देशस्तु दर्शित एव "दक्षिणस्य हविर्धानस्यऽ इत्या दिना । सर्वत्रापि प्रक्रमैर्माने अपरस्माद्वेद्यान्तात् प्रक्रमत्रयमवशिष्य नवारात्नि सदः । उत्तरवेदेः पश्चात्प्रक्रमत्रयमवशिष्य नवारात्नि हविर्धानम् । पदमाने तूक्तप्रमाणानां सदोहविर्धानोत्तरवेदीनामसंभवाद्वेद्यनुगुणो निर्द्वासः कर्तव्यः । चात्वालस्तु शम्यामात्र एव सर्वत्रापि । "शम्यामात्रश्वात्वालःऽ इति बोधायनवचनात् । अत्र श्लोकाः--- मीयते सौमिकी वेदिः प्रक्रमैर्द्विदशाङ्गुलैः । आदौ त्रिषु नव द्व्येकचन्द्रद्विशरभूद्विषु ॥ ।१ ॥ एकैकद्विशरैकेषु शङ्कवो दश पञ्च च । षट्त्रिंशिका मानरज्जुः तस्या द्व्याष्टसु लक्षणम् ॥ ।२ ॥ विमाने पाशयोर्मध्ये प्रक्रमा द्वादश स्मृताः । श्रोणी पञ्चमोनेषु सदो ऽनन्तरतुर्ययोः ॥ ।३ ॥ तत्कोणः पञ्चमोनेषु भास्करेषु दशस्वपि । तृतीये द्व्यन्तरा धिष्ण्यास्तेषां प्रादेशतो भ्रमः ॥ ।४ ॥ रुद्रेषु सप्तदशसु शङ्कू पादोनितेष्विह । आग्नीध्रं तत्पञ्चमे तु धिष्ण्यौ द्वादशसु स्मृतौ ॥ ।५ ॥ षष्ठे स्यात्पञ्चके धानं पञ्चाशद्द्वितयान्विते । सप्तमे प्राग्वदाग्नीध्रं नवमे मनुषूत्करः ॥ ।६ ॥ एकादशे हविर्धानं पाशौ व्यात्यस्य पूर्ववत् । षोडशस्वर्धहीनेषु शामित्रो द्वादशे भवेत् ॥ ।७ ॥ उत्तरार्धात्तृतीये तु त्रयोदशचतुर्दशे । शङ्कोरुत्तरवेदिःस्याद्द्वयोःसार्धमुपान्त्ययोः ॥ ।८ ॥ अन्तिमे द्वादशस्वंसौ चात्वाललो ऽसादुदक्क्रमे । पुरः पश्चात्सदोधानाच्यजेत्प्रक्रम पञ्चकम् ॥ ।९ ॥ दक्षिणे तु हविर्धाने पश्चाच्त्रीन् प्रक्रमांस्त्यजेत् । पार्श्वद्वयो प्रक्रमौ द्वौ अङ्गुलद्वयसंयुतौ ॥ ।१० ॥ अरत्निमात्रं मध्ये चोपरवाणां तु लक्षणम् । एवमेव विमांन स्यात्पदैरपि चतुर्विधैः ॥ ।११ ॥ पदं पञ्चमसंयुक्तं धिष्ण्यविष्कम्भ इष्यते । शम्यामात्रस्तु चात्वालो व्याक्तं बोधायनो ऽब्रवीत् । अन्यथाग्नौ विरोधःस्यात् मानं चान्यन्न विद्यते ॥ ।११ ॥ कपर्दिक्षाष्यम्। व्यायाममात्री भवतीति गार्हपत्यचितेर् विज्ञायते
deśastu darśita eva "dakṣiṇasya havirdhānasya' ityā dinā / sarvatrāpi prakramairmāne aparasmādvedyāntāt prakramatrayamavaśiṣya navārātni sadaḥ / uttaravedeḥ paścātprakramatrayamavaśiṣya navārātni havirdhānam / padamāne tūktapramāṇānāṃ sadohavirdhānottaravedīnāmasaṃbhavādvedyanuguṇo nirdvāsaḥ kartavyaḥ / cātvālastu śamyāmātra eva sarvatrāpi / "śamyāmātraśvātvālaḥ' iti bodhāyanavacanāt / atra ślokāḥ--- mīyate saumikī vediḥ prakramairdvidaśāṅgulaiḥ / ādau triṣu nava dvyekacandradviśarabhūdviṣu // .1 // ekaikadviśaraikeṣu śaṅkavo daśa pañca ca / ṣaṭtriṃśikā mānarajjuḥ tasyā dvyāṣṭasu lakṣaṇam // .2 // vimāne pāśayormadhye prakramā dvādaśa smṛtāḥ / śroṇī pañcamoneṣu sado 'nantaraturyayoḥ // .3 // tatkoṇaḥ pañcamoneṣu bhāskareṣu daśasvapi / tṛtīye dvyantarā dhiṣṇyāsteṣāṃ prādeśato bhramaḥ // .4 // rudreṣu saptadaśasu śaṅkū pādoniteṣviha / āgnīdhraṃ tatpañcame tu dhiṣṇyau dvādaśasu smṛtau // .5 // ṣaṣṭhe syātpañcake dhānaṃ pañcāśaddvitayānvite / saptame prāgvadāgnīdhraṃ navame manuṣūtkaraḥ // .6 // ekādaśe havirdhānaṃ pāśau vyātyasya pūrvavat / ṣoḍaśasvardhahīneṣu śāmitro dvādaśe bhavet // .7 // uttarārdhāttṛtīye tu trayodaśacaturdaśe / śaṅkoruttaravediḥsyāddvayoḥsārdhamupāntyayoḥ // .8 // antime dvādaśasvaṃsau cātvālalo 'sādudakkrame / puraḥ paścātsadodhānācyajetprakrama pañcakam // .9 // dakṣiṇe tu havirdhāne paścāctrīn prakramāṃstyajet / pārśvadvayo prakramau dvau aṅguladvayasaṃyutau // .10 // aratnimātraṃ madhye coparavāṇāṃ tu lakṣaṇam / evameva vimāṃna syātpadairapi caturvidhaiḥ // .11 // padaṃ pañcamasaṃyuktaṃ dhiṣṇyaviṣkambha iṣyate / śamyāmātrastu cātvālo vyāktaṃ bodhāyano 'bravīt / anyathāgnau virodhaḥsyāt mānaṃ cānyanna vidyate // .11 // kapardikṣāṣyam. vyāyāmamātrī bhavatīti gārhapatyaciter vijñāyate
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.