पादेष्टकाक्षिः सङ्ख्यां पूरयेत् तत एकाभितः पादा त्रयोदश्यः । ततश्चतस्रो रीत्यो द्वादश्यः । तत एकाभितः पादा द्वादश्यः । ततस्तिस्रो रीत्यस्त्रयोदश्यः इति त्रयोदश रीत्यः । अत्र मध्यमायां वा षडुद्धृत्य पादा उपदध्यात् । प्रस्तारो द्विशतः । अथवा प्रथमप्रस्तारे द्वादशभिः द्वितीयस्त्रयोदशभिस्तथोच्यते । कृत्स्नद्वादशी पक्षे दीर्घा पादेष्टका अर्धेष्टकाश् च तत्रतत्र प्रथमप्रस्तारे प्राच्यःसप्तदश रीतयः । ताःसर्वा द्वादशेष्टकाः । तासां सर्वासां दक्षिणा अर्धेष्टकाभिः । तत एका पादाभिस्ततस्तिस्रो द्वादशीभिस्तत एका पादाभिस्तत एकार्धाभिः । तत एका पादाभिस्ततस्तिस्रो द्वादशीभिः । अन्त्यार्धाभिरेवं सप्तदश रीतयः । तत्र षञ्चमीषष्ठीसप्तमीनां रीतीनामन्त्यास्तिस्र उद्धृत्य एकां द्वादशीमुपदध्यात् । अथैकादशी द्वादशी त्रयोदशीनामन्त्याः तिस्र उद्धृत्य एकादशीमुपदध्यात् । एवं द्विशतः । यद्द्वितीयं त्रयोदशभिरुदीच्यो रीतयश्चतुर्दश तासां प्रथमार्धाभिर्द्वादशीत्रयोदशीभिरन्त्यार्धाभिः ताश्चतुर्दश रीतयः । एवं द्वादश शतमिष्टकाः । तत्र पूर्वार्धे त्रयोदशीः षडुद्धृत्य चतुर्विंशतिं पादा उपदध्यात् । एवं द्विशतः । यदि सर्वे प्रस्तारा द्वादशीभिः तदा पूर्वोक्तप्रकारेण प्रथमं प्रस्तारमुपधाय द्वितीयप्रस्तारत एव रीतीरुदीचीरुपदध्यात् । एष द्विशतः । यदि सर्वे त्रयोदशीभिः, तदा द्वितीयप्रस्तारोक्ता रीतिः प्रथमे प्रस्तारे प्राचीरुपधाय पश्चार्धे त्रयोदशीरुद्धृत्य पादा उपधायापरस्मिन् प्रस्तारे ता उदीचीरुपदध्यात् । एष द्विशतः । यद्येकत्र त्रयोदशान्यतो द्वादश तदा प्रागायता इष्टका उदीच्यः त्रयोदश रीतयः । ताःषट्पञ्चाशच्छतं च पूर्वस्यां रीत्यां पञ्चम्यां चाष्टावष्टावुद्धृत्याष्टाविंशतिं पादाः द्वे द्वे चार्धे । एवं द्विशतं । द्वितीये प्रस्तारे ता एव प्राच्यो रीतयः । यत्र दक्षिणतः उत्तरतश्वाष्टावष्टावुद्धृत्य पूर्ववत् पादा अर्धाश्वोपदध्यादेवं द्विशतः । एवमेव प्रौगादिष्वपि करणानि द्वादशभागीयाभिस्त्रयोदशभागीयाभिर्वा यथायोगमुपधाय पादेष्टकाभिरर्धेष्टकाभिश् च संख्यां पूरयेत् । अलमतिप्रसङ्गेन ॥ सुन्दरराजीया व्याख्या उभयत्र प्रादेशमात्रमविशेषात् । ततः पुरस्ताद्दश प्रादेशाः पार्श्वयोर्द्वैद्वौ । सर्वमग्निंअपूरयेत् आत्मनि विशयाभिःसह उदीच्यो दश रीतयः, तासां द्वितीयां नवमीं चतुर्थीभिरुपदधायात्, षष्ठीं प्रादेशैः । आत्मशेषे पक्षयोश् च पञ्चमभागीयाः । पुच्छस्यापरार्धे पार्श्वयोर्मध्यतो नव षड्भागीयाः प्राच्यः । पुच्छशेषे द्वादशाणूकाः । एवं द्विशतः प्रस्तारः । व्यत्यासं चिनुयाद् यावतः प्रस्तारांश् चिकीर्षेत्
pādeṣṭakākṣiḥ saṅkhyāṃ pūrayet tata ekābhitaḥ pādā trayodaśyaḥ / tataścatasro rītyo dvādaśyaḥ / tata ekābhitaḥ pādā dvādaśyaḥ / tatastisro rītyastrayodaśyaḥ iti trayodaśa rītyaḥ / atra madhyamāyāṃ vā ṣaḍuddhṛtya pādā upadadhyāt / prastāro dviśataḥ / athavā prathamaprastāre dvādaśabhiḥ dvitīyastrayodaśabhistathocyate / kṛtsnadvādaśī pakṣe dīrghā pādeṣṭakā ardheṣṭakāś ca tatratatra prathamaprastāre prācyaḥsaptadaśa rītayaḥ / tāḥsarvā dvādaśeṣṭakāḥ / tāsāṃ sarvāsāṃ dakṣiṇā ardheṣṭakābhiḥ / tata ekā pādābhistatastisro dvādaśībhistata ekā pādābhistata ekārdhābhiḥ / tata ekā pādābhistatastisro dvādaśībhiḥ / antyārdhābhirevaṃ saptadaśa rītayaḥ / tatra ṣañcamīṣaṣṭhīsaptamīnāṃ rītīnāmantyāstisra uddhṛtya ekāṃ dvādaśīmupadadhyāt / athaikādaśī dvādaśī trayodaśīnāmantyāḥ tisra uddhṛtya ekādaśīmupadadhyāt / evaṃ dviśataḥ / yaddvitīyaṃ trayodaśabhirudīcyo rītayaścaturdaśa tāsāṃ prathamārdhābhirdvādaśītrayodaśībhirantyārdhābhiḥ tāścaturdaśa rītayaḥ / evaṃ dvādaśa śatamiṣṭakāḥ / tatra pūrvārdhe trayodaśīḥ ṣaḍuddhṛtya caturviṃśatiṃ pādā upadadhyāt / evaṃ dviśataḥ / yadi sarve prastārā dvādaśībhiḥ tadā pūrvoktaprakāreṇa prathamaṃ prastāramupadhāya dvitīyaprastārata eva rītīrudīcīrupadadhyāt / eṣa dviśataḥ / yadi sarve trayodaśībhiḥ, tadā dvitīyaprastāroktā rītiḥ prathame prastāre prācīrupadhāya paścārdhe trayodaśīruddhṛtya pādā upadhāyāparasmin prastāre tā udīcīrupadadhyāt / eṣa dviśataḥ / yadyekatra trayodaśānyato dvādaśa tadā prāgāyatā iṣṭakā udīcyaḥ trayodaśa rītayaḥ / tāḥṣaṭpañcāśacchataṃ ca pūrvasyāṃ rītyāṃ pañcamyāṃ cāṣṭāvaṣṭāvuddhṛtyāṣṭāviṃśatiṃ pādāḥ dve dve cārdhe / evaṃ dviśataṃ / dvitīye prastāre tā eva prācyo rītayaḥ / yatra dakṣiṇataḥ uttarataśvāṣṭāvaṣṭāvuddhṛtya pūrvavat pādā ardhāśvopadadhyādevaṃ dviśataḥ / evameva praugādiṣvapi karaṇāni dvādaśabhāgīyābhistrayodaśabhāgīyābhirvā yathāyogamupadhāya pādeṣṭakābhirardheṣṭakābhiś ca saṃkhyāṃ pūrayet / alamatiprasaṅgena // sundararājīyā vyākhyā ubhayatra prādeśamātramaviśeṣāt / tataḥ purastāddaśa prādeśāḥ pārśvayordvaidvau / sarvamagniṃapūrayet ātmani viśayābhiḥsaha udīcyo daśa rītayaḥ, tāsāṃ dvitīyāṃ navamīṃ caturthībhirupadadhāyāt, ṣaṣṭhīṃ prādeśaiḥ / ātmaśeṣe pakṣayoś ca pañcamabhāgīyāḥ / pucchasyāparārdhe pārśvayormadhyato nava ṣaḍbhāgīyāḥ prācyaḥ / pucchaśeṣe dvādaśāṇūkāḥ / evaṃ dviśataḥ prastāraḥ / vyatyāsaṃ cinuyād yāvataḥ prastārāṃś cikīrṣet
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.