃ yaddakṣiṇaṃ taduttareṣāmuttaram, ityādi / etacca sati saṃbhave; yadāha - "dvitīyacaturthayosvānyatarataḥ pratisaṃhitāmekaikāṃ triṃśatṣaṣṭayaḥ, ekaṃ pañcamīm' iti ca / dviśatā eva sarve prastārāḥ. pratiprastāraṃ saṃkhyāpūraṇavacanāt rathacakre dviśatayoreva prastārayorvacanāt eṣa dviśataḥ prastāra iti śyenaciti vacanācca / ataśvoḍā nākasadaśvaikīkṛtya saṃkhyeyāḥ / bodhāyanastvāha - "pañcamyāṃ vā citau saṃkhyāpūrtirdviśatāḥ prastārāḥ / pañcacoḍābhirnākasadaḥsamānasaṃkhyāḥ pratīyāt' iti // daśamaḥ khaṇḍaḥ iti sundararājīye āpastambaśulbasūtravyākhyāne śulbapradīpe tṛtīyaḥ paṭalaḥ kapardibhāṣyam atha caturthaḥ paṭalaḥ caturaśrābhir agniṃ cinuta iti vijñāyata | samacaturaśrā anupapadatvāc chabdasya
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.