Library·Asanga: Mahayanasutralamkara, with Vasubandhu's Bhasya·19
एकोनविंशत्यधिकारः आश्चर्य विभागे त्रयः श्लोकाः । स्वदेहस्य परित्यागः संपत्तेश् चैव संवृत्तौ । दुर्बलेषु क्षमा काये जीविते निरपेक्षिणः
ekonaviṃśatyadhikāraḥ āścarya vibhāge trayaḥ ślokāḥ | svadehasya parityāgaḥ saṃpatteś caiva saṃvṛttau | durbaleṣu kṣamā kāye jīvite nirapekṣiṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वीर्यारम्भो ह्य् अनास्वादो ध्यानेषु सुख एव च । निष्कल्पना च प्रज्ञायाम् आश्चर्यं धीमतां गतं
vīryārambho hy anāsvādo dhyāneṣu sukha eva ca | niṣkalpanā ca prajñāyām āścaryaṃ dhīmatāṃ gataṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथागतकुले जन्म लाभो व्याकरणस्य च । अभिषेकस्य च प्राप्तिर् बोधेश् चाश्चर्यम् इष्यते
tathāgatakule janma lābho vyākaraṇasya ca | abhiṣekasya ca prāptir bodheś cāścaryam iṣyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अत्र द्वाभां श्लोकाभ्यां प्रतिपत्त्याश्चर्यम् उक्तं षड्पारमिता आरभ्य । दानेन हि स्वदेहपरित्याग आश्चर्यं शीलसंवरनिमित्तम् उदारसंपत्तित्यागः । शेषं गतार्थं । तृतीयेन श्लोकेन फलाश्चर्यम् उक्तं चत्वारि बोधिसत्वफलान्य् आरभ्य प्रथमायाम् अष्टभ्यां दशभ्यां त्रीणि शैक्षाणि फलानि बुद्धभूमौ चतुर्थम् अशैक्षम् अत्र फलं । अनाश्चर्यविभागे श्लोकः । वैराग्यं करुणां चैत्य भावनां परमाम् अपि । तथैव समचित्तत्वं नाश्चर्यं तासु युक्तता
atra dvābhāṃ ślokābhyāṃ pratipattyāścaryam uktaṃ ṣaḍpāramitā ārabhya | dānena hi svadehaparityāga āścaryaṃ śīlasaṃvaranimittam udārasaṃpattityāgaḥ | śeṣaṃ gatārthaṃ | tṛtīyena ślokena phalāścaryam uktaṃ catvāri bodhisatvaphalāny ārabhya prathamāyām aṣṭabhyāṃ daśabhyāṃ trīṇi śaikṣāṇi phalāni buddhabhūmau caturtham aśaikṣam atra phalaṃ | anāścaryavibhāge ślokaḥ | vairāgyaṃ karuṇāṃ caitya bhāvanāṃ paramām api | tathaiva samacittatvaṃ nāścaryaṃ tāsu yuktatā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तास्व् इति पारमितासु । वैराग्यम् आगम्य दाने प्रयोगे नाश्चर्यं । करुणाम् आगम्य शीले क्षान्तौ च । परमां भावनाम् आगम्याष्टभां भूमौ निरभिसंस्कारनिर्विकल्पो वीर्यादिप्रयोगो नाश्चर्यं । आत्मपरसमचित्तताम् आगम्य सर्वास्व् एव पारमितासु प्रयोगो नाश्चर्यम् अर्थ इव परार्थे खेदाभावात् । समचित्ततायां त्रयः श्लोकः । न तथात्मनि दारेषु सुतमित्रेषु बन्धुषु । सत्वानां प्रगतः स्नेहो यथा सत्वेषु धीमतां
tāsv iti pāramitāsu | vairāgyam āgamya dāne prayoge nāścaryaṃ | karuṇām āgamya śīle kṣāntau ca | paramāṃ bhāvanām āgamyāṣṭabhāṃ bhūmau nirabhisaṃskāranirvikalpo vīryādiprayogo nāścaryaṃ | ātmaparasamacittatām āgamya sarvāsv eva pāramitāsu prayogo nāścaryam artha iva parārthe khedābhāvāt | samacittatāyāṃ trayaḥ ślokaḥ | na tathātmani dāreṣu sutamitreṣu bandhuṣu | satvānāṃ pragataḥ sneho yathā satveṣu dhīmatāṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अर्थिष्व् अपक्षपातश् च शीलस्याखण्डना ध्रुवं । क्षान्तिः सर्वत्र सत्वार्थं सर्वार्थं वीर्यारम्भो महान् अपि
arthiṣv apakṣapātaś ca śīlasyākhaṇḍanā dhruvaṃ | kṣāntiḥ sarvatra satvārthaṃ sarvārthaṃ vīryārambho mahān api
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ध्यानं च कुशलं नित्यं प्रज्ञा चैवाविकल्पिका । विज्ञेया बोधिसत्वानां तास्व् एव समचित्तता
dhyānaṃ ca kuśalaṃ nityaṃ prajñā caivāvikalpikā | vijñeyā bodhisatvānāṃ tāsv eva samacittatā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकः श्लोकः सत्वेषु समचित्ततायां । द्वौ पारमितासु । न हि सत्वानाम् आत्मादिषु स्नेहः समतया अनुगतो न चात्यन्तं । तथा हि आत्मनम् अपि कदाचिन् मारयन्ति । बोधिसतानां तु सर्वसत्वेषु समतया अत्यन्तं च पारमितासु पुनर् दाने समचित्तत्वम् अर्थिष्व् अपक्षपातात् । शीले ऽणुमात्रस्यापि नित्यम् अखण्डना । क्षान्तिः सर्वत्रेति सत्वेष्च् अभेदना । वीर्ये सत्वार्थं वीर्यारम्भात् स्वपरार्थं समं प्रयोगात् सर्वकुशलार्थं च । शेषं गतार्थं । उपकारित्वविभागे षोडश श्लोकाः । स्थापना भाजनत्वे च शीलेष्व् एव च रोपणं । मर्षणा चापकारस्य अर्थे व्यापारगामिता
ekaḥ ślokaḥ satveṣu samacittatāyāṃ | dvau pāramitāsu | na hi satvānām ātmādiṣu snehaḥ samatayā anugato na cātyantaṃ | tathā hi ātmanam api kadācin mārayanti | bodhisatānāṃ tu sarvasatveṣu samatayā atyantaṃ ca pāramitāsu punar dāne samacittatvam arthiṣv apakṣapātāt | śīle 'ṇumātrasyāpi nityam akhaṇḍanā | kṣāntiḥ sarvatreti satveṣc abhedanā | vīrye satvārthaṃ vīryārambhāt svaparārthaṃ samaṃ prayogāt sarvakuśalārthaṃ ca | śeṣaṃ gatārthaṃ | upakāritvavibhāge ṣoḍaśa ślokāḥ | sthāpanā bhājanatve ca śīleṣv eva ca ropaṇaṃ | marṣaṇā cāpakārasya arthe vyāpāragāmitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आवर्जना शासने ऽस्मिंश् छेदना संशयस्य च । सत्वेषु उपकारित्वं धीमताम् एतद् इष्यते
āvarjanā śāsane 'smiṃś chedanā saṃśayasya ca | satveṣu upakāritvaṃ dhīmatām etad iṣyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आभ्यां श्लोकाभ्यां षड्भिः पारमिताभिर् यथोपकारित्वं बोधिसत्वानां तत्परिदीपितं । दानेन हि सत्वानां भाजनत्वे स्थापयन्ति कुशलक्रियायाः । (म्स १६२) ध्यानेनावर्जयन्ति प्रभावविशेषयोगात् । शेषं गतार्थं । शेषैः श्लोकैः मात्रादिसाधर्म्येणोपकारित्वं दर्शितं । समाशयेन सत्वानां धारयन्ति सदैव ये । जनयन्त्य् आर्यभूमौ च कुशलैर् वर्धयन्ति च
ābhyāṃ ślokābhyāṃ ṣaḍbhiḥ pāramitābhir yathopakāritvaṃ bodhisatvānāṃ tatparidīpitaṃ | dānena hi satvānāṃ bhājanatve sthāpayanti kuśalakriyāyāḥ | (Msa 162) dhyānenāvarjayanti prabhāvaviśeṣayogāt | śeṣaṃ gatārthaṃ | śeṣaiḥ ślokaiḥ mātrādisādharmyeṇopakāritvaṃ darśitaṃ | samāśayena satvānāṃ dhārayanti sadaiva ye | janayanty āryabhūmau ca kuśalair vardhayanti ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दुष्कृतात् परिरक्षन्ति श्रुतं व्युत्पादयन्ति च । पञ्चभिः कर्मभिः सत्वमातृकल्पा जिनात्मजाः
duṣkṛtāt parirakṣanti śrutaṃ vyutpādayanti ca | pañcabhiḥ karmabhiḥ satvamātṛkalpā jinātmajāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सत्वानां मातृभूताः सत्वमातृकल्पा । माता हि पुत्रस्य पञ्चविधम् उपकारं करोति । गर्भेण धारयति । जनयत्य् । आपाययति पोषयति संवर्धयति अपायाद् रक्षते अभिलापं च शिक्षयति । तत्साधर्म्येणैतानि पञ्चबोधिसत्वकर्माणि वेदितव्यानि । आरभूमिर् आर्यधर्मा वेदितव्याः । श्रद्धायाः सर्वसत्वेषु सर्वदा चावरोपणात् । अधिशीलादिशिक्षायां विमुक्तौ च नियोजनात्
satvānāṃ mātṛbhūtāḥ satvamātṛkalpā | mātā hi putrasya pañcavidham upakāraṃ karoti | garbheṇa dhārayati | janayaty | āpāyayati poṣayati saṃvardhayati apāyād rakṣate abhilāpaṃ ca śikṣayati | tatsādharmyeṇaitāni pañcabodhisatvakarmāṇi veditavyāni | ārabhūmir āryadharmā veditavyāḥ | śraddhāyāḥ sarvasatveṣu sarvadā cāvaropaṇāt | adhiśīlādiśikṣāyāṃ vimuktau ca niyojanāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बुद्धाध्येषणतश् चैषाम् आवृतेश् च विवर्जनात् । पञ्चभिः कर्मभिः सत्वपितृकल्पा जिनात्मजाः
buddhādhyeṣaṇataś caiṣām āvṛteś ca vivarjanāt | pañcabhiḥ karmabhiḥ satvapitṛkalpā jinātmajāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पिता हि पुत्राणां पञ्चविधम् उपकारं करोति । बीजं तेषाम् अवरोपयति । शिल्पं शिक्षयति । प्रतिरूपैर् दारैर् नियोजयति । अनृणं करोति यथा न पैतृकम् ऋणं दाप्यते । तत्साधर्म्येण बोधिसत्वानाम् एतानि पञ्च कर्माणि वेदितव्यानि । श्रद्धा हि सत्वानाम् आर्यात्मभावप्रतिलम्भस्य बीजं । सैक्षाः शिल्पं । विमुक्तिर् भार्या विमुक्तिप्रीतिसुखसंवेदना । बुद्धाः कल्याणमित्राणि । आवरणस्थानं । अनर्हदेशनां ये च सत्वानां गूहयन्ति हि । शिक्षाविपत्तिं निन्दन्ति शंसन्त्य् एव च संपदम्
pitā hi putrāṇāṃ pañcavidham upakāraṃ karoti | bījaṃ teṣām avaropayati | śilpaṃ śikṣayati | pratirūpair dārair niyojayati | anṛṇaṃ karoti yathā na paitṛkam ṛṇaṃ dāpyate | tatsādharmyeṇa bodhisatvānām etāni pañca karmāṇi veditavyāni | śraddhā hi satvānām āryātmabhāvapratilambhasya bījaṃ | saikṣāḥ śilpaṃ | vimuktir bhāryā vimuktiprītisukhasaṃvedanā | buddhāḥ kalyāṇamitrāṇi | āvaraṇasthānaṃ | anarhadeśanāṃ ye ca satvānāṃ gūhayanti hi | śikṣāvipattiṃ nindanti śaṃsanty eva ca saṃpadam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अववादं च यच्छन्ति मारान् आवेदयन्ति हि । पञ्चभिः कर्मभिः सत्वबन्धुकल्पा जिनात्मजाः
avavādaṃ ca yacchanti mārān āvedayanti hi | pañcabhiḥ karmabhiḥ satvabandhukalpā jinātmajāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बन्धवो हि बन्धूनां पञ्चविधम् उपकारं कुर्वन्ति । गुह्यं गूहयन्ति । कुचेष्टितं विगर्हन्ति । कुचेष्टितं प्रशंसन्ति करणीयेषु साहाय्यं गच्छन्तिव्यसनस्थानेभ्यश् च निवारयन्ति । तत्साधर्म्येणैतनि बोधिसत्वानां पञ्च कर्माणि वेदितव्यानि । (म्स १६३) अनर्थेभ्यो गम्भीरधर्मदेशनाविनिगूहनात् शिक्षाविपत्तिसंपत्त्योर् यथाक्रमं निन्दनात् प्रशंसनाच् च । अधिगमायाववादनात् मारकर्मवेदनाच् च । संक्लेशे व्यवदाने च स्वयम् अश्रान्तबुद्धयः । यच्छन्ति लौकिकीं कृत्स्नां संपदं चातिलौकिकीम्
bandhavo hi bandhūnāṃ pañcavidham upakāraṃ kurvanti | guhyaṃ gūhayanti | kuceṣṭitaṃ vigarhanti | kuceṣṭitaṃ praśaṃsanti karaṇīyeṣu sāhāyyaṃ gacchantivyasanasthānebhyaś ca nivārayanti | tatsādharmyeṇaitani bodhisatvānāṃ pañca karmāṇi veditavyāni | (Msa 163) anarthebhyo gambhīradharmadeśanāvinigūhanāt śikṣāvipattisaṃpattyor yathākramaṃ nindanāt praśaṃsanāc ca | adhigamāyāvavādanāt mārakarmavedanāc ca | saṃkleśe vyavadāne ca svayam aśrāntabuddhayaḥ | yacchanti laukikīṃ kṛtsnāṃ saṃpadaṃ cātilaukikīm
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुखे हिते चाभिन्ना अखेदित्वाद् अभिन्ना ये सदा सुखहितैषिणः । पञ्चभिः कर्मभिः सत्वमित्रकल्पा जिनात्मजाः
sukhe hite cābhinnā akheditvād abhinnā ye sadā sukhahitaiṣiṇaḥ | pañcabhiḥ karmabhiḥ satvamitrakalpā jinātmajāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद् धि मित्रं यन् मित्रस्य हिते च सुखे चापर्यस्तं । सुखं चोपसंहरति हितं चाभिद्यं च भवति । हितसुखैषि च नित्यं । तथा बोधिसत्वाः सत्वानां पञ्चभिः कर्मभिः सत्वमित्रकल्पा वेदितव्याः । लौकिकी हि संपत् सिखं । तया सुखानुभवात् । लोकोत्तरा हितं क्लेशव्याधिप्रतिपक्षत्वात् । सर्वदोद्यमवन्तो ये सत्वानां परिपाचने । सम्यग्निर्याणवक्तारः क्षमा विप्रतिपत्तिषु
tad dhi mitraṃ yan mitrasya hite ca sukhe cāparyastaṃ | sukhaṃ copasaṃharati hitaṃ cābhidyaṃ ca bhavati | hitasukhaiṣi ca nityaṃ | tathā bodhisatvāḥ satvānāṃ pañcabhiḥ karmabhiḥ satvamitrakalpā veditavyāḥ | laukikī hi saṃpat sikhaṃ | tayā sukhānubhavāt | lokottarā hitaṃ kleśavyādhipratipakṣatvāt | sarvadodyamavanto ye satvānāṃ paripācane | samyagniryāṇavaktāraḥ kṣamā vipratipattiṣu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्वयसंपत्तिदातारस् तदुपाये च कोविदाः । पञ्चभिः कर्मभिः सत्वदासकल्पा जिनात्मजाः
dvayasaṃpattidātāras tadupāye ca kovidāḥ | pañcabhiḥ karmabhiḥ satvadāsakalpā jinātmajāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दासो हि पञ्चभिः करभिः सम्यग् वर्तते । उत्थानसंपन्नो भवति कृत्येषु । अविसंवादको भवति । क्षमो भवति । परिभाषणताडनादीनां । निपुणे भवति सर्वकार्यकरणात् । विचक्षणश् च भवति उपायज्ञः । तत्साधर्म्येणैतानि पञ्च कर्माणि बोधिसत्वानां वेदितव्यानि । द्वयसंपत्तिर् लौकिकी लोकोत्तरा च वेदितव्या । अनुत्पत्तिकधर्मेषु क्षान्तिं प्राप्ताश् च ये मताः । सर्वयानोपदेष्टारः सिद्धयोगनियोजकाः
dāso hi pañcabhiḥ karabhiḥ samyag vartate | utthānasaṃpanno bhavati kṛtyeṣu | avisaṃvādako bhavati | kṣamo bhavati | paribhāṣaṇatāḍanādīnāṃ | nipuṇe bhavati sarvakāryakaraṇāt | vicakṣaṇaś ca bhavati upāyajñaḥ | tatsādharmyeṇaitāni pañca karmāṇi bodhisatvānāṃ veditavyāni | dvayasaṃpattir laukikī lokottarā ca veditavyā | anutpattikadharmeṣu kṣāntiṃ prāptāś ca ye matāḥ | sarvayānopadeṣṭāraḥ siddhayoganiyojakāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुमुखाः प्रतिकारे च विपाके चानपेक्षिणः । पञ्चभिः कर्मभिः सत्वाचार्यकल्पा जिनात्मजाः
sumukhāḥ pratikāre ca vipāke cānapekṣiṇaḥ | pañcabhiḥ karmabhiḥ satvācāryakalpā jinātmajāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पञ्चविधेन कर्मणा शिष्याणाम् उपकारी भवति । स्वयं सुशिक्षितो भवति । सर्वं शिक्षयति । क्षिप्रं शिक्षयति । सुमुखो भवति सुरतजातीयः । निरामिषचित्तश् च भवति । तत्साधर्म्येणैतानि बोधिसत्वानां पञ्च कर्माणि वेदितव्यानि । सत्वकृत्यार्थम् उद्युक्ताः संभारान् पूरयन्ति ये । संभृतान् मोचयन्त्य् आशु विपक्षं हापयन्ति च
pañcavidhena karmaṇā śiṣyāṇām upakārī bhavati | svayaṃ suśikṣito bhavati | sarvaṃ śikṣayati | kṣipraṃ śikṣayati | sumukho bhavati suratajātīyaḥ | nirāmiṣacittaś ca bhavati | tatsādharmyeṇaitāni bodhisatvānāṃ pañca karmāṇi veditavyāni | satvakṛtyārtham udyuktāḥ saṃbhārān pūrayanti ye | saṃbhṛtān mocayanty āśu vipakṣaṃ hāpayanti ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लोकसंपत्तिभिश् चित्रैर् अलोकैर् योजयन्ति च । पञ्चभिः कर्मभिः सत्वोपाध्यायकल्पा जिनात्मजाः
lokasaṃpattibhiś citrair alokair yojayanti ca | pañcabhiḥ karmabhiḥ satvopādhyāyakalpā jinātmajāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उपाध्यायः पञ्चविधेन कर्मणा सार्धं विहारिणाम् उपकारी भवति । प्रव्राजयति उपसंपादयति । अनुशास्ति दोषपरिवर्जने । आमिषेण संगृह्णाति धर्मेण च तत्साधर्म्येणैतानि बोधिसत्वानां पञ्च कर्माणि वेदितव्यानि । प्रतिकारविभागे द्वौ श्लोकौ । असक्त्या चैव भोगेषु शीलस्य च न खण्डनैः । कृतज्ञतानुयोगाच् च प्रतिपत्तौ च योगतः
upādhyāyaḥ pañcavidhena karmaṇā sārdhaṃ vihāriṇām upakārī bhavati | pravrājayati upasaṃpādayati | anuśāsti doṣaparivarjane | āmiṣeṇa saṃgṛhṇāti dharmeṇa ca tatsādharmyeṇaitāni bodhisatvānāṃ pañca karmāṇi veditavyāni | pratikāravibhāge dvau ślokau | asaktyā caiva bhogeṣu śīlasya ca na khaṇḍanaiḥ | kṛtajñatānuyogāc ca pratipattau ca yogataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
षट्सु पारमितास्व् एव वर्तमाना हि देहिनः । भवन्ति बोधिसत्वानां तथा प्रत्युपकारिणः
ṣaṭsu pāramitāsv eva vartamānā hi dehinaḥ | bhavanti bodhisatvānāṃ tathā pratyupakāriṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथेति यथा तेषां बोधिसत्वा उपकारिणः । तत्र भोगेष्व् अनासक्त्या दाने वर्तन्ते । शीलस्य-अखण्डनेन शीले । कृतज्ञतानुयोगात् क्षान्तौ । उपकारिबोधिसत्वस्य कृतज्ञतया ते हि क्षान्तिप्रिया इति । प्रतिपत्तियोगतो वीर्यज्ञासु येन च प्रतिपद्यन्ते यत्र चेति कृत्वा । आशास्तिविभागे श्लोकः । वृद्धिं हानिं च काङ्क्षन्ति सत्वानां च प्रपाचनं । विशेषगमनं भूमौ बोधिं चानुत्तरां सदा
tatheti yathā teṣāṃ bodhisatvā upakāriṇaḥ | tatra bhogeṣv anāsaktyā dāne vartante | śīlasya-akhaṇḍanena śīle | kṛtajñatānuyogāt kṣāntau | upakāribodhisatvasya kṛtajñatayā te hi kṣāntipriyā iti | pratipattiyogato vīryajñāsu yena ca pratipadyante yatra ceti kṛtvā | āśāstivibhāge ślokaḥ | vṛddhiṃ hāniṃ ca kāṅkṣanti satvānāṃ ca prapācanaṃ | viśeṣagamanaṃ bhūmau bodhiṃ cānuttarāṃ sadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पञ्च स्थानानि बोधिसत्वाः सदैवाशंसन्ते । पारमिताऋद्धिं तद्विपक्षहानिं । सत्वप्रपाचनं । भूमिविशेषगमनं । अनुत्तरां च सम्यक्संबोधिं । अबन्ध्यप्रयोगविभागे श्लोकः । त्रासहानौ समुत्पादे संशयच्छेदने ऽपि च । प्रतिपत्त्यववादे च सदाबन्ध्या जिनात्मजाः
pañca sthānāni bodhisatvāḥ sadaivāśaṃsante | pāramitāṛddhiṃ tadvipakṣahāniṃ | satvaprapācanaṃ | bhūmiviśeṣagamanaṃ | anuttarāṃ ca samyaksaṃbodhiṃ | abandhyaprayogavibhāge ślokaḥ | trāsahānau samutpāde saṃśayacchedane 'pi ca | pratipattyavavāde ca sadābandhyā jinātmajāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चतुर्विधे सत्वार्थे बोधिसत्वानाम् अबन्ध्यः प्रयोगो वेदितव्यः । गम्भीरोदारधर्मत्रासयोगे (म्स १६५)। बोधिचित्तसमुत्पादे उत्पादितबोधिचित्तानां संशयच्छेदने । पारमिताप्रतिपत्त्यववादे च । सम्यग्प्रयोगविभागे द्वौ श्लोकः । दानं निष्प्रतिकाङ्क्षस्य निःस्पृहस्य पुनर्भवे । शीलं क्षान्तिश् च सर्वत्र वीर्यं सर्वशुभोदये
caturvidhe satvārthe bodhisatvānām abandhyaḥ prayogo veditavyaḥ | gambhīrodāradharmatrāsayoge (Msa 165)| bodhicittasamutpāde utpāditabodhicittānāṃ saṃśayacchedane | pāramitāpratipattyavavāde ca | samyagprayogavibhāge dvau ślokaḥ | dānaṃ niṣpratikāṅkṣasya niḥspṛhasya punarbhave | śīlaṃ kṣāntiś ca sarvatra vīryaṃ sarvaśubhodaye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विना रूप्यं तथा ध्यानं प्रज्ञा चोपायसंहिता । सम्यक्प्रयोगो धीराणां षट्सु पारमितासुहि
vinā rūpyaṃ tathā dhyānaṃ prajñā copāyasaṃhitā | samyakprayogo dhīrāṇāṃ ṣaṭsu pāramitāsuhi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथोक्तं रत्नकूटे । विपाको ऽप्रतिकङ्क्षिणो दानेनेति विस्तरः । परिहाणिविशेषभागीयधर्मविभागे द्वौ श्लोकौ । भोगसक्तिः सच्छिद्रत्वं मानश् चैव सुखल्लिका । आस्वादनं विकल्पश् च धीराणां हानिहेतवः
yathoktaṃ ratnakūṭe | vipāko 'pratikaṅkṣiṇo dāneneti vistaraḥ | parihāṇiviśeṣabhāgīyadharmavibhāge dvau ślokau | bhogasaktiḥ sacchidratvaṃ mānaś caiva sukhallikā | āsvādanaṃ vikalpaś ca dhīrāṇāṃ hānihetavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्थितानां बोधिसत्वानां प्रतिपक्षेषु तेषु च । ज्ञेया विशेषभागीया धर्मा एतद्विपर्ययात्
sthitānāṃ bodhisatvānāṃ pratipakṣeṣu teṣu ca | jñeyā viśeṣabhāgīyā dharmā etadviparyayāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
षण्णां पारमितानां विपक्षा हानिभागीयाः । तत्प्रतिपक्षा विशेषभागीया वेदितव्याः । प्रतिरूपकभूतगौणविभागे द्वौ श्लोकौ । एकः षड्पादः । प्रवारणापि कुहना सौमुख्यस्य च दर्शना । लोभत्वेन तथा वृत्तिः शान्तवाक्कायता तथा
ṣaṇṇāṃ pāramitānāṃ vipakṣā hānibhāgīyāḥ | tatpratipakṣā viśeṣabhāgīyā veditavyāḥ | pratirūpakabhūtagauṇavibhāge dvau ślokau | ekaḥ ṣaḍpādaḥ | pravāraṇāpi kuhanā saumukhyasya ca darśanā | lobhatvena tathā vṛttiḥ śāntavākkāyatā tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुवाक्करणसंपच् च प्रतिपत्तिविवर्जिता । एते हि बोधिसत्वानाम् अभूतत्वाय देशिताः । विपर्ययात् प्रयुक्तानां तद्भूतत्वाय देशिताः
suvākkaraṇasaṃpac ca pratipattivivarjitā | ete hi bodhisatvānām abhūtatvāya deśitāḥ | viparyayāt prayuktānāṃ tadbhūtatvāya deśitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
षण्णां पारमितानां प्रतिरूपकाः षड् बोधिसत्वगुणाः प्रवारणादयो वेदितव्याः । शेषं गतार्थं । विनयविभागे श्लोकः । ते दानाद्युपंसहारैः सत्वानां विनयन्ति हि । षट्प्रकारं विपक्षं हि धीमन्तः सर्वभूमिषु
ṣaṇṇāṃ pāramitānāṃ pratirūpakāḥ ṣaḍ bodhisatvaguṇāḥ pravāraṇādayo veditavyāḥ | śeṣaṃ gatārthaṃ | vinayavibhāge ślokaḥ | te dānādyupaṃsahāraiḥ satvānāṃ vinayanti hi | ṣaṭprakāraṃ vipakṣaṃ hi dhīmantaḥ sarvabhūmiṣu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
षड्प्रकारो विपक्षः । षण्णां पारमितानां मात्सर्यदौःशील्यक्रोधकौसीद्यविक्षेपदौष्प्रज्ञ्यानि यथाक्रमाः । धीमद्व्याकरणं द्वेधा कालपुद्गलभेदतः । बोधौ व्याकरणे चैव महाच् चान्यद् उदाहृतं
ṣaḍprakāro vipakṣaḥ | ṣaṇṇāṃ pāramitānāṃ mātsaryadauḥśīlyakrodhakausīdyavikṣepadauṣprajñyāni yathākramāḥ | dhīmadvyākaraṇaṃ dvedhā kālapudgalabhedataḥ | bodhau vyākaraṇe caiva mahāc cānyad udāhṛtaṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नोत्पत्तिक्षान्तिलाभेन मानाभोगविहानितः । एकीभावगमत्वाच् च सर्वबुद्धजिनात्मजैः
notpattikṣāntilābhena mānābhogavihānitaḥ | ekībhāvagamatvāc ca sarvabuddhajinātmajaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षेत्रेण नाम्ना कालेन कल्पनाम्ना च तत्पुनः । परिवारानुवृत्या च सद्धर्मस्य तद् इष्यते
kṣetreṇa nāmnā kālena kalpanāmnā ca tatpunaḥ | parivārānuvṛtyā ca saddharmasya tad iṣyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र पुद्गलभेदेन द्व्याकरणं गोत्रस्थोत्पादितचित्तसंमुखसमक्षपुद्गलव्याकरणात् । कालभेदेन परिमितापरिमितकालव्याकरणात् । पुनर् बोधौ व्याकरणं भवति । व्याकरणं वा एवंनामा तथागत एवम् अमुष्मिन् काले व्याकरिष्यतीति । अन्यत् पुनर् महाव्याकरणं यद् यद् अष्टम्यां भूमौ अनुत्पत्तिकधर्मक्षान्तिलाभतः । अहं बुद्धो भविष्यामीति मानप्रहाणतः । सर्वनिमित्तभोगप्रहाणतः । सर्वबुद्धबोधिसत्वैश् च सार्धम् एकीभावोपगमनतः । तद् आत्मसंतानभेदादर्शनात् । पुनः क्षेत्रादिभिर् व्याकरणम् ईदृशए बुद्धक्षेत्रे एवंनामा इयता कालेन बुद्धो भविष्यति । एवंनामके कल्पे ईदृशश् चास्य परिवारो भविष्यति । नियतिपातविभागे श्लोकः षड्पादः । संपत्त्युत्पत्तिनैयम्यपातो ऽखेदे च धीमतां । भावनायाश् च सातत्ये समाधानाच्युताव् अपि । कृत्यसिद्धाव् अनाभोगे क्षान्तिलाभे च सर्वथा
tatra pudgalabhedena dvyākaraṇaṃ gotrasthotpāditacittasaṃmukhasamakṣapudgalavyākaraṇāt | kālabhedena parimitāparimitakālavyākaraṇāt | punar bodhau vyākaraṇaṃ bhavati | vyākaraṇaṃ vā evaṃnāmā tathāgata evam amuṣmin kāle vyākariṣyatīti | anyat punar mahāvyākaraṇaṃ yad yad aṣṭamyāṃ bhūmau anutpattikadharmakṣāntilābhataḥ | ahaṃ buddho bhaviṣyāmīti mānaprahāṇataḥ | sarvanimittabhogaprahāṇataḥ | sarvabuddhabodhisatvaiś ca sārdham ekībhāvopagamanataḥ | tad ātmasaṃtānabhedādarśanāt | punaḥ kṣetrādibhir vyākaraṇam īdṛśae buddhakṣetre evaṃnāmā iyatā kālena buddho bhaviṣyati | evaṃnāmake kalpe īdṛśaś cāsya parivāro bhaviṣyati | niyatipātavibhāge ślokaḥ ṣaḍpādaḥ | saṃpattyutpattinaiyamyapāto 'khede ca dhīmatāṃ | bhāvanāyāś ca sātatye samādhānācyutāv api | kṛtyasiddhāv anābhoge kṣāntilābhe ca sarvathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
षड्पारमिताधिकारेण षड्विधो नियतिपात एष निर्दिष्टः । संपत्तिनियतिपातो नित्यम् उदारभोगसंपत्तिलाभात् । उपपत्तिनियतिपातो नित्यं यथेष्टोपपत्तिपरिग्रहात् । अखेदनियतिपातो नित्यं संसारदुःखैर् अखेदात् । भावनासातत्यनियतिपातो नित्यं भावनासातत्यात् । समाधानाच्युतौ कृतसिद्धौ च नियतिपातो नित्यं समाध्यपरिहाणितः सत्कृत्यसाधनतश् च । अनाभोगानुत्पत्तिकधर्मक्षान्तिलाभे (म्स १६७) नियतिपातश् च नित्यम् अनाभोगनिर्विकल्पज्ञानविहारात् । अवश्यकरणीयविभागे श्लोकः षड्पादः । पूजा शिक्षासमादानं करुणा शुभभावना । अप्रमादस् तथारण्ये श्रुतार्थातृप्तिर् एव च । सर्वभूमिषु धीराणाम् अवश्यकरणीयता
ṣaḍpāramitādhikāreṇa ṣaḍvidho niyatipāta eṣa nirdiṣṭaḥ | saṃpattiniyatipāto nityam udārabhogasaṃpattilābhāt | upapattiniyatipāto nityaṃ yatheṣṭopapattiparigrahāt | akhedaniyatipāto nityaṃ saṃsāraduḥkhair akhedāt | bhāvanāsātatyaniyatipāto nityaṃ bhāvanāsātatyāt | samādhānācyutau kṛtasiddhau ca niyatipāto nityaṃ samādhyaparihāṇitaḥ satkṛtyasādhanataś ca | anābhogānutpattikadharmakṣāntilābhe (Msa 167) niyatipātaś ca nityam anābhoganirvikalpajñānavihārāt | avaśyakaraṇīyavibhāge ślokaḥ ṣaḍpādaḥ | pūjā śikṣāsamādānaṃ karuṇā śubhabhāvanā | apramādas tathāraṇye śrutārthātṛptir eva ca | sarvabhūmiṣu dhīrāṇām avaśyakaraṇīyatā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
षड्परमिता अधिकृत्येयं षड्विधावश्यकरणीयता । गतार्थः श्लोकः । सात्यकरणीयविभागे द्वौ श्लोकौ । कामेष्व् आदीनवज्ञानं स्खलितेषु निरीक्षणा । दुःखाधिवासना चैव कुशलस्य च भावना
ṣaḍparamitā adhikṛtyeyaṃ ṣaḍvidhāvaśyakaraṇīyatā | gatārthaḥ ślokaḥ | sātyakaraṇīyavibhāge dvau ślokau | kāmeṣv ādīnavajñānaṃ skhaliteṣu nirīkṣaṇā | duḥkhādhivāsanā caiva kuśalasya ca bhāvanā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनास्वादः सुखे चैव निमित्तानामकल्पना । सातत्यकरणीयं हि धीमतां सर्वभूमिषु
anāsvādaḥ sukhe caiva nimittānāmakalpanā | sātatyakaraṇīyaṃ hi dhīmatāṃ sarvabhūmiṣu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
षड्परमितापरिनिष्पादनार्थं षड् सातत्यकरणीयानि । गतार्थौ श्लोकौ । प्रधानवस्तुविभागे श्लोकः षड्पादः । धर्मदानं शीलशुद्धिर् नोत्पत्तिक्षान्तिर् एव च । वीर्यारम्भो महायाने अन्त्या सकरुणा स्थितिः । प्रज्ञा पारमितानां च प्रधानं धीमतां मतम्
ṣaḍparamitāpariniṣpādanārthaṃ ṣaḍ sātatyakaraṇīyāni | gatārthau ślokau | pradhānavastuvibhāge ślokaḥ ṣaḍpādaḥ | dharmadānaṃ śīlaśuddhir notpattikṣāntir eva ca | vīryārambho mahāyāne antyā sakaruṇā sthitiḥ | prajñā pāramitānāṃ ca pradhānaṃ dhīmatāṃ matam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
षट्सु पारमितास्व् एतत् षड्विधं प्रधानं । तत्र शीलविशुद्धिर् आर्यकान्तं शीलं । अन्त्या सकरुणा स्थितिश् चतुर्थं करुणा ऽप्रमाणयुक्तं । शेषं गतार्थं । प्रज्ञप्तिव्यवस्थानविभागे चत्वारः श्लोकः । विद्यास्थानव्यवस्थानं सूत्राद्याकारभेदतः । ज्ञेयं धर्मव्यवस्थानं धीमतां सर्वभूमिषु
ṣaṭsu pāramitāsv etat ṣaḍvidhaṃ pradhānaṃ | tatra śīlaviśuddhir āryakāntaṃ śīlaṃ | antyā sakaruṇā sthitiś caturthaṃ karuṇā 'pramāṇayuktaṃ | śeṣaṃ gatārthaṃ | prajñaptivyavasthānavibhāge catvāraḥ ślokaḥ | vidyāsthānavyavasthānaṃ sūtrādyākārabhedataḥ | jñeyaṃ dharmavyavasthānaṃ dhīmatāṃ sarvabhūmiṣu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चतुर्धा च त्रिधा चैव युक्तियानव्यवस्थितिः
caturdhā ca tridhā caiva yuktiyānavyavasthitiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
योनिशश् च मनस्कारः सम्यग्दृष्टिः फलान्विता । प्रमाणैर् विचयो ऽचिन्त्यं ज्ञेयं युक्तिचतुष्टयम्
yoniśaś ca manaskāraḥ samyagdṛṣṭiḥ phalānvitā | pramāṇair vicayo 'cintyaṃ jñeyaṃ yukticatuṣṭayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आशयाद् देशनाच् चैव प्रयोगात् संभृतेर् अपि । समुदागमभेदाच् च त्रिविधं यानम् इष्यते
āśayād deśanāc caiva prayogāt saṃbhṛter api | samudāgamabhedāc ca trividhaṃ yānam iṣyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चतुर्विधं प्रज्ञप्तिव्यवस्थानं । धर्मसत्ययुक्तियानप्रज्ञप्तिव्यवस्थानभेदात् । तत्र (म्स १६८) पञ्चविद्यास्थानव्यवस्थानं धर्मव्यवस्थानं वेदितव्यं सूत्रगेयादिभिर् आकारभेदैः । तदन्तर्भूतान्य् एव तदन्यानि विद्यास्थानानि महायाने बोधिसत्वेभ्यो देश्यन्ते । सत्वव्यवस्थानं तु सप्तविधां तथताम् आश्रित्य प्रवृत्तितथतां लक्षणतथतां विज्ञप्तितथतां संनिवेशतथतां मिथ्याप्रतिपत्तितथतां सम्यक्प्रतिपत्तितथतां च । युक्तिप्रज्ञप्तिव्यवस्थानं चतुर्विधं । अपेक्षायुक्तिः । कार्यकारणयुक्तिः । उपपत्तिसाधनयुक्तिः । धर्मतायुक्तिश् च । यानप्रज्ञप्तिव्यवस्थानं त्रिविधं । श्रावकयानं । प्रत्येकबुद्धयानं । महायानं । तत्रापेक्षायुक्तिस् त्रिष्व् अपि यानेषु योनिशोमनस्कारः । तम् अपेक्ष्य तेन प्रत्ययेन लोकोत्तरायाः सम्यग्दृष्टेर् उत्पादात् । कारकारणायुक्तिः सम्यग्दृष्टिः सफला । उपपत्तिसाधनयुक्तिः । प्रत्यक्षाधिभिः प्रमाणैः परिक्षा । धर्मतायुक्तिर् अचिन्त्यं स्थानं । सिद्धा हि धर्मता न पुनश् चिन्त्या कस्मात् । योनिशोमनस्कारात् सम्यग्दृष्टिर् भवति । । ततो वा क्लेशप्रहाणं फलम् इत्य् एवम् आदि । यानत्रयव्यवस्थानं पञ्चभिर् आकारैर् वेदितव्यं । आशयतो देशनातः प्रयोगतः संभारतः समुदागमतश् च । तत्र हीनं आशयदेशनाप्रयोगसंभारसमुदागमाः श्रावकयानं मध्याः प्रत्येकबुद्धयानं उत्तमा महायानं । यथाशयं हि यथाभिप्रायं धर्मदेशनाभिभवति । यथा देशनं तथा प्रयोगं । यथाप्रयोगं संभारः । यथासंभारं च बोधिसमुदागम इति । पर्येषणाविभागे श्लोकः । आगन्तुकत्वपर्येषा अन्योन्यं नाम वस्तुनोः । प्रज्ञप्तेर् द्विविधस्यात्र तन्मात्रत्वस्य वैषणा
caturvidhaṃ prajñaptivyavasthānaṃ | dharmasatyayuktiyānaprajñaptivyavasthānabhedāt | tatra (Msa 168) pañcavidyāsthānavyavasthānaṃ dharmavyavasthānaṃ veditavyaṃ sūtrageyādibhir ākārabhedaiḥ | tadantarbhūtāny eva tadanyāni vidyāsthānāni mahāyāne bodhisatvebhyo deśyante | satvavyavasthānaṃ tu saptavidhāṃ tathatām āśritya pravṛttitathatāṃ lakṣaṇatathatāṃ vijñaptitathatāṃ saṃniveśatathatāṃ mithyāpratipattitathatāṃ samyakpratipattitathatāṃ ca | yuktiprajñaptivyavasthānaṃ caturvidhaṃ | apekṣāyuktiḥ | kāryakāraṇayuktiḥ | upapattisādhanayuktiḥ | dharmatāyuktiś ca | yānaprajñaptivyavasthānaṃ trividhaṃ | śrāvakayānaṃ | pratyekabuddhayānaṃ | mahāyānaṃ | tatrāpekṣāyuktis triṣv api yāneṣu yoniśomanaskāraḥ | tam apekṣya tena pratyayena lokottarāyāḥ samyagdṛṣṭer utpādāt | kārakāraṇāyuktiḥ samyagdṛṣṭiḥ saphalā | upapattisādhanayuktiḥ | pratyakṣādhibhiḥ pramāṇaiḥ parikṣā | dharmatāyuktir acintyaṃ sthānaṃ | siddhā hi dharmatā na punaś cintyā kasmāt | yoniśomanaskārāt samyagdṛṣṭir bhavati | | tato vā kleśaprahāṇaṃ phalam ity evam ādi | yānatrayavyavasthānaṃ pañcabhir ākārair veditavyaṃ | āśayato deśanātaḥ prayogataḥ saṃbhārataḥ samudāgamataś ca | tatra hīnaṃ āśayadeśanāprayogasaṃbhārasamudāgamāḥ śrāvakayānaṃ madhyāḥ pratyekabuddhayānaṃ uttamā mahāyānaṃ | yathāśayaṃ hi yathābhiprāyaṃ dharmadeśanābhibhavati | yathā deśanaṃ tathā prayogaṃ | yathāprayogaṃ saṃbhāraḥ | yathāsaṃbhāraṃ ca bodhisamudāgama iti | paryeṣaṇāvibhāge ślokaḥ | āgantukatvaparyeṣā anyonyaṃ nāma vastunoḥ | prajñapter dvividhasyātra tanmātratvasya vaiṣaṇā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चतुर्विधा पर्येषणा धर्माणां । नामपर्य्षणा वस्तुपर्येषणा । स्वभावप्रज्ञप्तिपर्येषणा । विशेषप्रज्ञप्तिपर्येषणा च । तत्र नाम्नो वस्तुन्य् आगन्तुकत्वपर्येषणा नामपर्येषणा वेदितव्या । वस्तुनो नाम्न्य् आगन्तुकत्वपर्येषणा वस्तुपर्येषणा वेदितव्या । तदुभयाभिसंबन्धे स्वभावविशेषप्रज्ञप्त्योः प्रज्ञप्तिमात्रत्वपर्येषणा स्वभावविशेषप्रज्ञप्तिपर्येषणा वेदितव्या । यथाभूतपरिहारविभागे दश श्लोकः । सर्वस्यानुपलम्भाच् च भूतज्ञानं चतुर्विधं । सर्वार्थसिद्ध्यै धीराणां सर्वभूमिषु जायते
caturvidhā paryeṣaṇā dharmāṇāṃ | nāmaparyṣaṇā vastuparyeṣaṇā | svabhāvaprajñaptiparyeṣaṇā | viśeṣaprajñaptiparyeṣaṇā ca | tatra nāmno vastuny āgantukatvaparyeṣaṇā nāmaparyeṣaṇā veditavyā | vastuno nāmny āgantukatvaparyeṣaṇā vastuparyeṣaṇā veditavyā | tadubhayābhisaṃbandhe svabhāvaviśeṣaprajñaptyoḥ prajñaptimātratvaparyeṣaṇā svabhāvaviśeṣaprajñaptiparyeṣaṇā veditavyā | yathābhūtaparihāravibhāge daśa ślokaḥ | sarvasyānupalambhāc ca bhūtajñānaṃ caturvidhaṃ | sarvārthasiddhyai dhīrāṇāṃ sarvabhūmiṣu jāyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चतुर्विधं यथाभूतपरिज्ञानं धर्माणां नामपर्येषणागतम् । वस्तुपर्येषणागतं । स्वभावप्रज्ञप्तिपर्येषणागतं । विशेषपर्ज्ञप्तिपर्येषणागतं च । तच् च सर्वस्यास्य (म्स १६९) नामादिकस्यानुपलम्भाद् वेदितव्यं । उत्तरार्धेन यथाभूतपरिज्ञानस्य कर्मणां माहात्म्यं दर्शयति । प्रतिष्ठाभोगबीजं हि निमित्तं बन्धनस्य हि । साश्रयाश् चित्तचैत्तास् तु बध्यन्ते ऽत्र सबीजकाः
caturvidhaṃ yathābhūtaparijñānaṃ dharmāṇāṃ nāmaparyeṣaṇāgatam | vastuparyeṣaṇāgataṃ | svabhāvaprajñaptiparyeṣaṇāgataṃ | viśeṣaparjñaptiparyeṣaṇāgataṃ ca | tac ca sarvasyāsya (Msa 169) nāmādikasyānupalambhād veditavyaṃ | uttarārdhena yathābhūtaparijñānasya karmaṇāṃ māhātmyaṃ darśayati | pratiṣṭhābhogabījaṃ hi nimittaṃ bandhanasya hi | sāśrayāś cittacaittās tu badhyante 'tra sabījakāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र प्रतिष्ठानिमित्तं भाजनलोकः । भोगनिमित्तं पञ्च रूपादयो विषयाः । बीजनिमित्तं यत् तेषां बीजम् आलयविज्ञानं । यत्र तिर्विधे निमित्ते साश्रयाश् चित्तचैत्ता बध्यन्ते । यच् च तेषां बीजम् आलयविज्ञानं । आश्रयाः पुनश् चक्षुरादयो वेदितव्याः । पुरतः स्थापितं यच् च निमित्तं यत् स्थितं स्वयं । सर्वं विभावयन् धीमान् लभते बोधिम् उत्तमाम्
tatra pratiṣṭhānimittaṃ bhājanalokaḥ | bhoganimittaṃ pañca rūpādayo viṣayāḥ | bījanimittaṃ yat teṣāṃ bījam ālayavijñānaṃ | yatra tirvidhe nimitte sāśrayāś cittacaittā badhyante | yac ca teṣāṃ bījam ālayavijñānaṃ | āśrayāḥ punaś cakṣurādayo veditavyāḥ | purataḥ sthāpitaṃ yac ca nimittaṃ yat sthitaṃ svayaṃ | sarvaṃ vibhāvayan dhīmān labhate bodhim uttamām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र पुरतः स्थापितं निमित्तं यच् छ्रुतचिन्ताभावनाप्रयोगेनालम्बनीकृतं परिकल्पितं । स्थितं स्वयम् एव यत् प्रकृतियालम्बनीभूतम् अयत्नपरिकल्पितं । तस्य विभावनाधिगमो नालम्बनीभावः । अकल्पना तदुपायो निमित्तप्रतिपक्षः । तच् चोभयं क्रमाद् भवति । पूर्वं हि स्थापितस्य पश्चात् स्वयंस्थितस्य । तत्र चतुर्विपर्यासानुगतं पुदग्लनिमित्तं विभावयन् योगी श्रावकबोधिं प्रत्येकबोधिं वा लभते । सर्वधर्मनिमित्तं विभावयन् महाबोधिं । एतेन यथातत्वं परिज्ञाय मोक्षाय संवर्तते यथाभूतं परिज्ञानं । तत् परिदीपितं । तथतालम्बनं ज्ञानं द्वयग्राहविवर्जितं । दौष्ठुल्यकायप्रत्यक्षं तत्क्षये धीमतां मतम्
tatra purataḥ sthāpitaṃ nimittaṃ yac chrutacintābhāvanāprayogenālambanīkṛtaṃ parikalpitaṃ | sthitaṃ svayam eva yat prakṛtiyālambanībhūtam ayatnaparikalpitaṃ | tasya vibhāvanādhigamo nālambanībhāvaḥ | akalpanā tadupāyo nimittapratipakṣaḥ | tac cobhayaṃ kramād bhavati | pūrvaṃ hi sthāpitasya paścāt svayaṃsthitasya | tatra caturviparyāsānugataṃ pudaglanimittaṃ vibhāvayan yogī śrāvakabodhiṃ pratyekabodhiṃ vā labhate | sarvadharmanimittaṃ vibhāvayan mahābodhiṃ | etena yathātatvaṃ parijñāya mokṣāya saṃvartate yathābhūtaṃ parijñānaṃ | tat paridīpitaṃ | tathatālambanaṃ jñānaṃ dvayagrāhavivarjitaṃ | dauṣṭhulyakāyapratyakṣaṃ tatkṣaye dhīmatāṃ matam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतेन यथास्वभावत्रयपरिज्ञानात् परतन्त्रस्वभावक्षयाय संवर्तते । तत् परिदीपितं । तथतालम्बनत्वेन परिनिष्पन्नं स्वभावं परिज्ञाय । द्वयग्राहविवर्जितत्वेन कल्पितं । दौष्ठुल्यकायप्रत्यक्षत्वेन परतन्त्रं । तस्यैव क्षयाय संवर्तते दौष्ठुल्यकायस्यालयविज्ञानस्य तत्क्षयार्थं तत्क्षये । तथतालम्बनं ज्ञानम् अनानाकारभावितं । सदसत्तार्थे प्रत्यक्षं विकल्पविभु चोच्यते
etena yathāsvabhāvatrayaparijñānāt paratantrasvabhāvakṣayāya saṃvartate | tat paridīpitaṃ | tathatālambanatvena pariniṣpannaṃ svabhāvaṃ parijñāya | dvayagrāhavivarjitatvena kalpitaṃ | dauṣṭhulyakāyapratyakṣatvena paratantraṃ | tasyaiva kṣayāya saṃvartate dauṣṭhulyakāyasyālayavijñānasya tatkṣayārthaṃ tatkṣaye | tathatālambanaṃ jñānam anānākārabhāvitaṃ | sadasattārthe pratyakṣaṃ vikalpavibhu cocyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनानाकारभावितं नित्मित्ततथतयोर् अनानात्वदर्शनात् । एतेन श्रावकानिमित्तत्वाद् बोधिसत्वानिमित्तत्वस्य विशेषः परिदीपितः । ते हि नित्मित्तानिमित्तयोर् नानात्वं पश्यन्तु । सर्वनिमित्तानाम् अमनसिकाराद् अनिमित्तस्य च (म्स १७०) धातोर् मनसिकाराद् अनिमित्तं समापद्यन्ते । बोधिसत्वास् तु तथताव्यतिरेकेण निमित्तम् अपशन्तो निमित्तम् एवानिमित्तं पश्यन्त्य् अतस् तेषां तज्ज्ञानमनसिकारभावितं । सत्तार्थे च निमित्ते प्रत्यक्षं विकल्पविभु चोच्यते । विकल्पविभुत्वलाभाद् यथाविकल्पं सर्वार्थसमृद्धितः । तत्वं संच्छाद्य बालानाम् अतत्वं ख्याति सर्वतः । तत्वं तु बोधिसत्वानां सर्वतः ख्यात्य् अपास्य तत्
anānākārabhāvitaṃ nitmittatathatayor anānātvadarśanāt | etena śrāvakānimittatvād bodhisatvānimittatvasya viśeṣaḥ paridīpitaḥ | te hi nitmittānimittayor nānātvaṃ paśyantu | sarvanimittānām amanasikārād animittasya ca (Msa 170) dhātor manasikārād animittaṃ samāpadyante | bodhisatvās tu tathatāvyatirekeṇa nimittam apaśanto nimittam evānimittaṃ paśyanty atas teṣāṃ tajjñānamanasikārabhāvitaṃ | sattārthe ca nimitte pratyakṣaṃ vikalpavibhu cocyate | vikalpavibhutvalābhād yathāvikalpaṃ sarvārthasamṛddhitaḥ | tatvaṃ saṃcchādya bālānām atatvaṃ khyāti sarvataḥ | tatvaṃ tu bodhisatvānāṃ sarvataḥ khyāty apāsya tat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतेन यथा बालानां स्वरसेनातत्वम् एव ख्याति निमित्तं न तत्वं तथता । एवं बोधिसत्वानां स्वरसेन तत्वं एव ख्यात्य् नातत्वम् इत्य् उपदर्शितं । अख्यानख्यानता ज्ञेया असदर्थसदर्थयोः । आश्रयस्य परावृत्तिर् मोक्षो ऽसौ कामचारतः
etena yathā bālānāṃ svarasenātatvam eva khyāti nimittaṃ na tatvaṃ tathatā | evaṃ bodhisatvānāṃ svarasena tatvaṃ eva khyāty nātatvam ity upadarśitaṃ | akhyānakhyānatā jñeyā asadarthasadarthayoḥ | āśrayasya parāvṛttir mokṣo 'sau kāmacārataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
असदर्थस्य निमित्तस्याख्यानता सदर्थस्य तथतायाः ख्यानता आश्रयस्य परावृत्तेर् वेदितव्या तया हि तदख्यानं च । सैव मोक्षो वेदितव्यः । किं कारणं । कामचारतः । तदा हि स्वतन्त्रो भवति स्वचित्तवशवर्ती प्रकृत्यैव निमित्तासमुदाचारात् । अन्योन्यं तुल्यजातीयः ख्यात्य् अर्थः सर्वतो महान् । अन्तरायकरस् तस्मात् परिज्ञायैनम् उत्सृजेत्
asadarthasya nimittasyākhyānatā sadarthasya tathatāyāḥ khyānatā āśrayasya parāvṛtter veditavyā tayā hi tadakhyānaṃ ca | saiva mokṣo veditavyaḥ | kiṃ kāraṇaṃ | kāmacārataḥ | tadā hi svatantro bhavati svacittavaśavartī prakṛtyaiva nimittāsamudācārāt | anyonyaṃ tulyajātīyaḥ khyāty arthaḥ sarvato mahān | antarāyakaras tasmāt parijñāyainam utsṛjet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इदं क्षेत्रपरिशोधनोपाये यथाभूतपरिज्ञानं । भाजनलोकार्थो महान् अन्योन्यं वर्तमानस् तुल्यजातीयः ख्यात्य् स एवायम् इति । स चैवं ख्यानाद् अन्तरायकरो भवति बुद्धक्षेत्रपरिशुद्धये । तस्माद् अन्तरायकरं परिज्ञायैनम् उत्सृजेद् एवं ख्यातं । अप्रमेयविभागे श्लोकः । परिपाच्यं विशोध्यं च प्राप्यं योग्यं च पाचने । सम्यक्त्वदेशनावस्तु अप्रमेयं हि धीमताम्
idaṃ kṣetrapariśodhanopāye yathābhūtaparijñānaṃ | bhājanalokārtho mahān anyonyaṃ vartamānas tulyajātīyaḥ khyāty sa evāyam iti | sa caivaṃ khyānād antarāyakaro bhavati buddhakṣetrapariśuddhaye | tasmād antarāyakaraṃ parijñāyainam utsṛjed evaṃ khyātaṃ | aprameyavibhāge ślokaḥ | paripācyaṃ viśodhyaṃ ca prāpyaṃ yogyaṃ ca pācane | samyaktvadeśanāvastu aprameyaṃ hi dhīmatām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पञ्चविधं हि वस्तु बोधिसत्वानाम् अप्रमेयं । परिपाच्यं वस्तु सत्वधातुर्विशेषेण विशोध्यं लोकधातुर् भाजनलोकसंगृहीतः । प्राप्यं धर्मधातुः । परिपाचनयोग्यं विनेयधातुः । सम्यग्देशनावस्तु विनयोपायधातुः । देशनाबलविभागे द्वौ श्लोकौ । बोधिसत्वचित्तस्य चोत्पादो नोत्पादक्षान्तिर् एव च । चक्षुश् च निर्मलं हीनम् आश्रवक्षय एव च
pañcavidhaṃ hi vastu bodhisatvānām aprameyaṃ | paripācyaṃ vastu satvadhāturviśeṣeṇa viśodhyaṃ lokadhātur bhājanalokasaṃgṛhītaḥ | prāpyaṃ dharmadhātuḥ | paripācanayogyaṃ vineyadhātuḥ | samyagdeśanāvastu vinayopāyadhātuḥ | deśanābalavibhāge dvau ślokau | bodhisatvacittasya cotpādo notpādakṣāntir eva ca | cakṣuś ca nirmalaṃ hīnam āśravakṣaya eva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सद्धर्मस्य स्थितिर् दीर्घा व्युत्पत्तिच्छित्तिभोगता । देशनायाः फलं ज्ञेयं तत्प्रयुक्तस्य धीमतः
saddharmasya sthitir dīrghā vyutpatticchittibhogatā | deśanāyāḥ phalaṃ jñeyaṃ tatprayuktasya dhīmataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देशनायां प्रयुक्तस्य बोधिसत्वस्याष्टविधं देशनायाः फलं वेदितव्यं । श्रोतृषु केचिद् बोधिचित्तम् उत्पादयन्ति । केचिद् अनुत्पत्तिकधर्मक्षान्तिं प्रतिलभन्ते । केचिद् विरजो विगतमलं धर्मेषु धर्मेषु धर्मचक्षुर् उत्पादयन्ति हीनयानसंगृहीतं । केचिद् आश्रवक्षयं प्राप्नुवन्ति । सद्धर्मश् च चिरस्थितिको भवति परंपराधारणतया । अव्युत्पन्नानाम् अर्थव्युत्पत्तिर् भवति । संशयितानां संशयछेदो भवति । विनिश्चितानां सद्धर्मसंभोगो भवति अनवद्यो प्रीतिरसः । महायानमहत्वविभागे द्वौ श्लोकः । आलम्बनमहत्वं च प्रतिपत्तेर् द्वयोस् तथा । ज्ञानस्य वीर्यारम्भस्य उपाये कौशलस्य च
deśanāyāṃ prayuktasya bodhisatvasyāṣṭavidhaṃ deśanāyāḥ phalaṃ veditavyaṃ | śrotṛṣu kecid bodhicittam utpādayanti | kecid anutpattikadharmakṣāntiṃ pratilabhante | kecid virajo vigatamalaṃ dharmeṣu dharmeṣu dharmacakṣur utpādayanti hīnayānasaṃgṛhītaṃ | kecid āśravakṣayaṃ prāpnuvanti | saddharmaś ca cirasthitiko bhavati paraṃparādhāraṇatayā | avyutpannānām arthavyutpattir bhavati | saṃśayitānāṃ saṃśayachedo bhavati | viniścitānāṃ saddharmasaṃbhogo bhavati anavadyo prītirasaḥ | mahāyānamahatvavibhāge dvau ślokaḥ | ālambanamahatvaṃ ca pratipatter dvayos tathā | jñānasya vīryārambhasya upāye kauśalasya ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उदागममहत्वं च महत्वं बुद्धकर्मणः । एतन् महत्वयोगाद् धि महायानं निरुच्यते
udāgamamahatvaṃ ca mahatvaṃ buddhakarmaṇaḥ | etan mahatvayogād dhi mahāyānaṃ nirucyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सप्तविधमहत्वयोगान् महायानम् इत्य् उच्यते । आलम्बनमहत्वेनाप्रमाणविस्तीर्णसूत्रादिधर्मयोगात् । प्रतिपत्तिमहत्वेन द्वयोः प्रतिपत्तेः स्वार्थे परार्थे च । ज्ञानमहत्वेन द्वयोर् ज्ञानात्मपुद्गलनैरात्म्यस्य धर्मनैरात्म्यस्य च प्रतिवेधकाले । वीर्यारम्भमहत्वेन त्रीणि कल्पासंख्येयानि सातत्यसत्कृत्यप्रयोगात् । उपायकौशल्यमह्त्वेन संसारापरित्यागासंक्लेशतः । समुदागममहत्वेन बलवैशारद्यावेणिकबुद्धधर्मसमुदागमात् । बुद्धकर्ममह्त्वेन च पुनः पुनर् अभिसंबोधिमहापरिनिर्वाणसंदर्शनतः । गोत्रं धर्माधिमुक्तिश् च चित्तस्योत्पादना तथा । दानादिप्रतिपत्तिश् च न्यायाम् आवक्रान्तिर् एव च
saptavidhamahatvayogān mahāyānam ity ucyate | ālambanamahatvenāpramāṇavistīrṇasūtrādidharmayogāt | pratipattimahatvena dvayoḥ pratipatteḥ svārthe parārthe ca | jñānamahatvena dvayor jñānātmapudgalanairātmyasya dharmanairātmyasya ca prativedhakāle | vīryārambhamahatvena trīṇi kalpāsaṃkhyeyāni sātatyasatkṛtyaprayogāt | upāyakauśalyamahtvena saṃsārāparityāgāsaṃkleśataḥ | samudāgamamahatvena balavaiśāradyāveṇikabuddhadharmasamudāgamāt | buddhakarmamahtvena ca punaḥ punar abhisaṃbodhimahāparinirvāṇasaṃdarśanataḥ | gotraṃ dharmādhimuktiś ca cittasyotpādanā tathā | dānādipratipattiś ca nyāyām āvakrāntir eva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सत्वानां परिपाकश् च क्षेत्रस्य च विशोधना । अप्रतिष्ठितनिर्वाणं बोधिः श्रेष्ठा च दर्शनात् दर्शना
satvānāṃ paripākaś ca kṣetrasya ca viśodhanā | apratiṣṭhitanirvāṇaṃ bodhiḥ śreṣṭhā ca darśanāt darśanā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतेन दशविधेन वस्तुना कृत्स्नं महायानं संगृहीतं । सत्वानां परिपाचनं भूमिपर्तिष्ठितस्य यावत् सप्तम्यां भूमौ वेदितव्यं । क्षेत्रपरिशोधनम् अप्रतिष्ठितनिर्वाणं चाविनिवर्तनीयायां भूमौ त्रिविधायां । श्रेष्ठा बोधिर् बुद्धभूमौ । तत्रैव चाभिसंबोधिमहापरिनिर्वाणसंदर्शना । (म्स १७२) शेषं गतार्थं । बोस्हिसत्वविभागे दश श्लोकाः । आधिमोक्षिक एकश् च शुद्धाध्याशयिको ऽपरः । निमित्ते चानिमित्ते च चार्य् अप्य् अनभिसंस्कृते । बोधिसत्वा हि विज्ञेयाः पञ्चैते सर्वभूमिषु
etena daśavidhena vastunā kṛtsnaṃ mahāyānaṃ saṃgṛhītaṃ | satvānāṃ paripācanaṃ bhūmipartiṣṭhitasya yāvat saptamyāṃ bhūmau veditavyaṃ | kṣetrapariśodhanam apratiṣṭhitanirvāṇaṃ cāvinivartanīyāyāṃ bhūmau trividhāyāṃ | śreṣṭhā bodhir buddhabhūmau | tatraiva cābhisaṃbodhimahāparinirvāṇasaṃdarśanā | (Msa 172) śeṣaṃ gatārthaṃ | boshisatvavibhāge daśa ślokāḥ | ādhimokṣika ekaś ca śuddhādhyāśayiko 'paraḥ | nimitte cānimitte ca cāry apy anabhisaṃskṛte | bodhisatvā hi vijñeyāḥ pañcaite sarvabhūmiṣu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र निमित्तचारी द्वितीयां भूमिम् उपादाय यावत् षष्ठ्यां । अनिमित्तचारी सप्तम्यां । अनभिसंस्कारचारी परेण । शेषं गतार्थं । कामेष्व् असक्तस् त्रिविशुद्धकर्मा क्रोधाभिभूम्यं गुणतत्परश् च । धर्मे ऽचलस् तत्वगभीरदृष्टिर् बोधौ स्पृहावान् खलु बोधिसत्वः
tatra nimittacārī dvitīyāṃ bhūmim upādāya yāvat ṣaṣṭhyāṃ | animittacārī saptamyāṃ | anabhisaṃskāracārī pareṇa | śeṣaṃ gatārthaṃ | kāmeṣv asaktas triviśuddhakarmā krodhābhibhūmyaṃ guṇatatparaś ca | dharme 'calas tatvagabhīradṛṣṭir bodhau spṛhāvān khalu bodhisatvaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतेन षड्पारमिताप्रतिपत्तितो महाबोधिप्रणिधानतश् च बोधिसत्वलक्षणं परिदीपितं । अनुग्रहेच्छो ऽनुपघातदृष्टिः परोपघातेष्व् अधिवासकश् च । धीरो ऽप्रमत्तश् च बहुश्रुतश् च परार्थयुक्तः खलु बोधिसत्वः
etena ṣaḍpāramitāpratipattito mahābodhipraṇidhānataś ca bodhisatvalakṣaṇaṃ paridīpitaṃ | anugraheccho 'nupaghātadṛṣṭiḥ paropaghāteṣv adhivāsakaś ca | dhīro 'pramattaś ca bahuśrutaś ca parārthayuktaḥ khalu bodhisatvaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आदीनवज्ञः स्वपरिग्रहेषु भोगेष्व् असक्तो ह्य् अनिगूढवैरः । योगी निमित्ते कुशलो ऽकुदृष्टिर् अध्यात्मसंस्थः खलु बोधिसत्वः
ādīnavajñaḥ svaparigraheṣu bhogeṣv asakto hy anigūḍhavairaḥ | yogī nimitte kuśalo 'kudṛṣṭir adhyātmasaṃsthaḥ khalu bodhisatvaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र भोगेष्व् असक्तो यस् तान् विआय प्रव्रजति । निमित्तकुशलः शमथादिनिमित्तत्रयकौशल्यात् । अध्यात्मसंस्थो महायानाविकम्पनात् । महायानं हि बोधिसत्वानाम् अध्यात्मं । शेषं गतार्थं । दयान्वितो ह्रीगुणसंनिविष्टो दुःखाधिवासात् स्वसुखेष्व् असक्तः । स्मृतिप्रधानः सुसमाहितात्मा यानाविकार्यः खलु बोधिसत्वः
tatra bhogeṣv asakto yas tān viāya pravrajati | nimittakuśalaḥ śamathādinimittatrayakauśalyāt | adhyātmasaṃstho mahāyānāvikampanāt | mahāyānaṃ hi bodhisatvānām adhyātmaṃ | śeṣaṃ gatārthaṃ | dayānvito hrīguṇasaṃniviṣṭo duḥkhādhivāsāt svasukheṣv asaktaḥ | smṛtipradhānaḥ susamāhitātmā yānāvikāryaḥ khalu bodhisatvaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र स्मृतिप्रधानो ध्यानवान् स्मृतिबलेन चित्तसमाधानात् । सुसमाहितात्मा निर्विकल्पज्ञानः । शेषं गतार्थं । दुःखापहो दुःखकरो न चैव दुःखाधिवासो न च दुःखभीतः । दुःखाद् विमुक्तो न च दुःखकल्पो दुःखाभ्युपेतः खलु बोधिसत्वः
tatra smṛtipradhāno dhyānavān smṛtibalena cittasamādhānāt | susamāhitātmā nirvikalpajñānaḥ | śeṣaṃ gatārthaṃ | duḥkhāpaho duḥkhakaro na caiva duḥkhādhivāso na ca duḥkhabhītaḥ | duḥkhād vimukto na ca duḥkhakalpo duḥkhābhyupetaḥ khalu bodhisatvaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र दुःखाद् विमुक्तो ध्यानवान् कामधातुवैराग्याद् दुःखदुःखतामोक्षतः । दुःखाभ्युपेतः संसाराभ्युपगमात् । शेषं गतार्थं । धर्मे रतो ऽधर्मरतः धर्मे ऽरतो ऽधर्मरतः प्रकृत्या धर्मे जुगुप्सी धरमाभियुक्तः । धर्मे वशी धर्मनिरन्धकारो धर्मप्रधानः खलु बोधिसत्वः
tatra duḥkhād vimukto dhyānavān kāmadhātuvairāgyād duḥkhaduḥkhatāmokṣataḥ | duḥkhābhyupetaḥ saṃsārābhyupagamāt | śeṣaṃ gatārthaṃ | dharme rato 'dharmarataḥ dharme 'rato 'dharmarataḥ prakṛtyā dharme jugupsī dharamābhiyuktaḥ | dharme vaśī dharmanirandhakāro dharmapradhānaḥ khalu bodhisatvaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र धर्मे जुगुप्सी अक्षान्तिजुगुप्सनात् । धर्मे वशी समापत्तौ । धर्मप्रधानो महाबोधिपरमः । धर्म एवात्र धरम उक्तो वृत्तानुवृत्त्या । शेषं गतार्थं । भोगाप्रमत्तो नियमाप्रमत्तो रक्षाप्रमत्तः कुशलाप्रमत्तः । सुखाप्रमत्तो धरमाप्रमत्तो यानाप्रमत्तो खलु बोधिसत्वः
tatra dharme jugupsī akṣāntijugupsanāt | dharme vaśī samāpattau | dharmapradhāno mahābodhiparamaḥ | dharma evātra dharama ukto vṛttānuvṛttyā | śeṣaṃ gatārthaṃ | bhogāpramatto niyamāpramatto rakṣāpramattaḥ kuśalāpramattaḥ | sukhāpramatto dharamāpramatto yānāpramatto khalu bodhisatvaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र रक्षाप्रमत्तः क्षान्तिमान् स्वपरचित्तानुरक्षणात् । धर्माप्रमत्तो यथाभूतधर्मज्ञानात् । शेषं गतार्थं । विमानलज्जस् तनुदोषलज्ज अमर्षलज्जः परिहाणिलज्जः । विशालविसारलज्जस् तनुदृष्टिलज्जः यानान्यलज्जः खलु बोधिसत्वः
tatra rakṣāpramattaḥ kṣāntimān svaparacittānurakṣaṇāt | dharmāpramatto yathābhūtadharmajñānāt | śeṣaṃ gatārthaṃ | vimānalajjas tanudoṣalajja amarṣalajjaḥ parihāṇilajjaḥ | viśālavisāralajjas tanudṛṣṭilajjaḥ yānānyalajjaḥ khalu bodhisatvaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र विमानलज्जो यो ऽर्थिनो न विमानयति । तनुदोषलज्जो ऽणुमात्रेष्व् अवद्येषु भ्यदर्शी । तनुदृष्टिलज्जो धर्मनैरात्म्यप्रतिवेधी । शेषं गतार्थं । सर्वैर् एभिः श्लोकैः पर्यायान्तरेण षड्पारमिताप्रतिपत्तितो महाबोधिप्रणिधानतश् च बोधिसत्वलक्षणं परिदीपितं । इहापि चामुत्र उपेक्षणेन संस्कारयोगेन विभुत्वलाभैः । शमोपसमौपदेशेन महाफलेन अनुग्रहे वर्तति बोधिसत्वः
tatra vimānalajjo yo 'rthino na vimānayati | tanudoṣalajjo 'ṇumātreṣv avadyeṣu bhyadarśī | tanudṛṣṭilajjo dharmanairātmyaprativedhī | śeṣaṃ gatārthaṃ | sarvair ebhiḥ ślokaiḥ paryāyāntareṇa ṣaḍpāramitāpratipattito mahābodhipraṇidhānataś ca bodhisatvalakṣaṇaṃ paridīpitaṃ | ihāpi cāmutra upekṣaṇena saṃskārayogena vibhutvalābhaiḥ | śamopasamaupadeśena mahāphalena anugrahe vartati bodhisatvaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इहएव सत्वानाम् अनुग्रहे वर्तते दानेन । अमुत्र शीलेनोपपत्तिविशेषं प्राप्य । संस्कारयोगेनेति वीर्ययोगेन । महाफलेन-इति बुद्धत्वेन । शेषं गतार्थं । एतेन (म्स १७४) षड्भिः पारमिताभिर् महाबोधिप्रणिधानेन च यथा सत्वानुग्रहे बोधिसत्वो वर्तते तत् परिदीपितं । बोधिसत्वसामान्यनामविभागे अष्टौ श्लोकाः । बोधिसत्वो महासत्वो धीमांश् चैवोत्तमद्युतिः । जिनपुत्रो जिनाधारो विजेताथ जिनाङ्कुरः
ihaeva satvānām anugrahe vartate dānena | amutra śīlenopapattiviśeṣaṃ prāpya | saṃskārayogeneti vīryayogena | mahāphalena-iti buddhatvena | śeṣaṃ gatārthaṃ | etena (Msa 174) ṣaḍbhiḥ pāramitābhir mahābodhipraṇidhānena ca yathā satvānugrahe bodhisatvo vartate tat paridīpitaṃ | bodhisatvasāmānyanāmavibhāge aṣṭau ślokāḥ | bodhisatvo mahāsatvo dhīmāṃś caivottamadyutiḥ | jinaputro jinādhāro vijetātha jināṅkuraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विक्रान्तः परमाश्चर्यः सार्थवाहो महायशाः । कृपालुश् च महापुण्य ईश्वरो धार्मिकस् तथा
vikrāntaḥ paramāścaryaḥ sārthavāho mahāyaśāḥ | kṛpāluś ca mahāpuṇya īśvaro dhārmikas tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतानि षोडश सर्वबोधिसत्वानाम् अन्वर्थनामानि सामन्येन । सुतत्वबोधैः सुमहार्थबोधैः सर्वावर्थबोधैर् अपि नित्यबोधैः । उपायबोधैश् च विशेषणेन तेनोच्यते हेतुन बोधिसत्वः
etāni ṣoḍaśa sarvabodhisatvānām anvarthanāmāni sāmanyena | sutatvabodhaiḥ sumahārthabodhaiḥ sarvāvarthabodhair api nityabodhaiḥ | upāyabodhaiś ca viśeṣaṇena tenocyate hetuna bodhisatvaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पञ्चविधेन बोधविशेषेण बोधिसत्व इत्य् उच्यते । पुद्गलनैरात्म्यबोधेन । सर्वाकारसर्वार्थबोधेन अक्षयावब्धेन परिनिर्वाणसंदर्शने ऽपि । यथाविधेनायं च विनयोपायबोधेन । आत्मानुबोधात् तनुदृष्टिबोधाद् विचित्रविज्ञप्तिविबोधतश् च । सर्वस्य चाभूतविकल्पबोधात् तेनोच्यते हेतुन बोधिसत्वः
pañcavidhena bodhaviśeṣeṇa bodhisatva ity ucyate | pudgalanairātmyabodhena | sarvākārasarvārthabodhena akṣayāvabdhena parinirvāṇasaṃdarśane 'pi | yathāvidhenāyaṃ ca vinayopāyabodhena | ātmānubodhāt tanudṛṣṭibodhād vicitravijñaptivibodhataś ca | sarvasya cābhūtavikalpabodhāt tenocyate hetuna bodhisatvaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अत्र पुनश् चतुर्विधबोधिविशेषं दर्शयति चित्तमनोविज्ञानबोधतः । तेषां चाभूतपरिकल्पत्वावबोधतः । तत्र चित्तम् आलयविज्ञानं । मनस् तदालम्बनम् आत्मदृष्ट्यादिसंयुक्तं । विज्ञानं षड्विज्ञानकायाः अबोधबोधाद् अनुबोधबोधाद् अभावबोधात् प्रभवानुबोधात् । अबोधबोधप्रतिबोधतश् च तेनोच्यते हेतुन बोधिसत्वः
atra punaś caturvidhabodhiviśeṣaṃ darśayati cittamanovijñānabodhataḥ | teṣāṃ cābhūtaparikalpatvāvabodhataḥ | tatra cittam ālayavijñānaṃ | manas tadālambanam ātmadṛṣṭyādisaṃyuktaṃ | vijñānaṃ ṣaḍvijñānakāyāḥ abodhabodhād anubodhabodhād abhāvabodhāt prabhavānubodhāt | abodhabodhapratibodhataś ca tenocyate hetuna bodhisatvaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अत्र पुनः पञ्चविधं बोधविशेषं दर्शयति । अविद्याबोधात् । विद्याबोधात् । परिकल्पितादिस्वभावत्रयबोधाच् च । तत्रावबोधत्वेन बोधिप्रतिबोधात् परिनिष्पन्नस्वभावबोधो वेदितव्यः । अनर्थबोधात् परमार्थबोधात् सर्वावबोधात् सकलार्थबोधात् । बोद्धव्यबोधाश्रयबोधबोधात् तेनोच्यते हेतुन बोधिसत्वः
atra punaḥ pañcavidhaṃ bodhaviśeṣaṃ darśayati | avidyābodhāt | vidyābodhāt | parikalpitādisvabhāvatrayabodhāc ca | tatrāvabodhatvena bodhipratibodhāt pariniṣpannasvabhāvabodho veditavyaḥ | anarthabodhāt paramārthabodhāt sarvāvabodhāt sakalārthabodhāt | boddhavyabodhāśrayabodhabodhāt tenocyate hetuna bodhisatvaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अत्र पञ्चविधं बोधिविशेषं दर्शयति । परतन्त्रलक्षणबोधात् । परिनिष्पन्नबोधात् । सर्वज्ञेयसर्वाकारबोधात् । बोध्यवबोधत्रिमण्डलपरिशुद्धिबोधाच् च । निष्पन्नबोधात् पदबोधतश् च गर्भानुबोधात् क्रमदर्शनस्य । बोधाद् भृशं संशयहानिबोधात् तेनोच्यते हेतुन बोधिसत्वः
atra pañcavidhaṃ bodhiviśeṣaṃ darśayati | paratantralakṣaṇabodhāt | pariniṣpannabodhāt | sarvajñeyasarvākārabodhāt | bodhyavabodhatrimaṇḍalapariśuddhibodhāc ca | niṣpannabodhāt padabodhataś ca garbhānubodhāt kramadarśanasya | bodhād bhṛśaṃ saṃśayahānibodhāt tenocyate hetuna bodhisatvaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र निष्पन्नबोधो बुद्धत्वं । पदबोधो येन तुषितभवने वसति । गर्भानुबोधो येन मातुः कुक्षिम् अवक्रामति । क्रमदर्शने बोधो येन गर्भान् निष्क्रमणं कामपरिभोगं प्रव्र्ज्यां दुष्करचर्याम् अभिसंबोधिं च दर्शयति । भृशं संशयहानिबोधो येन सर्वसंशयछेदाय सत्वानां धर्मचक्रं प्रवर्तयति । लाभी ह्य् अलाभी धीसंस्थितश् च बोद्धानुबोद्धा प्रतिदेशकश् च । निर्जल्पबुद्धिर् हतमानमानी ह्य् अपक्कसंपक्कमतिश् च धीमान्
tatra niṣpannabodho buddhatvaṃ | padabodho yena tuṣitabhavane vasati | garbhānubodho yena mātuḥ kukṣim avakrāmati | kramadarśane bodho yena garbhān niṣkramaṇaṃ kāmaparibhogaṃ pravrjyāṃ duṣkaracaryām abhisaṃbodhiṃ ca darśayati | bhṛśaṃ saṃśayahānibodho yena sarvasaṃśayachedāya satvānāṃ dharmacakraṃ pravartayati | lābhī hy alābhī dhīsaṃsthitaś ca boddhānuboddhā pratideśakaś ca | nirjalpabuddhir hatamānamānī hy apakkasaṃpakkamatiś ca dhīmān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.