एवमेतैश्चतुर्भिः फलकैः षोडशीं कारयेत् ॥ अर्धे - चेति परिगृह्णीयादिति शेषः । अर्धेष्टकां त्रिभिः फलकैः परिगृह्णीयात् । त्रिंशदङ्गुलाभ्यां द्विचत्वारिंशदङ्गुलेन सचतुर्दशतिलेन च त्रिभिः फलकैः ॥ पादे - चेति एकविंशत्यङ्गुलाभ्यां ससप्ततिलाभ्यां त्रिंशदङ्गुलेन चैकेन चेति त्रिभिः ॥ पक्षा - ति त्रिंशदङ्गुलाभ्यां सप्तदशाङ्गुलाभ्यां पञ्चतिलाधिकाभ्यां चेति । पक्षेष्टकां द्वाभ्यां चतुर्थाभ्यां समाभ्यां च कारयेत् । अस्य च नमनमुपरिष्टाद्वक्ष्यति ॥ पक्ष - ति पक्षमध्यमयोग्या पक्षमध्यीया । तां त्रिंशदङ्गुलाभ्यां चतु स्त्रिंशदङ्गुलभ्यां द्विसप्तदशाह्गुलाभ्यां दशतिलाधिकाभ्यां चेति चतुर्भिः ॥ पक्षा - ति पक्षाग्रयोग्या पक्षाग्रीया । तां त्रिंशदङ्गुलेनैकं पञ्चतिलाधिकसप्तचत्वारिंशदङ्गुलेनैकं तथैकोनविंशतितिलाधिकेन एकोनषष्टयङ्गुलेनैकमिति त्रिभिः फलकैः परिगृह्णीयात् । एवं षट् करणान्युक्तानि । पक्षेष्टकाः पक्षमध्यीयाः पक्षाग्रीया इति त्रयाणां तत्र तत्रोपधाने योग्यत्वाय क्षेत्रसमत्वाय सुन्दरराजीया व्याख्या अथकरणानि- षोडशीं - णेति पूर्वश्येनचतुर्थ्येषा । एतां चतुर्भिः फलकैः परिगृह्णीयात् । तत्राष्टमेन त्रिभिरष्टमैरिति पार्श्वफलके । उत्तरे तिर्यक्फलके । सविशेषं चतुर्थं चतुर्थस्य द्विकरणी चतुर्दश तिलाः द्विचत्वारिंशदङ्गुलाः । अर्धे णेति पादे चेति पूर्वश्येननमन्येषा । चतुर्थे त्रिंशदङ्गुले पार्श्वफलके । सप्तमे सपञ्व्रतिलसप्तदशाङ्गुले तिर्यक्फलके । पक्षमध्यी चेति द्वे पक्षेष्टके । समस्ते एषा । पूवश्येने द्वितीयावद्रूपं । पक्षा चेति पक्षेष्टका - अर्धेष्टका । समस्ते एका । कपर्दिभाष्यम् पक्षकरण्याःसप्तमं तिर्यङ्मानी । पुरुषचतुर्थं च पार्श्वमानी । तस्याक्ष्णया रज्ज्वा करणं प्रजृम्भयेत् दीर्घीकुर्यात् । अनयेति करणी । पक्षकरणी - पक्षस्य करणी पक्षकरणी इष्टका । तस्या उक्तं करणं पुरुषसप्तमं तिर्यङ्भानी पुरुषचतुर्थी पार्श्वमानीति । पक्षेष्टकां चतुर्भिरिति । तमेव दीर्घीभूतं करणं प्रजम्भयेत् - दीर्घीकुर्यात् । कथमेकया क्ष्णया रज्ज्वायतया दीर्घीकुर्यात्करणम्? पक्षनमन्याः सप्तमेन फलकानि नमयेत्
evametaiścaturbhi.ḥ phalakaiḥ ṣoḍaśīṃ kārayet // ardhe - ceti parigṛhṇīyāditi śeṣaḥ / ardheṣṭakāṃ tribhiḥ phalakaiḥ parigṛhṇīyāt / triṃśadaṅgulābhyāṃ dvicatvāriṃśadaṅgulena sacaturdaśatilena ca tribhiḥ phalakaiḥ // pāde - ceti ekaviṃśatyaṅgulābhyāṃ sasaptatilābhyāṃ triṃśadaṅgulena caikena ceti tribhiḥ // pakṣā - ti triṃśadaṅgulābhyāṃ saptadaśāṅgulābhyāṃ pañcatilādhikābhyāṃ ceti / pakṣeṣṭakāṃ dvābhyāṃ caturthābhyāṃ samābhyāṃ ca kārayet / asya ca namanamupariṣṭādvakṣyati // pakṣa - ti pakṣamadhyamayogyā pakṣamadhyīyā / tāṃ triṃśadaṅgulābhyāṃ catu striṃśadaṅgulabhyāṃ dvisaptadaśāhgulābhyāṃ daśatilādhikābhyāṃ ceti caturbhiḥ // pakṣā - ti pakṣāgrayogyā pakṣāgrīyā / tāṃ triṃśadaṅgulenaikaṃ pañcatilādhikasaptacatvāriṃśadaṅgulenaikaṃ tathaikonaviṃśatitilādhikena ekonaṣaṣṭayaṅgulenaikamiti tribhiḥ phalakaiḥ parigṛhṇīyāt / evaṃ ṣaṭ karaṇānyuktāni / pakṣeṣṭakāḥ pakṣamadhyīyāḥ pakṣāgrīyā iti trayāṇāṃ tatra tatropadhāne yogyatvāya kṣetrasamatvāya sundararājīyā vyākhyā athakaraṇāni- ṣoḍaśīṃ - ṇeti pūrvaśyenacaturthyeṣā / etāṃ caturbhiḥ phalakaiḥ parigṛhṇīyāt / tatrāṣṭamena tribhiraṣṭamairiti pārśvaphalake / uttare tiryakphalake / saviśeṣaṃ caturthaṃ caturthasya dvikaraṇī caturdaśa tilāḥ dvicatvāriṃśadaṅgulāḥ / ardhe ṇeti pāde ceti pūrvaśyenanamanyeṣā / caturthe triṃśadaṅgule pārśvaphalake / saptame sapañvratilasaptadaśāṅgule tiryakphalake / pakṣamadhyī ceti dve pakṣeṣṭake / samaste eṣā / pūvaśyene dvitīyāvadrūpaṃ / pakṣā ceti pakṣeṣṭakā - ardheṣṭakā / samaste ekā / kapardibhāṣyam pakṣakaraṇyāḥsaptamaṃ tiryaṅmānī | puruṣacaturthaṃ ca pārśvamānī | tasyākṣṇayā rajjvā karaṇaṃ prajṛmbhayet dīrghīkuryāt / anayeti karaṇī / pakṣakaraṇī - pakṣasya karaṇī pakṣakaraṇī iṣṭakā / tasyā uktaṃ karaṇaṃ puruṣasaptamaṃ tiryaṅbhānī puruṣacaturthī pārśvamānīti / pakṣeṣṭakāṃ caturbhiriti / tameva dīrghībhūtaṃ karaṇaṃ prajambhayet - dīrghīkuryāt / kathamekayā kṣṇayā rajjvāyatayā dīrghīkuryātkaraṇam? pakṣanamanyāḥ saptamena phalakāni namayet
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.