Abhinanda: Kadambarikathasara 4

इति श्रीविपश्चिद्वराग्रगण्याचार्यभट्टश्रीजयन्तसूनोर् अभिनन्दस्य कृतौ कादम्बरीकथासारे तृतीयः सर्गः चतुर्थः सर्गः स तद्गुणप्रभावर्द्धिवर्धमानकुतूहलः । ताम् अवोचत माधुर्यविनयोदारया गिरा

iti śrīvipaścidvarāgragaṇyācāryabhaṭṭaśrījayantasūnor abhinandasya kṛtau kādambarīkathāsāre tṛtīyaḥ sargaḥ caturthaḥ sargaḥ sa tadguṇaprabhāvarddhivardhamānakutūhalaḥ / tām avocata mādhuryavinayodārayā girā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्वत्प्रसादकृतेनैव प्रागल्भ्येन ममामुना । मनो भगवति प्रश्नचापले विनियुज्यते

tvatprasādakṛtenaiva prāgalbhyena mamāmunā / mano bhagavati praśnacāpale viniyujyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न मादृशदृशां भूमिर् इयम् आश्चर्यसंततिः । तदाख्यानप्रसादेन जनो ऽयम् अनुगृह्यताम्

na mādṛśadṛśāṃ bhūmir iyam āścaryasaṃtatiḥ / tadākhyānaprasādena jano 'yam anugṛhyatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कतमो मुनिगन्धर्वसिद्धविद्याधरादिषु । पुण्येन जन्मना वंशो भगवत्या विभूषितः

katamo munigandharvasiddhavidyādharādiṣu / puṇyena janmanā vaṃśo bhagavatyā vibhūṣitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पञ्चभूतात्मकं चेदं धत्ते धवलतां वपुः । कथं काम् अपि दिग्दन्तिदन्तकान्त्यतिशायिनीम्

pañcabhūtātmakaṃ cedaṃ dhatte dhavalatāṃ vapuḥ / kathaṃ kām api digdantidantakāntyatiśāyinīm

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नवे वयसि किं चातितीव्रवैराग्यकारणम् । येनारण्यनिवासादि दुःखम् ईदृग् विषह्यते

nave vayasi kiṃ cātitīvravairāgyakāraṇam / yenāraṇyanivāsādi duḥkham īdṛg viṣahyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति तस्मिन् वदत्य् एव स्थूलाश्रुकणवर्षिणी । रुरोद वल्कलच्छन्नवदना दिव्यकन्यका

iti tasmin vadaty eva sthūlāśrukaṇavarṣiṇī / ruroda valkalacchannavadanā divyakanyakā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अकम्पत मनश् चैनां चन्द्रापीडस्य पश्यतः । इयम् अप्य् आकृतिर् नाम दुःखैर् यद् अभिभूयते

akampata manaś caināṃ candrāpīḍasya paśyataḥ / iyam apy ākṛtir nāma duḥkhair yad abhibhūyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

असौ चिरं रुदित्वा तु वल्कलोन्मृष्टलोचना । दीर्घम् उष्णं च निःश्वस्य व्याहर्तुम् उपचक्रमे

asau ciraṃ ruditvā tu valkalonmṛṣṭalocanā / dīrgham uṣṇaṃ ca niḥśvasya vyāhartum upacakrame

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राजपुत्र किम् एतेन शोकैकवसतेर् मम । पापाया मन्दभाग्याया वृत्तान्तेन श्रुतेन ते

rājaputra kim etena śokaikavasater mama / pāpāyā mandabhāgyāyā vṛttāntena śrutena te

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथापि यदि ते चित्तं कुतूहलवशीकृतम् । तद् इदं वर्ण्यते सर्वम् आकर्णय यथाक्रमम्

tathāpi yadi te cittaṃ kutūhalavaśīkṛtam / tad idaṃ varṇyate sarvam ākarṇaya yathākramam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुप्रसिद्धम् इदं तावत् तव श्रुतिपथं गतम् । यत् सन्त्य् अप्सरसो नाम सुरसद्मनि कन्यकाः

suprasiddham idaṃ tāvat tava śrutipathaṃ gatam / yat santy apsaraso nāma surasadmani kanyakāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चतुर्दश च तद्वंशाः पृथक्पृथगवस्थिताः । सोमामृतसमीरार्कदक्षकन्यादिसम्भवाः

caturdaśa ca tadvaṃśāḥ pṛthakpṛthagavasthitāḥ / somāmṛtasamīrārkadakṣakanyādisambhavāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दक्षकन्योद्भवं तेषु गन्धर्वाणां कुलद्वयम् । कन्ये मुनिर् अरिष्टेति द्वे दक्षस्य बभूवतुः

dakṣakanyodbhavaṃ teṣu gandharvāṇāṃ kuladvayam / kanye munir ariṣṭeti dve dakṣasya babhūvatuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र चित्ररथो नाम गन्धर्वाणाम् अधीश्वरः । मुनेः श्रुतयशाः पुत्रश् चित्रसेनादिपूर्वजः

tatra citraratho nāma gandharvāṇām adhīśvaraḥ / muneḥ śrutayaśāḥ putraś citrasenādipūrvajaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तुम्बुरुप्रभृतीनां तु ज्येष्ठो ऽरिष्ठासुतः कृती । हंसाभिधानो गन्धर्वराजः प्रथितपौरुषः

tumburuprabhṛtīnāṃ tu jyeṣṭho 'riṣṭhāsutaḥ kṛtī / haṃsābhidhāno gandharvarājaḥ prathitapauruṣaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अकृत्रिमम् अनुत्पन्नम् अन्युकालुष्यदूषणम् । रूढं परस्परं प्रेम तयोर् गन्धर्वराजयोः

akṛtrimam anutpannam anyukāluṣyadūṣaṇam / rūḍhaṃ parasparaṃ prema tayor gandharvarājayoḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इतश् च नातिदूरे ऽस्ति नानारत्नोज्ज्वलो गिरिः । हेमकूट इति ख्यातः स निवासस् तयोर् द्वयोः

itaś ca nātidūre 'sti nānāratnojjvalo giriḥ / hemakūṭa iti khyātaḥ sa nivāsas tayor dvayoḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मिन् वसन्त्य् असंख्यातास् तद्भुजस्तम्भसंश्रिताः । गन्धर्वास् तौ च विस्रम्भभूमिर् जन्मद्विषः परा

tasmin vasanty asaṃkhyātās tadbhujastambhasaṃśritāḥ / gandharvās tau ca visrambhabhūmir janmadviṣaḥ parā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ यत् सोमसम्भूतम् एकम् अप्सरसां कुलम् । गौरी नामोदभूत् कन्या तस्मिन् प्रतिकृतिर् विधोः

atha yat somasambhūtam ekam apsarasāṃ kulam / gaurī nāmodabhūt kanyā tasmin pratikṛtir vidhoḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हंसो गन्धर्वराजस् ताम् उदूहे तुहिनप्रभाम् । ततो यथार्थं नामाप सर्वथा हंसगामिनी

haṃso gandharvarājas tām udūhe tuhinaprabhām / tato yathārthaṃ nāmāpa sarvathā haṃsagāminī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चिरसम्भृतविस्रम्भनिर्भरं गृहवासिनोः । तयोर् उदभवत् सूनुर् एको ऽपि न महात्मनोः

cirasambhṛtavisrambhanirbharaṃ gṛhavāsinoḥ / tayor udabhavat sūnur eko 'pi na mahātmanoḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अहं तु मन्दभाग्यैका कन्या दुष्कृतकारिणी । उदभूवं तयोर् अस्य दुःखभारस्य भाजनम्

ahaṃ tu mandabhāgyaikā kanyā duṣkṛtakāriṇī / udabhūvaṃ tayor asya duḥkhabhārasya bhājanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनपत्यतया तातो मज्जन्म सुतजन्मवत् । अभ्यनन्दत्कृतानन्दः कृतोदारमहोत्सवः

anapatyatayā tāto majjanma sutajanmavat / abhyanandatkṛtānandaḥ kṛtodāramahotsavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देहच्छायाम् इमां वीक्ष्य तातः सोमक्रमागताम् । चक्रे वर्णानुरूपं स महाश्वेतेति नाम मे

dehacchāyām imāṃ vīkṣya tātaḥ somakramāgatām / cakre varṇānurūpaṃ sa mahāśveteti nāma me

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

साहं पितृगृहे बाला वल्लकीव कलस्वना । संचरन्ती स्वबन्धूनामङ्कादङ्कमहर्निशम्

sāhaṃ pitṛgṛhe bālā vallakīva kalasvanā / saṃcarantī svabandhūnāmaṅkādaṅkamaharniśam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनवाप्तरसास्वादस्नेहादिद्वन्द्वसंततिः । अत्यवाहयमक्लेशपेशलस्थिति शैशवम्

anavāptarasāsvādasnehādidvandvasaṃtatiḥ / atyavāhayamakleśapeśalasthiti śaiśavam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

युगलकम् अथ बाल्यात् परं प्रापम् अहं नानारसास्पदम् । मनोभवविकाराणाम् एकम् आयतनं वयः

yugalakam atha bālyāt paraṃ prāpam ahaṃ nānārasāspadam / manobhavavikārāṇām ekam āyatanaṃ vayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कदाचिद् अथ रम्येषु मधुमासदिनेष्व् अहम् । अच्छोदसरसि स्नातुम् आगतेह सहाम्बया

kadācid atha ramyeṣu madhumāsadineṣv aham / acchodasarasi snātum āgateha sahāmbayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अदृष्टपूर्वाम् अन्यत्र विभूतिम् इह माधवीम् । सखीभिः सह पश्यन्ती कानने व्यचिरं चिरम्

adṛṣṭapūrvām anyatra vibhūtim iha mādhavīm / sakhībhiḥ saha paśyantī kānane vyaciraṃ ciram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकस्मिंस्तु प्रदेशे ऽन्यपुष्पगन्धाभिभाविनम् । अभ्यजिघ्रमनाघ्रातपूर्वमामोदमद्भुतम्

ekasmiṃstu pradeśe 'nyapuṣpagandhābhibhāvinam / abhyajighramanāghrātapūrvamāmodamadbhutam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्य प्रभवजिज्ञासारसेन विहितत्वरा । नातिदूरं ततो गत्वापश्यं मुनिकुमारकम्

tasya prabhavajijñāsārasena vihitatvarā / nātidūraṃ tato gatvāpaśyaṃ munikumārakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अस्पृष्टम् इव कन्दर्पम् ईशाननयनार्चिषा । कलङ्कविप्रुषा बिम्बम् अदूषितम् इवैन्दवम्

aspṛṣṭam iva kandarpam īśānanayanārciṣā / kalaṅkavipruṣā bimbam adūṣitam ivaindavam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विरुद्धैर् अपि रूपस्य मेखलाजिनवल्कलैः । कृताधिकमनोहारिरूपातिशयविभ्रमम्

viruddhair api rūpasya mekhalājinavalkalaiḥ / kṛtādhikamanohārirūpātiśayavibhramam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेन कर्णे कृता काचिद् अपूर्वतरुमञ्जरी । ततः प्रवृत्तम् आमोदं समाघ्रातवती मुहुः

tena karṇe kṛtā kācid apūrvatarumañjarī / tataḥ pravṛttam āmodaṃ samāghrātavatī muhuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तं कुतो ऽप्य् आगतं कान्तं लावण्यामृतनिर्झरम् । चक्षुषा सम्पिबन्तीव कौतुकोत्क्षिप्तपक्ष्मणा

taṃ kuto 'py āgataṃ kāntaṃ lāvaṇyāmṛtanirjharam / cakṣuṣā sampibantīva kautukotkṣiptapakṣmaṇā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रूपैकपक्षपातेन गुणदोषानपेक्षिणा । ततः कुसुमबाणेन नीतासि वशम् आत्मनः

rūpaikapakṣapātena guṇadoṣānapekṣiṇā / tataḥ kusumabāṇena nītāsi vaśam ātmanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो ऽपसर्तुकामाहम् अप्रगल्भतया मुहुः । केनापि प्रेर्यमाणेव तदन्तिकम् उपागमम्

tato 'pasartukāmāham apragalbhatayā muhuḥ / kenāpi preryamāṇeva tadantikam upāgamam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वन्द्यो मुनिजनश् चेति प्रचलन्मणिकुण्डलम् । अकार्षं वन्दनं तस्मै तन्मुखन्यस्तलोचना

vandyo munijanaś ceti pracalanmaṇikuṇḍalam / akārṣaṃ vandanaṃ tasmai tanmukhanyastalocanā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः कृतप्रणामायां मयि सो ऽपि मनोभुवः । पतितो गोचरे चित्रम् अलङ्घ्या भवितव्यता

tataḥ kṛtapraṇāmāyāṃ mayi so 'pi manobhuvaḥ / patito gocare citram alaṅghyā bhavitavyatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्मरोपदिष्टयेवाथ बुद्ध्वा तद्विकृतिं धिया । लब्धास्था तत्स्वरूपादिप्रश्नप्रागल्भ्यम् आगमम्

smaropadiṣṭayevātha buddhvā tadvikṛtiṃ dhiyā / labdhāsthā tatsvarūpādipraśnaprāgalbhyam āgamam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ पार्श्वस्थम् अप्राक्षम् अन्यं मुनिकुमारकम् । तुल्यतेजस् तपोवेषं तस्य सब्रह्मचारिनम्

atha pārśvastham aprākṣam anyaṃ munikumārakam / tulyatejas tapoveṣaṃ tasya sabrahmacārinam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भगवन् कथ्यतां को ऽयं किमाख्यः किम् इहागतः । कर्णे च निहितानेन कस्येयं मञ्जरी तरोः

bhagavan kathyatāṃ ko 'yaṃ kimākhyaḥ kim ihāgataḥ / karṇe ca nihitānena kasyeyaṃ mañjarī taroḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सो ऽब्रवीत् सुरलोके ऽस्ति सुरासुरशिरोर्चितः । श्वेतकेतुर् इति ख्यातो रूपेणाप्रतिमो मुनिः

so 'bravīt suraloke 'sti surāsuraśirorcitaḥ / śvetaketur iti khyāto rūpeṇāpratimo muniḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुण्डरीकसरः स्नातुम् अगमत् स कदाचन । नित्यं संनिहिता तत्र लक्ष्मीर् एनं व्यलोकयत्

puṇḍarīkasaraḥ snātum agamat sa kadācana / nityaṃ saṃnihitā tatra lakṣmīr enaṃ vyalokayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सा तदालिङ्गनेनेव दर्शनेनैव केवलम् । पुण्डरीके कृतार्थत्वम् अवाप स्वासनीकृते

sā tadāliṅganeneva darśanenaiva kevalam / puṇḍarīke kṛtārthatvam avāpa svāsanīkṛte

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उदपादि तदैवास्य कुमारः स तया श्रिया । तव पुत्रो ऽयम् इत्य् उक्त्वा न्यवेदि श्वेतकेतवे

udapādi tadaivāsya kumāraḥ sa tayā śriyā / tava putro 'yam ity uktvā nyavedi śvetaketave

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सो ऽपि योगदृशा दृष्ट्वा यथावत् सुतम् अग्रहीत् । नाम जन्मोचितं चास्य पुण्डरीक इति व्यधात्

so 'pi yogadṛśā dṛṣṭvā yathāvat sutam agrahīt / nāma janmocitaṃ cāsya puṇḍarīka iti vyadhāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

योजयामास संस्कारैर् एनं मुनिजनोचितैः । अतीते बालभावे च न्ययुङ्क्त तपसे पिता

yojayāmāsa saṃskārair enaṃ munijanocitaiḥ / atīte bālabhāve ca nyayuṅkta tapase pitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अयं स पुण्डरीकस् ते वर्णितः शृणु मञ्जरीम् । चतुर्दशीति कृत्वाद्य प्रस्थितो ऽयं शिवालयम्

ayaṃ sa puṇḍarīkas te varṇitaḥ śṛṇu mañjarīm / caturdaśīti kṛtvādya prasthito 'yaṃ śivālayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

व्रजतो नन्दनेनास्य वनदेवतया स्वयम् । त्वदाकृतेर् अलङ्कारस् तुल्यो ऽयम् इति सादरम्

vrajato nandanenāsya vanadevatayā svayam / tvadākṛter alaṅkāras tulyo 'yam iti sādaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पारिजातद्रुमाद् एषा दुग्धोदधिसमुद्भवात् । आदाय मञ्जरी कर्णे ऽनिच्छतो ऽपि निवेशिता

pārijātadrumād eṣā dugdhodadhisamudbhavāt / ādāya mañjarī karṇe 'nicchato 'pi niveśitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

*युगलकम्* इति तस्मिन् वदत्य् एव चपले गृह्यताम् इयम् । किम् अनेन तव प्रश्नलोभेनेत्य् अभिधाय माम्

*yugalakam* iti tasmin vadaty eva capale gṛhyatām iyam / kim anena tava praśnalobhenety abhidhāya mām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनायि मुनिना तेन सा सुरद्रुममञ्जरी । अपनीय निजात् कर्णान् मम कर्णावतंसताम्

anāyi muninā tena sā suradrumamañjarī / apanīya nijāt karṇān mama karṇāvataṃsatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

*युगलकम्* मत्कपोलतलस्पर्शप्रकम्पतरलाङ्गुलेः । तेन प्रस्खलिता हस्ताद् अक्षमाला न लक्षिता

*yugalakam* matkapolatalasparśaprakampataralāṅguleḥ / tena praskhalitā hastād akṣamālā na lakṣitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अप्राप्तैव च सा भूमिं गृहीता सहसा मया । अस्मिन्न् अवसरे छत्त्रग्राहिणी माम् अवोचत

aprāptaiva ca sā bhūmiṃ gṛhītā sahasā mayā / asminn avasare chattragrāhiṇī mām avocata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्नाता देवी चिरं भर्तृदारिके गम्यताम् इति । ततः प्रतिनिवृत्तायां मयि तं स सखावदत्

snātā devī ciraṃ bhartṛdārike gamyatām iti / tataḥ pratinivṛttāyāṃ mayi taṃ sa sakhāvadat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वयस्य किम् इदं चेतस् तव विप्लुतम् ईदृशम् । हृताम् अप्य् अनयाज्ञासीर् अक्षमालां न कन्यया

vayasya kim idaṃ cetas tava viplutam īdṛśam / hṛtām apy anayājñāsīr akṣamālāṃ na kanyayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हृता नामेयम् अनया हृदयं ननु रक्ष्यताम् । ततो ऽसौ पुनर् आगत्य कृतकोपम् इवावदत्

hṛtā nāmeyam anayā hṛdayaṃ nanu rakṣyatām / tato 'sau punar āgatya kṛtakopam ivāvadat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अपहृत्याक्षमालां मे क्व चौरि ननु गम्यते । अथ मन्दं विहस्येव मयास्य निहिता करे

apahṛtyākṣamālāṃ me kva cauri nanu gamyate / atha mandaṃ vihasyeva mayāsya nihitā kare

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अवमुच्याक्षमालेति कण्ठान् मुक्तावली निजात् । साप्य् अलक्ष्यत नानेन मन्मुखासक्तदृष्टिना

avamucyākṣamāleti kaṇṭhān muktāvalī nijāt / sāpy alakṣyata nānena manmukhāsaktadṛṣṭinā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

*युगलकम्* सखीभिर् अपि मे दृष्टम् इदं चापलम् इत्य् अहम् । किञ्चित्संजातलज्जेव सरसस्तीरम् आगमम्

*yugalakam* sakhībhir api me dṛṣṭam idaṃ cāpalam ity aham / kiñcitsaṃjātalajjeva sarasastīram āgamam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अत्राहम् अस्वतन्त्रैव क्षणं स्नात्वा यथा तथा । अगच्छम् अम्बया साकं तद्गुणाध्यायिनी गृहम्

atrāham asvatantraiva kṣaṇaṃ snātvā yathā tathā / agaccham ambayā sākaṃ tadguṇādhyāyinī gṛham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गत्वा सवेदनास्मीति विसृज्य सकलाः सखीः । प्रविश्यैकाकिनी गेहम् आसं मोहविसंस्थुला

gatvā savedanāsmīti visṛjya sakalāḥ sakhīḥ / praviśyaikākinī geham āsaṃ mohavisaṃsthulā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्व गतास्मि किम् उक्तास्मि तेन को ऽसावहं च का । किम् इदं कः प्रकारो ऽयम् इति नाज्ञासिषं तदा

kva gatāsmi kim uktāsmi tena ko 'sāvahaṃ ca kā / kim idaṃ kaḥ prakāro 'yam iti nājñāsiṣaṃ tadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मुहूर्ताद् एव ताम्बूलकरङ्कग्राहिणी मम । प्रिया तरलिका नाम प्रविश्येदम् अथाब्रवीत्

muhūrtād eva tāmbūlakaraṅkagrāhiṇī mama / priyā taralikā nāma praviśyedam athābravīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कर्णे मुनिकुमारेण कृता ते येन मञ्जरी । त्वय्यागतायां पृष्टास्मि स्वरूपं तेन तावकम्

karṇe munikumāreṇa kṛtā te yena mañjarī / tvayyāgatāyāṃ pṛṣṭāsmi svarūpaṃ tena tāvakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तच्छ्रुत्वा च स्वयं तेन लिखित्वा वस्त्रपट्टिका । एकाकिन्यै त्वया तस्यै देयेत्युक्त्वा समर्पिता

tacchrutvā ca svayaṃ tena likhitvā vastrapaṭṭikā / ekākinyai tvayā tasyai deyetyuktvā samarpitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततस् तरलिकायास् तां हस्ताद् आदाय पट्टिकाम् । तस्यां तु लिखिताम् आर्याम् इमाम् अहम् अवाचयम्

tatas taralikāyās tāṃ hastād ādāya paṭṭikām / tasyāṃ tu likhitām āryām imām aham avācayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दूरं मुक्तालतया बिससितया विप्रलोभ्यमानो मे । हंस इव दर्शिताशो मानसजन्मा त्वया नीतः

dūraṃ muktālatayā bisasitayā vipralobhyamāno me / haṃsa iva darśitāśo mānasajanmā tvayā nītaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सा तु तैमिरिकस्येव बभूव बहुलक्षपा । मोहायार्याप्य् अनार्येव सुतरां मनसो मम

sā tu taimirikasyeva babhūva bahulakṣapā / mohāyāryāpy anāryeva sutarāṃ manaso mama

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वद तेन किम् उक्तासि स किम् उक्तस् त्वयापि वा । तदन्तिके च विस्रब्धम् उषिटासि कियच्चिरम्

vada tena kim uktāsi sa kim uktas tvayāpi vā / tadantike ca visrabdham uṣiṭāsi kiyacciram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्थं तरलिकां तत् तद् आलपन्ती पुनः पुनः । काञ्चिद् अह्नस् ततो मात्राम् उन्मत्तेवात्यवाहयम्

itthaṃ taralikāṃ tat tad ālapantī punaḥ punaḥ / kāñcid ahnas tato mātrām unmattevātyavāhayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ प्रलम्बमाने ऽर्के प्रतीहारी प्रविश्य मे । भर्तृदारिकया दृष्टौ यौ तौ मुनिकुमारकौ

atha pralambamāne 'rke pratīhārī praviśya me / bhartṛdārikayā dṛṣṭau yau tau munikumārakau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तयोर् अन्यतरो द्वारि तिष्ठतीति न्यवेदयत् । शीघ्रं प्रवेशयेत्य् उक्ता मया तदभिशङ्कया

tayor anyataro dvāri tiṣṭhatīti nyavedayat / śīghraṃ praveśayety uktā mayā tadabhiśaṅkayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सा च प्रवेशयामास तस्य तं सहचारिणम् । सत्कारेणोचितेनाहं भक्त्या चैनम् अपूजयम्

sā ca praveśayāmāsa tasya taṃ sahacāriṇam / satkāreṇocitenāhaṃ bhaktyā cainam apūjayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मुहूर्तम् इव विश्रम्य पर्यङ्के मदुपाहृते । मदुत्तरीयसंमृष्टसुधौतचरणद्वयः

muhūrtam iva viśramya paryaṅke madupāhṛte / maduttarīyasaṃmṛṣṭasudhautacaraṇadvayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दृष्टिं तरलिकायां स वक्तुकामः क्षणं न्यधात् । मया सो ऽज्ञायि पृष्टस् तु लज्जमान इवाभ्यधात्

dṛṣṭiṃ taralikāyāṃ sa vaktukāmaḥ kṣaṇaṃ nyadhāt / mayā so 'jñāyi pṛṣṭas tu lajjamāna ivābhyadhāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अहं कपिञ्जलो नाम तस्य बालसुहृन् मुनेः । न वाक् प्रवर्तते मे ऽस्मिन्न् अनभ्यस्त इवाध्वनि

ahaṃ kapiñjalo nāma tasya bālasuhṛn muneḥ / na vāk pravartate me 'sminn anabhyasta ivādhvani

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्वायं मुनिजनः शान्तः क्व चामी रागविभ्रमाः । तथापि व्यवसायो ऽयं सुहृत्स्नेहवशानुगः

kvāyaṃ munijanaḥ śāntaḥ kva cāmī rāgavibhramāḥ / tathāpi vyavasāyo 'yaṃ suhṛtsnehavaśānugaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद् उच्यते प्रयातायां राजपुत्रि तदा त्वयि । हस्ते मुक्तावलीं बिभ्रत् स मदन्तिकम् आगतः

tad ucyate prayātāyāṃ rājaputri tadā tvayi / haste muktāvalīṃ bibhrat sa madantikam āgataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अहो रम्याक्षमालेयं त्वयानीतेति तत्क्षणम् । विहस्य स मया नोक्तः किञ्चिच् चिन्तोपशान्तये

aho ramyākṣamāleyaṃ tvayānīteti tatkṣaṇam / vihasya sa mayā noktaḥ kiñcic cintopaśāntaye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नोपदेशप्रकारो ऽसौ न स दृष्टान्तविस्तरः । न सो ऽस्त्य् उपायो मन्त्रो वा यो मया नाभ्यधीयत

nopadeśaprakāro 'sau na sa dṛṣṭāntavistaraḥ / na so 'sty upāyo mantro vā yo mayā nābhyadhīyata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वचोभिः खिद्यमानो मे त्रपानतशिरोधरः । क्षणम् अन्तर्हितो मत्तः सुतरां माम् अपीडयत्

vacobhiḥ khidyamāno me trapānataśirodharaḥ / kṣaṇam antarhito mattaḥ sutarāṃ mām apīḍayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृच्छ्राद् इव मया लब्धो विचित्य सकलं वनम् । अन्य एव स संवृत्तो वचसां यो न गोचरः

kṛcchrād iva mayā labdho vicitya sakalaṃ vanam / anya eva sa saṃvṛtto vacasāṃ yo na gocaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदवस्थं समालोक्य विगताशः प्रबोधने । अहं तत्प्राणरक्षार्थम् एवं यत्नपरो ऽभवम्

tadavasthaṃ samālokya vigatāśaḥ prabodhane / ahaṃ tatprāṇarakṣārtham evaṃ yatnaparo 'bhavam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आस्तीर्य नलिनीपत्त्रशयनं चन्दनोक्षितम् । तत्रस्थस्यास्य कर्पूरपांसून् अङ्गेष्व् अवाकिरम्

āstīrya nalinīpattraśayanaṃ candanokṣitam / tatrasthasyāsya karpūrapāṃsūn aṅgeṣv avākiram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्रपया तदवस्थो ऽपि स किञ्चिद् वक्तुम् अक्षमः । सबाष्पमलिनां दीनां मयि दृष्टिम् अपातयत्

trapayā tadavastho 'pi sa kiñcid vaktum akṣamaḥ / sabāṣpamalināṃ dīnāṃ mayi dṛṣṭim apātayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो ऽहम् इदम् एवात्र प्राप्तकालम् अचिन्तयम् । राजपुत्रि सुहृत्प्राणदक्षिणार्थम् उपागतः

tato 'ham idam evātra prāptakālam acintayam / rājaputri suhṛtprāṇadakṣiṇārtham upāgataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अतः परं तु सामर्थ्यगतार्था मम या गिरः । कण्ठे विपरिवर्तन्ते नूनं त्वम् अपि वेत्थ ताः

ataḥ paraṃ tu sāmarthyagatārthā mama yā giraḥ / kaṇṭhe viparivartante nūnaṃ tvam api vettha tāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति तस्मिन् वदत्य् एव प्रविश्य प्राह कञ्चुकी । त्वम् अस्वस्थशरीरेति ज्ञात्वा देवी समागता

iti tasmin vadaty eva praviśya prāha kañcukī / tvam asvasthaśarīreti jñātvā devī samāgatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तच् छ्रुत्वा जनसंमर्दभीरुर् यातः कपिञ्जलः । न स प्रतिवचः किञ्चिन् मामकीनम् अपैक्षत

tac chrutvā janasaṃmardabhīrur yātaḥ kapiñjalaḥ / na sa prativacaḥ kiñcin māmakīnam apaikṣata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदुक्तां तु दशां तस्य जनस्यावेत्य तादृशीम् । आगतां नागतां वापि नाहम् अम्बाम् अलक्षयम्

taduktāṃ tu daśāṃ tasya janasyāvetya tādṛśīm / āgatāṃ nāgatāṃ vāpi nāham ambām alakṣayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः कमलिनीं रक्तां त्यक्त्वा क्वापि गते रवौ । उदिते सर्वथा वामे विधौ वैधुर्यदायिनि

tataḥ kamalinīṃ raktāṃ tyaktvā kvāpi gate ravau / udite sarvathā vāme vidhau vaidhuryadāyini

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उन्मूलितेव कामेन दग्धेव विरहाग्निना । पुनस् तरलिकाम् एव साश्रुकण्ठम् अवादिषम्

unmūliteva kāmena dagdheva virahāgninā / punas taralikām eva sāśrukaṇṭham avādiṣam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अहं यथा तथा वापि भवेयं स तु मत्कृते । कथं भविष्यतीत्य् एषा चिन्ता दलयतीव माम्

ahaṃ yathā tathā vāpi bhaveyaṃ sa tu matkṛte / kathaṃ bhaviṣyatīty eṣā cintā dalayatīva mām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इतः शास्त्रं कुलाचारो लज्जा गुरुजनाद्भयम् । इतः कामो वसन्तो ऽपि विरहो मरणाद् भयम्

itaḥ śāstraṃ kulācāro lajjā gurujanādbhayam / itaḥ kāmo vasanto 'pi viraho maraṇād bhayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वद किं करवाण्य् अत्र मुह्यतीव मनो मम । मा भून् मे वरके विप्रप्राणबाधेन मज्जनम्

vada kiṃ karavāṇy atra muhyatīva mano mama / mā bhūn me varake vipraprāṇabādhena majjanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्यादि विलपन्त्या मे तत्कालसुलभोदया । जहार चेतनां मूर्छा निद्रेव नयनद्युतिम्

ityādi vilapantyā me tatkālasulabhodayā / jahāra cetanāṃ mūrchā nidreva nayanadyutim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ मां ग्राहयित्वासौ संज्ञां शीतजलानिलैः । निपत्य पादयोः साश्रुनेत्रा तरलिकाब्रवीत्

atha māṃ grāhayitvāsau saṃjñāṃ śītajalānilaiḥ / nipatya pādayoḥ sāśrunetrā taralikābravīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किं शास्त्रं गुरवः के च का लज्जा का कुलस्थितिः । रक्ष्यन्ताम् आत्मनः प्राणा यूनस् तस्य च सर्वथा

kiṃ śāstraṃ guravaḥ ke ca kā lajjā kā kulasthitiḥ / rakṣyantām ātmanaḥ prāṇā yūnas tasya ca sarvathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गन्धर्वाणां विवाहो ऽयम् इच्छयान्योन्यसंगमः । शास्त्रेषु पठितस् तस्मात् तूर्णम् उत्तिष्ठ गम्यताम्

gandharvāṇāṃ vivāho 'yam icchayānyonyasaṃgamaḥ / śāstreṣu paṭhitas tasmāt tūrṇam uttiṣṭha gamyatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तयैवम् उक्ता तत्कालयोग्यवेषग्रहा गृहात् । ताम् एकाम् अग्रतः कृत्वा निर्गताहम् अलक्षिता

tayaivam uktā tatkālayogyaveṣagrahā gṛhāt / tām ekām agrataḥ kṛtvā nirgatāham alakṣitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अभ्यागमम् इमां भूमिम् औत्सुक्यचटुलैः पदैः । तदा मे दक्षिणं चक्षुर् अस्पन्दत मुहुर् मुहुः

abhyāgamam imāṃ bhūmim autsukyacaṭulaiḥ padaiḥ / tadā me dakṣiṇaṃ cakṣur aspandata muhur muhuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अव्यक्तम् इव चाश्रौषं कानने रुदितध्वनिम् । तेन चोत्पन्नशङ्काहम् अगच्छम् अधिकत्वरम्

avyaktam iva cāśrauṣaṃ kānane ruditadhvanim / tena cotpannaśaṅkāham agaccham adhikatvaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पदानि कतिचिद्गत्वा हा वयस्य तपोनिधे । पुण्डरीक क्व यातो ऽसि शून्यं कृत्वा जगत्त्रयम्

padāni katicidgatvā hā vayasya taponidhe / puṇḍarīka kva yāto 'si śūnyaṃ kṛtvā jagattrayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हा हतो ऽस्मि विलीनो ऽस्मि दग्धो ऽस्मि करवाणि किम् । गत्वा तातस्य वक्ष्यामि श्वेतकेतोः किम् अग्रतः

hā hato 'smi vilīno 'smi dagdho 'smi karavāṇi kim / gatvā tātasya vakṣyāmi śvetaketoḥ kim agrataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अयि पापे महाश्वेते न तुष्टास्यक्षमालया । हृता मे सुहृदो ऽमुष्य प्राणवृत्तिर् अपि त्वया

ayi pāpe mahāśvete na tuṣṭāsyakṣamālayā / hṛtā me suhṛdo 'muṣya prāṇavṛttir api tvayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वयस्य देहि मे वाचं न जीवामि त्वया विना । ततो ऽशृणवम् इत्यादि विलपन्तं कपिञ्जलम्

vayasya dehi me vācaṃ na jīvāmi tvayā vinā / tato 'śṛṇavam ityādi vilapantaṃ kapiñjalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

*चक्कलकम्* अथ प्रवेपमानाङ्गी विसंस्थुलपदक्रमा । केनाप्युत्क्षिप्य नीतेव तं प्रदेशमयाशिषम्

*cakkalakam* atha pravepamānāṅgī visaṃsthulapadakramā / kenāpyutkṣipya nīteva taṃ pradeśamayāśiṣam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गत्वा तम् अहम् अद्राक्षं तत्क्षणोत्क्रान्तजीवितम् । किं चिरेणागतासीति रुषित्वेव तथा स्थितम्

gatvā tam aham adrākṣaṃ tatkṣaṇotkrāntajīvitam / kiṃ cireṇāgatāsīti ruṣitveva tathā sthitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतावद् उक्त्वा मूर्छाधिं स्ववृत्तान्तम् अतः परम् । विवक्षन्तीव सा कन्या निपपात शिलातले

etāvad uktvā mūrchādhiṃ svavṛttāntam ataḥ param / vivakṣantīva sā kanyā nipapāta śilātale

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रनष्टचेतनां चैनां चन्द्रापीडो ऽवलोकयन् । प्रश्नकारिणम् आत्मानं कृतागसम् अमन्यत

pranaṣṭacetanāṃ caināṃ candrāpīḍo 'valokayan / praśnakāriṇam ātmānaṃ kṛtāgasam amanyata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ससम्भ्रमं समुत्थाय कदलीदलमारुतैः । तोयैश् च शिशिरस्वच्छैः संज्ञाम् एनाम् अजिग्रहत्

sasambhramaṃ samutthāya kadalīdalamārutaiḥ / toyaiś ca śiśirasvacchaiḥ saṃjñām enām ajigrahat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अवाप्य चेतनाम् एषा स्मृत्वा तद्व्यसनं निजम् । तद् एवानुभवन्तीव रुरोद विललाप च

avāpya cetanām eṣā smṛtvā tadvyasanaṃ nijam / tad evānubhavantīva ruroda vilalāpa ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तरूणाम् अप्य् अभज्यन्त हृदयानि तदा शुचा । प्रतिशब्दनिभेनोच्चैः ककुभो ऽप्य् अरुदन्न् इव

tarūṇām apy abhajyanta hṛdayāni tadā śucā / pratiśabdanibhenoccaiḥ kakubho 'py arudann iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चन्द्रापीडो ऽथ ताम् आह बाष्परुद्धविलोचनः । आस्तां न शक्यते वक्तुं श्रोतुं चान्यद् अतः परम्

candrāpīḍo 'tha tām āha bāṣparuddhavilocanaḥ / āstāṃ na śakyate vaktuṃ śrotuṃ cānyad ataḥ param

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कथम् अप्य् उपसंहृत्य शोकावेगं तु सावदत् । किम् अतः परम् अस्त्य् अन्यद् वाच्यं श्रोतव्यम् एव वा

katham apy upasaṃhṛtya śokāvegaṃ tu sāvadat / kim ataḥ param asty anyad vācyaṃ śrotavyam eva vā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किं तु क्लेशाय येनाशालेशेन हतजीवितम् । राजपुत्र बिभर्मीदं तद् आश्चर्यं ब्रवीमि ते

kiṃ tu kleśāya yenāśāleśena hatajīvitam / rājaputra bibharmīdaṃ tad āścaryaṃ bravīmi te

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदा तस्यातितीव्रस्य दुःखभारस्य तादृशी । न काचिन् मरणादन्या मयाग्राहि प्रतिक्रिया

tadā tasyātitīvrasya duḥkhabhārasya tādṛśī / na kācin maraṇādanyā mayāgrāhi pratikriyā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.