Amarasiṃha: Amarakośa (kāṇḍas 1–2) 2

ईषा लाङ्गलदण्डः स्यात् सीता लाङ्गलपद्धतिः पुंसि मेधिः खले दारु न्यस्तं यत् पशुबन्धने

īṣā lāṅgaladaṇḍaḥ syāt sītā lāṅgalapaddhatiḥ puṃsi medhiḥ khale dāru nyastaṃ yat paśubandhane

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आशुर् व्रीहिः पाटलः स्याच्छितशूकयवौ समौ तोक्मस् तु तत्र हरिते कलायस् तु सतीनकः

āśur vrīhiḥ pāṭalaḥ syācchitaśūkayavau samau tokmas tu tatra harite kalāyas tu satīnakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हरेणुरेणुकौ चास्मिन् कोरदूषस् तु कोद्रवः मङ्गल्यको मसूरो ऽथ मकुष्ठकमयुष्टकौ

hareṇureṇukau cāsmin koradūṣas tu kodravaḥ maṅgalyako masūro 'tha makuṣṭhakamayuṣṭakau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वनमुद्गे सर्षपे तु द्वौ तन्तुभकदम्बकौ सिद्धार्थस् त्वेष धवलो गोधूमः सुमनः समौ

vanamudge sarṣape tu dvau tantubhakadambakau siddhārthas tveṣa dhavalo godhūmaḥ sumanaḥ samau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्याद् यावकस् तु कुल्माषश् चणको हरिमन्थकः द्वौ तिले तिलपेजश् च तिलपिञ्जश् च निष्फले

syād yāvakas tu kulmāṣaś caṇako harimanthakaḥ dvau tile tilapejaś ca tilapiñjaś ca niṣphale

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षवः क्षुताभिजननो राजिका कृष्णिकासुरी स्त्रियौ कङ्गुप्रियङ्गू द्वे अतसी स्यादुमा क्षुमा

kṣavaḥ kṣutābhijanano rājikā kṛṣṇikāsurī striyau kaṅgupriyaṅgū dve atasī syādumā kṣumā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मातुलानी तु भङ्गायां व्रीहिभेदस् त्वणुः पुमान् किंशारुः सस्यशूकं स्यात् कणिशं सस्यमञ्जरी

mātulānī tu bhaṅgāyāṃ vrīhibhedas tvaṇuḥ pumān kiṃśāruḥ sasyaśūkaṃ syāt kaṇiśaṃ sasyamañjarī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धान्यं व्रीहिः स्तम्बकरिः स्तम्बो गुच्छस् तृणादिनः नाडी नालं च काण्डो ऽस्य पलालो ऽस्त्री स निष्फलः

dhānyaṃ vrīhiḥ stambakariḥ stambo gucchas tṛṇādinaḥ nāḍī nālaṃ ca kāṇḍo 'sya palālo 'strī sa niṣphalaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कडङ्गरो बुसं क्लीबे धान्यत्वचि तुषः पुमान् शूको ऽस्त्री श्लक्ष्णतीक्ष्णाग्रे शमी शिम्बा त्रिषूत्तरे

kaḍaṅgaro busaṃ klībe dhānyatvaci tuṣaḥ pumān śūko 'strī ślakṣṇatīkṣṇāgre śamī śimbā triṣūttare

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऋद्धमावसितं धान्यं पूतं तु बहुलीकृतम् माषादयः शमीधान्ये शूकधान्ये यवादयः

ṛddhamāvasitaṃ dhānyaṃ pūtaṃ tu bahulīkṛtam māṣādayaḥ śamīdhānye śūkadhānye yavādayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शालयः कलमाद्याश् च षष्टिकाद्याश् च पुंस्यमी तृणधान्यानि नीवाराः स्त्री गवेधुर् गवेधुका

śālayaḥ kalamādyāś ca ṣaṣṭikādyāś ca puṃsyamī tṛṇadhānyāni nīvārāḥ strī gavedhur gavedhukā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अयोग्रं मुसलो ऽस्त्री स्यादुदूखलमुलूखलम् प्रस्फोटनं शूर्पमस्त्री चालनी तितौः पुमान्

ayograṃ musalo 'strī syādudūkhalamulūkhalam prasphoṭanaṃ śūrpamastrī cālanī titauḥ pumān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्यूतप्रसेवौ कण्डोलपिटौ कटकिलिञ्जकौ समानौ रसवत्यां तु पाकस्थानमहानसे

syūtaprasevau kaṇḍolapiṭau kaṭakiliñjakau samānau rasavatyāṃ tu pākasthānamahānase

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पौरोगवस् तदध्यक्षः सूपकारास् तु बल्लवाः आरालिका आन्धसिकाः सूदा औदनिका गुणाः

paurogavas tadadhyakṣaḥ sūpakārās tu ballavāḥ ārālikā āndhasikāḥ sūdā audanikā guṇāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आपूपिकः कान्दविको भक्ष्यकार इमे त्रिषु अश्मन्तमुद्धानमधिश्रयणी चुल्लिरन्तिका

āpūpikaḥ kāndaviko bhakṣyakāra ime triṣu aśmantamuddhānamadhiśrayaṇī cullirantikā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अङ्गारधानिकाङ्गारशकट्यपि हसन्त्यपि हसन्यप्यथ न स्त्री स्यादङ्गारो ऽलातमुल्मुकम्

aṅgāradhānikāṅgāraśakaṭyapi hasantyapi hasanyapyatha na strī syādaṅgāro 'lātamulmukam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्लीबे ऽम्बरीषं भ्राष्ट्रो ना कन्दुर् वा स्वेदनी स्त्रियाम् अलिञ्जरः स्यान्मणिकं कर्कयालुर् गलन्तिका

klībe 'mbarīṣaṃ bhrāṣṭro nā kandur vā svedanī striyām aliñjaraḥ syānmaṇikaṃ karkayālur galantikā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पिठरः स्थाल्युखा कुण्डं कलशस् तु त्रिषु द्वयोः घटः कुटनिपावस्त्री शरावो वर्धमानकः

piṭharaḥ sthālyukhā kuṇḍaṃ kalaśas tu triṣu dvayoḥ ghaṭaḥ kuṭanipāvastrī śarāvo vardhamānakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऋजीषं पिष्टपचनं कंसो ऽस्त्री पानभाजनम् कुतूः कृत्तेः स्नेहपात्रं सैवाल्पा कुतुपः पुमान्

ṛjīṣaṃ piṣṭapacanaṃ kaṃso 'strī pānabhājanam kutūḥ kṛtteḥ snehapātraṃ saivālpā kutupaḥ pumān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वमावपनं भाण्डं पात्रामत्रे च भाजनम् दर्विः कम्बिः खजाका च स्यात् तर्दूर्दारुहस्तकः

sarvamāvapanaṃ bhāṇḍaṃ pātrāmatre ca bhājanam darviḥ kambiḥ khajākā ca syāt tardūrdāruhastakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अस्त्री शाकं हरितकं शिग्रुरस्य तु नाडिका कलम्बश् च कदम्बश् च वेसवार उपस्करः

astrī śākaṃ haritakaṃ śigrurasya tu nāḍikā kalambaś ca kadambaś ca vesavāra upaskaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तिन्तिडीकं च चुक्रं च वृक्षाम्लमथ वेल्लजम् मरीचं कोलकं कृष्णम् ऊषणं धर्मपत्तनम्

tintiḍīkaṃ ca cukraṃ ca vṛkṣāmlamatha vellajam marīcaṃ kolakaṃ kṛṣṇam ūṣaṇaṃ dharmapattanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जीरको जरणो ऽजाजी कणा कृष्णे तु जीरके सुषवी कारवी पृथ्वी पृथुः कालोपकुञ्चिका

jīrako jaraṇo 'jājī kaṇā kṛṣṇe tu jīrake suṣavī kāravī pṛthvī pṛthuḥ kālopakuñcikā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आर्द्रकं शृङ्गवेरं स्यादथ छत्त्रा वितुन्नकम् कुस्तुम्बुरु च धान्याकमथ शुण्ठी महौषधम्

ārdrakaṃ śṛṅgaveraṃ syādatha chattrā vitunnakam kustumburu ca dhānyākamatha śuṇṭhī mahauṣadham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्त्रीनपुंसकयोर्विश्वं नागरं विश्वभेषजम् आरनालकसौवीरकुल्माषाभिषुतानि च

strīnapuṃsakayorviśvaṃ nāgaraṃ viśvabheṣajam āranālakasauvīrakulmāṣābhiṣutāni ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अवन्तिसोमधान्याम्लकुञ्जलानि च काञ्जिके सहस्रवेधि जतुकं बाह्लीकं हिङ्गु रामठम्

avantisomadhānyāmlakuñjalāni ca kāñjike sahasravedhi jatukaṃ bāhlīkaṃ hiṅgu rāmaṭham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्पत्त्री कारवी पृथ्वी बाष्पिका कबरी पृथुः निशाख्या काञ्चनी पीता हरिद्रा वरवर्णिनी

tatpattrī kāravī pṛthvī bāṣpikā kabarī pṛthuḥ niśākhyā kāñcanī pītā haridrā varavarṇinī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सामुद्रं यत् तु लवणमक्षीवं वशिरं च तत् सैन्धवो ऽस्त्री शीतशिवं माणिमन्थं च सिन्धुजे

sāmudraṃ yat tu lavaṇamakṣīvaṃ vaśiraṃ ca tat saindhavo 'strī śītaśivaṃ māṇimanthaṃ ca sindhuje

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रौमकं वसुकं पाक्यं बिडं च कृतके द्वयम् सौवर्चले ऽक्षरुचके तिलकं तत्र मेचके

raumakaṃ vasukaṃ pākyaṃ biḍaṃ ca kṛtake dvayam sauvarcale 'kṣarucake tilakaṃ tatra mecake

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मत्स्यन्डी फाणितं खण्डविकारे शर्करा सिता कूर्चिका क्षीरविकृतिः स्याद्रसाला तु मार्जिता

matsyanḍī phāṇitaṃ khaṇḍavikāre śarkarā sitā kūrcikā kṣīravikṛtiḥ syādrasālā tu mārjitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्यात्तेमनं तु निष्ठानं त्रिलिङ्गा वासितावधेः शूलाकृतं भटित्रं च शूल्यमुख्यं तु पैठरम्

syāttemanaṃ tu niṣṭhānaṃ triliṅgā vāsitāvadheḥ śūlākṛtaṃ bhaṭitraṃ ca śūlyamukhyaṃ tu paiṭharam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रणीतमुपसंपन्नं प्रयस्तं स्यात्सुसंस्कृतम् स्यात्पिच्छिलं तु विजिलं संमृष्टं शोधितं समे

praṇītamupasaṃpannaṃ prayastaṃ syātsusaṃskṛtam syātpicchilaṃ tu vijilaṃ saṃmṛṣṭaṃ śodhitaṃ same

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चिक्कणं मसृणं स्निग्धं तुल्ये भावितवासिते आपक्वं पौलिरभ्यूषो लाजाः पुंभूम्नि चाक्षताः

cikkaṇaṃ masṛṇaṃ snigdhaṃ tulye bhāvitavāsite āpakvaṃ paulirabhyūṣo lājāḥ puṃbhūmni cākṣatāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पृथुकः स्याच्चिपिटको धाना भृष्टयवे स्त्रियः पूपो ऽपूपः पिष्टकः स्यात्करम्भो दधिसक्तवः

pṛthukaḥ syāccipiṭako dhānā bhṛṣṭayave striyaḥ pūpo 'pūpaḥ piṣṭakaḥ syātkarambho dadhisaktavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भिस्सा स्त्री भक्तमन्धो ऽन्नमोदनो ऽस्त्री स दीदिविः भिस्सटा दग्धिका सर्वरसाग्रे मण्डमस्त्रियाम्

bhissā strī bhaktamandho 'nnamodano 'strī sa dīdiviḥ bhissaṭā dagdhikā sarvarasāgre maṇḍamastriyām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मासराचामनिस्रावा मण्डे भक्तसमुद्भवे यवागूरुष्णिका श्राणा विलेपी तरला च सा

māsarācāmanisrāvā maṇḍe bhaktasamudbhave yavāgūruṣṇikā śrāṇā vilepī taralā ca sā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

म्रक्षणाभ्यञ्जने तैलं कृसरस्तु तिलौदनः गव्यं त्रिषु गवां सर्वं गोविड् गोमयम् अस्त्रियाम्

mrakṣaṇābhyañjane tailaṃ kṛsarastu tilaudanaḥ gavyaṃ triṣu gavāṃ sarvaṃ goviḍ gomayam astriyām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्तु शुष्कं करीषो ऽस्त्री दुग्धं क्षीरं पयः समम् पयस्यमाज्यदध्यादि त्रप्स्यं दधि घनेतरत्

tattu śuṣkaṃ karīṣo 'strī dugdhaṃ kṣīraṃ payaḥ samam payasyamājyadadhyādi trapsyaṃ dadhi ghanetarat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

घृतमाज्यं हविः सर्पिर् नवनीतं नवोद्धृतम् तत्तु हैयङ्गवीनं यद्ध्योघोदोहोद्भवं घृतम्

ghṛtamājyaṃ haviḥ sarpir navanītaṃ navoddhṛtam tattu haiyaṅgavīnaṃ yaddhyoghodohodbhavaṃ ghṛtam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दण्डाहतं कालशेयमरिष्टमपि गोरसः तक्रं ह्युदश्विन् मथितं पादाम्ब्व् अर्धाम्बु निर्जलम्

daṇḍāhataṃ kālaśeyamariṣṭamapi gorasaḥ takraṃ hyudaśvin mathitaṃ pādāmbv ardhāmbu nirjalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.